Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Otrobanda 0 2020 201120 166007 2026-08-18T21:06:39Z Caribiana 8320 wikilink 201120 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Otrobanda.jpg|thumb|Otrobanda|300px]] '''Otrobanda''' ta un bario den e parti [[wèst]] di [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]] i antes e kapital di e awor no eksistente [[Antias Hulandes]]. E área di Otrobanda ta supdividí den e siguiente bisindarionan: Kortijn, Monte Bello, Panama, Seru Otrobanda, Quinta, Hulanda di Seru Otrobanda i Rif di Otrobanda.<ref name="Buurtprofiel">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Otrobanda_.pdf Buurtprofiel Otrobanda], gobiernu.cw, ministerio di Desaroyo Sosial, Labor i Bienestar</ref> == Atrakshonnan == * [[Riffort]] * [[Parke Palu di Mangel]] * [[Nel Simon|Monumento Desenkadená]] * [[Kurá Hulanda]] * [[Museo Kurá Hulanda]] * [[Plasa Brion]] * [[Museo di Kòrsou]] (Curaçaosch Museum) * [[Basílika Santa Ana]] * [[Moské Kalifar Omar]] == Arte mural == For di e di dos dekada di siglo 21 arte di kaya a kuminsá surgi na Willemstad. Tambe ta enkontra obranan di arte mural na Otrobanda. Durante e selebrashon anual di [[Kaya Kaya Festival]] artistanan renombrá komo residentenan di e bario ta añadi obranan nobo. <gallery widths="165"> Muurschildering door Merly Trappenberg in Willemstad, Curaçao.jpg|Mural di Merly Trappenberg Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|Mural di [[Jhomar Loaiza]] Muurschildering Sunu door Francis Sling.jpg|Mural di Francis Sling Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|Mural di Sander van Beusekom </gallery> == Otrobandista konosí == * [[Moises Frumencio da Costa Gomez]] * [[Boy Dap]] * [[Lucila Engels-Boskaljon]] * [[Ben Leito]] * [[Rina Penso]]<ref name="Buurtprofiel"/> * [[Luigi Pinedo]] * [[Nilda Pinto]] * [[René Römer]] * [[Guillermo Rosario]] == Lesa tambe == * [[Bahia di Santa Ana]] * [[Haf di Kòrsou]] * [[Koningin Emmabrug]] == Lenk eksterno == [https://www.kuchodiotrobanda.com/html/pap/index00.html Kucho di Otrobanda] {{Commonscat}} [[Category:Willemstad]] f0jcg0sr6y6h03pg470w1bdp6dwtyg8 Tula 0 2438 201036 201018 2026-08-18T12:48:14Z Caribiana 8320 201036 wikitext text/x-wiki {{infobox persona|variante=c | infobox_tipo = resistente | descripcion=''Portrèt di Tula'' dor di Edsel Selberie (2012) | stop ofishi = si | conoci pa = luchado di resistencia, lider di rebelion di katibu | grupo = Rebelion di katibu | evento = [[Rebelion Grandi]] }} '''Tula''' (fecha natal na [[Kòrsou]] deskonosí — † [[3 di òktober]] [[1795]] na [[Willemstad]]) tabata un [[yu di Kòrsou]] [[Afrika|afrikano]] [[Sklabitut|sklabisá]] i un di e lidernan, huntu ku [[Karpata]] di e [[Rebelion Grandi]], ku a kuminsá dia [[17 di ougùstùs]] 1795 na [[Kòrsou]]. Tula tabata biba komo katibu na [[Plantashi Kenepa|plantashon na Kenepa]]. A gara Tula na sèptèmber i ehekut'é 3 di òktober 1795. Tula ta konosí tambe bou di e nòmber "Kapitan Rigaud", ku ta nòmber tambe di un di e lidernan di [[Revolushon haitiano|revolushon di afrikanonan na Haiti]] den mes temporada. Segun fuentenan di historia, Tula tabata un di e katibunan di mas sabí; e tabatin mas informashon ku e otro katibunan i tambe e tabata dominá mas idioma kompará ku e otro katibunan.{{Bròn?|segun cua fuente historico?|2026|08|17}} Komo lider di e rebelion grandi, Tula tabata un di e libertadornan mas importante di [[Antias Hulandes]] i na 2010 a wòrdu proklamá héroe nashonal di Kòrsou. == Historia == Komo kolonia hulandes e isla di Kòrsou tabatin mas o menos 19.544 habitante na 1789, 12.804 tabata katibu.<ref name="Römer-Kenepa 2013a, s. 37">Römer-Kenepa, Nolda: «A brief history of Curaçao», i Ieteke Witteveen, Wim Kamps og Guido Rojer jr. (red.): ''Contemporary Curaçao. A Caribbean Community'', Amsterdam: Uitgeverij SWP, 2013, pag. 37.</ref> E desaroyonan na Oropa, kaminda Fransia revolushonario a okupá Hulanda i a abolí sklabitut, tabata bon konosí riba e isla. E lantamentunan di katibu na Haiti i Venezuela tambe tabata konosí.<ref name="Römer-Kenepa 2013b, s. 46">Römer-Kenepa, Nolda: «The Great Slave Rebellion of Curaçao in 1795», i Ieteke Witteveen, Wim Kamps i Guido Rojer jr. (red.): ''Contemporary Curaçao. A Caribbean Community'', Amsterdam: Uitgeverij SWP, 2013, s. 46.</ref> Riba Kòrsou, sinembargo, e gobernador a nenga di laga katibunan liber. === Rebelion di katibu=== {{See also|Artíkulo prinsipal: [[Rebelion Grandi]]}} E rebelion a kuminsá dia 17 di ougùstùs 1795, na e plantashi Kenepa den [[Bandabou]]. Liderá pa Tula, nan a bai serka nan doño i a eksigí nan libertat, deklarando ku nan lo nenga di traha komo katibu.<ref name="Römer-Kenepa 2013b, s. 46"/> Inisialmente, Tula tabatin mas o ménos 50 katibu huntu kuné. Bastiaan Karpata a dirigí e rebelion huntu ku Tula, kende tabatin e apodo Rigaud.<ref name="Rodriguez">Junius P. Rodriguez (red.): ''Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion, Volume 2: O–Z and Primary Documents'', Westport, CT: Greenwood Press, 2007, s. 525–526.</ref> E doño di plantashi, [[Casper Lodewijk van Uytrecht]], a pidi nan pa presenta nan eksigensianan na [[Johannes de Veer (1738-1796)|Gobernador de Veer]]. Despues e rebeldenan a marcha pa e kapital, liberando otro katibu na kaminda. E katibunan a marcha bai Willemstad pa topa ku gobernador i eksigí libertat. Kasi tur katibu (mas o ménos 2.000 en total) riba e plantashonnan wèst di e isla a uni na e rebelion.<ref name="Römer-Kenepa 2013a, s. 37"/> Nan a reuní na Santa Cruz, promé ku nan a sigui pa Porto Marie dia 18 di ougùstùs. E plan tabata pa lanta un sede einan pa negoshá ku e gobernador.[[File:NL-HaNA 1.05.12.01 166 0003 11.4.jpg|thumb|Deskripshon di e tortura di Tula.]] [[File:NL-HaNA 1.05.12.01 121 0004 11.5.jpg|thumb|Deskripshon di e kastigo di Tula i su ehekutashon.]] === Kaptura i ehekushon di Tula === Dia 18 di sèptèmber 1795, Tula a wòrdu traishoná pa un kompañero katibu di Caspar Lodewijk van Uytrecht. E rebelion a wòrdu suprimí militarmente i rebeldenan a wòrdu tumá prizonero. Tula a wòrdu torturá riba rèki i forsá pa hasi deklarashon falsu ku su berdadero propósito tabata pa mata tur blanku riba e isla.<ref name="Rodriguez, J.P. 2007">Rodriguez, J.P. ''Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion, Volume 2.'' Londen: Greenwood Publishing Group, 2007.</ref> Despues di tortura prolongá, Tula a konfesá ku el a wòrdu inspirá pa [[Revolushon Franses|Revolushon franses]] i [[Revolushon haitiano]]. Konsekuentemente, e tabata kere ku sklabitut mester wòrdu abolí na Kòrsou dor di derotá dominio blanku i tuma over e gobièrnu mes. A base di e deklarashonnan forsá aki, Tula a wòrdu sentensiá na morto i ehekutá. El a wòrdu mará na un krus, despues di kua su wesunan a wòrdu kibra for di abou ku un bara di heru (kibra riba e wil miéntras e tabata na bida), su kara a wòrdu karbonisá (kimá) ku flambeu, i despues el a wòrdu dekapitá. Su kabes, huntu ku esun di Karpata, a wòrdu poné riba un staka i despues a sirbi komo un distrakshon riba e tereno di horka. E restu di e kurpa, huntu ku esnan di otro lidernan, Bastiaan Karpata i Pedro Wacao, a wòrdu bentá den laman pisá ku piedra.<ref>Paula p.166-167</ref><ref>Amelunxen, C.P. ''De geschiedenis van Curaçao.'' Amsterdam: S. Emmering, 1929.</ref> == Di luchadó pa héroe nashonal == Despues di su morto, Tula a bira un símbolo di e lucha kontra sklabitut i pa libertat na Kòrsou. Na 2010, Tula i otro lidernan di e rebelion di 1795 a wòrdu ofisialmente rekonosé komo "hòmber i muhé di honor i bon nòmber". Na mesun momentu Tula a wòrdu proklamá komo héroe nashonal di Kòrsou riba initiativa di Fundashon Rehabilitashon Tula.<ref name="historiek.net">[http://historiek.net/slavenleider-tula-uitgeroepen-tot-nationale-held/8736/#.VzQr1vmLTIV Historiek.net: ''Slavenleider Tula uitgroepen tot nationale held'']</ref> Na 2013, aña den kua a konmemorá 150 aña desde e [[abolishon di sklabitut den Reino Hulandes]], Konseho di Minister di Kòrsou a deklará e aña komo e aña na honor di Tula, e luchadó di libertat.<ref>[http://www.curacaovoorjou.nl/cultuur/tula.html Curaçao voor jou: ''Tula'']</ref> E aña konmemorativo a reflehá e importansia kresiente di Tula den e memoria históriko di Kòrsou. Desde 2020, Tula ta forma parti di e asina yamá "Kanon di Kòrsou", un lista di 50 tópiko i persona ku ta representá aspektonan importante di e historia di e isla.<ref name="Canon">{{Citeer web|url=https://canoncuracao.cw/7-tula/|titel=Tula|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=}}</ref> Na Hulanda, e proseso di rekonosementu a tuma un rumbo mas gradual. Na 2021, un moshon den [[Tweede Kamer]] pa duna Tula un lugá den enseñansa a wòrdu rechasá. Dia 29 di òktober 2022, sinembargo, Tweede Kamer a adoptá un moshon pa duna mas atenshon den enseñansa na Tula i otro luchadónan pa libertat, i pa stimula investigashon riba nan historia.<ref>Tweede Kamer der Staten-Generaal [https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/moties/detail?id=2022Z23444&did=2022D50514 Gewijzigde motie van het lid Sylvana Simons c.s. over het verankeren van verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders en verzetshelden in het onderwijs (t.v.v. 36200-VIII-68)]</ref> Dia [[19 di desèmber]] [[2022]] [[Hulanda]] a pidi [[Diskulpa di Hulanda pa e pasado kolonial|pordon pa sklabitut]]. Den su diskurso, promé minister [[Mark Rutte]] a menshoná Tula spesífikamente komo un di e personanan ku ta simbolisá e lucha pa libertat i a anunsiá ku ta bai rehabilit'é.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/toespraken/2022/12/19/toespraak-minister-president-rutte-over-het-slavernijverleden Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden]</ref> Dia 4 di òktober 2023, Sekretario di Estado [[Alexandra van Huffelen]] a rekonosé Tula na nòmber di gobièrnu hulandes komo un "héroe pa nos tur". El a deskribí Tula komo un "hòmber ku a lucha pa libertat, igualdat i hermandat".<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|titel=Na 228 jaar eerherstel voor Tula: 'Held voor ons allemaal'|werk=rtlnieuws.nl|datum=2023-10-05|bezochtdatum=|archiefdatum=2023-10-05|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231005080122/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/video/video/5411418/na-228-jaar-eerherstel-voor-tula-held-voor-ons-allemaal|dodeurl=}}</ref> Su rehabilitashon a wòrdu ekspresá ku e siguiente palabranan: <blockquote> {{lang|nl|De Nederlandse regering onderkent volmondig de rechtvaardigheid van Tula’s strijd, en die van anderen die zich tegen slavernij verzetten, en kijkt met spijt en schaamte naar de manier waarop zij door historische, bestuurlijke voorgangers zijn behandeld. 228 jaar na de dag van zijn dood krijgt Tula eerherstel van de Nederlandse regering.|italic=yes}} <br> <br> ''Gobièrnu hulandes ta rekonosé kompletamente e hustisia di e lucha di Tula, i esun di otronan ku a oponé sklabitut, i ta wak ku lamento i bèrgwensa e manera ku nan a wòrdu tratá pa predesesornan atministrativo históriko. 228 aña despues di e dia di su morto, Tula ta wòrdu rehabilitá dor di gobièrnu hulandes.'' </blockquote> == Konmemorashon i monumento == === Dia di lucha pa libertat === Na 1985 a proklamá e dia ku e rebelion a inisiá, esta 17 di ougùstùs, ''Dia di lucha pa libertat'' i ku den boka di pueblo ta konosí komo ''Dia di Tula''.<ref name="Cain">Cain, Artwell (red.), ''Tula. De slavenopstand van 1795 op Curaçao.'' Amsterdam: NiNsee, 2009.</ref> E mesun aña a inougurá e Parke di Lucha pa Libertat na Rif ([[Otrobanda]]), unda kada aña riba e fecha akí ta konmemorá e insurekshon bou di guia di Tula.<ref>[https://web.archive.org/web/20160423025503/http://www.herdenkingslavernijverleden2013.nl/index.php/activiteiten/tula-herdenking/ Tula herdenking], 17 ougustus 2013</ref> Riba e lugá unda el a wòrdu dekapitá a lanta na 1998 e [[monumento (konmemorativo)|monumento]] ''Desenkadená'', trahá pa [[Nel Simon]].<ref name="Cain"/> === Tula den arte i kultura === Algun konmemorashon di Tula ta den forma ekspresivo, manera den poema, kantika òf obra teatral. Ehèmpel di poema ta ''Lanta Tula'' di [[Elis Juliana]] i ''Blote Tula'' di Celsio C. Luisa. Na aña 1971 grupo teatral Nos Kousa a presenta e obra ''Tula'', un storia tokante e Rebelion Grandi skirbí pa [[Pacheco Domacassé]] i basá riba e investigashon di e historiadó H.J. Hamelberg.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-TULA/page/n6/mode/1up?q=pacheco+domacasse|titel=Tula, verlangen naar vrijheid|auteur=[[Johan Hartog]]|uitgever=Eilandgebied Curaçao|datum=1973|bezochtdatum=2025-07-26}}</ref> Kantikanan ''Tula, warda!'' i ''No skonde Tula'' a bira konosí i promé a bira inkluso un hit grandi den aña 1977. E kantika ''Tula, warda!'', skirbí pa [[Doble-R|Rignald Recordino]] i kantá pa Orlando Rosario, tabatin letra sensitivo ku un mensahe sosial.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639448:mpeg21:a0104|auteur=Dijs, Mayra van der|titel=Doble-R(gnald) R(ecordino) tot Tula: Onze weg zal donker zijn ...|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-08-27|bezochtdatum=2025-07-26}}</ref> Na 1984, [[gezaghebber]] Ronald A. Casseres a deklará 17 di ougùstùs, e dia ku e lantamentu a kuminsá, komo Dia di lucha pa libertat: e Dia di e Lucha pa Libertat pa medio di un proklamashon. Tur aña riba e dia aki ta konmemorá e lantamentu i ta honra e lidernan, spesialmente Tula, p'esei e ta wòrdu yamá tambe e "konmemorashon di Tula" òf "Dia di Tula". Den e mesun aña, e Parke di Lucha pa Libertat (e Parke di e Lucha pa Libertat) a wòrdu habri na e ref, kaminda for di 1998 un grupo di estatua a para na e sitio kaminda el a wòrdu dekapitá.<ref name="Cain">Cain, Artwell (red.), ''Tula. De slavenopstand van 1795 op Curaçao.'' Amsterdam: NiNsee, 2009.</ref> Na aña 1970 ya kaba a traha un estatua di Tula na Kòrsou dor di e eskultor hulandes Toos Hagenaars.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639441:mpeg21:a0129|titel=Beeldhouwwerk van Tula in Winschoter Rosarium|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-08-19|bezochtdatum=2025-07-26}}</ref> Sinembargo, e ora ei tabatin un protesta pasobra ainda e tabata wòrdu mirá komo un ‘malechor’ i sklabitut por a wòrdu lubidá mihó, segun algun antiano.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461326:mpeg21:p003 'Grote meerderheid zegt Ja tegen Tula-beeld'. Den: ''Amigoe di Curacao'', 10 sept. 1973]</ref> P’esei Hagenaars a hiba e estatua bèk Hulanda, kaminda el a wòrdu poné na Winschoten. Na 2023, a bolbe vocifera protesta, e biaha aki contra e plan di gobierno pa debolbe nan na e isla. Esaki ta pa motibu di e desnudez i ekspreshon di kara di Tula.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/protest-op-curacao-tegen-naakt-standbeeld-slavenleider-tula~aa16dce3 Protest op Curaçao tegen naakt standbeeld slavenleider Tula], Ad.nl, 26-07-23</ref> Na 1998, e monumento di Desenkadená di [[Nel Simon]] a keda desvelá na e kosta sùit di Kòrsou. E ta un atrakshon importante riba e isla. E konmemorashon di Tula ta tuma lugá aki tur aña. Na 2007, a habri [[Museo Tula]] na [[plantashi Kenepa|lanthùis Kenepa]], dediká na e herensia [[afrokurasoleño]]. === Otro ekspreshon === Diferente obheto a haña e nòmber di Tula. Na 1974, a nombra un kaya na [[Domi|Ser'i Domi]] den Otrobanda ''Kaya Tula''. Na 1995, un kaya na Hulanda, den Amsterdam-Zuidoost. Despues di esaki, un kaya den e distrito di Utrecht di Voordorp a haña e nòmber ''Tulastraat''. Na 2016, un kaminda na Den Haag a haña nòmber di Tula. E ''Tulapad'' ta situá serka di e Laan van de Mensenrechten den e distrito di Loosduinen.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/14200-haags-pad-naar-tula-vernoemd|titel=Haags pad naar Tula vernoemd|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=16 augustus 2016|bezochtdatum=31 juli 2021}}</ref> Na 2018, Rei Willem-Alexander a desvelá e plachi di nòmber di ''Tulapier'' na Otrobanda, Willemstad; un di dos lugá pa barkunan krusero. E nòmber Tulapier a haya mas voto durante un "concurso nombra e pier" di Curaçao Ports Authority. Na 2022, un kaya banda di e Zuiderpark na [[Rotterdam]] a haña e nòmber di Tula.<ref>{{Citeer web|url=https://dekanttekening.nl/nieuws/nieuw-in-rotterdam-straat-vernoemd-naar-tula-leider-slavenopstand-curacao5/|titel=Rotterdamse straat vernoemd naar Tula, leider Curacaose slavenopstand|werk=De Kanttekening|datum=2022-02-28|bezochtdatum=2022-02-28}}</ref> Den bario di Wishi, unda un fèlt deportivo ya tabata hiba su nòmber, Sint Aloysiusschool a kambia nòmber den ''Kolegio Tula''.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998626:mpeg21:a0093|titel=Bij inbraak bewaker bedreigd|werk=[[Amigoe]]|datum=1974-01-31|bezochtdatum=2025-0726}}</ref> Ministerio di Enseñansa, Kultura i Siensia (OCW) na Hulanda a krea e beka Tula na balor di €10.000 komo parti di e diskulpa i konmemoracion di 160 aña di sklabitut i rehabilitashon di Tula na 2023. E beka ta wòrdu otorga na un studiante tur aña pa kuater aña. Na 2024 e promé bekado tabata Liam Mau-Asam, un graduado resien di [[Radulphus College]].<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29700-eerste-tula-beurs-toegekend Eerste Tulabeurs toegekend], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di yüli 2024)</ref> == Letra == === Tula Warda === {{columns-list|colwidth=23em| Tula ba sinja nos kon lucha,<br> kon bringa pa nos hanja nos balor<br> Mira, mira ki ironía, nos lucha ya no ta kontr’e opresor,<br> nos ta bringa otro, si nos mes ta bringando otro<br> Nos no sabi ki ta bomba,<br> ni un tin kadena na nos pia<br> Pero tin di nos su lomba<br> mester karga inhustisia kada dia<br> Ahinda tin miseria, Tula si ahinda tin miseria<br> Tula, bo bid’enter ba mula,<br> pa no haña sla’i pa pida pan<br/ > Awe nos no ke kans’e kurpa,<br/ > Tòg nos ke kue’inter mundu ku dos man<br/ > Un ta presta muchu, nò nos no ta prestando muchu<br/ > Tempu bo tabata nos guia,<br> bo metanan tur tabata bon kla<br/ > Nos a para riba nos pia,<br/ > ma unda nos ta bayendo nos no sa,<br/ > skur ta nos kaminda si nos mantene mesun ruta<br/ > Koro:<br> Tula warda, no wak ahinda,<br/ > ya ku nos tin algun kos di drecha<br/ > Kere ku nos ta trahando duru<br/ > Refran:<br> ma tur kos por drecha nos tin tinu pe<br/ > ma tur kos lo kambia nos tin tinu pe<br/ > }} <gallery widths="220" heights="200"> NL-HaNA 1.05.12.01 105 0002 11.2a (cropped "neger genaamd Toela").jpg|"Neger genaamd Toela" (Negro yamá Toela). Manuskrito di e relato di [[Rebelion Grandi]], skirbí pa pader Jacobus Schinck, 7 di sèptèmber 1795. Ehekushon di Tula website.JPG|Pintura di Edsel Selberie, titulá ''Ehekushon di Tula'', ta mustra kon a torturá Tula riba Rif na [[Otrobanda]] Nationaal monument Desenkandená, Parke di Lucha pa Libertat.jpg|[[Monumento (konmemorativo)|Monumento]] ''Desenkadená'', obra di [[Nel Simon]] situá na Parke Lucha pa Libertat na Rif. </gallery> {{Commonscat|Tula}} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente *''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen'', Walburg Pers, 1985, ISBN 90-6011-360-8 }} [[Category:Historia di Kòrsou]] [[Category:Hende]] lke2555mc0jfxh2b0zqgk71132myyyi Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok Curacao 2 8649 201123 200882 2026-08-18T21:12:49Z Caribiana 8320 201123 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 17 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 18 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na TeleCuraçao. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, ela publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. ----------------- Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao njaq4ljmgsk16flcmwuf19xb6sm05mh Usuario:Caribiana/Sandbox/Arte - Aruba 2 8959 201127 200617 2026-08-19T10:06:17Z Caribiana 8320 201127 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso públiko[1]. E ta un género di arte spesífiko[2] ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tantu ambientenan pafó komo paden. Arte públiko hopi bia ta buska pa enkarná konseptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.[1][4][5][6][7] Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,[8] sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.[9][10] Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sin embargo ubikuo,[11][12] tin bia e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.[1] ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.[13] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ bwwu6darsdsnysbishdhsetdyw9zhvz 201128 201127 2026-08-19T10:06:52Z Caribiana 8320 201128 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso públiko[1]. E ta un género di arte spesífiko[2] ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tantu ambientenan pafó komo paden. Arte públiko hopi bia ta buska pa enkarná konseptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.[1][4][5][6][7] Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,[8] sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.[9][10] Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sin embargo ubikuo,[11][12] tin bia e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.[1] ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.[13] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ i1dk1p5vk4bb3h35hbg3qmt6yt4k7pi 201129 201128 2026-08-19T10:13:46Z Caribiana 8320 201129 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso públiko[1]. E ta un género di arte spesífiko[2] ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tantu ambientenan pafó komo paden. Arte públiko hopi bia ta buska pa enkarná konseptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.[1][4][5][6][7]<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref> Notably, public art is also the direct or indirect product of a public process of creation, procurement and maintenance.<ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ mv2kmu7jn992e3h6nnqe9wmc0o85sc0 201130 201129 2026-08-19T10:18:17Z Caribiana 8320 201130 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso públiko[1]. E ta un género di arte spesífiko[2] ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.[1][4][5][6][7]<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref> Notably, public art is also the direct or indirect product of a public process of creation, procurement and maintenance.<ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 425qfsf33oay5l1oc3my4jprk1j6re3 201131 201130 2026-08-19T10:28:52Z Caribiana 8320 201131 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso públiko[1]. E ta un género di arte spesífiko[2] ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.[1][4][5][6][7]<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref> Notably, public art is also the direct or indirect product of a public process of creation, procurement and maintenance.<ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ aeou2djyle0sknezyic4gxuxb3ic445 201132 201131 2026-08-19T10:30:28Z Caribiana 8320 201132 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso públiko[1]. E ta un género di arte spesífiko[2] ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.[1][4][5][6][7]<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ hufqf5glhid8t03nf4emvhve0b1l55q 201133 201132 2026-08-19T10:31:25Z Caribiana 8320 201133 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko[2] ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.[1][4][5][6][7]<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ s0dvfmg3ghql13alhpagqwofbshgkp3 201134 201133 2026-08-19T10:32:58Z Caribiana 8320 201134 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 6k1bpgrlqmueih3vccuqz52rs432ix8 201135 201134 2026-08-19T10:55:14Z Caribiana 8320 201135 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa públiko [ 2 ]. Monumentonan i estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ sisenvd8636ejwztflcnhjie33r1u1o 201136 201135 2026-08-19T10:59:21Z Caribiana 8320 201136 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa publico.<ref name="EU">{{Lien web|langue=fr|titre=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|site=Encyclopædia Universalis|consulté le=2018-09-18}}</ref> Monumentonan i estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 4hc2gt3hwrlejgr2vk5ljm6h499gj4j 201137 201136 2026-08-19T11:00:21Z Caribiana 8320 /* Tipo di arte publico */ 201137 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa publico.<ref name="EU">{{Lien web|langue=fr|titre=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|site=Encyclopædia Universalis|consulté le=2018-09-18}}</ref> Monumentonan i estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * monumento * muebles di caya * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ p38x6hqvyu23eop0u5ugd241mugbcj5 201138 201137 2026-08-19T11:15:11Z Caribiana 8320 201138 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Arte públiko ta [[arte]] crea of adapta specificamente pa wordo coloca y expone den un espasio publico, unda e por wordo mira y experencia door di un publico amplio. E por tuma forma di escultura, [[monumento]], mural, mosaico, instalacion, obra di arte di luz i otro formanan di arte visual. Arte publico por ta permanente of temporal. Un karakterístika importante di arte públiko ta e relacion entre e obra, e lugá kaminda e ta situá i e komunidat ku ta usa e espasio. P'esei, arte públiko no ta simplemente arte ku ta pafó di un museo òf galeria: e ta forma parti di e ambiente kaminda hende ta biba, traha òf pasa nan tempu. '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa publico.<ref name="EU">{{Lien web|langue=fr|titre=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|site=Encyclopædia Universalis|consulté le=2018-09-18}}</ref> Monumentonan i estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * monumento * muebles di caya * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 7wgheuj9onf8xwoomufy2en0cb2drfr 201139 201138 2026-08-19T11:16:49Z Caribiana 8320 201139 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea of adapta specificamente pa wordo coloca y expone den un espacio publico, unda e por wordo mira y experencia door di un publico amplio. E por tuma forma di escultura, [[monumento]], mural, mosaico, instalacion, obra di arte di luz y otro formanan di arte visual. Arte publico por ta permanente of temporal. Un caracteristica importante di arte publico ta e relacion entre e obra, e lugá kaminda e ta situá i e komunidat ku ta usa e espasio. P'esei, arte públiko no ta simplemente arte ku ta pafó di un museo òf galeria: e ta forma parti di e ambiente kaminda hende ta biba, traha òf pasa nan tempu. '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa publico.<ref name="EU">{{Lien web|langue=fr|titre=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|site=Encyclopædia Universalis|consulté le=2018-09-18}}</ref> Monumentonan i estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * monumento * muebles di caya * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 5qws8o3yur4ji94gcyo5r9tjp5do0cc 201142 201139 2026-08-19T11:18:55Z Caribiana 8320 201142 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea of adapta specificamente pa wordo coloca y expone den un espacio publico, unda e por wordo mira y experencia door di un publico amplio. E por tuma forma di escultura, [[monumento]], mural, mosaico, instalacion, obra di arte di luz y otro formanan di arte visual. Arte publico por ta permanente of temporal. Un caracteristica importante di arte publico ta e relacion entre e obra, e luga caminda e ta situa y e comunidad cu ta uza e espacio. P'esey, arte publico no ta simplemente arte cu ta pafó di un museo of galeria: e ta forma parti di e ambiente caminda hende ta biba, traha of pasa nan tempo. '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa publico.<ref name="EU">{{Lien web|langue=fr|titre=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|site=Encyclopædia Universalis|consulté le=2018-09-18}}</ref> Monumentonan i estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * monumento * muebles di caya * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 764q8oj5ilbe80a37u2ptqma01btjv5 201145 201142 2026-08-19T11:23:59Z Caribiana 8320 201145 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea of adapta specificamente pa wordo coloca y expone den un espacio publico, unda e por wordo mira y experencia door di un publico amplio. E por tuma forma di escultura, [[monumento]], mural, mosaico, instalacion, obra di arte di luz y otro formanan di arte visual. Arte publico por ta permanente of temporal. Un caracteristica importante di arte publico ta e relacion entre e obra, e luga caminda e ta situa y e comunidad cu ta uza e espacio. P'esey, arte publico no ta simplemente arte cu ta pafó di un museo of galeria: e ta forma parti di e ambiente caminda hende ta biba, traha of pasa nan tempo. ==Historia== Monumento, estatua i otro obranan den espacio publico tin un historia largo. Den tempo moderno, e concepto di arte publico a bira mas defini durante [[siglo 20|siglo binti]], specialmente for di añanan 1960, ora artista y institucionnan a cuminsa busca manera pa trece arte mas cerca di bida diario y pa uza arte como un medio pa activa y transforma espacio urbano. Funshon Arte públiko por tin diferente funshon, entre otro: embeyesé i aktivá espasionan públiko; konmemorá personanan, eventonan òf momentonan históriko; ekspresá identidad i kultura di un lugá; transmití un mensahe sosial òf polítiko; stimulá diálogo i partisipashon di komunidat. ----------------- '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa publico.<ref name="EU">{{Lien web|langue=fr|titre=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|site=Encyclopædia Universalis|consulté le=2018-09-18}}</ref> Monumentonan i estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * monumento * muebles di caya * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ f9a4ktu5pc9wi9637zjo3blht4jiluj 201147 201145 2026-08-19T11:28:37Z Caribiana 8320 201147 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea of adapta specificamente pa wordo expone den un espacio publico, unda e por wordo mira y experencia door di un publico amplio. E por tuma forma di escultura, [[monumento]], mural, mosaico, instalacion, obra di arte di luz y otro formanan di arte visual. Arte publico por ta permanente of temporal. Un caracteristica importante di arte publico ta e relacion entre e obra, e luga caminda e ta situa y e comunidad cu ta uza e espacio. P'esey, arte publico no ta simplemente arte cu ta pafo di un [[museo]] of galeria: e ta forma parti di e ambiente caminda hende ta biba, traha of pasa nan tempo. ==Historia== Monumento, estatua i otro obranan den espacio publico tin un historia largo. Den tempo moderno, e concepto di arte publico a bira mas defini durante [[siglo 20|siglo binti]], specialmente for di añanan 1960, ora artista y institucionnan a cuminsa busca manera pa trece arte mas cerca di bida diario y pa uza arte como un medio pa activa y transforma espacio urbano. ==Funcion== Arte publico por tin diferente funcion, entre otro: * embeyesé i aktivá espasionan públiko; * konmemorá personanan, eventonan òf momentonan históriko; * expresa identidad y kultura di un lugá; * transmiti un mensahe social of politico; * stimulá diálogo i partisipashon di komunidat. ----------------- '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa publico.<ref name="EU">{{Lien web|langue=fr|titre=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|site=Encyclopædia Universalis|consulté le=2018-09-18}}</ref> Monumentonan i estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * monumento * muebles di caya * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ qm98bop62hqytq38ou6etciwbjqwdvu 201150 201147 2026-08-19T11:32:01Z Caribiana 8320 201150 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea of adapta specificamente pa wordo expone den un espacio publico, unda e por wordo mira y experencia door di un publico amplio. E por tuma forma di escultura, [[monumento]], mural, mosaico, instalacion, obra di arte di luz y otro formanan di arte visual. Arte publico por ta permanente of temporal.<ref name="EU">{{citeer web|taal=fr|titel=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|werk=Encyclopædia Universalis}}</ref> Un caracteristica importante di arte publico ta e relacion entre e obra, e luga caminda e ta situa y e comunidad cu ta uza e espacio. P'esey, arte publico no ta simplemente arte cu ta pafo di un [[museo]] of galeria: e ta forma parti di e ambiente caminda hende ta biba, traha of pasa nan tempo. ==Historia== Monumento, estatua i otro obranan den espacio publico tin un historia largo. Den tempo moderno, e concepto di arte publico a bira mas defini durante [[siglo 20|siglo binti]], specialmente for di añanan 1960, ora artista y institucionnan a cuminsa busca manera pa trece arte mas cerca di bida diario y pa uza arte como un medio pa activa y transforma espacio urbano. ==Funcion== Arte publico por tin diferente funcion, entre otro: * embeyesé i aktivá espasionan públiko; * konmemorá personanan, eventonan òf momentonan históriko; * expresa identidad y kultura di un lugá; * transmiti un mensahe social of politico; * stimulá diálogo i partisipashon di komunidat. ----------------- '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa publico.<ref name="EU">{{citeer web|taal=fr|titel=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|werk=Encyclopædia Universalis}}</ref> Monumentonan y estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * monumento * muebles di caya * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 572qrknrqr9ps60v86h1v12u80ddlu2 201151 201150 2026-08-19T11:33:31Z Caribiana 8320 201151 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea of adapta specificamente pa wordo expone den un espacio publico, unda e por wordo mira y experencia door di un publico amplio. E por tuma forma di escultura, [[monumento]], mural, mosaico, instalacion, obra di arte di luz y otro formanan di arte visual. Arte publico por ta permanente of temporal.<ref name="EU">{{citeer web|taal=fr|titel=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|werk=Encyclopædia Universalis}}</ref> Un caracteristica importante di arte publico ta e relacion entre e obra, e luga caminda e ta situa y e comunidad cu ta uza e espacio. P'esey, arte publico no ta simplemente arte cu ta pafo di un [[museo]] of galeria: e ta forma parti di e ambiente caminda hende ta biba, traha of pasa nan tempo. ==Historia== Monumento, estatua i otro obranan den espacio publico tin un historia largo. Den tempo moderno, e concepto di arte publico a bira mas defini durante [[siglo 20|siglo binti]], specialmente for di añanan 1960, ora artista y institucionnan a cuminsa busca manera pa trece arte mas cerca di bida diario y pa uza arte como un medio pa activa y transforma espacio urbano. ==Funcion== Arte publico por tin diferente funcion, entre otro: * embeyesé i aktivá espasionan públiko; * konmemorá personanan, eventonan òf momentonan históriko; * expresa identidad y kultura di un lugá; * transmiti un mensahe social of politico; * stimulá diálogo i partisipashon di komunidat. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] ----------------- '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa publico.<ref name="EU">{{citeer web|taal=fr|titel=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|werk=Encyclopædia Universalis}}</ref> Monumentonan y estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * monumento * muebles di caya * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ oyies0xmg8qvi0s1z1iblg5yyfczq4d 201152 201151 2026-08-19T11:39:37Z Caribiana 8320 201152 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea of adapta specificamente pa wordo expone den un espacio publico, unda e por wordo mira y experencia door di un publico amplio. E por tuma forma di escultura, [[monumento]], mural, mosaico, instalacion, obra di arte di luz y otro formanan di arte visual. Arte publico por ta permanente of temporal.<ref name="EU">{{citeer web|taal=fr|titel=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|werk=Encyclopædia Universalis}}</ref> Un caracteristica importante di arte publico ta e relacion entre e obra, e luga caminda e ta situa y e comunidad cu ta uza e espacio. P'esey, arte publico no ta simplemente arte cu ta pafo di un [[museo]] of galeria: e ta forma parti di e ambiente caminda hende ta biba, traha of pasa nan tempo.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=|website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref> ==Historia== Monumento, estatua i otro obranan den espacio publico tin un historia largo. Den tempo moderno, e concepto di arte publico a bira mas defini durante [[siglo 20|siglo binti]], specialmente for di añanan 1960, ora artista y institucionnan a cuminsa busca manera pa trece arte mas cerca di bida diario y pa uza arte como un medio pa activa y transforma espacio urbano. ==Funcion== Arte publico por tin diferente funcion, entre otro: * embeyesé i aktivá espasionan públiko; * konmemorá personanan, eventonan òf momentonan históriko; * expresa identidad y kultura di un lugá; * transmiti un mensahe social of politico; * stimulá diálogo i partisipashon di komunidat. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] ----------------- '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa publico.<ref name="EU">{{citeer web|taal=fr|titel=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|werk=Encyclopædia Universalis}}</ref> Monumentonan y estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * monumento * muebles di caya * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ mshh55vx3vgyr4awphhwonj8b46uhvu 201153 201152 2026-08-19T11:43:51Z Caribiana 8320 201153 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea of adapta specificamente pa wordo expone den un espacio publico, unda e por wordo mira y experencia door di un publico amplio. E por tuma forma di escultura, [[monumento]], mural, mosaico, instalacion artistico, arte di luz y otro formanan di arte visual. Arte publico por ta permanente of temporal.<ref name="EU">{{citeer web|taal=fr|titel=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|werk=Encyclopædia Universalis}}</ref> Un caracteristica importante di arte publico ta e relacion entre e obra, e luga caminda e ta situa y e comunidad cu ta uza e espacio. P'esey, arte publico no ta simplemente arte cu ta pafo di un [[museo]] of galeria: e ta forma parti di e ambiente caminda hende ta biba, traha of pasa nan tempo.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=|website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref> ==Historia== Monumento, estatua i otro obranan den espacio publico tin un historia largo. Den tempo moderno, e concepto di arte publico a bira mas defini durante [[siglo 20|siglo binti]], specialmente for di añanan 1960, ora artista y institucionnan a cuminsa busca manera pa trece arte mas cerca di bida diario y pa uza arte como un medio pa activa y transforma espacio urbano. ==Funcion== Arte publico por tin diferente funcion, entre otro: * embeyece y activá espasionan públiko; * conmemora persona, evento of momentonan historico; * expresa identidad y cultura di un luga; * transmiti un mensahe social of politico; * stimula dialogo y participacion di comunidad. ==Forma== Arte publico por inclui: *eskulturanan i monumentonan; muralnan; mosaikonan; instalashonnan artístiko; arte di luz; elementonan artístiko integrá den arkitektura i espasio urbano. Graffiti i arte di kaya tambe por wòrdu konsiderá komo arte públiko, aunke no tur obra kreá den espasio públiko ta wòrdu komúnmente klasifiká asina. Un parti di e diferensia ta dependé di e manera ku e obra a wòrdu kreá, enkargá i rekonosé komo arte públiko. Arte públiko por kontribuí na e karakter i identidad di un bario òf un siudat. Dor di pone arte den espasionan ku ta aksesibel pa tur hende, e ta hasi ku eksperensia artístiko no ta limitá na museonan, galerianan òf otro lugánan spesialisá. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] ----------------- '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa publico.<ref name="EU">{{citeer web|taal=fr|titel=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|werk=Encyclopædia Universalis}}</ref> Monumentonan y estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * monumento * muebles di caya * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 43p29cdtqrvt8ikluf4446wf0r8m6gc 201155 201153 2026-08-19T11:51:54Z Caribiana 8320 201155 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] - [[Samuel Sarmiento]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Arte publico''' ta [[arte]] crea of adapta specificamente pa wordo expone den un espacio publico, unda e por wordo mira y experencia door di un publico amplio. E por tuma forma di escultura, [[monumento]], mural, mosaico, instalacion artistico, arte di luz y otro formanan di arte visual. Arte publico por ta permanente of temporal.<ref name="EU">{{citeer web|taal=fr|titel=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|werk=Encyclopædia Universalis}}</ref> Un caracteristica importante di arte publico ta e relacion entre e obra, e luga caminda e ta situa y e comunidad cu ta uza e espacio. P'esey, arte publico no ta simplemente arte cu ta pafo di un [[museo]] of galeria: e ta forma parti di e ambiente caminda hende ta biba, traha of pasa nan tempo.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=|website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref> E por contribui na e caracter y identidad di un bario of un ciudad. ==Historia== Monumento, estatua i otro obranan den espacio publico tin un historia largo. Den tempo moderno, e concepto di arte publico a bira mas defini durante [[siglo 20|siglo binti]], specialmente for di añanan 1960, ora artista y institucionnan a cuminsa busca manera pa trece arte mas cerca di bida diario y pa uza arte como un medio pa activa y transforma espacio urbano. ==Funcion== Arte publico por tin diferente funcion, entre otro: * embeyece y activá espasionan públiko; * conmemora persona, evento of momentonan historico; * expresa identidad y cultura di un luga; * transmiti un mensahe social of politico; * stimula dialogo y participacion di comunidad. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] ==Forma== Arte publico por inclui: *eskulturanan i monumentonan; muralnan; mosaikonan; instalashonnan artístiko; arte di luz; elementonan artístiko integrá den arkitektura i espasio urbano. Graffiti i arte di kaya tambe por wòrdu konsiderá komo arte públiko, aunke no tur obra kreá den espasio públiko ta wòrdu komúnmente klasifiká asina. Un parti di e diferensia ta dependé di e manera ku e obra a wòrdu kreá, enkargá i rekonosé komo arte públiko. Arte públiko por kontribuí na e karakter i identidad di un bario òf un siudat. Dor di pone arte den espasionan ku ta aksesibel pa tur hende, e ta hasi ku eksperensia artístiko no ta limitá na museonan, galerianan òf otro lugánan spesialisá. ----------------- '''Arte publico''' ta [[arte]] crea specificamente pa wordo coloca y expone den espacio publico. E ta existi for di cuminsamento di historia di arte. E término ta wòrdu usá generalmente pa obranan di arte visual, pero tambe por referí na, por ehèmpel, obranan di arte di zonido i presentashonnan.<ref>{{citeer web|titel=Arbeta med konst i offentliga miljöer|url=https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|taal=sv|werk=Statens konstråd|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20231212152437/https://statenskonstrad.se/arbeta-med-konst-i-offentliga-miljoer/|archiefdatum=2023-12-12}}</ref> Di akuerdo ku e definishon institushonal, arte públiko generalmente ta referí na obranan permanente di artistanan—eskultura, posiblemente arkitektura monumental, pintura—ku ta wòrdu planiá i ehekutá pa wòrdu eksponé den espasio públiko: prinsipalmente pafó i aksesibel pa tur hende, pero tin bia tambe paden di edifisionan habrí pa publico.<ref name="EU">{{citeer web|taal=fr|titel=L'art public - FRANCE|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/france-arts-et-culture-l-art-public/|werk=Encyclopædia Universalis}}</ref> Monumentonan y estatuanan ta kisas e formanan mas bieu i mas visibel di arte públiko aprobá ofisialmente, pero e término por inkluí tambe muebles di kaya i kualke inisiativa ku e intenshon di embeyesé espasio urbano. en.wiki: '''Arte publico''' of '''arte den espacio publico''' ta arte den kualke medio di komunikashon ku su forma, funshon i nifikashon ta wòrdu kreá pa e públiko en general a traves di un proseso publico.<ref name=":0">{{Cite web |title=PUBLIC ART IN PUBLIC PLACES - What is Public Art |url=https://www.publicartinpublicplaces.info/what-is-public-art |access-date=2026-05-10 |website=www.publicartinpublicplaces.info |language=en-US}}</ref>. E ta un género di arte spesífiko<ref name="PCP-temp&pa">{{cite journal |last1=Phillips |first1=Patrica C. |title=Temporality and Public Art |journal=Art Journal |date=1989 |volume=48 |issue=4 |pages=331–335 |doi=10.2307/777018 |jstor=777018 |url=https://www.jstor.org/stable/777018 |access-date=21 September 2020|url-access=subscription }}</ref> ku su propio diskurso profeshonal i krítiko. Arte públiko ta visualmente i físikamente aksesibel pa públiko; e ta wòrdu instalá den espasio públiko den tanto ambiente pafor como paden. Ehempel di e tipo e arte aki ta entre otro, graffiti y obranan mural. Arte publico hopi biaha ta buska pa encarna conceptonan públiko òf universal en bes di konseptonan òf interesnan komersial, partidista òf personal.[3] Notabelmente, arte públiko tambe ta e produkto direkto òf indirekto di un proseso públiko di kreashon, atkisishon i mantenshon.<ref name="Smith">{{cite journal |last1=Smith |first1=Roberta |title=Public Art, Eyesore to Eye Candy |journal=Landscape Architecture Magazine |date=2008 |volume=98 |issue=12 |pages=128–127 |jstor=44794099 |url=https://www.jstor.org/stable/44794099 |access-date=21 September 2020}}</ref><ref name=":0" /><ref name="Raven">{{cite book |editor-last1=Raven |editor-first1=Arlene |title=Art in the Public Interest |date=1989 |publisher=UMI Research Press (University of Michigan |location=Ann Arbor and London |isbn=0-8357-1970-7}}</ref><ref name="Finklepearl">{{cite book |last1=Finklepearl |first1=Tom |title=Dialogues in Public Art |date=2001 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0262561488}}</ref><ref name="Gevers">{{cite book |editor-last1=Gevers |editor-first1=Ine |title=Place, Position, Presentation, Public |publisher=Jan van Eyck Akademie |location=Maastrict/De Balie, Amsterdam}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.americansforthearts.org/by-topic/public-art|title=Americans for the Arts {{!}} Public Art|website=Americans for the Arts|access-date=March 6, 2020}}</ref> Arte independiente kreá òf presentá den òf serka di e reino públiko (por ehèmpel, graffiti, arte di kaya) ku no tin sanshon públiko ofisial òf tangibel no a wòrdu rekonosé komo parti di e género di arte públiko,<ref name="Suderburg">{{cite book |editor-last1=Suderburg |editor-first1=Erika |title=Space, Site, Intervention: Situating Installation Art |date=2000 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=0-8166-3158-1}}</ref> sinembargo e popularidat di algun artista di kaya a kondusí na e noshon aki wòrdu rekonsiderá pa hopi.<ref name="SMag">{{cite journal |last1=Ellsworth-Jones |first1=Will |title=The Story Behind Banksy |journal=Smithsonian Magazine |date=February 2013 |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-story-behind-banksy-4310304/ |access-date=22 September 2020}}</ref><ref name="Deitch">{{cite book |last1=Deitch |first1=Jeffrey |title=Swoon |date=2010 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |isbn=978-0810984851 |url=https://books.google.com/books?id=JdlKAQAAIAAJ |access-date=22 September 2020}}</ref> Obra di arte no ofisial asina por eksistí riba propiedat privá òf públiko inmediatamente pegá ku e reino públiko, òf den ambientenan natural pero, sinembargo ubikuo,<ref>Rafael Schacter, "''The World Atlas of Street Art and Graffiti''", September, 2013; {{ISBN|9780300199420}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynstreetart.com/theblog/2014/02/13/rafael-schacter-and-his-world-atlas-of-street-art-and-graffiti/|title=Rafael Schacter and His "World Atlas of Street Art and Graffiti"|date=2014-02-13|website=www.brooklynstreetart.com|access-date=2018-10-26}}</ref> tin biaha e ta kai pafó di e definishon di arte públiko pa su ousensia di proseso públiko òf sanshon públiko komo arte públiko “bona fide”.<ref name=":0" /> ==Característica== Algun caracterstica comun di arte publico, irespecto si e obra ta permanente of temporal, ta: * accesibilidad publico * colocacion den dominio publico, * envolvimento di komunidat, * proceso publico (incluso financiamento publico) Di akuerdo ku e kuradó i historiadó di arte/arkitektura merikano, Mary Jane Jacob, arte públiko ta trese arte mas serka di bida.<ref name="Jacob">{{cite book |last1=Jacob |first1=Mary Jane |title=Places with a Past |date=1992 |publisher=Rizzoli International Publications |location=New York |isbn=978-0847815104}}</ref> == Funcion == Arte publlico ta sirbi diferente proposito, manera pa * decoracion * konmemoracion * propaganda == Tipo di arte publico == * eskultura * monumento * muebles di caya * graffiti * obra mural * mosaico * bentana di glas di color ------------- Arte públiko ta arte kreá spesífikamente pa wòrdu poné i eksponé den espasio públiko. E ta eksistí for di kuminsamentu di historia di arte. E ta sirbi vários funshon: dekorativo, konmemorativo, propaganda, i asina por sigui. Varios material ta wòrdu usá i e arte ta tuma diferente forma. Ehèmpelnan ta inkluí muralnan, mosaikonan, eskulturanan (fries, monumentonan, etc.), i bentananan di glas di koló. Tin bia ta deskribí arte públiko komo un alternativa na e arte elitista di galerianan. E konsepto aki a surgi den añanan 1960, i su propósito a wòrdu definí komo forma i animá espasio urbano. Ku tempu, e posibilidat di diálogo ku e destinatario i ku e lugánan di eksposishon a bira e karakterístika mas importante di arte públiko [ 1 ] . {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Public art}} {{References}} }} [[:Kategoria:Arte]] --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |alma mater = Amsterdamse Toneelschool |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di [[teatro]] na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.<ref name=:"5">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden Arubaanse theatermaker en docent Amy Lasten (72) overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yiu di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-12|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na [[Hulanda]]. Na 1976, el a gradua ''cum laude'' na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha di 1977 te 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980, el a tuma e iniciativa pa lanta Teatro Foro na Aruba, hunto cu un grupo di trinta persona cu ya tabata activo den teatro. Teatro Foro tabata un forma di teatro interactivo, cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. E meta tabata pa trata problemanan di bida diario, particularmente esnan relaciona cu opresion, y pa envolvi e publico den reflexion y discusion tocante posibel solucionnan.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n9/mode/2up?q=amy+lasten+teatro+foro Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues Lasten a bolbe Hulanda pa sigui estudio na Amsterdamse Toneelschool, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo aki di estudio y trabou, Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]], cu tabata trata e experencia di studiantenan [[Antias Hulandes|Antiano]] na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Despues di su regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di e desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba stimula interes di hobennan pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/><ref name=:"3">{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-12}}</ref> Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> Como actris, Lasten a aparece, entre otro, den e obranan ''Bao Kwihi'' y ''E Arkitecto'' (1990). ''E Arkitecto'' a wordo presenta tambe na [[Noruega]] durante World Theater Festival 1991.<ref>{{citeer web|titel=FARPA op toneel in Noorwegen|werk=[[Amigoe]]|datum=1991-06-28|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005}}</ref> ===Teatro y enseñansa=== Un parti central di e trabou di Lasten tabata e formacion di hoben y otro interesado den teatro. El a desaroya curso y tayernan cu tabata trata tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> E cursonan a resulta den presentacion y festivalnan cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan mas importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (Festeseco), lansa na 1989 como plataforma pa actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-12|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Alrededor di 100 hende di diferente edad a haya oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Un di dos edicion di e festival a sigui na 1993.<ref>{{citeer web|titel=Theaterfestival dit jaar in teken van gevoelige thema's|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-06-26|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645176:mpeg21:p005}}</ref> Lasten tabata tambe lider creativo y presidente di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, e fundacion a experimenta cu diferente forma di presenta teatro, incluyendo presentacionnan den scol, centro di bario, edificio bashi y otro espacionan publico.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainingscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu Lasten su concepto di teatro como un medio pa mas cu solamente entretenemento: teatro tabata un instrumento pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Ademas, den su funcion na IPA, Lasten a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa duna futuro docente di scol formacion den arte y teatro.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/><ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata e proyecto "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperacion internacional=== Lasten a participa den diferente proyecto y iniciativa internacional relaciona cu teatro y formacion artistico. Entre nan tabata Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA), Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa y otro regionnan.<ref name=":8"/> Na 2011, e proyecto internacional Cambio di Horizonte, den cooperacion cu su ex-docente Nicoline Nagtzaam, a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Francia, Turkia, Belgica y Nicaragua.<ref name=:"2"/> ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda envolvi den teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishita Aruba pa desaroya un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den [[Reino Hulandes]].<ref>[https://noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> E bishita i e programa tabata enfoká riba un ''Verkorte Theater Docentenopleiding op Maat'' pa e [[islanan ABC]] y [[Islariba|SSS]]. Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.<ref>[https://arubanews.ca/amy-lasten-aruba-legacy-honored-for-theater-education-and-culture/ Amy Lasten Aruba Legacy Honored for Theater Education and Culture], arubanews.ca (11 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Na 2007, Lasten a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su aporte na desaroyo di teatro na Aruba.<ref name=:"5"/> Na 2024, el a ricibi un reconocemento special pa su contribucion pedagogico na e desaroyo di teatro na Aruba, na ocacion di e premiacion di IPA cu Premio Nacional di Teatro 2024.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/premio-nacional-di-teatro-2024-a-bay-pa-instituto-pedagogico-arubano Premio Nacional di Teatro 2024 a bay pa Instituto Pedagogico Arubano], [[Diario]] (5 di april 2024)</ref> Su vision di teatro como un instrumento pa educa, fortalece comunidad y duna hende un bos ta forma un parti importante di su herencia den historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Lasten, Amy}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Aktor]] ------------------ Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- (6) ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ juyllcuv6hixyr1n8a3lipij42ny0tw Usuario:Caribiana/Sandbox/Arte - Kòrsou/Boneiru 2 8960 201041 201016 2026-08-18T13:15:22Z Caribiana 8320 201041 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=}}</ref> [1][5][7] E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2] Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3] ==Arte i kultura== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.[8] E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.[8] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.[5][7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.[7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.[5] ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente den e di dos mita di ougùstùs i ta kulminá ku un ''street party''. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5][9] Pa 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.[7] Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.[5][7][8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. iblwhl4lxr7a0i8555185aeijumpd9t 201042 201041 2026-08-18T13:16:50Z Caribiana 8320 201042 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=}}</ref> [1][5][7] E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2] Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3] ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente den e di dos mita di ougùstùs i ta kulminá ku un ''street party''. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5][9] Pa 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ==Arte i kultura== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.[8] E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.[8] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.[5][7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.[7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.[5] ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.[7] Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.[5][7][8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. oazq2auhyxbfyis1bsun73kqvd9dv5v 201043 201042 2026-08-18T13:17:33Z Caribiana 8320 201043 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=}}</ref> [1][5][7] E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2] Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3] ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente den e di dos mita di ougùstùs i ta kulminá ku un ''street party''. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5][9] Pa 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.[8] E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.[8] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.[5][7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.[7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.[5] ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.[7] Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.[5][7][8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. e4p29651cnfszj37t4d7uy2036cez3s 201052 201043 2026-08-18T15:42:45Z Caribiana 8320 201052 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=}}</ref> [1][5][7] E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2] Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente den e di dos mita di ougùstùs i ta kulminá ku un ''street party''. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5][9] Pa 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.[8] E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.[8] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.[5][7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.[7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.[5]<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaua Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] ( 2026)</ref> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.[7] Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.[5][7][8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. cjvstmrhcgti9j1rewe3dh9e9cbme03 201053 201052 2026-08-18T15:45:59Z Caribiana 8320 201053 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=}}</ref> [1][5][7] E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2] Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente den e di dos mita di ougùstùs i ta kulminá ku un ''street party''. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaua Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] ( 2026)</ref>[9] Pa 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.[8] E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.[8] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.[7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.[7] Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7][8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. r192qp2mqtdtkibq4ix58ym43ujvu9b 201054 201053 2026-08-18T15:46:47Z Caribiana 8320 201054 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7] E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2] Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente den e di dos mita di ougùstùs i ta kulminá ku un ''street party''. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaua Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] ( 2026)</ref>[9] Pa 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.[8] E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.[8] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.[7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.[7] Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7][8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. hu0m2cz4gcg2tqeuwu9jn8piqmltqmx 201055 201054 2026-08-18T15:49:33Z Caribiana 8320 201055 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2] Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente den e di dos mita di ougùstùs i ta kulminá ku un ''street party''. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaua Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] ( 2026)</ref>[9] Pa 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.[8] E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.[8] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.[7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.[7] Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7][8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. rvcawvvicog5phijzzof1oytxzjdd4m 201058 201055 2026-08-18T15:57:41Z Caribiana 8320 201058 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29640-kaya-kaya-duurt-tien-dagen Kaya Kaya duurt tien dagen], [[Antilliaans Dagblad]] (27 di yüni 2024)</ref> E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2] Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente den e di dos mita di ougùstùs i ta kulminá ku un ''street party''. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaua Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] ( 2026)</ref>[9] Pa 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.[8] E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.[8] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.[7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.[7] Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7][8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. qnl01xbllt5i3goxaj5vedhivzirmjb 201061 201058 2026-08-18T16:03:18Z Caribiana 8320 201061 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29640-kaya-kaya-duurt-tien-dagen Kaya Kaya duurt tien dagen], [[Antilliaans Dagblad]] (27 di yüni 2024)</ref> E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2] Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente den e di dos mita di ougùstùs i ta kulminá ku un ''street party''. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaua Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] ( 2026)</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Pa 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.[8] E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.[8] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"7">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7][8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. g5si8eg6oclh3mrgizhjtes504fakzd 201065 201061 2026-08-18T16:10:16Z Caribiana 8320 201065 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente den e di dos mita di ougùstùs i ta kulminá ku un ''street party''. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaua Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] ( 2026)</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Pa 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.[8] E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.[8] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"7">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7][8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. 5ntubz9d6m9ydzn54und71v72mx9psi 201070 201065 2026-08-18T16:33:00Z Caribiana 8320 201070 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente den e di dos mita di ougùstùs i ta kulminá ku un ''street party''. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaua Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] ( 2026)</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Pa 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.<ref name=:"8"/> E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. 71mtjbhxocv5q9n82vr5gxizf0es3x1 201072 201070 2026-08-18T17:00:18Z Caribiana 8320 201072 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e ultimo siman di ougùstùs i e prome siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party''. Siman di Arte ta tuma lugá den e siman prome ku e festival, unda por bishita kasnan di arte ku ekshibishonnan i ta organisá kaminatanan ku guia riba e ruta.[9] Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaua Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] ( 2026)</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.<ref name=:"8"/> E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. gkzl6u6un4cpr7ly3k9737vtfz1aqcs 201073 201072 2026-08-18T17:05:13Z Caribiana 8320 /* Programa */ 201073 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e ultimo siman di ougùstùs i e prome siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party''. Durante e Siman di Arte ku ta tuma lugá prome ku e festival, unda por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte of partisipa den kaminatanan organisá ku guia riba e ruta aki.<ref>Eva Breukink, [https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/ Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya], ntr caribbean (31 di ougustus 2023)</ref>[9] Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaua Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] ( 2026)</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.<ref name=:"8"/> E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. di1gve73kn2d6l2gnhdszgs0h85ubga 201074 201073 2026-08-18T17:07:11Z Caribiana 8320 201074 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e ultimo siman di ougùstùs i e prome siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party''. Durante e Siman di Arte ku ta tuma lugá prome ku e festival, unda por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte of partisipa den kaminatanan organisá ku guia riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaua Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] ( 2026)</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.<ref name=:"8"/> E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. i9rlkd3hi9wlha71wc2misjp5fjfjou 201075 201074 2026-08-18T17:22:12Z Caribiana 8320 /* Nifikashon i impakto */ 201075 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e ultimo siman di ougùstùs i e prome siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party''. Durante e Siman di Arte ku ta tuma lugá prome ku e festival, unda por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte of partisipa den kaminatanan organisá ku guia riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaua Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] ( 2026)</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.<ref name=:"8"/> E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. dn69mheavbf1gxd0zoie4r7azhplsya 201076 201075 2026-08-18T17:25:52Z Caribiana 8320 201076 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e ultimo siman di ougùstùs i e prome siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party''. Durante e Siman di Arte ku ta tuma lugá prome ku e festival, unda por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte of partisipa den kaminatanan organisá ku guia riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.<ref name=:"8"/> E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. t4uu8x3hpc6fpr5nt3oqxr2s4it68ya 201080 201076 2026-08-18T17:38:51Z Caribiana 8320 201080 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party''. Aktividatnan programa ront di e festival ta inklui e Siman di Arte (Art Week) i desde 2024 e Skol Urbano. Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante e Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte of partisipa den kaminatanan organisá ku guia riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.<ref name=:"8"/> E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. o8wp5j8lxkpvd8zgjdl6cc7npd6yemd 201082 201080 2026-08-18T17:41:44Z Caribiana 8320 201082 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party''. Aktividatnan programa ront di e festival ta inklui e Siman di Arte (Art Week) i desde 2024 e Skol Urbano. Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.[5]<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E obranan ta distribuí riba kaya, plaza, viadukto i otro espasionan, i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.<ref name=:"8"/> E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. qujn5fuaoquz3hfscj8zwpb49g8twud 201085 201082 2026-08-18T17:55:49Z Caribiana 8320 201085 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/> [7]<ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan e Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 e Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/> E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.<ref name=:"8"/>. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. 68ftstzvorkydunwi5m6q6d6vlz1ygq 201086 201085 2026-08-18T18:02:37Z Caribiana 8320 201086 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5"/>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya Blijvende impuls Kaya Kaya], [[Antilliaans Dagblad]] (13 di ougustus 2026)}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal.[1][2][3] ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan e Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 e Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/> E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí.<ref name=:"8"/>. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su diseño ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. 8tcuuokqiuvxfbghfitimnlzbt7po8o 201087 201086 2026-08-18T18:11:20Z Caribiana 8320 201087 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan e Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 e Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/> E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. t5vtnbp675bjer6w4dsauobrq7crcfj 201088 201087 2026-08-18T18:14:26Z Caribiana 8320 201088 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan e Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 e Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|160px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. l056kjyg01kys1b73livjln4n059hah 201089 201088 2026-08-18T18:15:05Z Caribiana 8320 201089 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan e Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 e Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|180px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo''.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> E diseño a wòrdu realisá pa artistanan outodidakto afiliá ku Art Heals Foundation, ku tambe a partisipá den e edishonnan di Kaya Kaya.[2] ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. sgg8gio6434chpvmylol7kxbfxldmko 201090 201089 2026-08-18T18:18:43Z Caribiana 8320 201090 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan e Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 e Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|180px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. otzd09p9adich5djxjcf14vwgbyggtl 201091 201090 2026-08-18T18:19:09Z Caribiana 8320 201091 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.[1][2]<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan e Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 e Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yüni 2026</ref> [7] E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"7"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/>[8] Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. q4mkr1lcwbu2odpx76j6zp69zttdom3 201092 201091 2026-08-18T18:24:00Z Caribiana 8320 201092 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan e Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 e Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref>[9] ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/>[7] Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/>[7]<ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. 4i5dwvuptmf7dk8398omkmbtx4mqg5o 201093 201092 2026-08-18T18:26:37Z Caribiana 8320 201093 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.[1][3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan e Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 e Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk= ntr caribbean|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. 9zi9xwfrsj0jn0ep9javj187o1zgd4s 201094 201093 2026-08-18T18:28:38Z Caribiana 8320 201094 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/>[3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro verf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kas di pueblo? bario a wòrdu renobá komo parti di e inisiativa.[3]<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan e Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 e Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. trkl0c1l5faq8cwrim33nkar5ofndsx 201095 201094 2026-08-18T18:33:40Z Caribiana 8320 201095 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/>[3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kasnan sosial a wòrdu renobá kada aña komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan e Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 e Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den kasnan di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. sdweyrnugvl0twa9weqn0jg9buu5y51 201096 201095 2026-08-18T18:39:02Z Caribiana 8320 /* Programa */ 201096 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un movementu i evento kultural-artístiko na [[Otrobanda]], Kòrsou, ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá, pero a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], baile, [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e evento, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa drecha i embeyesé e bario. E dia di festival ta kulminá den un fiesta riba kaya, pero e aktividatnan di Kaya Kaya a bira mas amplio ku e evento prinsipal. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa drecha e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> Desde e promé edishon, un kaya di Otrobanda a wòrdu atendé i embeyesé kada seis luna. Den e periodo promé ku e festival, e komunidat ta kolaborá na limpiesa, drechamentu i pintura di kas i espasionan públiko. Den e proseso, artistanan ta krea obra mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/>[3] E organisashon ta traha cu patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí entre otro fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), tambe kasnan sosial a wòrdu renobá kada aña komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den masomenos binti kas di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. 5ut7lhca7w35g0vb3afdd7s8zt2o104 201098 201096 2026-08-18T19:01:25Z Caribiana 8320 201098 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa [[arte]], [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku [[Fundashon Kas Popular]] (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den masomenos binti kas di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. 1o5ff680gm6jljtu7uydn4vri67h8it 201099 201098 2026-08-18T19:02:10Z Caribiana 8320 201099 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku [[Fundashon Kas Popular]] (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den masomenos binti kas di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. mrug5uj266zuoxthudnfb3vtu13atje 201100 201099 2026-08-18T19:11:13Z Caribiana 8320 201100 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku [[Fundashon Kas Popular]] (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den masomenos binti kas di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 650 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image3 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. 73mnhkk28222pds2p3ftyx4ildoi18f 201101 201100 2026-08-18T19:13:02Z Caribiana 8320 201101 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku [[Fundashon Kas Popular]] (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den masomenos binti kas di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 650 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | image3 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. dar4b80595waxkjklxjk6ed6i6axr7d 201102 201101 2026-08-18T19:13:54Z Caribiana 8320 201102 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di septèmber i ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i desde 2024 Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri tayernan gratis di músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Durante Siman di Arte, ku ta tuma lugá promé ku e festival, por bishita ekshibishonnan den masomenos binti kas di arte den Otrobanda òf partisipá den kaminatanan organisá pa guia eksperto riba e ruta aki.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte i kultura=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya; e obranan ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan pa e festival, entre nan [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 650 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | image3 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. h7hhhrhrm0zd6avh4xi2sfpz74ybart 201103 201102 2026-08-18T19:25:33Z Caribiana 8320 /* Festival i programa */ 201103 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = Willemstad | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = Otrobanda | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 650 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | image3 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. sr8pngcnqwwlh0ydmr1x6h6h705nykd 201104 201103 2026-08-18T19:33:49Z Caribiana 8320 201104 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. E arte no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, pero tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i stimulá bishitantenan pa eksplorá e bario.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 650 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | image3 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. clqadyrf95sfu7wciqzhont9k73igox 201105 201104 2026-08-18T19:38:53Z Caribiana 8320 /* Arte den espasio públiko */ 201105 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika importante di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 650 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | image3 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> nl.wiki (street art)<br> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. ehbo1qabp89rk6v7hd63zfm3bprad72 201106 201105 2026-08-18T19:44:57Z Caribiana 8320 201106 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|190px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa espasionan ku hopi biaha a keda bashi òf no wòrdu usá pa aktividatnan kultural. Dor di duna nan un uso temporal, e organisashon por krea un lugá pa enkuentro, ekspreshon artístiko i aktividat ekonómiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e festival komo un inisiativa bottom-up den e parti históriko di Willemstad ku ta usa temporalmente propiedatnan históriko i espasionan públiko. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 650 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | image3 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> nl.wiki (street art)<br> E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya Festival. i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. lw4c9q199t7wwqcacme5ki0amhhby6e 201107 201106 2026-08-18T19:54:46Z Caribiana 8320 201107 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|185px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 650 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | image3 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> nl.wiki (street art)<br> E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya Festival. i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. do5xhermaavp4mt4d78q20945hnsibk 201108 201107 2026-08-18T19:56:57Z Caribiana 8320 201108 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref> <ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> E festival a yuda posishoná Otrobanda komo un destinashon pa arte i kultura. E evento, ku den añanan resien a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante, a expande tambe ku programanan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> ==Nifikashon i impakto== Kaya Kaya a desaroyá for di un festival di bario pa un inisiativa ku ta usa arte i kultura komo instrumento pa revitalisashon urbano. Su modelo ta basá riba kolaborashon entre residente, artista, organisashon, sektor privá i otro interesadonan. E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 650 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | image3 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid = |titulo=Herman van Bergen (beeldend kunstenaar)}} {{References}} ;Lista di fuente }} [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> nl.wiki (street art)<br> E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya Festival. i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. ow1e0cu1qxwhm7z2yyjpm3ly21n1l2f 201109 201108 2026-08-18T20:17:47Z Caribiana 8320 201109 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto i debate == Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. Su impakto ta yega mas leu ku e evento anual: e muralnan, proyektonan di restourashon, programanan pa hóbennan i uso nobo di espasionan a bira parti di e transformashon gradual di e bario.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> E inisiativa a yuda fortalesé e perfil di Otrobanda komo un destinashon pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante pa edishon, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon riba revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta un debate riba e konsekuensianan di revitalisashon urbano. Oumento di komersialisashon, hür i preis di edifisio ta lanta pregunta tokante ken ta benefisiando di e desaroyo di e bario i si residentenan original por sigui tin akseso na e espasionan i bario ku nan ta biba aden.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 750 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 =''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg | caption5 = Muurschildering door Riba Chill Gwn art | caption_align = center }} {{Appendix|2= {{References}} }} E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> nl.wiki (street art)<br> E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya Festival. i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. jvaewdj8iu63fk6n3larr8lrq2idpnq 201110 201109 2026-08-18T20:22:12Z Caribiana 8320 201110 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto i debate == Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. Su impakto ta yega mas leu ku e evento anual: e muralnan, proyektonan di restourashon, programanan pa hóbennan i uso nobo di espasionan a bira parti di e transformashon gradual di e bario.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> E inisiativa a yuda fortalesé e perfil di Otrobanda komo un destinashon pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante pa edishon, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon riba revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta un debate riba e konsekuensianan di revitalisashon urbano. Oumento di komersialisashon, hür i preis di edifisio ta lanta pregunta tokante ken ta benefisiando di e desaroyo di e bario i si residentenan original por sigui tin akseso na e espasionan i bario ku nan ta biba aden.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 750 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' di Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 = ''Emancipate yourself from mental slavery'' di [[Giovanni Abath]] | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | caption2 = ''Life is a Beautiful Struggle'' di Sander van Beusekom | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg | caption5 = Mural di Riba Chill Gwn art | caption_align = center }} {{Appendix|2= {{References}} }} E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> nl.wiki (street art)<br> E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya Festival. i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. 0haivicaeycxhuhro38004cceek1in2 201111 201110 2026-08-18T20:25:20Z Caribiana 8320 201111 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= Mural kreá pa Mervin Hous i [[Jhomar Loaiza]. | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto i debate == Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. Su impakto ta yega mas leu ku e evento anual: e muralnan, proyektonan di restourashon, programanan pa hóbennan i uso nobo di espasionan a bira parti di e transformashon gradual di e bario.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> E inisiativa a yuda fortalesé e perfil di Otrobanda komo un destinashon pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante pa edishon, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon riba revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta un debate riba e konsekuensianan di revitalisashon urbano. Oumento di komersialisashon, hür i preis di edifisio ta lanta pregunta tokante ken ta benefisiando di e desaroyo di e bario i si residentenan original por sigui tin akseso na e espasionan i bario ku nan ta biba aden.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 750 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' di Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 = ''Emancipate yourself from mental slavery'' di [[Giovanni Abath]] | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | caption2 = ''Life is a Beautiful Struggle'' di Sander van Beusekom | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg | caption5 = Mural di Riba Chill Gwn art | caption_align = center }} {{Appendix|2= {{References}} }} E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> nl.wiki (street art)<br> E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya Festival. i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. cy612rp3emacb9bd83bwc9smvhm052q 201112 201111 2026-08-18T20:27:09Z Caribiana 8320 201112 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= Mural kreá pa Mervin Hous i [[Jhomar Loaiza]]. | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto i debate == Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. Su impakto ta yega mas leu ku e evento anual: e muralnan, proyektonan di restourashon, programanan pa hóbennan i uso nobo di espasionan a bira parti di e transformashon gradual di e bario.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> E inisiativa a yuda fortalesé e perfil di Otrobanda komo un destinashon pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante pa edishon, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon riba revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta un debate riba e konsekuensianan di revitalisashon urbano. Oumento di komersialisashon, hür i preis di edifisio ta lanta pregunta tokante ken ta benefisiando di e desaroyo di e bario i si residentenan original por sigui tin akseso na e espasionan i bario ku nan ta biba aden.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 750 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' di Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 = ''Emancipate yourself from mental slavery'' di [[Giovanni Abath]] | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | caption2 = ''Life is a Beautiful Struggle'' di Sander van Beusekom | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg | caption5 = Mural di Riba Chill Gwn art | caption_align = center }} {{Appendix|2= {{References}} }} E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> nl.wiki (street art)<br> E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya Festival. i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. qoj0mdtfb8ezapfocwvghbozg1886z9 201113 201112 2026-08-18T20:34:39Z Caribiana 8320 /* Impakto i debate */ 201113 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= Mural kreá pa Mervin Hous i [[Jhomar Loaiza]]. | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto == Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. Su impakto ta yega mas leu ku e evento anual: e muralnan, proyektonan di restourashon, programanan pa hóben i uso nobo di espasionan a bira parti di e transformashon gradual di e bario.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> E inisiativa a yuda fortalesé e perfil di Otrobanda komo un destinashon pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante pa edishon, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon tokante revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta un debate riba e konsekuensianan di revitalisashon urbano. Oumento di komersialisashon, hür i preis di edifisio ta lanta pregunta tokante ken ta benefisiando di e desaroyo di e bario i si residentenan original por sigui tin akseso na e espasionan i bario ku nan ta biba aden.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 750 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' di Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 = ''Emancipate yourself from mental slavery'' di [[Giovanni Abath]] | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | caption2 = ''Life is a Beautiful Struggle'' di Sander van Beusekom | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg | caption5 = Mural di Riba Chill Gwn art | caption_align = center }} {{Appendix|2= {{References}} }} [[:Kategoria:[[Kategoria:Arte na Kòrsou]] E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> nl.wiki (street art)<br> E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya Festival. i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. gvoxzvl0k8fc1oqnlzqe8iu8nu6twm4 201114 201113 2026-08-18T20:49:12Z Caribiana 8320 201114 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Mandy Franca]] - [[Tarona]] - [[Gilleam Trapenberg]] - [[Shertise Solano]] - [[Serana Angelista]] (nl.wiki) - [[Eugenie Boon]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= Mural kreá pa Mervin Hous i [[Jhomar Loaiza]]. | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto == Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. Su impakto ta yega mas leu ku e evento anual: e muralnan, proyektonan di restourashon, programanan pa hóben i uso nobo di espasionan a bira parti di e transformashon gradual di e bario.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> E inisiativa a yuda fortalesé e perfil di Otrobanda komo un destinashon pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante pa edishon, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon tokante revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta un debate riba e konsekuensianan di revitalisashon urbano. Oumento di komersialisashon, hür i preis di edifisio ta lanta pregunta tokante ken ta benefisiando di e desaroyo di e bario i si residentenan original por sigui tin akseso na e espasionan i bario ku nan ta biba aden.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 750 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' di Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 = ''Emancipate yourself from mental slavery'' di [[Giovanni Abath]] | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | caption2 = ''Life is a Beautiful Struggle'' di Sander van Beusekom | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Muurschildering Kaya Kaya Otrabanda.jpg | caption5 = Mural di Kaya Kaya | caption_align = center }} {{Appendix|2= {{References}} }} [[:Kategoria:[[Kategoria:Arte na Kòrsou]] E evento Kaya Kaya a bira tambe un punto di interes den investigashon riba uso temporario di espasionan urbano. E eksperensia ta mustra kon un evento ku ta temporario por tin efektonan mas duradero riba persepshon di un bario, uso di espasio, partisipashon di komunidat i revitalisashon urbano.<ref name=:"8"/> Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. E obranan mural, restourashon i aktividatnan kultural a kontribuí na un transformashon gradual di e bario, mientras ku e festival a keda un punto di enkuentro pa residente i bishitante.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Resientemente e diskushon a drenta un etapa nobo dor di tendensianan manera komersialisashon, oumento di hür i subida di preis di edifisio, kual ta lanta e pregunta kardinal ta kendenan ta benefisia finalmente di e kambio ku e festival a trese den e bario.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> [1] Fundashon Ser'i Otrobanda / material riba Kaya Kaya Festival. [2] Material riba Kaya Kaya Festival i artistanan partisipante. [3] Material riba patrocinio, restaurashon di kasnan i kolaborashon cu FKP. [5] Material riba e desaroyo di Kaya Kaya, e kantidat di bishitante i programa di Siman di Arte i Skol Urbano. [7] Estudio akademiko riba Kaya Kaya komo instrumento di uso temporal i revitalisashon urbano di Otrobanda. [8] Estudio riba arte públiko, murales i e transformashon di Otrobanda. [9] Programa oficial / material di Kaya Kaya 2026. Fuera di e fiesta prinsipal, e movementu ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña.<ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya |titel= Blijvende impuls Kaua Kaya|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2026-08-13|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Den 2026, e programa ta inkluí Skol Urbano, un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta dura di yüli te sèptèmber. E programa ta kubri músika, [[spoken word]], [[baila|baile]] i arte visual.[9] Siman di Arte ta tuma luga di 17 te 22 di ougùstùs 2026, ku kasnan di arte habrí i kaminatanan guiadá di Art Walkastry.[9] E edishon 2026 di e Kaya Kaya Street Party, e noveno edishon, ta programá pa 26 di sèptèmber. E programa ta inkluí músika en bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda.[9] Na 2019, Irsaidy Recordino a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] ku su mural ''Bisti e Brel Positivo'', situa riba skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> nl.wiki (street art)<br> E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya Festival. i a kontribuí na e desaroyo di Otrobanda komo un galeria di arte habrí. Segun un estudio riba e impakto urbano di Kaya Kaya, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/>. Segun e estudio, e uso temporal di e espasionan a kontribuí na un kambio den e manera cu Otrobanda ta wòrdu persibí, i a krea impaktonan sosial, ekonómiko i físiko ku por dura mas largo ku e evento mes.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ----------- '''Kaya Kaya Festival''' ta un movemento i evento kultural-artístiko ku ta sirbi komo hèrmènt pa promoshon di siudat i desaroyo di komunidat pa medio di limpiesa i embeyesementu di Otrobanda.<ref>{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao nu |datum=24 augustus 2018 |bezochtdatum=17 mei 2020}}</ref> Desde ougùstùs 2018, un kaya a wòrdu atendé kada seis luna. Den e lunanan promé ku e festival, e bario ta traha huntu pa drech’é ku arte, kultura i mas.[6] Riba e dia di e festival, ta tene un fiesta riba kaya ku músika, teater, arte, kuminda i baile ku i pa e residentenan lokal. Fundashon Ser’i Otrobanda, fundá pa e empresario Kurt Schoop na 2012, a enkargá artistanan manera Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling, i Merly Trappenberg pa krea komo parti di e artwork festival.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref> Na ougùstùs 2019, Irsaidy Recordino a gana e kompetensia di diseño di Maduro & Curiel’s Bank ku su Bisti e Brel Positivo (Pone bril positivo). El a wòrdu ehekutá pa pintornan outodidak ku tin mas trabou na nan nòmber bou di e nòmber Art Heals Foundation. Nan a partisipá na tur fiesta di Kaya Kaya. E organisashon ta buska spònser serka kompanianan lokal manera ENNIA Insurance. Antilliaanse Verffabriek i otro kompanianan ta patrosiná den natura ku verf, material di konstrukshon, i kosnan asina. Den konsulta ku e asosiashon di bibienda lokal (FKP), un kantidat di kas tambe ta wòrdu renobá durante kada festival, i riba término largu, henter e kaya lo wòrdu renobá.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> * kaya kaya festival<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/economie/52579/kaya-kaya-wordt-culturele-beweging-om-wijk-te-ontwikkelen</ref> * E festival di Kaya Kaya a kuminsá na 2018 komo un inisiativa privá di komunidat. E evento ta utilisá edifisionan monumental bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa arte, músika, baile, kuminda i kultura. E festival awor ta atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante i a ekspandé pa inkluí un Siman di Arte i un programa di Skol Urbano.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya</ref> * street party<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging</ref> E estudio kualitativo aki ta eksplorá kon un evento kultural temporal a impaktá e reposishonamentu di un bario i a kondusí na revitalisashon urbano. E analisis ta basá riba e festival di kaya Kaya Kaya, un inisiativa privá di abou pa ariba na Otrobanda, parti di UNESCO World Heritage Site Historic Willemstad, Curaçao. Dor di usa temporalmente propiedatnan (históriko) bashi i espasio públiko ku no ta wòrdu utilisá pa organisá aktividatnan kultural, Kaya Kaya a hunga un ròl klave den posishoná e bario komo un lugá atraktivo i artístiko. Basá riba entrevistanan i teorianan riba uso temporal, e impakto ekonómiko di eventonan kultural, i inisiativanan di abou pa ariba, e estudio ta analisá kon e evento a forma eksperensianan, persepshonnan i akshonnan ku a kondusí na impaktonan duradero riba e bario. E ta demostrá ku ounke eventonan tin un naturalesa temporal, nan por generá múltiple balornan sosial, ekonómiko i físiko duradero ku ta krea oportunidatnan nobo pa nan alrededor. E impaktonan di evento riba término kòrtiku ta fásil pa kalkulá, pero efektonan urbano mas duradero promé i despues hopi bia ta wòrdu pasa por haltu pa doñonan di propiedat, desaroyadornan, invershonistanan i trahadónan di polítika. E estudio di kaso aki tin komo meta pa kontribuí na investigashon mas amplio riba strategianan urbano dor di ofresé bista riba kon eventonan komo uso temporal por wòrdu usá stratégikamente pa revitalisá barionan históriko miéntras ta atendé benefisionan, riesgonan i limitashonnan.<ref>Corina Regales & Ilja Simons, [https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659 Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood] 17 di yuni 2026</ref> Arts and culture also contributed to the area’s appeal within the built environment. From seven murals in 2018 to almost 70 in 2025, spread across alleys, squares, viaducts, and streets, Otrobanda has beentransformed into an open‐air gallery encompassing murals and other art forms. The murals were not only seen as beautification, but also as a means of sharing narratives and inviting exploration (Figure 3b). One visitor explained that Kaya Kaya had shifted from “a street party” to “an urban tool,” as murals “beautify the buildings” and “leave a message”—such as “Life Is a Beautiful Struggle”—reflecting the realities of life in the social housing community.<ref>Corina Regales and Ilja Simons, [file:///Users/lorraine/Downloads/Leveraging_a_Street_Festival_for_Lasting_Transform.pdf Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood], Cogitatio pages 10/11]</ref> The Kaya Kaya Festival in Curaçao is primarily held in late August. The main street party event typically takes place on a Saturday during the second half of August, accompanied by related community art weeks and cultural activities. The 2026 Kaya Kaya Festival in Otrobanda, Curaçao features Skol Urbano (youth arts multidisciplinary program running July–September), Art Week from August 17–22 with daily ArtWalkastry tours starting at 5:30 PM, and the flagship Kaya Kaya Street Party (9th Edition) on September 26, 2026, starting at 6:00 PM.Festival Timeline & EventsSkol Urbano (July – September 2026): Multidisciplinary youth arts workshops covering music, spoken word, dance, and visual arts.Art Week (August 17–22, 2026): Six days of visual arts, open art houses starting at 6:00 PM nightly, and daily ArtWalkastry guided neighborhood walking tours beginning at 5:30 PM.Kaya Kaya Street Party (September 26, 2026): The main 9th-edition celebration kicking off at 6:00 PM with live music stages, DJ sets, local food vendors, and street theater across Otrobanda.<ref>https://www.kayakaya.org/about/</ref> <gallery> Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg|Muurschildering door Mervin Hous en Jhomar Loaiza Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg|''Life is a Beautiful Struggle'' door Sander van Beusekom Muurschildering door Jhomar Loaiza in Otrabanda.jpg|''Ir-Sais en [[Rauw Alejandro]]'' door Jhomar Loaiza<ref>{{Citeer web |url=https://www.facebook.com/watch/?v=228368608246376 |titel=Dreamgirl Remix Behind the Scenes |werk=Facebook |datum=22 april 2020 |bezochtdatum=20 mei 2020}}</ref> Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg|''Colourful steps of Otrobanda'' door Avantia Damberg Mural for Kaya kaya event by Riba Chill Gwn art.jpg|Muurschildering door Riba Chill Gwn art Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|''Bisti e Brel Positivo'' door Irsaidy Recordino Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'' door Giovanni Abath Beeld Het Plezierhuis, Carlos Blaaker 2019.jpg|''Het Plezierhuis'' door Carlos Blaaker Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg|''Balanceando con mis cosas'' door Carlos Blaaker </gallery> {{Appendix}} Kaya Kaya-festivals Kaya Kaya is een instrument voor stadspromotie en gemeenschapsontwikkeling door middel van het opruimen en verfraaien van Otrobanda.[5] Sinds augustus 2018 wordt elk half jaar één straat aangepakt. In de maanden voorafgaand aan het festival werkt de buurt samen om hem op te knappen met kunst, cultuur en meer.[6] Op de dag van het festival wordt een straatfeest gehouden met muziek, theater, kunst, eten en dans met en voor de lokale bewoners. Fundashon Ser’i Otrobanda, opgericht door ondernemer Kurt Schoop in 2012, heeft kunstenaars zoals Giovanni Abath, Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, Avantia Damberg, Johanna Franco Zapata, Jhomar Loaiza, Garrick Marchena, Francis Sling en Merly Trappenberg opdracht gegeven voor kunstwerken als onderdeel van het festival.[7] Irsaidy Recordino heeft in augustus 2019 de ontwerpwedstrijd van de Maduro & Curiel's Bank gewonnen met haar Bisti e Brel Positivo (Zet een positieve bril op). Het is uitgevoerd door autodidacte schilders die meer werk op hun naam hebben staan onder de naam Art Heals Foundation. Ze hebben met elk Kaya Kaya-festival meegedaan. De organisatie zoekt sponsors bij lokale bedrijven zoals ENNIA-verzekeringen. De Antilliaanse Verffabriek en andere bedrijven sponsoren in natura met verf, bouwmaterialen en dergelijke. In overleg met de lokale woningbouw (FKP) wordt tijdens ieder festival ook een aantal huizen opgeknapt, en op de lange termijn wordt de hele straat opgeknapt.[8] ------------------ === Sentro Kultural Korsou === {{Variante|c}} {{Infobox edificio| variante = c | nomber = Sentro Kultural Kòrsou | nomber2 = Cultureel Centrum Curacao | abrevia = CCC | adres = ''Koninginnelaan'', Emmastad | funda = [[30 di desèmber]] [[1949]] | inaugura = 1950 | architect = | renova = | propietario = Stichting Schouwburg | director = | cantidad_sala = | capacidad = auditorio: | zoom =16 }} '''Sentro Kultural Kòrsou''', ofisialmente '''Cultureel Centrum Curacao''' (CCC), ta un kompleho kultural multidisiplinario na [[Kòrsou]], situá den [[Emmastad]] na [[Willemstad]]. Fundá riba [[30 di desèmber]] [[1949]], e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> == Historia == Sentro Kultural Kòrsou a wòrdu establesé komo e organisashon lokal ligá na [[Sticusa|Stichting voor Culturele Samenwerking]] (Sticusa) pa stimula bida kultural na Kòrsou i fasilitá interkambio kultural ku [[Hulanda]], [[Aruba]] i otro islanan di Karibe Hulandes. E promé direktor di CCC tabata [[Cola Debrot]], un figura aktivamente enbolbí den [[literatura]] i kultura lokal. For di su kuminsamentu, e método di trabou di CCC tabata diferente di esun di Sentro Kultural Aruba (CCA). Mientras CCA tabata fungí mas komo un organisashon ku ta koordiná i unifiká aktividatnan di organisashonnan kultural eksistente, CCC a skohe pa enfoká riba stimulá inisiativanan propio i yena bashinan den e kampo kultural. El a hunga un papel importante den desaroyo kultural di Kòrsou. Entre otro, e sentro a establesé òf a yuda na kreashon di: * Liga di Pelíkula Korsou * Biblioteka sientífiko (ku posteriormente a integrá den e biblioteka di [[University of Curaçao|UoC]]) * Fundashon Scol di Músika Kòrsou == Aktividatnan i funshon == (oud) Sentro Kultural Kòrsou ta aktivo den vários disiplina kultural, inkluyendo músika, literatura, teatro, baile, arte visual i aktividatnan sosial ku ta kombiná diferente forma di ekspreshon kultural. CCC ta kolabora ku instansianan lokal i internashonal pa organisá presentashonnan, exposishonnan i produccionnan teatral, tantu ku artistanan lokal komo ku bishitantenan for di Hulanda i otro paisnan. Un parti di su trabou histórico tabata e organisashon di proyekshonnan di pelíkula, inklusief uso di e yamá cinetruck, ku a permití lleva cine pa diferente komunidatnan riba e isla. Dor di su aktividatnan, CCC a kontribuí tanto materialmente komo emosionalmente na formashon di e identidat kultural di Kòrsou. == Meta i significado == E ophetivonan prinsipal di CCC ta: * Promové bida kultural den Kòrsou i (histórikamente) den Antias Hulandes * Kolaborá ku organisashonnan kultural na Hulanda, Aruba i e Karibe * Fasilitá intercambio kultural i artistiko * Sostené i stimula talento lokal Ku mas ku sinkuenta aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un di e pilarnan di infrastructura kultural di e isla. of == Vision i mishon == (nieuw) Segun su website oficial, e visión di Sentro Kultural Kòrsou ta pa bira e institushon prinsipal pa ekspreshon kultural i edukashon den komunidat di Kòrsou i, si posibel, den e region mes. Su mishon ta kontribuí na kalidat di bida di komunidat di Kòrsou pa medio di e promoshon di aktividatnan kultural i sosio-kultural. CCC ta pone un énfasis spesial riba hubentut, kwa nan ta invitá i involví den desaroyo i preservashon di kultura pa e generashonnan futuro. == Aktividatnan == Durante su existencia, CCC a organisá i suportá hopi tipo di aktividat kultural, inklusivamente: * produccionnan musicals, teatraal i danse * exposishon di arte visual i fotografia * organizashon di film den komunidat (cinetruck) * sesiunan literario i promoveshon di eskribidonan lokal * edukashon musikal via Akademia di Músika Edgar Palm * kursonan i talleres pa djòvenes i adulto. CCC kolabora ku otro organisashonnan kultural lokal i internashonal pa organizá eventonan ku ta inkluí artistanan lokal i invitado. == Importansia == Na mas ku 75 aña di eksistensia, Sentro Kultural Kòrsou ta konsiderá un pilarnan den infrastructura kultural di Kòrsou, kontribuí na tanto konservashon komo desaroyo di ekspreshon kultural lokal i involvimentu di hubentut den aktividatnan kultural. {{Appendix}} ta un compleho Cultureel Centrum Curaçao werd op 30 december 1949 opgericht als de plaatselijke zusterorganisatie van Sticusa ter bevordering van het culturele leven op Curacao en de culturele uitwisseling met het moederland. Eerste directeur was Colá Debrot.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Cultureel_Centrum_Cura%C3%A7ao_(1950) Cultureel Centrum Curaçao (1950)], theaterencyclopedia.nl</ref> Fundá na 1950. For di kuminsamentu, e método di trabou di C.C.C. tabata diferente orienta cu esun di Centro Cultural Aruba, cu al fin y al cabo ta fungi como grupo, mientras cu ta mantene e independencia di e organisacionnan cultural existente. E C.C.C. prinsipalmente ta hasi esfuerso pa stimulá aktividat propio riba tereno kultural; e ta purba tambe di yena e bashinan eksistente. Desde su fundashon, e C.C.C. entre otro, a logra of a yuda pa logra lo siguiente: • e liga di pelíkula Curaçao, • e Biblioteka Sientífiko (awor uni den e Biblioteka di Universidat) • y Fundacion Scol di Musica Curaçao. Varios instancia colaborando cu e C.C.C. ta envolvi den entre otro teatro, ballet y exposicionnan. E C.C.C. ta proveé ​​proyekshon di pelíkula ku e *cinetruck i ta kolabora ku otro organisashonnan pa organisá presentashonnan di tantu artistanan lokal komo bishitante di Hulanda i otro paisnan (mira tambe Sentronan Kultural). Opgericht in 1950. Van de aanvang af was de werkwijze van het C.C.C. anders gericht dan die van het Cultureel Centrum Aruba, dat immers samenbun¬delend optreedt, met behoud overigens van de zelfstandigheid van de bestaande culturele organisaties. Het C.C.C. streeft vooral naar het stimuleren van de zelfwerkzaamheid op cultureel gebied; het tracht verder nog bestaande la¬cunes op te vullen. Sedert de oprichting heeft het C.C.C. o.m. het volgende tot stand gebracht of helpen brengen: • de filmliga Curaçao, • de Wetenschappelijke Bibliotheek (inmiddels opgegaan in de Universiteitsbibliotheek) • en de Stichting Muziekschool Curaçao. Diverse instellingen samenwerkend met het C.C.C. houden zich o.m. bezig met toneel, bal¬let en tentoonstellingen. Het C.C.C. verzorgt o.m. filmvoorstellingen met de *cinetruck en werkt samen met andere organisaties voor het organiseren van uitvoeringen zowel door lokale als door bezoekende kunstenaars uit Nederland en andere landen (zie ook Culturele Centra). <ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Cultureel Centrum Curacao], Encyclopedie van Curaçao</ref> On December 30th , 1949, the “Cultureel Centrum Curaçao / Sentro Kultural Kòrsou” was founded<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/ Sentro Kultural Kòrsou]</ref>, with the following objectives: *Promotion of cultural life within the Netherlands Antilles , and in particular in Curaçao. *Work together with other organizations with same objective in The Netherlands, Aruba and the Caribbean to coordinate cultural exchanges between these organizations. Throughout its history of more than 55 years, CCC has contributed to the cultural development of Curaçao in both a material and emotional way. The areas of culture in which CCC operates are music, literature, theatre, dance, visual art, and social events where all these cultural aspects are represented.<ref>https://www.sentrokultural-korsou.org/</ref> {{Appendix}} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (ofisialmente **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviá CCC) ta un organisashon kultural multidisiplinario ku ta sede na Emmastad, Willemstad, Kòrsou. Fundá riba **30 di desèmber 1949**, e sentro tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di músika, arte visual, literatura, baile i teater. ## Historia CCC a wòrdu fundá pa lidernan kultural hulandes i lokal ku a buska pa fomentá interkambio kultural entre Hulanda, Antia Hulandes anterior, Indonesia i Sürnam. Un di su promé presidentenan tabata **Dr. Cola Debrot**, y otro figuranan clave a inclui **May Henriquez**, **J. Bennebroek Gravenhorst**, i **Dr. L.A.G.O. Lashley**. Inicialmente alohá den un biblioteka sientífiko, e sentro a organisá un variedat di aktividatnan kultural manera konsierto i obranan di teatro importá for di Hulanda, entre otro *Marí di Malpais* i *Juancho Picaflor*. Den añanan despues, CCC tambe a trese teater i pelíkula biahero a traves di un trùk di sine mobil. ## Organization - **President**: Henri C. Cornelia - The board of directors includes up to nine members with roles such as treasurer and secretary. - **Funding**: Supported by government grants (STICUSA/OKSNA), donations, course fees, and space rentals. ## Programs and Academy The CCC operates as a cultural hub offering a wide range of classes and initiatives: - **Edgar Palm Music Academy**: Offers instruction in piano, guitar, cuatro, mandolin, trumpet, saxophone, drums, choral singing, and general musical education—mostly for young students. - **Theater**: Offers lessons and performance opportunities, including children's theater. - **Folkloric Dance**: Traditional Curaçaoan and Aruban dance courses, including instruction led by Cesareo Jean Louis. - **Visual Arts**: Exhibitions for painters, photographers, and other artists—featuring both local talent and curated in-house shows. - **Literature**: Hosts literary gatherings, supports writers, and publishes books. ## Events CCC regularly organizes public events to foster local culture and talent, including concerts like *Historia di Muziek*, Christmas performances, and *E-Klabu* for organ and other instruments. ## Facilities The center houses classrooms, a concert hall, an auditorium, and a garden, which are used for courses, events, and exhibitions. These facilities are also available for rental by the community and partner organizations. ## Impact and Legacy CCC plays a central role in preserving and promoting Curaçao’s cultural identity: - Through the Edgar Palm Music Academy, it has trained many young musicians who have gone on to study abroad in the Netherlands and Suriname. - Its theater, dance, literature, and visual arts programs continue to enrich the island's cultural and educational landscape. - By organizing festivals and public events, CCC helps maintain the island’s cultural heritage and language. ## See also * [[Culture of Curaçao]] * [[Edgar Palm Music Academy]] * [[List of museums in the Dutch Caribbean]] == References == <references /> [[:Kategoria:Kultura na Kòrsou]] {{Infobox kultura | nomber = Cultureel Centrum Curaçao | otro_nomber = Sentro Kultural Kòrsou (CCC) | imagen = | lugá = Emmastad (Groot Kwartier), Willemstad, Curaçao | fundashon = 30 di desèmber 1949 | presidente = Henri C. Cornelia | objtos = Promové bida kultural multidisiplinario pa komunidat di Curaçao | formato = Fundashon sin ánimo di ganashi i centro kultural }} '''Cultureel Centrum Curaçao''' (nómi oficial **Sentro Kultural Kòrsou**, abreviado CCC) ta un organización kultural multidisiplinario na Emmastad, Willemstad. Fundá dia **30 di desèmber 1949**, su mision ta promové bida kultural na nivel lokal i internashonal, na área di musika, arte visual, letra, baile, i teatro.:contentReference[oaicite:0]{index=0} ## Historia CCC a keda fundá dor di lideres kultural Hulandes i lokal ku deseá fasilitá interkambio kultural entre Hulanda, Antilla Hulandes, Indonesia i Surinam. Uno di e promé presidente tabata **Dr. Cola Debrot**. Otro figura importante ta **May Henriquez**, J. Bennebroek Gravenhorst, i Dr. L.A.G.O. Lashley.:contentReference[oaicite:1]{index=1} En su prinsipio, CCC tabata situá riba e biblioteka akademiko (wetenschappelijke bibliotheek) i a organizá evento kultural komo konsierto i obranan teatral importá for di Hulanda, komo **"Marí di Malpais"** i **"Juancho Picaflor"**. Den e dos siglo despues, a trese obranan teater di reguero i film via e konosí **sine trùk**.:contentReference[oaicite:2]{index=2} ## Organisashon - **Presidente:** Henri C. Cornelia:contentReference[oaicite:3]{index=3} - Junta di direkshon ta formá di maximaal nueve miembronan, inklusí tesorero, sekretario i otro.:contentReference[oaicite:4]{index=4} - **Finansha**: fondonan ta bini di guberno (STICUSA/OKSNA), donashon, i ingreso di kursonan i espasio alquiler.:contentReference[oaicite:5]{index=5} ## Ofertonan i Akademia CCC ta operá den pluga kultura ku diferente sekshon: - **Akademia di Muzika Edgar Palm**: kursunan pa piano, gitar, kuarta, mandolin, trompet, saxofon, drùm, koral i AMV, mayormente pa djoven.:contentReference[oaicite:6]{index=6} - **Teatro**: leksion i produchonnan, inklusí teatro deportivo.:contentReference[oaicite:7]{index=7} - **Baile folklóriko**: kurso pa hòmber i muhé den baile Arubano tradishonal, dirigí pa Cesareo Jean Louis.:contentReference[oaicite:8]{index=8} - **Arte visual**: ekspo pa pintor, fotograf i other artista; riba Arte Proba i produchonnan mes di CCC.:contentReference[oaicite:9]{index=9} - **Literatura**: encontro literario, soporte pa skritornan i publikashon di buki.:contentReference[oaicite:10]{index=10} ## Eventonan Ta organizá eventonan regularmente pa stimulá kultura lokal i talentonan, inklusí **"Historia di Muziek"**, **koncierto di Krísma**, **E-Klabu** pa ka'i òrgel i otro evento públicu.:contentReference[oaicite:11]{index=11} ## Instalashonnan CCC ta cuenta ku klasnan, sal di konsierto, auditorium i horto ku ta disponible pa uso di kurso, evento i eksposishon. Ta accesibel pa renta pa organizashon.:contentReference[oaicite:12]{index=12} ## Impakto i legado CCC ta un institution klave na preservashon i promocion di kultura Curacaoano: - Komo e escuela musical Edgar Palm, a forma djovenes músico ku despues ta studia aden Hulanda i SU.:contentReference[oaicite:13]{index=13} - Fomenta teatro, danza, literatura i arte visual, kontribuyendo na vida kulturel i edukashonal di e isla. - Tononan i festivales organizá te kontribui na mantene identidat kultural i idioma lokal. ## Referensia <references> </references> == Mira tambe == * [[Cultura di Curaçao]] * [[Akademia di Músika Edgar Palm]] * [[Lista di museo na Hulanda Karibense]] tin komo meta pa promové bida kultural riba e isla pa medio di [[músika]], arte visual, [[literatura]], [[baila|baile]] i [[teatro]]. Sentro Kultural Kòrsou (ofisialmente Cultureel Centrum Curaçao, abreviá CCC) ta un kompleho kultural multidisiplinario situá na Emmastad, Willemstad den Kòrsou. Fundá 30 di desèmber 1949, e sentro ta dediká pa promové bida kultural i aktividatnan sosio-kultural na isla, ku énfasis partikular riba hubentut i su desaroyo den kultura di Kòrsou. -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | nomber = Bagira Tizraoui | alias = Bagira | fecha nacemento = |luga nacemento=[[Hulanda]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Pintor, diseñadó gráfiko, muralista |genero=Arte |website = https://bagira.art/ }} '''Bagira Tizraoui''' (☆ 199?) ta un artista visual [[Kòrsou|kurasoleño]] di desendensia algeriano-hungaro, ku ta konosí pa su obranan .... == Bida i karera == Bagira a nase na Hulanda, yu di un tata di Argelia i un mama di Hungria. El a lanta den varios pais, entre nan Argelia, Hungria, Belgika i [[Hulanda]]. Na 2014, na edat di 18 aña, Bagira a muda pa Kòrsou, unda su ruman muhé tabata biba. Na 2023, el a habri su propio galeria na Kura Hulanda den Willemstad. {{Appendix}} NOTES Ze is eigenwijs, eigenzinnig en onmiskenbaar getalenteerd. BAGIRA leeft en ademt kunst – en niet zomaar kunst, maar rauwe, eerlijke, krachtige portretten die muren én harten raken.<ref>[https://rss.com/podcasts/uitdekunst-kunst-en-cultuur-op-curacao/1975749/ BAGIRA – Winnares van Best Artist 2024 Award en de stem van haar generatie], rss.com (7 di aprel 2025)</ref> Op haar 28e wint ze de Best Artist 2024 Award van de Amigoe. Niet dankzij een academische opleiding of een traditioneel pad, maar door pure durf, toewijding en een ontembare drang om te creëren. Acht jaar geleden ontdekte ze haar talent bij toeval. Twee weken later had ze haar vaste baan opgezegd – de rest is geschiedenis in verf. Wat begon met portretopdrachten, groeide al snel uit tot iets groters. BAGIRA vond haar stem in het maken van muurschilderingen. Tegenwoordig is haar werk niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Curaçao. Zo schilderde ze onder andere het monumentale portret van Margareth Abraham (1945–1970) op de gevel van de Curaçao International Airport. Wat haar werk bijzonder maakt? De blik. De gelaagdheid. De stilte die haar schilderijen teweegbrengen. Ze legt gezichten vast—denkbeeldige én echte—met zoveel zeggingskracht dat je er niet omheen kunt. BAGIRA groeide op tussen culturen én tussen geloven. Ze heeft een Hongaarse moeder en een Algerijnse vader. Ze bracht haar jeugd door in Hongarije, Nederland, België en Algerije. Haar opvoeding vond plaats in de schaduw van twee werelden: het christendom en de islam. Deze mix van spirituele, culturele en geografische invloeden vormt de kern van haar werk: kleurrijk, gelaagd en oprecht. Op haar zestiende woonde ze al zelfstandig. Op haar negentiende vertrok ze naar Curaçao om bij haar grote zus te wonen. Die vroege onafhankelijkheid dwong haar om haar eigen weg te vinden – en precies dat is wat ze met haar kunst blijft doen. 🎙️ In deze uitzending van UIT DE KUNST vertelt ze openhartig over haar reis, over vrouw-zijn, over geloof, afkomst en vrijheid – en over hoe ze met een penseel de wereld stukje bij beetje kleur geeft. {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox artista |variante= c | fecha nacemento = 1971 |luga nacemento=[[Cuba]] | residencia = {{CUW}} |ofishi=Eskultor |genero=Arte | }} '''Angel Luis de la Rosa González''' (☆ 1971 na [[Cuba]]) ta un eskultor [[Cuba|kubano]]-[[Kòrsou|kurasoleño]], ku ta konosí pa su obranan di palu. For di 2009 e ta biba i traha na Kòrsou. '''Ángel Luis de la Rosa González''' (1971, [[Kuba]]) ta un [[eskultor]] kubano-kurasoleño ku ta biba i traha na [[Kòrsou]] for di 2009. == Bida i karera == E ta bini di un famia di artesanonan ku su produktonan ta di gran prestigio. Su famianan tin profesionan manera saddler, shoemaker, carpintero, grafista i wever.<ref>[https://delarosartes.exto.nl/ Biografie Angel de la Rosa]</ref> Ora Angel Luis tin 12 aña, e ta bai un skol sekundario kaminda ta duna enseñansa di arte, e akademia José Joaquín Tejada, na [[Santiago di Cuba]]. E programa ta full-time, 6 dia pa siman i ta dura 7 aña. Ounke e ta ekselente den grafismo na skol, su preferensia personal ta skultura. Despues di a terminá su estudio, el a bira maestro di dibuho i skultura. De la Rosa ta kuminsa su karera profeshonal na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. Den kuadro di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon, posishon ku a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. {{Appendix}} [[:Category:Arte na Kòrsou]] Despues di a termina su estudio na skol, el a bai traha na Casa de la Cultura Miguel Matamoros na Santiago de Cuba, den e departamento di artesanía. For di e trabou aki e ta bira miembro di Asociación Cubana de Artesanos Artistas. Despues el a bira presidente di e asosiashon i e posishon aki el a okupá pa 10 aña. Entretantu e ta partisipá anualmente na E ta un artista ku ta partisipá den grupo di eksposishon pa artesanonan i ku regularmente ta risibí premionan i rekonosementu. Ademas e ta traha riba diferente enkargo. Na 2005 el a traha su prome exposicion solo titula ⁇ Consagración a la Primavera ⁇ (Invicion di Primavera), na e instituto provincial Biblioteca Elvira Cape. Na momento cu Angel Luis ta yegando su 40 aña, e ta realisa mas y mas cu e ta sinti su mes encerra den su propio pais. Un bishita di trabou kòrtiku na Martinique a lanta su konsiensia ku un sosiedat por funshoná diferente for di loke e ta kustumbrá na dje na Cuba. Esaki ta oumentá su preokupashon. E ta tuma e desishon di emigrá i en realidat su intenshon ta pa bai Brazil. Miéntras e ta preparando pa esaki, e ta tende di un proyekto di konstrukshon na Kòrsou ku ta rekerí personal spesial di urgensia. Ángel Luis a kambia su plannan i huntu ku kuater kompatriota el a bai Kòrsou na 2009, ku tres di su figuranan di madera den su maleta. Na Curaçao e ta traha na e konstrukshon di L ⁇ Aldea, un proyekto turístiko na Santa Catharina ku ya a wòrdu realisá. E ta hiba su figuranan di palu na Gallery Alma Blou, pa mira si por tin interes den su obra. E galerista Lusette Verboom ta entusiasmá i for di e momentu ei e ta trese tur loke e ta traha na e galeria. Despues ku su kontrato ku e proyekto di konstrukshon a kaba, Angel Luis a disidí di keda na Kòrsou i kuminsá su mes negoshi. Ademas, e ta aktivo den arte i regularmente ta partisipá na grupo di exposicion na e galeria. Na yüni 2021, e ta un di e 45 artistanan lokal ku ta habri nan estudio durante e Open Atelier Route. Muhénan ta importante den bida di Angel Luis. Komo yu úniko, no solamente su mama a lanta e, sino tambe su wela. Awor ku e mes tin yu, entre nan tres yu muhé, e ta eksperensiá e muhé tambe for di e perspektiva di e tata. E ta orguyoso di tur su 8 yu i ta konsiderá nan komo e kos mas importante den su bida. Ángel Luis ta biba na Kòrsou pa 14 aña kaba i a traha un bida aki, den kua e ta sinti su mes na kas. E tin un gran admiracion pa e comunidad di Curaçao, unda tanto nacionalidad ta biba hunto y unda e tambe ta sinti su mes bon bini. E ta broma cu e libertad cu e tin aki pa biba y traha, pero tambe e oportunidadnan cu e ta haya pa desaroya su mes artisticamente. Na 2023, durante su prome bishita na Hulanda, Angel Luis a hala atencion cu su obranan na e Dianan Nacional di Arte na Gorinchem y PAN Amsterdam. ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ariadne Faries''' (☆ [[1968]] na [[Kòrsou]] - † [[17 di novèmber]] [[2020]] na Kòrsou) tabata un artista plastiko, ilustradó i diseñado gráfiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://nu.cw/2020/11/19/kunstenares-ariadne-faries-overleden/ Kunstenares Ariadne Faries overleden], Nu.cw, 19 di november 2020</ref> == Biografia == Ariadne Faries a nase i lanta na Korsou. Faries a muri inespera na edat di 51 of 52? ana. * obranan di pintura * buki di mucha: ''Di un te dies'' * ilustrashon nan grafiko * disenado di stampia * fotografia * exposishonnan: New York na Queens Musem of Art (2012) * websait: https://ariadnefaries.exto.org/ Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. Ariadne Faries, artista di Kòrsou, a fayesé djabièrnè. Faries tabata pintor, ilustrador i diseñador gráfiko. Den e mundu di arte na Kòrsou a reakshoná ku hopi shock riba su morto. Su koleganan ta bisa ku e ta un artista eksepshonal ku semper tabata hopi ekspreshoná den su trabou. Pa Ariadne Faries arte tabata universal. El a bisa di su obra: "Mi pinturanan ta abstract i p'esei no por ser komprondé fásilmente". "Pero ora un hende tuma e tempu pa realmente wak mi obra, semper mi intenshon original ta ser deskubrí. Esei ta kon mi ta eksperensiá e universalidat di arte. " Faries a nase na Kòrsou na 1968 i semper a keda konektá ku e isla. El a studia diseño gráfiko na Costa Rica i despues el a hasi exposishonnan na Hulanda, Merka, Karibe i Sur Amérika. {{Appendix}} She was an artist pur sang and her specific style, with the ‘wooden peg’-lines, was unique and something that she kept exploring and deepening. Her oeuvre is a valuable contribution to the art world. On many occasions Ariadne was invited by international curators to participate in exhibitions abroad. Ariadne's death came sudden E tabata un artista pur sang i su estilo spesífiko, ku e ⁇ wooden peg ⁇ -lines, tabata úniko i algu ku e tabata sigui eksplorá i profundizá. Su obra ta un kontribushon balioso pa e mundu di arte. Na hopi okashon, e kuradónan internashonal a invitá Ariadne pa partisipá na eksposishonnan den eksterior. Ariadne su morto a bin di un manera súbito De Curaçaose kunstenares Ariadne Faries is woensdag overleden. Faries was schilder, illustrator en grafisch ontwerper. In de Curaçaose kunstwereld is geschokt gereageerd op haar overlijden. Collega's noemen haar een bijzondere kunstenares die altijd heel uitgesproken was in haar werk. Voor Ariadne Faries was kunst universeel. Over haar werk zei ze: "Mijn schilderijen zijn abstract en kunnen daarom niet gemakkelijk worden begrepen." "Maar wanneer iemand de moeite neemt om echt naar mijn werk te kijken, wordt altijd mijn oorspronkelijke bedoeling ontdekt. Dat is hoe ik de universaliteit van kunst ervaar. " Faries is in 1968 geboren op Curaçao en is altijd verbonden gebleven met het eiland. Ze studeerde grafisch ontwerp in Costa Rica en had later exposities in onder meer Nederland, Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika. {{Appendix}} ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Street art in a wayaka tree by Mac Alberto 4.jpg|thumb|Eskultura den un palu di wayaka dilanti palasio di gobernador na Willemstad]] '''Mac Interer Alberto''' (☆ [[16 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Kòrsou]] - † [[21 di ougùstùs]] [[2020]] na Kòrsou), tambe konosí komo Mac of Soft Melody, tabata un lider sindikal, eskultor i artista plastiko di [[Kòrsou]].<ref>[https://curacao.nu/eerbetoon-aan-mac-alberto/ Eerbetoon aan Mac Alberto], Curacao.nu (12 di mart 2024)</ref> == Biografia == Promé ku su apogeo artístiko, Alberto tabata traha, entre otro, komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf). Dia 2 di desèmber 1969 el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobièrnu (BTG) i tabata su promé [[presidente]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463149:mpeg21:p005|titel=BTG: grieven wegnemen langs weg van overleg|werk=[[Amigoe]]|datum=1970-10-22|bezochtdatum=2024-03-15}}</ref> Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña. {{Appendix}} * fundado i presidente di Bond di Trahadornan di Gobiernu * tabata liga na partido FOL i Movemento Pro Korsou * Alberto tabata den prison di ... te .... * na 1973 eilandsraadverkiezinge e tabata lijsttrekker di MPK.<ref>Vereniging hoopt op 30.000 stemmen Movimento Pro Korsow had kiem in gevangenis Mac Alberto lijsttrekker. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-02-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998544:mpeg21:p003</ref> Su prome eskultura, traha for di un tronco di palu banda di e palasio di Gobernador na 1981 cu nada mas cu un pida glas di un boter di biña, a marca e comienzo di un impresionante serie di obranan di arte publico na Curaçao. Mac Interer Alberto, tambe konosí komo Mac of Soft Melody, nase riba 16 di ougùstùs 1932, a hiba un bida ku tabata mes diverso ku su arte. Promé ku el a logra su apogeo artístiko, el a traha komo botero i na e kompania di awa i elektrisidat (Water en Elektriciteitsbedrijf), entre otro, i el a fundá e sindikato Bond di Trahadornan di Gobiernu BTG. Su regreso na Curaçao despues di un estadía na Hulanda a inspir'é pa krea skulpturanan ku ta keda admirá dékadanan despues. Te na final di su karera artístiko na 2010, el a sigui traha for di su estudio na Ansinghstraat. Mac Alberto a fayesé riba 21 di ougùstùs 2020, pero su trabou i spiritu ta sigui biba. E homenahe aki ta un record di su contribucion na arte y cultura di Curaçao. For di añanan 80 Mac Alberto a krea eskulturanan remarkabel, kuminsando ku su promé opheto grabá den tronkon di un palu dilanti di Palasio di Gobernador na 1981. El a hasi uso di un pida glas di un bòter di serbes pa kèrf e obra akí. Te dia di awe por atmirá su kreashonnan komo arte públiko den Punda. Lamentablemente dos di e palunan ku eskultura situá banda di Palasio di Gobernador ya pa basta tempu a muri. Riba inisiativa di Gabinete di Gobernador di Kòrsou, pronto lo remplasá e palunan akí. Lo pèrkurá kuidadosamente pa konservá e obranan di arte. Den estrecho kolaborashon ku Museo di Kòrsou lo konservá e dos tronkonnan morto ku eskultura aden. Despues nan lo haña un hogar nobo den e kurá di eskultura botániko di museo, kaminda lo ekshibí nan pa públiko. Lo añadí tambe un kolekshon di potrèt di otro obranan di arte di Mac, akompañá pa splikashon dje obranan i ku informashon di fondo di e artista mes. Ku esaki ta rekonosé Mac Alberto komo un artista outodidakto di Kòrsou, di ken su trabou tin un impakto duradero den espasio públiko. E seremonia privá di inougurashon di e eksposishon ta planiá provishonalmente pa mei 2024. Gobernador di Kòrsou, miembronan di famia di e artista i otro invitadonan lo asistí na e seremonia akí. E artista E artista Mac Interer Alberto, mihó konosí komo Mac òf Soft Melody, a nase dia 16 di ougùstùs 1932. Su biografia, publiká pa drs. Lionel Janga na 2021, ta deskribí no solamente su eskulturanan, sino tambe su eksperensianan laboral anterior, manera su tempu komo trahadó riba barku, marinero, su trabou na Shell (e tempu ei ainda CPIM) i despues na Water en Electriciteitsbedrijf (WEB). Na 1969 el a lanta e sindikato Bònt di Trahadornan di Gobièrnu (BTG), di kual e tabata e promé presidente. Despues di un estadia na Hulanda di 1979 te 1981, na su regreso el a kuminsá traha eskultura den tronkon di palu den Punda. El a kontinuá su arte di kòrta palu for di su studio na kas na Ansinghstraat te fin di 2010. Mac Alberto a fayesé dia 21 di ougùstùs 2020 na edat di 88 aña.<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/homenahe-na-mac-alberto-komo-artista-kurasoleno/ HOMENAHE NA MAC ALBERTO KOMO ARTISTA KURASOLEÑO], Gobiernu di Korsou (11 di mart 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------------ {{Databox}} '''Sentro Pro Arte''' tabata e teatro nashonal di Korsou ku tabata aktivo entre 1968 i 2001. E tabata situa na Willemstad den bario di Groot Davelaar. == Historia == Na 1964 e konseho konsultativo pa koperashon kultural entre e paisnan di Reino a duna e gobièrnu hulandes e idea di pone fondonan disponibel pa e konstrukshon di un teatro na Kòrsou. Anteriormente Stichting Schouwburg Curaçao tabatin e arkitekto F. Singo a haña un enkargo pa un diseño. E gobièrnu Hulandes a duna un kantidat di subsidio di NAF 1.500.000,-. Riba 28 di sèptèmber 1965, H.M. e Reina (Juliana) a desmontá un plaka na e lugá kaminda e teatro lo a lanta. Poco despues, a kuminsá ku e konstrukshon di Rijkseenheidboulevard. Tereno di konstrukshon i lugá di parkeer (350 outo) a ser ofresé na e Fundashon pa e teritorio insular di Kòrsou. Divershon di kontribushon den sèn di gobièrnu i privá den Antias Hulandes i e kontribushon hulandes menshoná ariba, ku a wòrdu entregá pa medio di [[Sticusa]], a hasi e konstrukshon i e instalashon posibel; Wim Vesseur, un eksperto den teatro, a aktua komo konsehero. E teatro ta conta cu 750 asiento, ta ekipa pa e vision mas moderno cu entre otro un lift di orquesta y ta calcula pa practicamente tur tipo di manifestacion (teatro, ballet, concierto, congreso, show, etc.). E inaugurashon a tuma lugá na 10 di sèptèmber 1968. E teatro aki a stimula e poblacion pa bishita e diferente presentacionnan y actuacionnan mas biaha. In 1965 werd in Willemstad in Curaçao begonnen met de bouw van Centro Pro Arte: een grote schouwburg. In datzelfde jaar bezocht Koningin Wilhelmina het eiland alsmede de bouwplaats, waar zij een gedenkplaat onthulde. Later kreeg die een plaats in het theater.<ref>https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Centro_Pro_Arte,_Willemstad_(Curacao)</ref> De schouwburg, aan een weg gelegen die de naam van Schouwburgweg kreeg, werd in 1968 geopend door Gouverneur N.C. (Cola) Debrot. De financiering kwam van Nederland, Curaçao en de Shell. Openingsvoorstellingen zijn Esta Ricu nos bida ta van Bunchi Römer, een stuk met meer dan 70 amateurspelers en Cosas de Papá y Mamá van Alfonso Paso in vertaling en regie van Nydia Ecury (Gai bieu ta traha sòpi stèrki). Er waren 700 plaatsen, een lijsttoneel met orkestbak en een groot toneel die een brede programmering mogelijk maakte. In de eerste jaren was de zaal zeer succesvol, met optredens van Nederlandse artiesten (o.a. Jenny Arean, Tineke Schouten en Paul van Vliet) en muziek-en dansgroepen van elders. Vanaf de jaren '90 ging het steeds slechter met het theater, door onder andere een merkwaardige beleidsbeslissing waarbij verordineerd werd dat de bezoekers keurig gekleed moesten zijn; anders kon toegang ontzegd worden. Dit had een teruggang van bezoekers tot gevolg. Daarnaast had het gebouw te maken met een niet structuele programmering, veroorzaakt door slechte communicatie en financiële problemen. Daarbij was er, ook vanwege geldtekort, een groot gebrek aan onderhoud. Zo had het gebouw ernstig te lijden onder wateroverlast, waardoor de kelders regelmatig onder water stonden. De verschillende problemen leidden uiteindelijk in 2001 tot de definitieve sluiting van het Centro Pro Arte. Plannen voor heropening kwamen maar niet van de grond; een grote brand in 2016 maakte er helemaal een eind aan. De restanten kwamen in het bezit van een pensioenfonds die nog wel onderzocht of er een Cultuurcentrum van gemaakt zou kunnen worden. --------------- In 1964 gaf de Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk de Nederlandse regering in overweging fondsen ter beschikking te stellen voor de bouw van een schouwburg op Curaçao. Tevoren had de Stichting Schouwburg Curaçao de architect F. Zingel opdracht voor een ontwerp gegeven. Door de Nederlandse regering werd een subsidiebedrag toegekend ad NAf 1.500.000,-. Op 28 september 1965 onthulde H.M. de Koningin (Juliana) een gedenkplaat op de plaats waar de schouwburg zou verrijzen. Kort daarop nam de bouw aan de Rijkseenheidboulevard een aanvang. Bouwgrond en parkeerterrein (350 auto's) zijn door het Eilandgebied Curaçao aan de Stichting aangeboden. Diverse bijdragen in geld van overheid en particulieren in de Nederlandse Antillen en de bovengenoemde door tussenkomst van de Sticusa verstrekte Nederlandse bijdrage maakten bouw en inrichting mogelijk; de theaterdeskundige Wim Vesseur trad op als adviseur.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Encyclopedie van Curacao - letter A t/m D]</ref> De schouwburg telt 750 zitplaatsen, is volgens de modernste inzichten uitgerust met o.a. een orkestlift en is berekend op vrijwel elke soort manifestaties (toneel, ballet, concerten, congressen, shows enz.). De opening vond plaats september 1968. De bevolking is door deze schouwburg gestimuleerd de verschillende op- en uitvoeringen vaker te bezoeken. {{Appendix}} * [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/21596-sentro-pro-arte-wordt-gesloopt Sentro Pro Arte wordt gesloopt], 27 di mei 2020 * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26417-schouwburg-staat-weer-op-de-agenda Schouwburg staat weer op de agenda], 30 di september 2022 * De in 1968 in Davelaar op Curaçao opgerichte schouwburg Centro Pro Arte Plaza Consortium (HPC) met 750 stoelen sloot 19 jaar geleden zijn deuren. De schouwburg kwam tot stand met giften van de Nederlandse overheid, Shell, het Bureau Cultuur en Opvoeding en lokale particuliere bedrijven. Hij zou een van de modernste in het Caribische gebied worden, met onder andere een orkestlift, en zou zijn berekend op alle facetten van cultuuruitingen, zoals concerten, toneel en ballet (Maduro­Molhuijsen 2006). 34 jaar later, in 2001, viel het doek. Vanwege geldtekort was er sprake van achterstallig onderhoud. In 2015 nam de Curaçaose overheid het besluit om Centro Pro Arte te renoveren. Amper een jaar later vatte het leegstaande pand tijdens een grote arbeidersstaking vlam. Er waren drie opties: doorgaan met de renovatieplannen, slopen en een nieuw theater bouwen, of een nieuw theater bouwen in de binnenstad.<ref>[https://www.boekman.nl/tijdschrift-artikel/artikelen/theater-in-het-caribisch-gebied/ Theater in het Caribisch Gebied]</ref> * Sentro pro Arte wordt niet meer gerenoveerd. Althans niet door de overheid. Die heeft het daarom overgedragen aan het Algemeen Pensioenfonds Curaçao. 0dpv8hwxy5uf4jewy63039lsqsh08gz Invashon di Kòrsou 0 9514 201035 201034 2026-08-18T12:07:32Z Kallmemel 14000 typo 201035 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox conflicto militar|c |imagen='t Eÿland Curacao, anno 1800 - (illegible). LOC 2001622484.jpg |descripcion=Panorama di haf di invashon di Kòrsou dor di marinir i soldánan ingles na aña 1800.<ref>{{citeer web|url=https://lccn.loc.gov/2001622484 |titel=t Eÿland Curacao, anno 1800 : [illegible] |werk=Library of Congress |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> }} '''Invashon di Kòrsou''' a wòrdu lansá dor di forsanan [[Fransia|franses]] kontra Repúblika di Bataviana na 1800 durante Segundo Guera di Koalishon. E fransesnan a desembarká riba e isla dia 22 di yüli, i riba 5 di sèptèmber nan a ataká i kapturá un fuerte ku tabata protehá e siudat di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E konsul [[Estadonan Uni di Merka|merikano]] a manda yudansa, i riba 10 di sèptèmber e gobernador hulandes di e isla a entregá su mes na un fregata britániko, ''HMS Nereide'', bou di mando di Frederick Watkins. Dia 22 di sèptèmber e barkunan merikano ''USS Patapsco'' i ''USS Merrimack'' a yega, i dia 23 di sèptèmber ''Patapsco'' a nabegá bai e puerto i a desembarká tropanan pa reforsá e garnison ku tabata protehá e siudat. Dia 23 i 24 di sèptèmber, e fransesnan a tira riba e defensornan dia i anochi, ku interkambio di kandela di kanón i muskèt. Aunke un asalto franses tabata parse imminente, e forsanan franses a bandoná e isla durante oranan di anochi. Significativamente, e fransesnan a sufri hopi morto of herido, un kontraste ku e dos herido di banda mericano. E forsanan britániko a tuma kontrol di e isla i e forsanan merikano a sali for di dje. == Historia == E isla di Kòrsou tabata importante pa komersiantenan merikano den Karibe, i fo'i komienso di e "Guera di Quasi" (1798-1800) tabatin barkunan stashoná einan pa vigilá interesnan merikano. E balandro ''USS Patapsco'' a risibí òrdu pa bai aya na mei di 1800, yegando na yüni i saliendo poko despues. Ningun barku di guera merikano tabata stashoná na Kòrsou dia 23 di yüli, ora un forsa fransés a yega for di [[Guadeloupe]] ku sinku barku i 1.400 sòldá, marinero i milísia guadelupeño. E forsanan franses a desembarká i nan komandante a eksigí e entrega di e fòrti, loke gobernador [[Johann Rudolf Lauffer]] a nenga. == Sitio == Otro 10 barku ku mas marinero i tropa a desembarká riba 5 di sèptèmber, ora ku forsa franses a ataká e fortinan ku tabata protehá [[Willemstad]], kapturando uno. A manda un nota menasando ku lo ataká merikano. E konsul merikano Benjamin Phillips a manda un mensahero pa [[Saint Kitts i Nevis|St. Kitts]], i ''USS Merrimack'' i ''Patapsco'' a ser mandá pa Kòrsou dia 14 di sèptèmber, yegando dia 22 di sèptèmber. Entretantu, e británikonan a manda e fregata ''HMS Nereide'' bou di komando di Frederick Watkins pa e isla pa evitá su kaptura dor di e fransesnan. Dia 10 di sèptèmber ''Nereide'' a yega e punto ost di Kòrsou i aki a kore dos korsario ku e komandante fransés a laga nabega manera pikèt. Despues ku e barkunan a retira den un bahia ku tabatin 15 otro korsario, Watkins a nabegá pa Willemstad, kaminda el a kuminsá ataká varios obhetivo ku tabata tira for di e siudat. Un komersiante merikano pronto a informá e britániko di e situashon i ku e hulandesnan tabata dispuesto pa entregá nan mes na e britániko na kambio di protekshon. E britániko a desembarká un forsa di binti marino i a aseptá e kapitulashon di gobernador lassuer tres dia despues. E fransesnan ainda tabatin dos fuerte serka di e siudat, i riba 22 di sèptèmber, promé ku e yegada di e forsanan merikano, e komandante franses a eksigí e kapitulashon di e siudat den 24 ora. == Bataya == Riba 23 di sèptèmber, pa salba e siudat i protehá propiedat merikano, Patapsco a nabegá pa e pòrt, a desembarká su marinan, reforsá ku binti marinan di Merrimack. E tropanan tambe tabata tripula un bateria di arma i a desplega nan mes den e ciudad. Aproximadamente na 17: 00, e fuerte i hòmbernan franses a tira kontra e forsanan di defensa, na kua Nan a kontestá E kanón Di Patapsco huntu ku e musketnan i kanónan di e forsanan di defensa. Dos merikano a keda heridá; e pèrdida di franses tabata di 150 hòmber morto òf heridá. Riba 24 di sèptèmber, e fransenan a interkambiá tironan di kanónan i musketnan ku e forsanan di defensa; e volumen di kandela franses a hiba e defensornan pa warda un asaltá e siudat. Sinembargo, durante anochi e fransenan a bandoná nan posishonnan i a zarpa. == Konsekuensha == Riba mainta di 25 di sèptèmber Merrimack a haña ku e barkunan franses a sali for di laman durante anochi. Nereide a nabegá pa e haf i e kapitulashon a drenta na vigor. Pensando ku e fransenan lo a bolbe, Watkins a pidi e dos kapitannan merikano pa navegá riba e banda di bientu di e isla mientras Nereide tabata sigurá e isla. Den dies dia di krusero, e merikanonan a kapta solamente un barku fransés promé ku nan a para na Willemstad mientras nan tabata regresá St. Kitts. Na nan regreso na Kòrsou, e merikanonan a deskubrí ku Watkins no a kumpli ku su palabra i, en bes di protehá propiedat merikano, el a embargá kuarenta i un barku den e haf, di kua shete tabata merikanonan. E komandante Di Nereide tambe a konfiská un kantidat grandi di espesie pertenesé na konsul Phillips i a establesé korsarionan ku tabata navegá ku òrdu pa apoderá di navegasion merikano. Den su reportahenan Watkins a ignora kompletamente e asistensia ku e merikanonan a duna pa tuma e isla i ni siquiera a mensiona su presensia durante e akshon. Watkins su trato na e merikanonan no a keda aprobá pa e funshonarionan britániko i, despues di nombramentu di un komandante nobo pa E estashon britániko Di Jamaika, El a ser desposedé di su mando i a haña e espesie ku el a konfiská bèk. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1072854358|titulo=Invasion of Curaçao (1800)}} {{References}} }} [[Category:Historia di Kòrsou]] dvrdqd56yf5iklvt6qtcf1fotexrh0f 201039 201035 2026-08-18T13:03:12Z Caribiana 8320 wikilink 201039 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox conflicto militar|c |imagen='t Eÿland Curacao, anno 1800 - (illegible). LOC 2001622484.jpg |descripcion=Panorama di haf di invashon di Kòrsou dor di marinir i soldánan ingles na aña 1800.<ref>{{citeer web|url=https://lccn.loc.gov/2001622484 |titel=t Eÿland Curacao, anno 1800 : [illegible] |werk=Library of Congress |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> }} '''Invashon di Kòrsou''' a wòrdu lansá dor di forsanan [[Fransia|franses]] kontra [[Repúblika di Batavia]] na 1800 durante Segundo Guera di Koalishon. E fransesnan a desembarká riba e isla dia 22 di yüli, i riba 5 di sèptèmber nan a ataká i kapturá un [[fòrti]] ku tabata protehá e siudat di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E konsul [[Estadonan Uni di Amérika|merikano]] a manda yudansa, i riba 10 di sèptèmber e gobernador hulandes di e isla a entregá su mes na un fregata britániko, ''HMS Nereide'', bou di mando di Frederick Watkins. Dia 22 di sèptèmber e barkunan merikano ''USS Patapsco'' i ''USS Merrimack'' a yega, i dia 23 di sèptèmber ''Patapsco'' a nabegá bai e haf i a desembarká tropanan pa reforsá e garnison ku tabata protehá e siudat. Dia 23 i 24 di sèptèmber, e fransesnan a tira riba e defensornan dia i anochi, ku interkambio di kandela di kanón i muskèt. Aunke un asalto franses tabata parse inminente, e forsanan franses a bandoná e isla durante oranan di anochi. Signifikativamente, e fransesnan a sufri hopi morto of herido, un kontraste ku e dos herido di banda mericano. E forsanan britániko a tuma kontrol di e isla i e forsanan merikano a sali for di dje. == Historia == E isla di Kòrsou tabata importante pa komersiantenan merikano den Karibe, i fo'i komienso di e "Guera di Quasi" (1798-1800) tabatin barkunan stashoná einan pa vigilá interesnan merikano. E balandro ''USS Patapsco'' a risibí òrdu pa bai aya na mei di 1800, yegando na yüni i saliendo poko despues. Ningun barku di guera merikano tabata stashoná na Kòrsou dia 23 di yüli, ora un forsa fransés a yega for di [[Guadeloupe]] ku sinku barku i 1.400 sòldá, marinero i milísia guadelupeño. E forsanan franses a desembarká i nan komandante a eksigí e entrega di e fòrti, loke gobernador [[Johann Rudolf Lauffer]] a nenga. == Sitio == Otro 10 barku ku mas marinero i tropa a desembarká riba 5 di sèptèmber, ora ku forsa franses a ataká e fòrtinan ku tabata protehá [[Willemstad]], kapturando uno. A manda un nota menasando ku lo ataká merikano. E konsul merikano Benjamin Phillips a manda un mensahero pa [[Saint Kitts i Nevis|St. Kitts]], i ''USS Merrimack'' i ''Patapsco'' a ser mandá pa Kòrsou dia 14 di sèptèmber, yegando dia 22 di sèptèmber. Entretantu, e británikonan a manda e fregata ''HMS Nereide'' bou di komando di Frederick Watkins pa e isla pa evitá su kaptura dor di e fransesnan. Dia 10 di sèptèmber ''Nereide'' a yega e punto ost di Kòrsou i aki a kore dos korsario ku e komandante franses a laga nabega manera pikèt. Despues ku e barkunan a retira den un bahia ku tabatin 15 otro korsario, Watkins a nabegá pa Willemstad, kaminda el a kuminsá ataká varios ophetivo ku tabata tira for di e siudat. Un komersiante merikano pronto a informá e britániko di e situashon i ku e hulandesnan tabata dispuesto pa entregá nan mes na e britániko na kambio di protekshon. E britániko a desembarká un forsa di binti marino i a aseptá e kapitulashon di gobernador lassuer tres dia despues. E fransesnan ainda tabatin dos fòrti serka di e siudat, i riba 22 di sèptèmber, promé ku e yegada di e forsanan merikano, e komandante franses a eksigí e kapitulashon di e siudat den 24 ora. == Bataya == Riba 23 di sèptèmber, pa salba e siudat i protehá propiedat merikano, Patapsco a nabegá pa e pòrt, a desembarká su marinan, reforsá ku binti marinan di Merrimack. E tropanan tambe tabata tripula un bateria di arma i a desplega nan mes den e siudat. Aproksimadamente na 17:00 ora, e fuerte i hòmbernan franses a tira kontra e forsanan di defensa, na kua Nan a kontestá E kanón Di Patapsco huntu ku e musketnan i kanónan di e forsanan di defensa. Dos merikano a keda heridá; e pèrdida di franses tabata di 150 hòmber morto òf heridá. Dia 24 di sèptèmber, e fransenan a interkambiá tironan di kanónan i musketnan ku e forsanan di defensa; e volumen di kandela franses a hiba e defensornan pa warda un asaltá e siudat. Sinembargo, durante anochi e fransenan a bandoná nan posishonnan i a zarpa. == Konsekuensha == Riba mainta di 25 di sèptèmber Merrimack a haña ku e barkunan franses a sali for di laman durante anochi. Nereide a nabegá pa e haf i e kapitulashon a drenta na vigor. Pensando ku e fransenan lo a bolbe, Watkins a pidi e dos kapitannan merikano pa navegá riba e banda di bientu di e isla mientras Nereide tabata sigurá e isla. Den dies dia di krusero, e merikanonan a kapta solamente un barku fransés promé ku nan a para na Willemstad mientras nan tabata regresá St. Kitts. Na nan regreso na Kòrsou, e merikanonan a deskubrí ku Watkins no a kumpli ku su palabra i, en bes di protehá propiedat merikano, el a embargá kuarenta i un barku den e haf, di kua shete tabata merikanonan. E komandante Di Nereide tambe a konfiská un kantidat grandi di espesie pertenesé na konsul Phillips i a establesé korsarionan ku tabata navegá ku òrdu pa apoderá di navegasion merikano. Den su reportahenan Watkins a ignora kompletamente e asistensia ku e merikanonan a duna pa tuma e isla i ni siquiera a mensiona su presensia durante e akshon. Watkins su trato na e merikanonan no a keda aprobá pa e funshonarionan britániko i, despues di nombramentu di un komandante nobo pa E estashon britániko Di Jamaika, El a ser desposedé di su mando i a haña e espesie ku el a konfiská bèk. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1072854358|titulo=Invasion of Curaçao (1800)}} {{References}} }} [[Category:Historia di Kòrsou]] rgw2wje8pzm2wjh2vpxgdnmulqwl4fd Jhomar Loaiza 0 9757 201115 162179 2026-08-18T20:50:51Z Caribiana 8320 201115 wikitext text/x-wiki {{Infobox artista|variante=c}} '''Jhomar Hendrith Loaiza Huerta''' (☆ [[1 di desèmber]] [[1977]] na [[Coro|Santa Ana de Coro]]) ta un artista plástiko [[Venezuela|venezolano]] ku ta biba i labora na [[Kòrsou]]. == Bida == Jhomar Loaiza ta e yu hòmber mayó di Mario R. Loaiza i Agloe Huerta. Durante su hubentut el a lanta serka su wela di banda di su tata. Den e tayer di su tata el a siña e ofishi di karpinteria fini. Na 1998 el a kompletá su estudio na "Escuela de artes plásticas Tito Salas" na [[Coro]]. Na 2010 el a profundisá su mes den litografia i serigrafia na Oaxaca, [[México]]. Den su siudat natal La Vela el a graduá na 2015 den historia di herensia. Na 2018, ora e situashon sosial i polítiko a deteriorá na Venezuela, el a muda pa Kòrsou. Despues di a realisá su pintura di tres tabla durante [[Kaya Kaya Festival]], el a kuminsa risibí mas enkargo pa traha mural.<ref name="FD">{{en}}{{Cite book|title=The cover artist: Jhomar Loaiza|publisher=Fresku Daily|volume=15|datem=desember 2020}}</ref> E ta spesialmente konosí pa su muralnan na [[Punda]], [[Otrobanda]], [[Barber]] i e potret di [[Enith Brigitha]] na Sentro Deportivo Kòrsou (SDK).<ref>{{en}}{{citeer web |url=https://curacao.nu/muurschildering-Enith-brigitha-onthuld |titel=Muurschildering Enith Brigitha onthuld|werk=Curaçao.nu|auteur=Dick Drayer|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2023-10-12|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201031053429/https://curacao.nu/muurschildering-Enith-brigitha-onthuld/|archiefdatum=2020-10-31}}</ref> Loaiza ta inspirá pa e raisnan [[afrika]]no di e kultura [[Laman Karibe|karibense]].<ref name="FD" /> Su obranan ta un fushon entre kubismo i ekspresionismo i tin un relashon ku e [[poesia]] di e pintor i poeta venezolano Juan Calzadilla. Loaiza ta forma parti di e Grupo Purple-Ink i a publiká poemanan den varios revista.<ref>{{es}}{{Citeer web |url=http://meurbe.blogspot.com/2009/09/jhomar-loaiza-venezuela.html |titel=Brevísima antología arbitraria Chile/Venezuela: Jhomar Loaiza |werk=Meu Urbe|datum=2009-09-01|bezochtdatum=2023-10-12}}</ref> Na desèmber 2020 un di su pinturanan tabata riba e portada di e revista ''Fresku Daily''.<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.facebook.com/freskudaily/photos/a.1568998753414424/2716185702029051|titel=Reset!|werk=Fresku Daily op Facebook|datum=desèmber 2020|bezochtdatum=2023-10-12}}</ref> Den e entrevista akompañante el a deklará di kier trese kambio i krea mas konsientisashon ku su arte.<ref name="FD" /> == Exposishon i evento == Na Venezuela Loaiza a ekshibí komo solista na Falcón, Yaracuy, Barinas i den e estadonan Monagas i Bolívar. El a partisipa na e siguiente eventonan internashonal:<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.saatchiart.com/jhomarloaiza |werk=Saatchi Art |titel=Jhomar Loaiza}}</ref> * 2014 XI Art al vent, Gata de Gorgos, Alicante, [[Spaña]] * 2013 X Art al vent, Gata de Gorgos, Alicante * 2013 World Longest Painting, Kòrsou ** IX Art al vent, Galerie Ipomal, Landgraaf, [[Hulanda]] * 2012 IX Art al vent, Gata de Gorgos, Alicante ** VI International Bodypainting Meeting, Fonambules, Universidat nashonal outonoma di Mexico (Unam), [[Mexico]] * 2010 V International Bodypainting Meeting, Fonambules, Unam ** II Body Art Festival, Plaza Antillana, La Vela, Falcón, [[Venezuela]] ** I Festival di Mural, La Vela, Falcón * 2008 IV Body Art Meeting, Los Taques, Falcón ** IV International Body Art Meeting, Teatro Teresa Carreño, [[Caracas]], Venezuela ** II Festival Internashonal AIR, Paseo Francisco de Miranda, Paraguaná, Falcón, Venezuela * 2007 I AIR Festival Internashonal, La Vela, Falcón * 2006 Dia di Mural, Unefm, Espacios Los Perozos, Falcón, Venezuela == Obra (selekshon) == <gallery widths="140"> Muurschildering door Jhomar Loaiza 1.jpg|Pintura di tres tabla Kaya Kaya festival Muurschildering door Jhomar Loaiza 2.jpg|Pintura di tes tabla Kaya Kaya festival Muurschildering door Jhomar Loaiza 3.jpg|Pintura di tres tabla Kaya Kaya festival Muurschildering door Jhomar Loaiza op de gevel van zijn atelier 1.jpg|''Strong man, stronger woman'' Muurschildering door Jhomar Loaiza op de gevel van zijn atelier 2.jpg Muurschildering door Loaiza.jpg Punda window art project 2021 Annemieke Dicke Jhomar Loaiza.jpg|Proyekto Punda window art, ku Annemieke Dicke, 2021 Punda window art project 2021 Jhomar Loaiza e.a.jpg|Proyekto Punda window art, ku mas artista, 2021 </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66127168|titulo=Jhomar Loaiza}} {{References}} ;Lista di fuente * [http://jhomarloaizadc.blogspot.com Blogspot Jhomar Loaiza] * [https://www.instagram.com/jhomarloaiza/ Jhomar Loaiza op Instagram] * [https://www.jhomarloaiza.com/ Wèpsait di Jhomar Loaiza] }} {{DEFAULTSORT:Loaiza, Jhomar}} [[Category:Hende]] [[Category:Arte na Kòrsou]] gxb0mzimhrep4995nmjn4g5lii67vf5 Malchi:Infobox generiek 10 10270 201083 191241 2026-08-18T17:42:05Z Kallmemel 14000 201083 wikitext text/x-wiki {| style="width:19em; font-size:88%; border-radius:2px; border:1px solid #c8ccd1" class="infobox" cellpadding="1" cellspacing="1" {{#if:{{{breedte|}}}|style="width:{{{breedte}}}px;"}} ! class="infobox-kop" style="background-color:{{{bgcolor|#e3e3e3}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}} text-align:center; font-size:110%;" colspan="3" {{!}} {{#if:{{{kop|}}}|{{{kop}}}|{{BASEPAGENAME}}}} {{!}}- {{#If:{{{breed|}}}|{{#IfEq:{{{breed}}}|''''''|| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{{breed}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{soort|}}}{{{icon|}}}| ! class="infobox-kop" style="background-color:{{{bgcolor|#e3e3e3}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}} text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{#If:{{{soort|}}}|{{{soort}}}}}{{#If:{{{icon|}}}|&nbsp;&nbsp;[[File:{{{icon}}}|25x19px]]}} {{!}}-}} {{#If:{{{kop0|}}}| ! class="infobox-kop" style="background-color:{{{bgcolor|#e3e3e3}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}} text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop0}}}|----||{{{kop0}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{breed0|}}}|{{#IfEq:{{{breed0}}}|''''''|| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{{breed0}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{links0|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links0}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item0_1|}}}| {{!}} {{{head0_1|}}} {{!!}} {{#If:{{{item0_1r|}}}|{{{item0_1}}} {{!!}} {{{item0_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item0_1}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item0_2|}}}| {{!}} {{{head0_2|}}} {{!!}} colspan="2" {{!}} {{{item0_2}}} {{!}}-}} {{#if:{{{kolom1|}}}{{{kolom2|}}}{{{kolom3|}}}| {{!}} style="width:{{{kolom1|}}}" {{!}} {{!!}} style="width:{{{kolom2|}}}" {{!}} {{!!}} style="width:{{{kolom3|}}}" {{!}} {{!}}-}} {{#If:{{{image|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0; background-color:{{{img_bgcolor|}}}" colspan="3" {{!}} [[File:{{{image}}}|{{#If:{{{imagewidth|}}}|{{{imagewidth|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{alt|}}}|{{{alt}}}|{{#if:{{{caption|}}}|alt=|alt={{BASEPAGENAME}}}}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{image|}}}|{{#If:{{{caption|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} <div style="font-size:95%">{{{caption}}}</div> {{!}}-}}}} {{#If:{{{image|}}}||{{#If:{{{noimage|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{{noimage|}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{mainimage|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0; background-color:{{{img_bgcolor|}}}" colspan="3" {{!}} [[File:{{{mainimage}}}|{{#If:{{{mainimagewidth|}}}|{{{mainimagewidth|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{mainalt|}}}|{{{mainalt}}}|{{#if:{{{maincaption|}}}|alt=|alt={{BASEPAGENAME}}}}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{mainimage|}}}|{{#If:{{{maincaption|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} <div style="font-size:95%">{{{maincaption}}}</div> {{!}}-}}}} {{#If:{{{mainimage|}}}||{{#If:{{{nomainimage|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{{nomainimage|}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{otherimage|}}}| {{!}} class="ta-center" style="padding:0;" colspan="3" {{!}} [[File:{{{otherimage}}}|{{#If:{{{otherimagewidth|}}}|{{{otherimagewidth|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{otheralt|}}}|{{{otheralt}}}|{{#if:{{{othercaption|}}}|alt=|alt={{BASEPAGENAME}}}}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{otherimage|}}}|{{#If:{{{othercaption|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} <div style="text-align:center; font-size:95%;">{{{othercaption}}}</div> {{!}}-}}}} {{#If:{{{otherimage|}}}||{{#If:{{{nootherimage|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{nootherimage|}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{main1|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{main1}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links21|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links21}}} {{!}}-}} {{#If:{{{main2|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{main2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{main3|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{main3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{main4|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{main4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{kop1|}}}| {{#If:{{{breed1|}}}{{{links1|}}}{{{item1_1|}}}{{{item1_2|}}}{{{item1_3|}}}{{{item1_4|}}}{{{item1_5|}}}{{{item1_6|}}}{{{item1_7|}}}{{{item1_8|}}}{{{item1_9|}}}{{{item1_10|}}}{{{item1_11|}}}{{{item1_12|}}}{{{toonkop1|}}}| ! class="infobox-kop" style="background-color:{{{bgcolor|}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}} text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop1}}}|----||{{{kop1}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breed1|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{{breed1}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links1|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links1}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item1_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_1|}}} {{!}} {{#If:{{{item1_1r|}}}|{{{item1_1}}} {{!!}} {{{item1_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item1_1}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item1_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item1_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item1_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item1_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item1_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item1_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item1_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item1_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item1_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item1_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item1_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{head1_13|}}}{{{item1_13|}}}{{{head1_14|}}}{{{item1_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head1_#</kbd> en <kbd>item1_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head2_1</kbd> en <kbd>item2_1</kbd>. {{!}}-}} {{#If:{{{kop2|}}}| {{#If:{{{breed2|}}}{{{links2|}}}{{{item2_1|}}}{{{item2_2|}}}{{{item2_3|}}}{{{item2_4|}}}{{{item2_5|}}}{{{item2_6|}}}{{{item2_7|}}}{{{item2_8|}}}{{{item2_9|}}}{{{item2_10|}}}{{{item2_11|}}}{{{item2_12|}}}{{{toonkop2|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor|}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop2}}}|----||{{{kop2}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breed2|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed2|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links2|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item2_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_1|}}} {{!}} {{#If:{{{item2_1r|}}}|{{{item2_1}}} {{!!}} {{{item2_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item2_1}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item2_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item2_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item2_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item2_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item2_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item2_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item2_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item2_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item2_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item2_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item2_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{head2_13|}}}{{{item2_13|}}}{{{head2_14|}}}{{{item2_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head2_#</kbd> en <kbd>item2_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head3_1</kbd> en <kbd>item3_1</kbd>. {{!}}-}} {{#If:{{{kop3|}}}| {{#If:{{{breed3|}}}{{{links3|}}}{{{item3_1|}}}{{{item3_2|}}}{{{item3_3|}}}{{{item3_4|}}}{{{item3_5|}}}{{{item3_6|}}}{{{item3_7|}}}{{{item3_8|}}}{{{item3_9|}}}{{{item3_10|}}}{{{item3_11|}}}{{{item3_12|}}}{{{toonkop3|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor|#e3e3e3}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop3}}}|----||{{{kop3}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breed3|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links3|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item3_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_1|}}} {{!}} {{#If:{{{item3_1r|}}}|{{{item3_1}}} {{!!}} {{{item3_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item3_1}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item3_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item3_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item3_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item3_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item3_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item3_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item3_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item3_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item3_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item3_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item3_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{head3_13|}}}{{{item3_13|}}}{{{head3_14|}}}{{{item3_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head3_#</kbd> en <kbd>item3_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head4_1</kbd> en <kbd>item4_1</kbd>. {{!}}-}} {{#If:{{{kop4|}}}| {{#If:{{{breed4|}}}{{{links4|}}}{{{item4_1|}}}{{{item4_2|}}}{{{item4_3|}}}{{{item4_4|}}}{{{item4_5|}}}{{{item4_6|}}}{{{item4_7|}}}{{{item4_8|}}}{{{item4_9|}}}{{{item4_10|}}}{{{item4_11|}}}{{{item4_12|}}}{{{toonkop4|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop4}}}|----||{{{kop4}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breed4|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links4|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item4_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_1|}}} {{!}} {{#If:{{{item4_1r|}}}|{{{item4_1}}} {{!!}} {{{item4_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item4_1}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item4_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item4_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item4_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item4_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item4_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item4_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item4_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item4_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item4_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item4_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item4_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{head4_13|}}}{{{item4_13|}}}{{{head4_14|}}}{{{item4_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head4_#</kbd> en <kbd>item4_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head5_1</kbd> en <kbd>item5_1</kbd>. {{!}}-}} {{#If:{{{kop5|}}}| {{#If:{{{breed5|}}}{{{links5|}}}{{{item5_1|}}}{{{item5_2|}}}{{{item5_3|}}}{{{item5_4|}}}{{{item5_5|}}}{{{item5_6|}}}{{{item5_7|}}}{{{item5_8|}}}{{{item5_9|}}}{{{item5_10|}}}{{{item5_11|}}}{{{item5_12|}}}{{{item5_13|}}}{{{toonkop5|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop5}}}|----||{{{kop5}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breed5|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links5|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_1|}}} {{!}} {{#If:{{{item5_1r|}}}|{{{item5_1}}} {{!!}} {{{item5_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item5_1}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_7|}}}| !style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item5_13|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_13|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_13}}} {{!}}-}} {{#If:{{{head5_14|}}}{{{item5_14|}}}{{{head5_15|}}}{{{item5_15|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head5_#</kbd> en <kbd>item5_#</kbd> gaan t/m '''13'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head6_1</kbd> en <kbd>item6_1</kbd>. {{!}}-}} {{#If:{{{kop6|}}}| {{#If:{{{breed6|}}}{{{links6|}}}{{{item6_1|}}}{{{item6_2|}}}{{{item6_3|}}}{{{item6_4|}}}{{{item6_5|}}}{{{item6_6|}}}{{{item6_7|}}}{{{item6_8|}}}{{{item6_9|}}}{{{item6_10|}}}{{{item6_11|}}}{{{item6_12|}}}{{{toonkop6|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop6}}}|----||{{{kop6}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breed6|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links6|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item6_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_1|}}} {{!}} {{#If:{{{item6_1r|}}}|{{{item6_1}}} {{!!}} {{{item6_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item6_1}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item6_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item6_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item6_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item6_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item6_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item6_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item6_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item6_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item6_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}}{{{head6_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item6_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item6_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{head6_13|}}}{{{item6_13|}}}{{{head6_14|}}}{{{item6_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head6_#</kbd> en <kbd>item6_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head7_1</kbd> en <kbd>item7_1</kbd>. {{!}}-}} {{#If:{{{kop7|}}}| {{#If:{{{breed7|}}}{{{links7|}}}{{{item7_1|}}}{{{item7_2|}}}{{{item7_3|}}}{{{item7_4|}}}{{{item7_5|}}}{{{item7_6|}}}{{{item7_7|}}}{{{item7_8|}}}{{{item7_9|}}}{{{item7_10|}}}{{{item7_11|}}}{{{item7_12|}}}{{{toonkop7|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop7}}}|----||{{{kop7}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breed7|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links7|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item7_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_1|}}} {{!}} {{#If:{{{item7_1r|}}}|{{{item7_1}}} {{!!}} {{{item7_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item7_1}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item7_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}}{{{head7_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item7_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item7_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item7_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item7_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item7_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item7_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item7_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item7_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item7_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item7_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{head7_13|}}}{{{item7_13|}}}{{{head7_14|}}}{{{item7_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head7_#</kbd> en <kbd>item7_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head8_1</kbd> en <kbd>item8_1</kbd>. {{!}}-}} {{#If:{{{kop8|}}}| {{#If:{{{breed8|}}}{{{links8|}}}{{{item8_1|}}}{{{item8_2|}}}{{{item8_3|}}}{{{item8_4|}}}{{{item8_5|}}}{{{item8_6|}}}{{{item8_7|}}}{{{item8_8|}}}{{{item8_9|}}}{{{item8_10|}}}{{{item8_11|}}}{{{item8_12|}}}{{{toonkop8|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop8}}}|----||{{{kop8}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breed8|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links8|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item8_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_1|}}} {{!}} {{#If:{{{item8_1r|}}}|{{{item8_1}}} {{!!}} {{{item8_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item8_1}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item8_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item8_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item8_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item8_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item8_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item8_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item8_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item8_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item8_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item8_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item8_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{head8_13|}}}{{{item8_13|}}}{{{head8_14|}}}{{{item8_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head8_#</kbd> en <kbd>item8_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head9_1</kbd> en <kbd>item9_1</kbd>. {{!}}-}} {{#If:{{{kop9|}}}| {{#If:{{{breed9|}}}{{{links9|}}}{{{item9_1|}}}{{{item9_2|}}}{{{item9_3|}}}{{{item9_4|}}}{{{item9_5|}}}{{{item9_6|}}}{{{item9_7|}}}{{{item9_8|}}}{{{item9_9|}}}{{{item9_10|}}}{{{item9_11|}}}{{{item9_12|}}}{{{toonkop9|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop9}}}|----||{{{kop9}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breed9|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links9|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item9_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_1|}}} {{!}} {{#If:{{{item9_1r|}}}|{{{item9_1}}} {{!!}} {{{item9_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item9_1}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item9_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item9_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item9_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item9_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item9_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item9_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}}{{{head9_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item9_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item9_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item9_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item9_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{item9_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{head9_13|}}}{{{item9_13|}}}{{{head9_14|}}}{{{item9_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head9_#</kbd> en <kbd>item9_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>headA_1</kbd> en <kbd>itemA_1</kbd>. {{!}}-}} {{#If:{{{kopA|}}}| {{#If:{{{breedA|}}}{{{linksA|}}}{{{itemA_1|}}}{{{itemA_2|}}}{{{itemA_3|}}}{{{itemA_4|}}}{{{itemA_5|}}}{{{itemA_6|}}}{{{itemA_7|}}}{{{itemA_8|}}}{{{itemA_9|}}}{{{itemA_10|}}}{{{itemA_11|}}}{{{itemA_12|}}}{{{toonkopA|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kopA}}}|----||{{{kopA}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breedA|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breedA}}} {{!}}-}} {{#If:{{{linksA|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{linksA}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemA_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_1|}}} {{!}} {{#If:{{{itemA_1r|}}}|{{{itemA_1}}} {{!!}} {{{itemA_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{itemA_1}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemA_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemA_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemA_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemA_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemA_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemA_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemA_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemA_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemA_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemA_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemA_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{headA_13|}}}{{{itemA_13|}}}{{{headA_14|}}}{{{itemA_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>headA_#</kbd> en <kbd>itemA_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>headB_1</kbd> en <kbd>itemB_1</kbd>. {{!}}-}} {{#If:{{{kopB|}}}| {{#If:{{{breedB|}}}{{{linksB|}}}{{{itemB_1|}}}{{{itemB_2|}}}{{{itemB_3|}}}{{{itemB_4|}}}{{{itemB_5|}}}{{{itemB_6|}}}{{{itemB_7|}}}{{{itemB_8|}}}{{{itemB_9|}}}{{{itemB_10|}}}{{{itemB_11|}}}{{{itemB_12|}}}{{{toonkopB|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kopB}}}|----||{{{kopB}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breedB|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breedB}}} {{!}}-}} {{#If:{{{linksB|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{linksB}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemB_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_1|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_1}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemB_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemB_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemB_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemB_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemB_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemB_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemB_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemB_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemB_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemB_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemB_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{headB_13|}}}{{{itemB_13|}}}{{{headB_14|}}}{{{itemB_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>headB_#</kbd> en <kbd>itemB_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>headC_1</kbd> en <kbd>itemC_1</kbd>. {{!}}-}} {{#If:{{{kopC|}}}| {{#If:{{{breedC|}}}{{{linksC|}}}{{{itemC_1|}}}{{{itemC_2|}}}{{{itemC_3|}}}{{{itemC_4|}}}{{{itemC_5|}}}{{{itemC_6|}}}{{{itemC_7|}}}{{{itemC_8|}}}{{{itemC_9|}}}{{{itemC_10|}}}{{{itemC_11|}}}{{{itemC_12|}}}{{{toonkopC|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kopC}}}|----||{{{kopC}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breedC|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breedC}}} {{!}}-}} {{#If:{{{linksC|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{linksC}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemC_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_1|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_1}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemC_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemC_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemC_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemC_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemC_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemC_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemC_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemC_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemC_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemC_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemC_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{headC_13|}}}{{{itemC_13|}}}{{{headC_14|}}}{{{itemC_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>headC_#</kbd> en <kbd>itemC_#</kbd> gaan t/m '''12'''. {{!}}-}} {{#If:{{{kopD|}}}| {{#If:{{{breedD|}}}{{{linksD|}}}{{{itemD_1|}}}{{{itemD_2|}}}{{{itemD_3|}}}{{{itemD_4|}}}{{{itemD_5|}}}{{{itemD_6|}}}{{{itemD_7|}}}{{{itemD_8|}}}{{{itemD_9|}}}{{{itemD_10|}}}{{{itemD_11|}}}{{{itemD_12|}}}{{{toonkopD|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kopD}}}|----||{{{kopD}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breedD|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breedD}}} {{!}}-}} {{#If:{{{linksD|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{linksD}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemD_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_1|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_1}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemD_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemD_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemD_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemD_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemD_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemD_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemD_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemD_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemD_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemD_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemD_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{headD_13|}}}{{{itemD_13|}}}{{{headD_14|}}}{{{itemD_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>headD_#</kbd> en <kbd>itemD_#</kbd> gaan t/m '''12'''. {{!}}-}} {{#If:{{{kopE|}}}| {{#If:{{{breedE|}}}{{{linksE|}}}{{{itemE_1|}}}{{{itemE_2|}}}{{{itemE_3|}}}{{{itemE_4|}}}{{{itemE_5|}}}{{{itemE_6|}}}{{{itemE_7|}}}{{{itemE_8|}}}{{{itemE_9|}}}{{{itemE_10|}}}{{{itemE_11|}}}{{{itemE_12|}}}{{{toonkopE|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kopE}}}|----||{{{kopE}}}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{breedE|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breedE}}} {{!}}-}} {{#If:{{{linksE|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{linksE}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemE_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_1|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_1}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemE_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_2|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemE_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_3|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemE_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_4|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemE_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_5|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemE_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_6|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemE_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_7|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_7}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemE_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_8|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_8}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemE_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_9|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_9}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemE_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_10|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_10}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemE_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_11|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_11}}} {{!}}-}} {{#If:{{{itemE_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_12|}}} {{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_12}}} {{!}}-}} {{#If:{{{headE_13|}}}{{{itemE_13|}}}{{{headE_14|}}}{{{itemE_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>headE_#</kbd> en <kbd>itemE_#</kbd> gaan t/m '''12'''. {{!}}-}} {{#If:{{{image0|}}}| {{!}} class="ta-center" style="text-align:center; padding:0;" colspan="3" {{!}} [[File:{{{image0|}}}|{{#If:{{{imagewidth0|}}}|{{{imagewidth0|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{alt0|}}}|{{{alt0}}}|{{#if:{{{caption0|}}}|alt=|alt={{BASEPAGENAME}}}}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{image0|}}}|{{#If:{{{caption0|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} <div style="font-size:95%; text-align:center;">{{{caption0}}}</div> {{!}}-}}}} {{#If:{{{image0|}}}||{{#If:{{{noimage0|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{noimage0|}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{image1|}}}| {{!}} class="ta-center" style="text-align:center; padding:0;" colspan="3" {{!}} [[File:{{{image1|}}}|{{#If:{{{imagewidth1|}}}|{{{imagewidth1|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{alt1|}}}|{{{alt1}}}|{{#if:{{{caption1|}}}|alt=|alt={{BASEPAGENAME}}}}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{image1|}}}|{{#If:{{{caption1|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} <div style="font-size:95%">{{{caption1}}}</div> {{!}}-}}}} {{#If:{{{image1|}}}||{{#If:{{{noimage1|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{noimage1|}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{image2|}}}| {{!}} class="ta-center" style="text-align:center; padding:0;" colspan="3" {{!}} [[File:{{{image2|}}}|{{#If:{{{imagewidth2|}}}|{{{imagewidth2|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{alt2|}}}|{{{alt2}}}|{{#if:{{{caption2|}}}|alt=|alt={{PAGENAMEBASE}}}}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{image2|}}}|{{#If:{{{caption2|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} <div style="font-size:95%">{{{caption2}}}</div> {{!}}-}}}} {{#If:{{{image3|}}}| {{!}} class="ta-center" style="text-align:center; padding:0;" colspan="3" {{!}} [[File:{{{image3|}}}|{{#If:{{{imagewidth3|}}}|{{{imagewidth3|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{alt3|}}}|{{{alt3}}}|{{#if:{{{caption3|}}}|alt=|alt={{BASEPAGENAME}}}}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{image3|}}}|{{#If:{{{caption3|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} <div style="font-size:95%">{{{caption3}}}</div> {{!}}-}}}} {{#If:{{{otherkop|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{otherkop}}}|----||{{{otherkop}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{other0|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other0}}} {{!}}-}} {{#If:{{{other1|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other1}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links31|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links31}}} {{!}}-}} {{#If:{{{other2|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other2}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links32|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links32}}} {{!}}-}} {{#If:{{{other3|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other3}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links33|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links33}}} {{!}}-}} {{#If:{{{driekop1|}}}{{{hidedriekop1|}}}| {{#If:{{{drie1_1|}}}{{{drie1_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekop1|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{driekop1}}}|----||{{{driekop1}}}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie1_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie1_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie1_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekop2|}}}{{{hidedriekop2|}}}| {{#If:{{{drie2_1|}}}{{{drie2_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekop2|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekop2}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie2_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie2_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie2_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekop3|}}}{{{hidedriekop3|}}}| {{#If:{{{drie3_1|}}}{{{drie3_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekop3|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{driekop3}}}|----||{{{driekop3}}}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie3_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie3_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie3_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekop4|}}}{{{hidedriekop4|}}}| {{#If:{{{drie4_1|}}}{{{drie4_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekop4|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekop4}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie4_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie4_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie4_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekop5|}}}{{{hidedriekop5|}}}| {{#If:{{{drie5_1|}}}{{{drie5_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekop5|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{driekop5}}}|----||{{{driekop5}}}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie5_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie5_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie5_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekop6|}}}{{{hidedriekop6|}}}| {{#If:{{{drie6_1|}}}{{{drie6_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekop6|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekop6}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie6_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie6_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie6_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekop7|}}}{{{hidedriekop7|}}}| {{#If:{{{drie7_1|}}}{{{drie7_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekop7|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekop7}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie7_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie7_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie7_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekop8|}}}{{{hidedriekop8|}}}| {{#If:{{{drie8_1|}}}{{{drie8_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekop8|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekop8}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie8_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie8_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie8_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekop9|}}}{{{hidedriekop9|}}}| {{#If:{{{drie9_1|}}}{{{drie9_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekop9|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekop9}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie9_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie9_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie9_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekopA|}}}{{{hidedriekopA|}}}| {{#If:{{{drieA_1|}}}{{{drieA_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekopA|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekopA}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieA_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieA_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieA_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekopB|}}}{{{hidedriekopB|}}}| {{#If:{{{drieB_1|}}}{{{drieB_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekopB|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekopB}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieB_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieB_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieB_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekopC|}}}{{{hidedriekopC|}}}| {{#If:{{{drieC_1|}}}{{{drieC_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekopC|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekopC}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieC_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieC_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieC_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekopD|}}}{{{hidedriekopD|}}}| {{#If:{{{drieD_1|}}}{{{drieD_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekopD|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekopD}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieD_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieD_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieD_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekopE|}}}{{{hidedriekopE|}}}| {{#If:{{{drieE_1|}}}{{{drieE_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekopE|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekopE}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieE_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieE_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieE_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{driekopF|}}}{{{hidedriekopF|}}}| {{#If:{{{drieF_1|}}}{{{drieF_3|}}}| {{#If:{{{hidedriekopF|}}}|| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekopF}}}}} {{!}}- {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0" {{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieF_1|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieF_2|}}} {{!!}}&nbsp;{{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieF_3|}}} {{!}}} {{!}}-}}}} {{#If:{{{otherkop2|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{otherkop2}}}|----||{{{otherkop2}}}}} {{!}}-}} {{#If:{{{other4|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other4}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links34|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links34}}} {{!}}-}} {{#If:{{{other5|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other5}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links35|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links35}}} {{!}}-}} {{#If:{{{other6|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other6}}} {{!}}-}} {{#If:{{{links36|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links36}}} {{!}}-}} {{#If:{{{kop99|}}}| ! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop99}}}|----||{{{kop99}}}}} {{!}}-}} |} <includeonly>{{Wikidata afbeelding|1={{{image|}}}{{{image0|}}}{{{image1|}}}{{{otherimage|}}}{{{afbeelding|}}}|2={{{mainimage|}}} }}</includeonly><noinclude> {{Documentation}}[[Category:Infobox templates| ]]</noinclude> d5ig6fp2udkuvw87g56zhgkgot6rb6b Giovanni Abath 0 11083 201119 126160 2026-08-18T21:05:11Z Caribiana 8320 wikilink 201119 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox artista | variante = c | nomber completo = Giovanni A. Abath | alias = 7.1 }} '''Giovanni A. Abath''' (☆ [[23 di yanüari]] [[1974]] na [[Willemstad]]), tambe konosí pa su nòmber artístiko '''7.1''' (vershon numériko di su inisialnan), ta un aktor, artista teatral i artista visual di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Giovanni Abath a lanta na [[Barber]] den [[Bandabou]].<ref name="ParadiseFM"/> E tabata kreativo komo mucha i for di un edat hòben su enfoke tabata riba obranan di heru. Despues di su estudio na LTS, Abath a traha komo trahadó di konstrukshon den e [[refineria Isla]].<ref name="ParadiseFM">{{Citeer web|url=https://paradisefm.cw/giovanni-abath/|titel=Giovanni Abath|website=paradisefm.cw|bezochtdatum=2024-03-13}}</ref> Aki el a kuminsá eksperimentá ku materialnan di desperdísio. Komo ku na prinsipio tabatin tiki interes den esei, el a bai aktua. Komo aktor e tin mas ku 30 aña di eksperensia den [[teatro]] i pelikula. El a hunga entre otro den e pelíkula ''Tula: The Revolt'' (2013)<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/06/26/staande-ovatie-bij-wereldpremiere-tula-the-revolt/|titel=Warm onthaal wereldpremière Tula, the Revolt|website=caribischnetwerk.ntr.nl|datum=2013-06-25|bezochtdatum=2024-03-13}}</ref>; den ''Buladó'' (2020) ku a gana e premio "Gouden Kalf" pa mihó pelíkula durante e festival di pelíkula hulandes na 2020 i tabata e entrada hulandes pa e kategoria di mihó pelíkula internashonal di e Academy Awards; e pelíkula kòrtiku ''La Dama Blanca'' (2021) ku [[Rina Penso]] i ''Invasie'' (2024).<ref>{{Citeer web|url=https://share2uplift.org/influencer-giovanni-abath/|titel=Influencer Giovanni Abath|website=share2uplift.org|datum=aprel 2021}bezochtdatum=2024-03-13}}</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm5320797/ Giovanni Abath], Imdb</ref> For di 2011 e ta lider artístiko di Kara Productions. Abath ta un artista plástiko outodidakto; su obranan visual ta pertenesé na e tipo medio mixto. E ta traha eskultura, instalashon i otro obranan di arte di heru, staal inoxidabel, skuma di peps, palu i otro materialnan. Su obranan, den kual e influensia di [[Yubi Kirindongo]] ta visibel, ta trata temanan manera bida, su pais Kòrsou, naturalesa, historia i sentimentu.<ref>[https://curalink.com/nl/documentaire-yubismo/ Documentaire Yubismo], Curalink, 3 oktober 2022</ref> Na okashon di e sentenario di e refineria na 2018, el a haña e oportunidat pa organisa un exposishon di su obranan. Komo ku e materialnan tabata bin di e refineria, su trabou a keda propiedat di e kompania. Ora e refineria a dal sera na 2020 e por a hiba su obranan i por a partisipá na 'Open Atelier Route' na Kòrsou. Abath a kosecha fama nashonal ku su diseñonan aña tras aña pa e karosanan di [[carnaval|karnaval]] i e iluminashon festivo durante e periodo di Pasku. Rapidamente el a haña mas enkargo i a keda bon risibí den e mundu di e artistanan visual. Riba enkargo di gobièrnu di Kòrsou el a traha e obra di arte ''History in motion'' na [[Plasa Brion]] na [[Otrobanda]] pa [[Dia di Bandera (Kòrsou)|Dia di Bandera]] na 2018. [[Rey Willem-Alexander|Rei Willem Alexander]] i [[Reina Máxima]] tabata presente na e seremonia riba 2 di yüli 2018.<ref>{{Citeer web|url=https://curacao-art.com/2018/07/02/giovanni-abath-history-in-motion/|titel=Giovanni Abath – History in Motion|website=curacao-art.com|auteur=Josée Thissen Rojer|datum=2018-07-02|bezochtdatum=2024-03-13}}</ref> Su obra, ''Man of Steel'', a wòrdu inkluí den e ruta di arte di Blue Bay Sculpture Park. Pa [Kaya Kaya Festival]] na Otrobanda el a traha e obranan ''Emancipate yourself from mental slavery'', ''Konosé bo mes i lo bo konosé Universo'' i e pèrgola ''Flowers of the Sky''. E ultimo obra aki ta na [[Aruba]].<ref>{{Citeer web|url=https://curacao-art.com/2022/08/25/giovanni-abaths-new-street-art-in-otrobanda/|titel=Giovanni Abath’s new street art in Otrobanda.|website=curacao-art.com|datum=2022-08-25|bezochtdatum=2024-03-13}}</ref> Despues di hopi aña di restorashon di e edifisio neglishá, na sèptèmber 2023 el a habri su tayer i galeria 7.1 Experience den Lanthùis Morgenster. E ''Light Bearer'', un imágen di 7.1 meter di altura ku ta iluminá anochi, ta mustra bishitantenan e kaminda pa e galeria i dos vershon grandi di su kreashon ''Little Man'' ta yama bishitantenan bonbini na entrada.<ref>{{Citeer web|url=https://curacao-art.com/2023/09/30/giovanni-abath-and-the-7-1-experience-at-morgenster/|titel=Giovanni Abath and the 7.1 Experience at Morgenster|website=curacao-art.com|datum=2023-09-30|auteur=Josée Thissen-Rojer|bezochtdatum=2024-03-13}}</ref> == Selekshon di obra == <gallery widths=185 heights=180> Giovanni Abath - Man of Steel.jpg|''Man of Steel'', Parke di estatua Blue Bay Beeld History in motion van Giovanni Abath op het Brionplein, Willemstad Curaçao.jpg|''History in motion'', [[Plasa Brion]], [[Otrobanda]] Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg|''Emancipate yourself from mental slavery'', Emmastraat, Otrobanda Beeld van Giovanni Abath in Otrabanda, Curaçao.jpg|Eskultura na Otrobanda Giovanni Abath Patrimonio Nashonal di Pueblo.jpg|''Patrimonio Nashonal di Pueblo'' Beeld Know yourself van Giovanni Abath.jpg|''Konosé bo mes i lo bo konosé Universo'', Frederikstraat, Otrobanda Kunstwerk Giovanni Abath bij zijn atelier.jpg|''Light bearer'' na Lanthùis Morgenster na Wishi </Gallery> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Abath, Giovanni}} [[Category:Hende]] [[Category:Arte na Kòrsou]] 4e9kk3c2r7h30c1rtd206obb80lg61m Malchi:Taxobox 10 11795 201045 200506 2026-08-18T14:43:49Z Kallmemel 14000 201045 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox generiek | bgcolor = {{#switch: {{{tipo|animal}}} | {{lc:animal}} = #f7c0c7 | {{lc:mata}} = #c3e3bf | zwam | beskem = #a3cce8 | protista | {{lc:Protozoa}} | alga = #f1efc1 | bacteria = #dfdfdf | {{lc:Archaea}} = #d0d7d8 | virus = lightgrey | {{lc:Eukaryota}} = #f1efc1 |none}} | kop = {{#if:{{{nomber|}}}|{{{nomber|}}}}} | breed = {{#switch: {{{status|}}} | Bedreigd | bedreigd | Endangered | endangered | EN = '''<small>[[Status di conservacion|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}}]] di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]: <span style="color: deeppink">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Menasa|Menasá}}</span></small>''' | Gevoelig | gevoelig | Near Threatened | near threatened | NT | LR/NT = '''<small>[[Status di conservacion|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}}]] di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]: <span style="color: Olive">Sensibel pa menasa</span></small>''' | Kritiek | kritiek | Critically Endangered | CR = '''<small>[[Status di conservacion|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}}]] di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]: <span style="color: crimson">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Criticamente menasa|Krítikamente menasá}}</span></small>''' | Kwetsbaar | kwetsbaar | Vulnerable | vulnerable | VU = '''<small>[[Status di conservacion|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}}]] di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]: <span style="color: brown">Vulnerabel</span></small>''' | Onzeker | onzeker | DataDeficient | DD = '''<small>[[Status di conservacion|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}}]] di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]: <span style="color: dimgray">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Deficiente|Defisiente}} di data</span></small>''' | Uitgestorven | uitgestorven | Extinct | extinct | EX = '''<small>[[Status di conservacion|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}}]]: <span style="color: slateblue">Extinto {{#if:{{{na|}}}|({{{na}}})}}</span></small>''' | Uitgestorven in het wild | uitgestorven in het wild | Uitgestorveninhetwild | uitgestorveninhetwild |Extinct in the Wild | Extinctinthewild | UIHW | EW = '''<small>[[Status di conservacion|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}}]] di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]: <span style="color: darkslateblue">Extinto den naturalesa</span></small>''' | Vanbeschermingafhankelijk | vanbeschermingafhankelijk | Van bescherming afhankelijk | van bescherming afhankelijk | conservation dependent | Conservation Dependent | VBA | LR/CD | CD = '''<small>[[Status di conservacion|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}}]] di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]: <span style="color: forestgreen">Dependiente di {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|conservacion|conservashon}} (LR/CD)</span></small>''' | Veilig | veilig | Secure | Niet bedreigd | niet bedreigd | Least Concern | least concern | LC | LR/LC = '''<small>[[Status di conservacion|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}}]] di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]: <span style="color: forestgreen">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|No menasa|No menasá}}</span></small>''' | Nvt| nvt | NA | na | NE = '''<small>[[Status di conservacion|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}}]] di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]: <span style="color: forestgreen">No {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|evalua|evaluá}}</span></small>''' }}<!-- -->{{#if: {{{fuente status|}}}|&nbsp;<small>'''({{{fuente status}}})'''</small>|}}<!-- -->{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||{{#if: {{{rl-id|}}}{{#property:P627}}|<small>{{#tag:ref|{{en}}[https://www.iucnredlist.org/details/{{if empty|{{{rl-id|}}}|{{wikidata|property|P627}}}}/0 {{#if:{{{nomber|}}}|{{{nomber}}}|{{PAGENAME}}}} {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|riba Lista Cora di Especie Menasa di IUCN|riba Lista Kòrá di Espesie Menasá di IUCN}}].|name="IUCN"}}</small>|}}}}<!-- -->{{#if: {{{fossiel|}}} | {{#if: {{{status|}}}|<br/><small>'''{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|[[Fossiel]] ta aparece:|[[Fossiel|Fosil]] ta aparesé:}} {{{fossiel}}}'''</small>|<small>'''{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|[[Fossiel]] ta aparece:|[[Fossiel|Fosil]] ta aparesé:}} {{{fossiel}}}'''</small>}} }}<!-- -->{{#if: {{{scala tempo|}}} | {{#if: {{{fossiel|}}}|<br/><small>'''{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|[[Skala di tempu geológiko|Scala di tempo geologico]]|[[Skala di tempu geológiko]]}}: {{{scala tempo}}}'''</small>|<small>'''{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|[[Skala di tèmpo geológiko|Scala di tempo geologico]]|[[Skala di tèmpo geológiko]]}}: {{{scala tempo}}}'''</small>}} }} | main1 = {{{multi_imagen|}}} | image = {{#if:{{{multi_imagen|}}}||{{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P2716}}|{{wikidata|property|raw|P18}}|{{wikidata|property|raw|P242}}}} }} | imagewidth = {{{imagen tamaño|}}} | caption = {{{descripcion|}}} | noimage = {{#if:{{{multi_imagen|}}}||{{Afbeelding gewenst}}}} | kop1 = {{#ifeq:{{{taxobox_dominio|}}}|si||{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|[[Taksonomia|Clasificacion taxonomico]]|[[Taksonomia|Klasifikashon taksonomiko]]}}}} | links1 = <div style="display:flex; flex-direction:column;"><!-- -->{{#if:{{{dominio|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">Dominio:</div> <div style="flex: 1;">{{{dominio|}}}{{#if:{{{autor dominio|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor dominio}}}</small>}}{{#if:{{{fecha dominio|}}}|<small>, {{{fecha dominio}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{sin rango|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">Sin rango:</div> <div style="flex: 1;">{{{sin rango|}}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{imperio|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">Imperio:</div> <div style="flex: 1;">{{{imperio|}}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if: {{{grupo|}}} |<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">[[Clasificacion di Baltimore|Grupo]]:</div><div style="flex: 1;">{{#switch: {{{grupo}}} | groep i |group i | i | I = Grupo I <small>([[virus ADN|dsDNA]])</small> | groep ii | group ii | ii | II = Grupo II <small>([[virus ADN|ssDNA]])</small> | groep iii | group iii | iii | III = Grupo III <small>([[virus ARN|dsRNA]])</small> | groep iv | group iv | iv | IV = Grupo IV <small>((+)ssRNA)</small> | groep v | group v | v | V = Grupo V <small>((−)ssRNA)</small> | groep vi | group vi | vi | groep viii | group viii | viii | groep x | group x | x | VI | X = Grupo VI <small>([[virus ARN|ssRNA-RT]])</small> | groep vii | group vii | vii | groep ix | group ix | ix | groep xi | group xi | xi | VII | IX = Grupo VII <small>([[virus ADN|dsDNA-RT]])</small> | {{{grupo}}} }}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{reino|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">[[Reino (biologia)|Reino]]:</div> <div style="flex: 1;">{{{reino|}}}{{#if:{{{autor reino|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor reino}}}</small>}}{{#if:{{{fecha reino|}}}|<small>, {{{fecha reino}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{subreino|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Subreino|Supreino}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{subreino|}}}{{#if:{{{autor subreino|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor subreino}}}</small>}}{{#if:{{{fecha subreino|}}}|<small>, {{{fecha subreino}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{division|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Division|Divishon}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{division|}}}{{#if:{{{autor division|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor division}}}</small>}}{{#if:{{{fecha division|}}}|<small>, {{{fecha division}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{supertroncon|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Supertroncon|Supertronkon}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{supertroncon|}}}{{#if:{{{autor supertroncon|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor supertroncon}}}</small>}}{{#if:{{{fecha supertroncon|}}}|<small>, {{{fecha supertroncon}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{troncon|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Troncon|Tronkon}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{troncon|}}}{{#if:{{{autor troncon|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor troncon}}}</small>}}{{#if:{{{fecha troncon|}}}|<small>, {{{fecha troncon}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{subtroncon|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Subtroncon|Suptronkon}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{subtroncon|}}}{{#if:{{{autor subtroncon|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor subtroncon}}}</small>}}{{#if:{{{fecha subtroncon|}}}|<small>, {{{fecha subtroncon}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{infratroncon|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Infratroncon|Infratronkon}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{infratroncon|}}}{{#if:{{{autor infratroncon|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor infratroncon}}}</small>}}{{#if:{{{fecha infratroncon|}}}|<small>, {{{fecha infratroncon}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{superclase|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Superclase|Superklase}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{superclase|}}}{{#if:{{{autor superclase|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor superclase}}}</small>}}{{#if:{{{fecha superclase|}}}|<small>, {{{fecha superclase}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{clase|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Clase|Klase}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{clase|}}}{{#if:{{{autor clase|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor clase}}}</small>}}{{#if:{{{fecha clase|}}}|<small>, {{{fecha clase}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{subclase|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Subclase|Supklase}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{subclase|}}}{{#if:{{{autor subclase|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor subclase}}}</small>}}{{#if:{{{fecha subclase|}}}|<small>, {{{fecha subclase}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{clade1|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|''Clade''|''Klade''}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{clade1|}}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{clade2|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|''Clade''|''Klade''}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{clade2|}}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{clade3|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|''Clade''|''Klade''}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{clade3|}}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{clade4|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|''Clade''|''Klade''}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{clade4|}}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{clade5|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|''Clade''|''Klade''}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{clade5|}}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{clade6|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|''Clade''|''Klade''}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{clade6|}}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{clade7|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|''Clade''|''Klade''}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{clade7|}}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{infraclase|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Infraclase|Infraklase}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{infraclase|}}}{{#if:{{{autor infraclase|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor infraclase}}}</small>}}{{#if:{{{fecha infraclase|}}}|<small>, {{{fecha infraclase}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{clade infraclase|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|''Clade''|''Klade''}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{clade infraclase|}}}{{#if:{{{autor clade infraclase|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor clade infraclase}}}</small>}}{{#if:{{{fecha clade infraclase|}}}|<small>, {{{fecha clade infraclase}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{superorden|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Superorden|Superórden}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{superorden|}}}{{#if:{{{autor superorden|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor superorden}}}</small>}}{{#if:{{{fecha superorden|}}}|<small>, {{{fecha superorden}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{orden|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|[[Òrde (biologia)|Orden]]|[[Òrde (biologia)|Órden]]}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{orden|}}}{{#if:{{{autor orden|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor orden}}}</small>}}{{#if:{{{fecha orden|}}}|<small>, {{{fecha orden}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{suborden|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Suborden|Supórden}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{suborden|}}}{{#if:{{{autor suborden|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor suborden}}}</small>}}{{#if:{{{fecha suborden|}}}|<small>, {{{fecha suborden}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{infraorden|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Infraorden|Infraórden}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{infraorden|}}}{{#if:{{{autor infraorden|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor infraorden}}}</small>}}{{#if:{{{fecha infraorden|}}}|<small>, {{{fecha infraorden}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{parvorden|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Parvorden|Parvórden}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{parvorden|}}}{{#if:{{{autor parvorden|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor parvorden}}}</small>}}{{#if:{{{fecha parvorden|}}}|<small>, {{{fecha parvorden}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{superfamia|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">Superfamia:</div> <div style="flex: 1;">{{{superfamia|}}}{{#if:{{{autor superfamia|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor superfamia}}}</small>}}{{#if:{{{fecha superfamia|}}}|<small>, {{{fecha superfamia}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{famia|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">[[Famia (biologia)|Famia]]:</div> <div style="flex: 1;">{{{famia|}}}{{#if:{{{autor famia|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor famia}}}</small>}}{{#if:{{{fecha famia|}}}|<small>, {{{fecha famia}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{subfamia|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Subfamia|Supfamia}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{subfamia|}}}{{#if:{{{autor subfamia|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor subfamia}}}</small>}}{{#if:{{{fecha subfamia|}}}|<small>, {{{fecha subfamia}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{tribu|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">Tribu:</div> <div style="flex: 1;">{{{tribu|}}}{{#if:{{{autor tribu|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor tribu}}}</small>}}{{#if:{{{fecha tribu|}}}|<small>, {{{fecha tribu}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{genero|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|[[Género (biologia)|Genero]]|[[Género (biologia)|Género]]}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{genero|}}}{{#if:{{{autor genero|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor genero}}}</small>}}{{#if:{{{fecha genero|}}}|<small>, {{{fecha genero}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{subgenero|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Subgenero|Supgénero}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{subgenero|}}}{{#if:{{{autor subgenero|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor subgenero}}}</small>}}{{#if:{{{fecha subgenero|}}}|<small>, {{{fecha subgenero}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{seccion|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Seccion|Sekshon}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{seccion|}}}{{#if:{{{autor seccion|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor seccion}}}</small>}}{{#if:{{{fecha seccion|}}}|<small>, {{{fecha seccion}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{serie|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">Serie:</div> <div style="flex: 1;">{{{serie|}}}{{#if:{{{autor serie|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor serie}}}</small>}}{{#if:{{{fecha serie|}}}|<small>, {{{fecha serie}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{especie|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|[[Espesie|Especie]]|[[Espesie]]}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{especie|}}}{{#if:{{{autor especie|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor especie}}}</small>}}{{#if:{{{fecha especie|}}}|<small>, {{{fecha especie}}}</small>}}</div> </div>}}<!-- -->{{#if:{{{subespecie|}}}|<div style="display:flex; justify-content: space-between; margin-bottom: 0.3em;"> <div style="flex: 1;">{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Subespecie|Supespesie}}:</div> <div style="flex: 1;">{{{subespecie|}}}{{#if:{{{autor subespecie|}}}|<br /><small style="font-variant: small-caps;">{{{autor subespecie}}}</small>}}{{#if:{{{fecha subespecie|}}}|<small>, {{{fecha subespecie}}}</small>}}</div> </div>}} </div> | kop2 = {{#if:{{{taxobox_dominio|}}}|[[Dominio (biologia)|Dominio]]|{{#if:{{{taxon|}}}|{{{taxon}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|[[Espesie|Especie]]|[[Espesie]]}}}}}} | breed2 = {{#if:{{{c-nomber|}}}|'''{{{c-nomber}}}'''|{{#if:{{{taxon|}}}|{{#switch: {{{taxon}}} | [[Subespecie]] | [[subespecie]] | Subespecie | subespecie | [[Especie]] | [[especie]] | Especie | especie | [[Género (biologia)|Genero]] | [[Género (biologia)|genero]] | Genero | genero = '''''{{PAGENAME}}''''' | #default = '''{{PAGENAME}}'''}} |'''''{{PAGENAME}}'''''}} }}<br />{{#switch: {{{tipo|animal}}} | Archaea | bacteria | protist | Protozoa | animal = {{#if: {{{parentesis|}}} | <small>(</small>}} | }}<!-- -->{{#if: {{{autor|}}} | <small style="font-variant: small-caps;">{{{autor}}}</small>}}<!-- -->{{#switch: {{{tipo|animal}}} | Protozoa | animal = {{#if: {{{fecha|}}} |<small>, {{{fecha}}}</small>}} | alg | zwam | schimmel | plant = {{#if: {{{fecha|}}}|<small> ({{{fecha}}})</small>}} | Archaea | bacterie = {{#if: {{{fecha|}}}|<small> {{{fecha}}}</small>}} | {{#if: {{{fecha|}}} |<small>, {{{fecha}}}</small>|}} }}<!-- -->{{#switch: {{{tipo|animal}}} | protist | Protozoa | Archaea | bacterie | animal = {{#if: {{{parentesis|}}} | <small>)</small>}} | }}<!-- -->{{#if: {{{fuente|}}} | <small>{{{fuente}}}</small>}}<!-- -->{{#if:{{{original|}}}|{{#ifeq:{{{original}}}|{{{c-nomber|}}}|<!-- original=nomber cientifico: no mustra -->|<br /><small>{{#ifeq:{{{tipo|}}}|plant|[[Basioniem]]|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Combinacion original|Kombinashon original}}}}</small><br />{{{original|}}} }} }} | kop3 = {{#if:{{{especie tipo|}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Especie tipo|Espesie tipo}}}} | breed3 = {{{especie tipo|}}}<!-- -->{{#if: {{{especie tipo autor|}}} |<br/> <small style="font-variant: small-caps;">{{{especie tipo autor}}}</small>}}<!-- -->{{#if: {{{especie tipo fecha|}}} |<small>, {{{especie tipo fecha}}}</small>}} | kop4 = {{#if:{{{genero tipo|}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Genero tipo|Género tipo}}}} | breed4 = {{{genero tipo|}}}<!-- -->{{#if: {{{genero tipo autor|}}} |<br/> <small style="font-variant: small-caps;">{{{genero tipo autor}}}</small>}}<!-- -->{{#if: {{{genero tipo fecha|}}} |<small>, {{{genero tipo fecha}}}</small>}} | kop5 = {{{rango|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|[[Espesie|Especie]]|[[Espesie]]}}}}} | links5 = {{Columns-list|{{{subdivision|}}}}} | kop6 = {{#if:{{{sinonimo|}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Sinonimo|Sinónimo}}|Sepa}} | links6 = {{if empty|{{Columns-list|{{{sinonimo|}}}}}|{{Columns-list|{{{sepa|}}}}}}} | kop7 = {{#if:{{{vocal1|}}}{{{vocal2|}}}{{{vocal3|}}}|----}} | breed7 ={{#if:{{{vocal1|}}}|{{{descripcion vocal1|}}}[[File:{{{vocal1}}}]]}} <!-- -->{{#if:{{{vocal2|}}}|{{{descripcion vocal2|}}}[[File:{{{vocal2}}}]]}}<!-- -->{{#if:{{{vocal3|}}}|{{{descripcion vocal3|}}}[[File:{{{vocal3}}}]]}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{#invoke:Wikidata|getSiteLink|specieswiki}}{{{commons|}}}{{{species|}}}{{{worms|}}}{{#property:P850}}{{#property:P9649}}|----}} | other1 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | other2 = {{#if:{{{species|}}}{{#property:P1813}}|[[wikispecies:{{{species|}}}|{{if empty|{{#property:P1813}}|{{{nomber|}}}|{{PAGENAME}}|}}]]&nbsp;riba [[File:wikispecies-logo.svg|15px|link=|Wikispecies]] [[Wikispecies]] <!-- -->|{{#ifeq:{{#invoke:Wikidata|getSiteLink|specieswiki}}||| [[wikispecies:{{#invoke:Wikidata|getSiteLink|specieswiki}}|{{{speciesnomber|{{#if:{{{nomber|}}}|{{{nomber}}}|{{PAGENAME}}}}}}}]]&nbsp;riba [[File:wikispecies-logo.svg|15px|link=|Wikispecies]] [[Wikispecies]]}} }} | other3 = {{#if:{{#property:P9649}}|{{DCSR logo|1=[https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id={{#invoke:wd|property|raw|P9649}} {{if empty|{{#property:P1813}}|{{#property:P9649}}|{{{nomber|}}}|{{PAGENAME}}|}}]&nbsp;riba|2=[[Dutch Caribbean Species Register|DCSR]]}}}} | other4= {{#if:{{{worms|}}}{{#property:P850}}| [https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id={{if empty|{{{worms|}}}|{{wikidata|property|P850}}}} WoRMS]}} | image0 = {{if empty|{{{mapa|}}}|{{wikidata|property|raw|P181}}}} | caption0 = {{if empty|{{{leyenda|}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Distribucion|Distribushon}}}} | image1 = {{#if:{{{imagen2|}}}|{{{imagen2}}}}} | caption1 ={{#if:{{{descripcion2|}}}|{{{descripcion2}}}|{{PAGENAME}}}} | imagewidth1 = {{{imagen tamaño2|}}} | image2 = {{#if:{{{imagen3|}}}|{{{imagen3}}}}} | caption2 ={{#if:{{{descripcion3|}}}|{{{descripcion3}}}|{{PAGENAME}}}} | imagewidth2 = {{{imagen tamaño3|}}} | image3 = {{#if:{{{imagen4|}}}|{{{imagen4}}}}} | caption3 ={{#if:{{{descripcion4|}}}|{{{descripcion4}}}|{{PAGENAME}}}} | imagewidth3 = {{{imagen tamaño4|}}} | image4 = {{#if:{{{imagen5|}}}|{{{imagen5}}}}} | caption4 ={{#if:{{{descripcion5|}}}|{{{descripcion5}}}|{{PAGENAME}}}} | imagewidth4 = {{{imagen tamaño5|}}} | image5 = {{#if:{{{imagen6|}}}|{{{imagen6}}}}} | caption5 ={{#if:{{{descripcion6|}}}|{{{descripcion6}}}|{{PAGENAME}}}} | imagewidth5 = {{{imagen tamaño6|}}} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Taxobox/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}{{#if:{{{exhibi titulo|}}}|{{#ifeq:{{{exhibi titulo}}}|cursivo|{{Cursivo}}|{{DISPLAYTITLE:{{{exhibi titulo}}}}}}}}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}[[Category:infobox templates]]</noinclude> hgs01dvylqbsjs8769eczdhr80snjyv Malchi:Cite book/doc 10 11846 201143 167350 2026-08-19T11:19:00Z Kallmemel 14000 201143 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Añadi categoria unda ta indica abou di e pagina aki y interwiki na Wikidata --> == Uzo == <pre>{{Citeer boek | achternaam = | voornaam = | auteurlink = | medeauteurs = | datum = | titel = | url = | uitgever = | plaats = | isbn = | NUR = | pagina = | hoofdstuk = | hoofdstukurl = | formaat = | editie = | taal = | toegang = | archiefurl = | dodeurl = | origdatum = | citaat = | doi = }}</pre> Riba un regel: <pre>{{Citeer boek |achternaam= |voornaam= |medeauteurs= |titel= |url= |hoofdstuk= |uitgever= |plaats= |datum= |pagina= |isbn= |taal= }}</pre> === Ingles === Mayoria di e parameter di [[:en:template:cite book]] tambe ta funciona den e plantia aki: <pre>{{Cite book | last = | first = | author-link = | coauthors = | date = | title = | publisher = | location = | isbn = | chapter = | chapter-url = | page = | format = | edition = | language = | url = | access-date = | archive-url = | deadurl = | quote = | doi = }}</pre> == Ehempel == === Simpel === * <code><nowiki>{{Citeer boek |titel=Mysterieus boek}}</nowiki></code><br />→ {{Citeer boek |titel=Mysterieus boek}} * <code><nowiki>{{Citeer boek |titel=Mysterious Book |datum=1901}}</nowiki></code><br />→ {{Citeer boek |titel=Mysterious Book |datum=1901}} * <code><nowiki>{{Citeer boek |achternaam=Jansen |voornaam=Jan |auteurlink=John Doe |datum=1974 |titel=Book of Bloggs}}</nowiki></code><br />→ {{Citeer boek |achternaam=Jansen |voornaam=Jan |auteurlink=John Doe |datum=1974 |titel=Book of Bloggs}} === Co-autor === * <code><nowiki>{{Citeer boek |achternaam=Jansen |voornaam=Jan |medeauteurs= Jansen, Piet| datum=1974 |titel=Book of Bloggs}}</nowiki></code><br />→ {{Citeer boek |achternaam=Jansen |voornaam=Jan |medeauteurs= Jansen, Piet| datum=1974 |titel=Book of Bloggs}} === Cu url === * <code><nowiki>{{Citeer boek |achternaam=Bloggs |voornaam=Joe |datum=1974 |titel=Book of Bloggs |url=https://www.example.com/ }}</nowiki></code><br />→ {{Citeer boek |achternaam=Bloggs |voornaam=Joe |datum=1974 |titel=Book of Bloggs |url=https://www.example.com/ }} * <code><nowiki>{{Citeer boek |achternaam=van Loon |voornaam=Paul |auteurtitel=Paul van Loon |titel=[[Dolfje Weerwolfje]] |editie=2e druk}}</nowiki></code><br />→ {{Citeer boek |achternaam=van Loon |voornaam=Paul |auteurtitel=Paul van Loon |titel=[[Dolfje Weerwolfje]] |editie=2e druk}} === Mas parameter === * <code><nowiki>{{Citeer boek |achternaam=Cordell |voornaam=Bruce R. |datum=september 2001 |titel=Manual of the Planes |edition=3e druk |uitgever=[[Standaard Uitgeverij]] |plaats=[[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] |isbn=0-7869-1850-0 |paginas=134–137}}</nowiki></code><br />→ {{Citeer boek |taal=en |achternaam=Cordell |voornaam=Bruce R. |datum=september 2001 |titel=Manual of the Planes |edition=3e druk |uitgever=[[Standaard Uitgeverij]] |plaats=[[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] |isbn=0-7869-1850-0 |paginas= 134-137}} * <code><nowiki>{{Citeer boek |achternaam=Mumford |voornaam=David |auteurlink=David Mumford |datum=1999 |titel=The Red Book of Varieties and Schemes: Includes the Michigan Lectures (1974) on Curves and Their Jacobians |editie=2e druk |uitgever=Springer-Verlag |doi=10.1007/b62130 |isbn=354063293X}}</nowiki></code><br />→ {{Citeer boek |achternaam=Mumford |voornaam=David |auteurlink=David Mumford |datum=1999 |titel=The Red Book of Varieties and Schemes: Includes the Michigan Lectures (1974) on Curves and Their Jacobians |editie=2e druk |uitgever=Springer-Verlag |doi=10.1007/b62130 |isbn=354063293X}} ==Mira tambe== *{{tl|Cite journal}} *{{tl|Citeer web}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categoria abou di liña aki; interwikis na Wikidata --> }}</includeonly> <templatedata> { "params": { "achternaam": {}, "last": {}, "last1": {}, "last2": {}, "last3": {}, "last4": {}, "jaar": {}, "year": {}, "datum": {}, "date": {}, "pagina's": {}, "paginas": {}, "pages": {}, "pagina": {}, "page": {}, "taal": {}, "lang": {}, "language": {}, "toonnl": {}, "auteur": {}, "author": {}, "auteurlink": {}, "author-link": {}, "authorlink": {}, "voornaam": {}, "first": {}, "first1": {}, "medeauteurs": {}, "coauthors": {}, "auteurlink2": {}, "authorlink2": {}, "author-link2": {}, "first2": {}, "first3": {}, "first4": {}, "last5": {}, "first5": {}, "maand": {}, "month": {}, "url": {}, "archiefurl": {}, "archiveurl": {}, "dodeurl": {}, "dode-url": {}, "deadurl": {}, "dead-url": {}, "titel": {}, "title": {}, "toegang": {}, "formaat": {}, "format": {}, "others": {}, "editie": {}, "edition": {}, "uitgever": {}, "publisher": {}, "plaats": {}, "place": {}, "locatie": {}, "location": {}, "doi": {}, "id": {}, "origdatum": {}, "origdate": {}, "hoofdstuk": {}, "chapter": {}, "hoofdstukurl": {}, "chapterurl": {}, "chapter-url": {}, "ISBN": {}, "NUR": {}, "archiefdatum": {}, "archivedate": {}, "archive-date": {}, "archive-url": {}, "bezochtdatum": {}, "accessdate": {}, "access-date": {}, "citaat": {}, "quote": {}, "wd_edit": {}, "bezochtjaar": {}, "accessyear": {}, "bezochtmaanddag": {}, "accessmonth": {}, "Medeauteur": {}, "Bladzijde": {}, "bladzijdes": {}, "bladzijden": {}, "origyear": {}, "origmonth": {}, "URLdatum": {}, "url-access": {}, "oclc": {} }, "maps": { "citoid": { "title": "titel", "bookTitle": "titel", "url": "url", "studio": "uitgever", "distributor": "uitgever", "label": "uitgever", "publisher": "uitgever", "date": "datum", "year": "datum", "place": "plaats", "ISBN": [ "ISBN" ], "pages": "pagina", "archiveUrl": "archiefurl", "archiveDate": "archiefdatum", "language": "taal", "contributor": "medeauteurs", "performer": [ [ "voornaam", "achternaam" ] ], "cartographer": [ [ "voornaam", "achternaam" ] ], "inventor": [ [ "voornaam", "achternaam" ] ], "interviewee": [ [ "voornaam", "achternaam" ] ], "director": [ [ "voornaam", "achternaam" ] ], "artist": [ [ "voornaam", "achternaam" ] ], "author": [ [ "voornaam", "achternaam" ] ], "organisation": "uitgever", "format": "formaat" } }, "format": "inline" } </templatedata> hmjuf8p6hqgfor1evivntduv2zhma0x Usuario:Bdijkstra/Lint-fouten/overzicht 2 12220 201097 200099 2026-08-18T18:41:37Z Bitbotje 9309 update - 198 fouten 201097 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{DISPLAYTITLE:user:bdijkstra/Lint-fouten/overzicht}}</noinclude> <div class="plainlinks"> {| class="wikitable sortable" ! lint-kategory ! style="text-align:right" | <abbr title="(Prinsipal)">0</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Wikipedia">4</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Fail">6</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Malchi">10</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Yuda">12</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Kategoria">14</abbr> ! style="text-align:right" | <abbr title="Module">828</abbr> ! Miseláneo |- | colspan="10" | '''High priority''' |- | Table tag that should be deleted | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 4 |- | Misnested tag with different rendering in HTML5 and HTML4 | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 7 |- | Miscellaneous issues | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Multiline table in list | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 1 |- | Multiple unclosed formatting tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Paragraph wrapping bug workaround | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Self-closed tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Old behaviour of link-wrapping font tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Whitespace parsing bug | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Unclosed quote in heading | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | colspan="10" | '''Medium priority''' |- | Bogus file options | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/bogus-image-options?wpNamespaceRestrictions=0 1] | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 2 |- | Fostered content | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 4 |- | Misnested tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 10 |- | Multi colon escape | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 0 |- | Links in links | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/wikilink-in-extlink?wpNamespaceRestrictions=0 1] | style="text-align:right" | <!-- 4 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 2 |- | colspan="10" | '''Low priority''' |- | Missing end tag | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/missing-end-tag?wpNamespaceRestrictions=0 125] | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/missing-end-tag?wpNamespaceRestrictions=4 20] | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/missing-end-tag?wpNamespaceRestrictions=10 5] | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 133 |- | Obsolete HTML tags | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/obsolete-tag?wpNamespaceRestrictions=0 21] | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/obsolete-tag?wpNamespaceRestrictions=4 12] | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 10 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 113 |- | Stripped tags | style="text-align:right" | <!-- 0 --> 0 | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/stripped-tag?wpNamespaceRestrictions=4 11] | style="text-align:right" | <!-- 6 --> 0 | style="text-align:right" | [//pap.wikipedia.org/wiki/Spesial:LintErrors/stripped-tag?wpNamespaceRestrictions=10 2] | style="text-align:right" | <!-- 12 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 14 --> 0 | style="text-align:right" | <!-- 828 --> 0 | style="text-align:right" | 43 |}</div> 6fm32ycmxe6w7gikrd18z7eggoqivdk Phyllodactylus julieni 0 13210 201044 199669 2026-08-18T14:11:22Z Kallmemel 14000 wikilink 201044 wikitext text/x-wiki {{variante|a}} {{Taxobox|a | nomber = ''Phyllodactylus julieni'' | status = LC | fuente status = 2015 | imagen =BNA-DIG-MEINERS-0110 - Dieren - Reptielen Pegapega, Gecko in onze garage 600200 c.jpg | descripcion = ''P. julieni'' ([[Aruba]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Chordata]] | clase = Reptilia | orden = Squamata | suborden = [[Gekkota]] | famia = Phyllodactylus | genero = ''Phyllodactylus'' | c-nomber = ''Phyllodactylus julieni'' | autor = Cope | fecha = 1885 | parentesis = si }} '''''Phyllodactylus julieni''''' ta un [[Espesie|especie]] di [[pegapega]] for di [[Famia (biologia)|famia]] Phyllodactylidae.<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=178501|titel=Aruba Leaf-toed Gecko Phyllodactylus julieni|bezochtdatum=2025-07-07|werk=dutchcaribbeanspecies.org|pagina's=Names}}</ref> == Etimologia y division == ''P. julieni'' su nomber comun ta '''pegapega'''.<ref name=":1" /> E palabra aki, cu raisnan den [[Spaño]] y [[Portugues]] (''pegar''), ta referi na 'keda pega' of 'pega pega', bini di e hecho cu pegapega por subi muraya y hasta plafond pa medio di su tenchinan cu tin plachi cu ta pega.<ref>[[Sidney Joubert|Joubert, S.]] & Van der Sijs, N (2000), [https://ivdnt.org/wp-content/uploads/2020/11/2020_Joubert-Sijs_Antilliaans-Nederlandse-woorden.pdf Antilliaans-Nederlandse woorden en hun herkomst]</ref> ''P. julieni'' a wordo describi originalmente na 1885 pa Edward Drinker Cope. E nomber specifico julieni ta un homenahe na e geologo Mericano Alexis Anastay Julien (1840–1919).<ref name="EMBL">{{Citeer web|url=http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Phyllodactylus&species=julieni|titel=''Phyllodactylus julieni''|auteur=The Reptile Database - Peter Uetz & Jakob Hallermann}}</ref> E especie tin hopi semehansa cu ''[[Phyllodactylus martini|P. martini]]'', un especie di e mesun famia cu ta presente na [[Kòrsou|Corsou]], [[Boneiru|Boneiro]] y otro parti den Caribe.<ref name=":0" /> == Distribucion y habitat == ''P. julieni'' ta endemico na Aruba.<ref name="EMBL" /> E ta un especie terestre y su habitat ta consisti di mata tropical y subtropical seco. E ta activo anochi.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/amphibieen&reptielenbenedenw.pdf|titel=De Amfibieën en Reptielen van Aruba, Curaçao en Bonaire|bezochtdatum=|auteur=van Buurt, G.|datum=2001|werk=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200201003802/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/amphibieen%26reptielenbenedenw.pdf|archive-date=2020-02-01|dodelink=}}</ref> Den dia, e ta sconde den palo y den cas ta busca refugio den scheur di muraya, of tras di cuadro colga. == Descripcion == ''P. julieni'' tin un largura di curpa te cu 12 cm, y un rabo grandi y hincha, di mas o menos mesun largura of un poco mas cortico cu su curpa. E embra ta mas grandi y mas robusto cu e macho. E tin pianan cortico y robusto cu dedenan di pia plat. E parti bou di su dede di pia ta cubri cu "lamellae", cu ta wordo uza como un plachi di friccion pa pega na superficie vertical liso. E especie ta variabel den color, di un gris scur mancha te oraño-bruin. E ta inofensivo y fragil. Ora pone presion riba su rabo esaki ta laga los como un medida pa purba distraí e predador. ''P. julieni'' ta alimenta su mes cu [[insekto|insecto]] manera cacalaca, bichi, muska, muskita y araña. == Status == E Organisacion Internacional di Conservacion di Naturalesa (IUCN) a asigná e status di conservacion ‘menos preocupacion’ (Least Concern of LC).<ref name="IUCN2">{{Citeer web | url = https://www.iucnredlist.org/species/48443729/115401463| titel = ''Phyllodactylus julieni'' - IUCN Red List| auteur = International Union for Conservation of Nature and Natural Resources - Red List}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Animal endemico di Aruba]] 2x6s3wymrer9ynazha88cz0cm24fkfo Festivalnan na Kòrsou 0 14074 201121 185732 2026-08-18T21:08:11Z Caribiana 8320 /* Sèptèmber / Òktober */ wikilink 201121 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Festivalnan na Kòrsou''' ta eventonan kultural, artístiko i sosial ku ta wòrdu organisá durante henter aña na e isla di [[Kòrsou]]. Un festival ta wòrdu definí komo un selebrashon públiko, generalmente periódiko, ku ta enfoká riba un tema spesífiko manera kultura, músika, tradishon, arte, gastronomia òf historia. Festivalnan ta hunga un papel importante den e bida sosial i kultural di Kòrsou i ta reflehá e diversidat di influensianan [[afrokaribense]], [[Latinoamérika|latinoamerikano]] i [[Oropa|oropeo]] di e isla. == Janüari / Febrüari == '''Fuikdag'''<br> Fuikdag ta un festival di músika i rekreashon ku ta tuma lugá den [[Fuikbaai]], na kosta sùitost di Kòrsou. Generalmente e evento ta wordo organisá riba e promé djadumingu di aña. Durante Fuikdag, Fuikbaai ta aksesibel eksklusivamente ku boto. E festival ta atraé miles di bishitante i ta kombiná músika, fiesta i turismo marítimo. '''Karnaval'''<br> Karnaval na Kòrsou ta un di e selebrashonnan kultural mas grandi i popular di e isla i ta dura varios siman. E programa ta inkluí fiesta riba kaya, kompetensia di músika i varios parada grandi. E festival musikal importante, unda un hurado ta saka e mihó komposishon musikal bailabel ku lo wòrdu toka kontinuo durante fiesta i paradanan di Karnaval ta: * [[Festival di Tumba di Kòrsou|Festival di Tumba]]. == Aprel == '''Curaçao International Film Festival''' <br> Curaçao International Film Festival (CIFF) ta un festival di sine ku ta presentá produkshonnan lokal i internashonal. E festival ta tuma lugá anualmente na Willemstad i ta enfoká riba sine independiente i produkshonnan karibense. '''Curaçao International BlueSeas Festival'''<br> Curaçao International BlueSeas Festival ta un festival di músika gratis ku ta tuma lugá den e distrito históriko di [[Pietermaai]]. Artistanan lokal i internashonal ta presentá [[blues]] i otro estilo di músika riba diferente tarima, kreando un ambiente animá ku músika bibu, kuminda i kultura urbano. '''Seú'''<br> [[Seú]] ta un festival folklóriko tradishonal na Kòrsou, tambe konosí komo fiesta di kosecha. E festival ta reflehá e tradishonnan agríkola i e herensia afrokaribense di e isla, ku músika, baile i trahenan tradishonal. E paradanan, yamá marchanan di seú, ta tuma lugá prinsipalmente na [[Willemstad]] i [[Bandabou]], generalmente rònt di [[Pasku di Resurekshon]]. == Mei == '''Soul Beach Music Festival'''<br> Soul Beach Music Festival (SBMF)<ref>[https://nu.cw/2026/02/03/soul-beach-music-festival-verhuist-naar-curacao/ Soul Beach Music Festival verhuist naar Curacao], nu.cw (4 di februari 2026)</ref> ta un evento internashonal di músika i entretenimento ku ta tuma lugá riba fin di siman di Memorial Day, ku ta un dia di fiesta merikano.<ref>{{cite web| title =The Aruba Soul Beach Music Festival Is Back | newspaper =Caribbean Journal | location =[[Miami]] | date =April 2023 | url = https://www.caribjournal.com/2023/04/10/aruba-soul-beach-music-festival-back/ }}</ref><ref>{{cite web| last = Brandle| first =Lars | title =Robin Thicke To Headline Soul Beach Music Festival in Aruba: Exclusive | newspaper =[[Billboard (magazine)|Billboard]] | location = [[New York City]] | date =February 6, 2014 | url = https://www.billboard.com/music/music-news/robin-thicke-to-headline-soul-beach-music-festival-in-aruba-exclusive-5894089/ }}</ref> E festival ta inkluí konsierto, fiesta na playa, evento di klup nokturno i programanan di komedia, ku partisipashon di artistanan internashonal i un gran cantidad di bishitantenan for di exterior. == Yüli == '''Festival di Kas di Pal’i Maishi''' Festival di Kas di Pal’i Maishi ta un festival folklóriko ku ta tuma lugá na [[Bandabou]], generalmente riba o rònt di 2 di yüli. E evento ta selebra e herensia agríkola, e historia di e trabou riba plantashon i e tradishonnan rural di Kòrsou, ku músika, baile, teatro i demonstrashonnan artesanal. == Ougùstùs == '''Art Week'''<br> '''Curaçao North Sea Jazz Festival'''<br> [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] (CNSJF) ta un festival musikal di gran eskala ku ta presentá artistanan lokal i internashonal di taya den géneronan manera [[jazz]], soul, funk, [[pop]] i R&B. E festival ta tuma lugá anualmente na Willemstad i ta konsiderá un di e eventonan musikal mas importante na Kòrsou. == Sèptèmber / Òktober == '''Curaçao Pride'''<br> Curaçao Pride ta un festival sosial i kultural ku ta promové diversidat, inklushon i derechonan di komunidat [[LGBT|LGBTQ+]]. E evento ta inkluí parada, konsierto, foro edukativo i aktividatnan sosial riba diferente lugá di e isla. '''Kaya Kaya Festival'''<br> [[Kaya Kaya Festival]] ta un festival kultural ku ta tuma lugá den e bario históriko di [[Otrobanda]]. E evento ta enfoká riba arte urbano, músika, literatura i gastronomia, ku meta pa revitalisá e bario i promové partisipashon komunitario. == Link eksterno == * [[https://www.festivalditumba.com/ Wèpsait ofisial di Festival di Tumba], Asosiashon di Músiko i Artista * [https://curacaoiffr.com/ Wèpsait ofisial di Curaçao International Film Festival] * [https://curacaoblueseasfestival.com/ Wèpsait ofisial di Curaçao International BlueSeas Festival] * [https://www.curacaonorthseajazz.com/ Wèpsait ofisial di Curaçao North Sea Jazz Festival] * [https://www.curacaopride.org/ Wèpsait ofisial di Curaçao Pride]] * [https://soulbeach.net/ Wèpsait ofisial di Soul Beach Music Festival] {{Appendix}} [[Kategoria:Kòrsou]] g97hkbr77mhj7hd12syo30uufuwc3zl Kategoria:Lagadishi 14 14902 201079 200240 2026-08-18T17:36:32Z Kallmemel 14000 201079 wikitext text/x-wiki {{Broodkruimel}} [[Kategoria:Chordata]] rlu6jl03koihnbskqfx8stkzz3zacee Anolis sagrei 0 14912 201081 200968 2026-08-18T17:40:06Z Kallmemel 14000 + amplia descripcion 201081 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' ([[Florida]]) ta eksponé su kam di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' [[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] 5nn5sceiaj67j1eir0hiddd4j0mpz61 201084 201081 2026-08-18T17:49:31Z Kallmemel 14000 201084 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' ([[Florida]]) ta eksponé su ploi di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' [[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] 4dvojear1ggpcxsy77az87kxqjfjl5s 201140 201084 2026-08-19T11:17:43Z Kallmemel 14000 ampliacion 201140 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' ([[Florida]]) ta eksponé su ploi di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> E nòmber spesífiko, ''sagrei'', ta nombrá pa botániko spañó Ramón de la Sagra. E tabata direktor di Hardin Botániko Nashonal di Cuba.<ref>{{Cite book|auteur=Beolens, B., Watkins, M., & Grayson, M.|jaar=2011|titel=The eponym dictionary of reptiles|uitgever=JHU Press|ISBN=1421401355}}</ref> ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' [[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] 52aoogzbxtbck5ar0c235m4frmwaf8y 201141 201140 2026-08-19T11:18:29Z Kallmemel 14000 +parameter ref 201141 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' ([[Florida]]) ta eksponé su ploi di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> E nòmber spesífiko, ''sagrei'', ta nombrá pa botániko spañó Ramón de la Sagra. E tabata direktor di Hardin Botániko Nashonal di Cuba.<ref>{{Cite book|auteur=Beolens, B., Watkins, M., & Grayson, M.|jaar=2011|titel=The eponym dictionary of reptiles|uitgever=JHU Press|ISBN=1421401355 |oclc=695389703}}</ref> ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' [[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] aa19hjadqpxv5d6jgqtyfkqthq4y2yd 201144 201141 2026-08-19T11:20:09Z Kallmemel 14000 201144 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' ([[Florida]]) ta eksponé su ploi di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> E nòmber spesífiko, ''sagrei'', ta nombrá pa botániko spañó Ramón de la Sagra ku tabata funshoná komo direktor di Hardin Botániko Nashonal di Cuba.<ref>{{Cite book|auteur=Beolens, B., Watkins, M., & Grayson, M.|jaar=2011|titel=The eponym dictionary of reptiles|uitgever=JHU Press|ISBN=1421401355 |oclc=695389703}}</ref> ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' [[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] am0dri3924qf4cs7uklsrlaqrwy8v0f 201146 201144 2026-08-19T11:24:21Z Kallmemel 14000 201146 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' machu ([[Florida]]) ta eksponé su ploi di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> E nòmber spesífiko, ''sagrei'', ta nombrá pa botániko spañó Ramón de la Sagra ku tabata funshoná komo direktor di Hardin Botániko Nashonal di Cuba.<ref>{{Cite book|auteur=Beolens, B., Watkins, M., & Grayson, M.|jaar=2011|titel=The eponym dictionary of reptiles|uitgever=JHU Press|ISBN=1421401355 |oclc=695389703}}</ref> ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' [[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] nweg3ue6avstcj5xzzmb6ltogfy6hob 201148 201146 2026-08-19T11:31:29Z Kallmemel 14000 +parameter 201148 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' machu ([[Florida]]) ta eksponé su ploi di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 | sinonimo=''Norops sagrei'' }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> E nòmber spesífiko, ''sagrei'', ta nombrá pa botániko spañó Ramón de la Sagra ku tabata funshoná komo direktor di Hardin Botániko Nashonal di Cuba.<ref>{{Cite book|auteur=Beolens, B., Watkins, M., & Grayson, M.|jaar=2011|titel=The eponym dictionary of reptiles|uitgever=JHU Press|ISBN=1421401355 |oclc=695389703}}</ref> ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' [[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] m5tr7adnor19kripntddzz8g55gba49 201149 201148 2026-08-19T11:31:45Z Kallmemel 14000 201149 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' machu ([[Florida]]) ta eksponé su ploi di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 | sinonimo=*''Norops sagrei'' }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> E nòmber spesífiko, ''sagrei'', ta nombrá pa botániko spañó Ramón de la Sagra ku tabata funshoná komo direktor di Hardin Botániko Nashonal di Cuba.<ref>{{Cite book|auteur=Beolens, B., Watkins, M., & Grayson, M.|jaar=2011|titel=The eponym dictionary of reptiles|uitgever=JHU Press|ISBN=1421401355 |oclc=695389703}}</ref> ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' [[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] j6r62kea0gl9lzbsjahmds1tcquxo56 201154 201149 2026-08-19T11:49:33Z Kallmemel 14000 ampliacion 201154 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' machu ([[Florida]]) ta eksponé su ploi di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 | sinonimo=*''Norops sagrei'' }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> E nòmber spesífiko, ''sagrei'', ta nombrá pa botániko spañó Ramón de la Sagra ku tabata funshoná komo direktor di Hardin Botániko Nashonal di Cuba.<ref>{{Cite book|auteur=Beolens, B., Watkins, M., & Grayson, M.|jaar=2011|titel=The eponym dictionary of reptiles|uitgever=JHU Press|ISBN=1421401355 |oclc=695389703}}</ref> ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' Den nan habitat nativo, ''A. sagrei'' ta kome insekto, araña, bichi, i sòldachi. Na Florida, e espesie tambe ta kome vertebrado chikitu, inkluí otro reptil i anfibio chikitu.<ref>{{Cite journal |achternaam=Vigil |voornaam=Stacey |titel=Brown Anole (Anolis sagrei) |url=http://hdl.handle.net/10724/30756 |journal=Natural History Publication Series |datum=2006 |bezochtdatum=2026-08-19 |taal=en}}</ref>[[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] ec14hgt3ir2m43fx335bpv5smpanfds 201156 201154 2026-08-19T11:52:04Z Kallmemel 14000 +titulo 201156 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' machu ([[Florida]]) ta eksponé su ploi di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 | sinonimo=*''Norops sagrei'' }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> == Nòmber i klasifikashon == E nòmber spesífiko, ''sagrei'', ta nombrá pa botániko spañó Ramón de la Sagra ku tabata funshoná komo direktor di Hardin Botániko Nashonal di Cuba.<ref>{{Cite book|auteur=Beolens, B., Watkins, M., & Grayson, M.|jaar=2011|titel=The eponym dictionary of reptiles|uitgever=JHU Press|ISBN=1421401355 |oclc=695389703}}</ref> === Supespesie === ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' Den nan habitat nativo, ''A. sagrei'' ta kome insekto, araña, bichi, i sòldachi. Na Florida, e espesie tambe ta kome vertebrado chikitu, inkluí otro reptil i anfibio chikitu.<ref>{{Cite journal |achternaam=Vigil |voornaam=Stacey |titel=Brown Anole (Anolis sagrei) |url=http://hdl.handle.net/10724/30756 |journal=Natural History Publication Series |datum=2006 |bezochtdatum=2026-08-19 |taal=en}}</ref>[[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] p57akpy4cyu2xeskeyafqiqrabrkeee 201157 201156 2026-08-19T11:52:18Z Kallmemel 14000 /* Nòmber i klasifikashon */ +titulo 201157 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' machu ([[Florida]]) ta eksponé su ploi di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 | sinonimo=*''Norops sagrei'' }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> == Nòmber i klasifikashon == E nòmber spesífiko, ''sagrei'', ta nombrá pa botániko spañó Ramón de la Sagra ku tabata funshoná komo direktor di Hardin Botániko Nashonal di Cuba.<ref>{{Cite book|auteur=Beolens, B., Watkins, M., & Grayson, M.|jaar=2011|titel=The eponym dictionary of reptiles|uitgever=JHU Press|ISBN=1421401355 |oclc=695389703}}</ref> === Supespesie === ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' == Diet == Den nan habitat nativo, ''A. sagrei'' ta kome insekto, araña, bichi, i sòldachi. Na Florida, e espesie tambe ta kome vertebrado chikitu, inkluí otro reptil i anfibio chikitu.<ref>{{Cite journal |achternaam=Vigil |voornaam=Stacey |titel=Brown Anole (Anolis sagrei) |url=http://hdl.handle.net/10724/30756 |journal=Natural History Publication Series |datum=2006 |bezochtdatum=2026-08-19 |taal=en}}</ref>[[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] c9n1ztf5xxo4xe04y1t54unonc9e02d 201158 201157 2026-08-19T11:52:37Z Kallmemel 14000 201158 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' machu ([[Florida]]) ta eksponé su ploi di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 | sinonimo=*''Norops sagrei'' }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> == Nòmber i klasifikashon == E nòmber spesífiko, ''sagrei'', ta nombrá pa botániko spañó Ramón de la Sagra ku tabata funshoná komo direktor di Hardin Botániko Nashonal di Cuba.<ref>{{Cite book|auteur=Beolens, B., Watkins, M., & Grayson, M.|jaar=2011|titel=The eponym dictionary of reptiles|uitgever=JHU Press|ISBN=1421401355 |oclc=695389703}}</ref> === Supespesie === ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' == Diet == [[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei''|left]] Den nan habitat nativo, ''A. sagrei'' ta kome insekto, araña, bichi, i sòldachi. Na Florida, e espesie tambe ta kome vertebrado chikitu, inkluí otro reptil i anfibio chikitu.<ref>{{Cite journal |achternaam=Vigil |voornaam=Stacey |titel=Brown Anole (Anolis sagrei) |url=http://hdl.handle.net/10724/30756 |journal=Natural History Publication Series |datum=2006 |bezochtdatum=2026-08-19 |taal=en}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] kzelpg367y05dcxz8jtre57bhy48q0k 201159 201158 2026-08-19T11:53:05Z Kallmemel 14000 /* Diet */ +descripcion 201159 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2015 | imagen=Anolis sagrei sagrei (displaying).jpg | descripcion= ''A. sagrei sagrei'' machu ([[Florida]]) ta eksponé su ploi di garganta | suborden=[[Iguania]] | famia=[[Anolissen|Dactyloidae]] | genero=''[[Anolis]]'' | c-nomber=''Anolis sagrei'' | autor=[[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]] | fecha=1837 | sinonimo=*''Norops sagrei'' }} '''''Anolis sagrei''''' ta un [[espesie]] di [[lagadishi]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Anolidae.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/5V5QJ |titel=Anolis sagrei Duméril & Bibron, 1837 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-15 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''A. sagrei'' a wòrdu deskribí originalemente door di André Marie Constant Duméril i Gabriel Bibron na 1837.<ref>{{citeer boek |auteur=Duméril, André M. C. & Gabriel Bibron |jaar=1837 |titel=Erpétologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles |doi=10.5962/bhl.title.45973 |uitegever= Librairie Encyclopédique de Roret |plaats=Paris |jaargang=4 |pagina's= 1-570}}</ref> == Nòmber i klasifikashon == E nòmber spesífiko, ''sagrei'', ta nombrá pa botániko spañó Ramón de la Sagra ku tabata funshoná komo direktor di Hardin Botániko Nashonal di Cuba.<ref>{{Cite book|auteur=Beolens, B., Watkins, M., & Grayson, M.|jaar=2011|titel=The eponym dictionary of reptiles|uitgever=JHU Press|ISBN=1421401355 |oclc=695389703}}</ref> === Supespesie === ''A. sagrei'' ta supdividí den tres [[supespesie]]:<ref name=":0" /> * ''A. sagrei greyi'' * ''A. sagrei mayensis'' * ''A. sagrei sagrei'' == Diet == [[Fail:Brown Anole, Treasure Island, FL, USA imported from iNaturalist photo 105607450.jpg|thumb|Presa (''[[Hemidactylus mabouia]]'') di ''A. sagrei'' (Florida).|left]] Den nan habitat nativo, ''A. sagrei'' ta kome insekto, araña, bichi, i sòldachi. Na Florida, e espesie tambe ta kome vertebrado chikitu, inkluí otro reptil i anfibio chikitu.<ref>{{Cite journal |achternaam=Vigil |voornaam=Stacey |titel=Brown Anole (Anolis sagrei) |url=http://hdl.handle.net/10724/30756 |journal=Natural History Publication Series |datum=2006 |bezochtdatum=2026-08-19 |taal=en}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Lagadishi]] sjg08a3u64p7a2w8mfaevekp4ph7lca Phyllodactylus martini 0 14921 201037 2026-08-18T12:56:34Z Kallmemel 14000 Created page with "{{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | orden=[[Squamata]] | suborden=[[pegapega|Gekkota]] | famia=[[Phyllodactylidae]] | genero=''[[Phyllodactylus ]]'' | autor=[[Theodorus Willem van Lidth de Jeude|Lidth de Jeude]] | fecha=1887 }} '''''Phyllodactylus martini''''' ta un [[espesie]] di [[pegapega]] ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Phyllodactylidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4H6C2|titel=Phyllodactylu..." 201037 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | orden=[[Squamata]] | suborden=[[pegapega|Gekkota]] | famia=[[Phyllodactylidae]] | genero=''[[Phyllodactylus ]]'' | autor=[[Theodorus Willem van Lidth de Jeude|Lidth de Jeude]] | fecha=1887 }} '''''Phyllodactylus martini''''' ta un [[espesie]] di [[pegapega]] ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Phyllodactylidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4H6C2|titel=Phyllodactylus martini Lidth de Jeude, 1887 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''P. martini'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Theodorus Willem van Lidth de Jeude na 1887.<ref>{{Citeer tijdschrift |auteur=Lidth de Jeude, Th. W. van. |titel=On a collection of reptiles and fishes from the West-Indies |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/9639942 |pagina's=129-139 |volume=9 |jaar=1887 |tijdschrift=Notes from the Leyden Museum |archiefurl=http://web.archive.org/web/20240810231404/https://www.biodiversitylibrary.org/page/9639942 |archiefdatum=2024-08-10 }}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Pegapega]] apfw17cgnrhtey190txq2yiddxcc3a1 201038 201037 2026-08-18T12:58:39Z Kallmemel 14000 201038 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2016 | orden=[[Squamata]] | suborden=[[pegapega|Gekkota]] | famia=[[Phyllodactylidae]] | genero=''[[Phyllodactylus ]]'' | autor=[[Theodorus Willem van Lidth de Jeude|Lidth de Jeude]] | fecha=1887 }} '''''Phyllodactylus martini''''' ta un [[espesie]] di [[pegapega]] ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Phyllodactylidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4H6C2|titel=Phyllodactylus martini Lidth de Jeude, 1887 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''P. martini'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Theodorus Willem van Lidth de Jeude na 1887.<ref>{{Citeer tijdschrift |auteur=Lidth de Jeude, Th. W. van. |titel=On a collection of reptiles and fishes from the West-Indies |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/9639942 |pagina's=129-139 |volume=9 |jaar=1887 |tijdschrift=Notes from the Leyden Museum |archiefurl=http://web.archive.org/web/20240810231404/https://www.biodiversitylibrary.org/page/9639942 |archiefdatum=2024-08-10 }}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Pegapega]] jedch6d26ewe77vxsm820t7tbczvqk8 201040 201038 2026-08-18T13:07:50Z Kallmemel 14000 201040 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox reptiel|c | exhibi titulo=cursivo | status=LC | fuente status=2016 | imagen=Dutch Leaf-toed Gecko (Phyllodactylus martini) - Bonaire.jpg | descripcion=''P. martini'' ([[Boneiru]]) | orden=[[Squamata]] | suborden=[[pegapega|Gekkota]] | famia=[[Phyllodactylidae]] | genero=''[[Phyllodactylus ]]'' | autor=[[Theodorus Willem van Lidth de Jeude|Lidth de Jeude]] | fecha=1887 }} '''''Phyllodactylus martini''''' ta un [[espesie]] di [[pegapega]] ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Phyllodactylidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/4H6C2|titel=Phyllodactylus martini Lidth de Jeude, 1887 {{!}} COL |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=www.catalogueoflife.org |taal=en}}</ref> ''P. martini'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Theodorus Willem van Lidth de Jeude na 1887.<ref>{{Citeer tijdschrift |auteur=Lidth de Jeude, Th. W. van. |titel=On a collection of reptiles and fishes from the West-Indies |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/9639942 |pagina's=129-139 |volume=9 |jaar=1887 |tijdschrift=Notes from the Leyden Museum |archiefurl=http://web.archive.org/web/20240810231404/https://www.biodiversitylibrary.org/page/9639942 |archiefdatum=2024-08-10 }}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Pegapega]] ocg6vhef61eootr17nfcl97z02gu0r9 Aplysina fistularis 0 14922 201046 2026-08-18T15:25:42Z Kallmemel 14000 Created page with "{{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) k..." 201046 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Animalnan]] nhjp3a6i8pjxd3sx49dkl84trg9bilz 201047 201046 2026-08-18T15:26:11Z Kallmemel 14000 201047 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | descripcion = | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Animalnan]] 6r9n770b2qy5gsxn96p13voa8m4gxyn 201048 201047 2026-08-18T15:26:20Z Kallmemel 14000 201048 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Animalnan]] ipshpnsxlzhkyqm5d91kow7bv3ycm3d 201049 201048 2026-08-18T15:29:42Z Kallmemel 14000 201049 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Animalnan]] r242jx9bombijbidndvvrz1ey3smbb4 201050 201049 2026-08-18T15:32:45Z Kallmemel 14000 201050 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] qn69jy4i0jpzy2qi7c8k7u979xzdxgk 201056 201050 2026-08-18T15:56:28Z Kallmemel 14000 201056 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta inmóbil i habitá ambientenan akuatiko braak riba bòm di sustarto suave i duru.<ref>{{citeer web |url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075 |titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge |werk=sealifebase.ca |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] ffhjn9lmksz3t1p72uv9v38czr8tyqe 201057 201056 2026-08-18T15:57:28Z Kallmemel 14000 201057 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta inmóbil i habitá ambientenan akuatiko braak riba bòm di sustarto suave i duru den ref di koral.<ref>{{citeer web |url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075 |titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge |werk=sealifebase.ca |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] hoib70eocfe3djyvhczcveitzuzblor 201059 201057 2026-08-18T16:02:44Z Kallmemel 14000 201059 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta inmóbil, e ta habitá ambientenan akuatiko braak riba bòm di sustarto suave i duru den ref di koral.<ref>{{citeer web |url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075 |titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge |werk=sealifebase.ca |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] sgp7w8f3e6yk4nfdoxpje3e5rqpwplo 201060 201059 2026-08-18T16:03:07Z Kallmemel 14000 201060 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta inmóbil, e ta habitá ambientenan braak akuatiko riba bòm di sustarto suave i duru den ref di koral.<ref>{{citeer web |url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075 |titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge |werk=sealifebase.ca |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] 0fuf3e8do00s13bo3imr212mziu2qhn 201062 201060 2026-08-18T16:03:31Z Kallmemel 14000 201062 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta inmóbil, e ta habitá ambientenan braak akuatiko na bòm di sustarto suave i duru den ref di koral.<ref>{{citeer web |url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075 |titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge |werk=sealifebase.ca |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] sww0as0e9eb86nbf3efaj2t1zpqk855 201063 201062 2026-08-18T16:03:39Z Kallmemel 14000 201063 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta inmóbil, e ta habitá ambientenan braak akuatiko na bòm di sustarto suave i duru den [[ref di koral]].<ref>{{citeer web |url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075 |titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge |werk=sealifebase.ca |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] j9dfrnnwwo81nni3nkvhfr6857pdbx4 201064 201063 2026-08-18T16:03:54Z Kallmemel 14000 201064 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta inmóbil, e ta habitá ambientenan braak akuatiko riba bòm di sustarto suave i duru den [[ref di koral]].<ref>{{citeer web |url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075 |titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge |werk=sealifebase.ca |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] sibup2z8e3hv4doo9rrrsnbys45idsw 201066 201064 2026-08-18T16:10:40Z Kallmemel 14000 201066 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta distribuí den áreanan [[Oséano Pasífiko|Pasifiko]] oriental i [[Oséano Atlántiko|Atlantiko]] oksidental den [[laman Karibe]]. ''A. fistularis'' ta inmóbil, e ta habitá ambientenan braak akuatiko riba bòm di sustarto suave i duru den [[ref di koral]].<ref>{{citeer web |url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075 |titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge |werk=sealifebase.ca |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] qttl6sudxlimz8asxijgfaege0bot7h 201067 201066 2026-08-18T16:11:12Z Kallmemel 14000 201067 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta distribuí den áreanan [[Oséano Pasífiko|Pasifiko]] oriental i [[Oséano Atlántiko|Atlantiko]] oksidental den [[laman Karibe]]. E spòns ta inmóbil, i ta habitá ambientenan braak akuatiko riba bòm di sustarto suave i duru den [[ref di koral]].<ref>{{citeer web |url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075 |titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge |werk=sealifebase.ca |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] pcrk9fb3e515molmc03l250ggw43dkz 201068 201067 2026-08-18T16:15:48Z Kallmemel 14000 201068 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta distribuí den áreanan [[Oséano Pasífiko|Pasifiko]] oriental i [[Oséano Atlántiko|Atlantiko]] oksidental den [[laman Karibe]]. E spòns ta inmóbil, i ta habitá ambientenan brak akuatiko riba bòm di sustarto suave i duru den [[ref di koral]].<ref>{{citeer web |url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075 |titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge |werk=sealifebase.ca |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] 7miwhfqfo9w8q8ow67at964r6ax4ihm 201069 201068 2026-08-18T16:31:54Z Kallmemel 14000 201069 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta distribuí i nativo na áreanan [[Oséano Pasífiko|Pasifiko]] oriental i [[Oséano Atlántiko|Atlantiko]] oksidental den [[laman Karibe]].<ref name=":0" details="''FAO areas''" /> E spòns ta inmóbil, i ta habitá ambientenan brak akuatiko riba bòm di sustarto suave i duru den [[ref di koral]].<ref name=":0" details="''Ecology''">{{citeer web|url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075|titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge|bezochtdatum=2026-08-18|werk=sealifebase.ca}}</ref> ''A. fistularis'' ta un komedó di felter.<ref name=":0" details="''Ecology''" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] jn8v0dan0dd17rs7alh50g9nx2wuw3a 201071 201069 2026-08-18T16:36:10Z Kallmemel 14000 201071 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta distribuí i nativo na áreanan [[Oséano Pasífiko|Pasifiko]] oriental i [[Oséano Atlántiko|Atlantiko]] oksidental den [[laman Karibe]].<ref name=":0" details="''FAO areas''" /> E spòns ta inmóbil, i ta habitá ambientenan brak akuatiko riba bòm di sustarto suave i duru den [[ref di koral]].<ref name=":0" details="''Ecology''">{{citeer web|url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075|titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge|bezochtdatum=2026-08-18|werk=sealifebase.ca}}</ref> ''A. fistularis'' ta un komedó di felter ta prinsipalmente alimentá riba plánktòn.<ref name=":0" details="''Ecology''" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] e9n8jklnvp316qzhg0dd78u4yr1ctb7 201077 201071 2026-08-18T17:33:51Z Kallmemel 14000 201077 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta distribuí i nativo na áreanan [[Oséano Pasífiko|Pasifiko]] oriental i [[Oséano Atlántiko|Atlantiko]] oksidental den [[laman Karibe]].<ref name=":0" details="''FAO areas''" /> E spòns ta inmóbil, i ta habitá ambientenan brak akuatiko riba bòm di sustrato suave i duru den [[ref di koral]].<ref name=":0" details="''Ecology''">{{citeer web|url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075|titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge|bezochtdatum=2026-08-18|werk=sealifebase.ca}}</ref> ''A. fistularis'' ta un komedó di felter ta prinsipalmente alimentá riba plánktòn.<ref name=":0" details="''Ecology''" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] mrq8gw2yy65un4cipuujozilf5m34xe 201078 201077 2026-08-18T17:34:30Z Kallmemel 14000 201078 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | exhibi titulo = cursivo | imagen = Yellow Tube Sponge (Aplysina fistularis) - Bonaire - 2021.jpg | descripcion = ''A. fistularis'' ([[Boneiru]]) | reino = [[Animal]]ia | troncon = [[Porifera]] | clase = [[Demospongiae]] | orden = [[Verongiida]] | famia = [[Aplysinidae]] | genero = ''[[Aplysina]]'' | autor = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] | fecha = 1759 | parentesis = si | original = ''Spongia fistulosa'' }} '''''Aplysina fistularis''''' ta un [[espesie]] di spòns (Porifera) ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Aplysinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=169648 |titel= Aplysina fistularis (Linnaeus, 1759) |bezochtdatum=2026-08-18 |werk=WoRMS - World Register of Marine Species |taal=en}}</ref> ''A. fistularis'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Spongia fistulosa'' dor di Carl Linnaeus na 1759.<ref>{{citeer boek |auteur=Linnaeus, C. |jaar=1759 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/587267 |titel=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus II. Editio decima, reformata. |pagina's=1348 |plaats=Holmiæ. |uitgever=L. Salvii |doi=10.5962/bhl.title.542}}</ref><ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Soest |voornaam=Rob W.M. Van |titel=Typification of Porifera described in the 10 edition of Linnaeus’ Systema Naturae, volume II, 1759 |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5638.1.1 |jaargang=5638 |tijdschrift=Zootaxa |datum=2025-05-23 |nummer=1 |doi=10.11646/zootaxa.5638.1.1 |issn=1175-5334 |pagina's=1–65}}</ref> ''A. fistularis'' ta distribuí i nativo na áreanan [[Oséano Pasífiko|Pasifiko]] oriental i [[Oséano Atlántiko|Atlantiko]] oksidental den [[laman Karibe]].<ref name=":0" details="''FAO areas''" /> E spòns ta inmóbil, i ta habitá ambientenan brak akuatiko riba bòm di sustrato suave i duru den [[ref di koral]].<ref name=":0" details="''Ecology''">{{citeer web|url=https://www.sealifebase.ca/summary/51075|titel=Aplysina fistularis (Pallas, 1766) Sulphur sponge|bezochtdatum=2026-08-18|werk=sealifebase.ca}}</ref> ''A. fistularis'' ta un komedó di felter i ta prinsipalmente alimentá riba plánktòn.<ref name=":0" details="''Ecology''" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Spòns]] o6ufxgnfm9uqagp3kk6irxekchi82d7 Kategoria:Spòns 14 14923 201051 2026-08-18T15:33:12Z Kallmemel 14000 Created page with "{{Broodkruimel}} [[Kategoria:animalnan]]" 201051 wikitext text/x-wiki {{Broodkruimel}} [[Kategoria:animalnan]] nfof84kyivr1g03xgawsl1fqi6eihx0 Kaya Kaya Festival 0 14924 201116 2026-08-18T20:54:00Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= Mural kreá pa Mervin Hous i [[Jhomar Loaiza]]. | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Fes..." 201116 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= Mural kreá pa Mervin Hous i [[Jhomar Loaiza]]. | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao], curacao.nu (8 di ougustus 2026)</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteurs=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto == Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. Su impakto ta yega mas leu ku e evento anual: e muralnan, proyektonan di restourashon, programanan pa hóben i uso nobo di espasionan a bira parti di e transformashon gradual di e bario.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> E inisiativa a yuda fortalesé e perfil di Otrobanda komo un destinashon pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante pa edishon, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon tokante revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta un debate riba e konsekuensianan di revitalisashon urbano. Oumento di komersialisashon, hür i preis di edifisio ta lanta pregunta tokante ken ta benefisiando di e desaroyo di e bario i si residentenan original por sigui tin akseso na e espasionan i bario ku nan ta biba aden.<ref>[[Dick Drayer]],[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen], curacao.nu (16 di ougustus 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 730 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' di Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 = ''Emancipate yourself from mental slavery'' di [[Giovanni Abath]] | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | caption2 = ''Life is a Beautiful Struggle'' di Sander van Beusekom | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Muurschildering Kaya Kaya Otrabanda.jpg | caption5 = Mural di Kaya Kaya | caption_align = center }} {{Appendix|2= {{References}} }} [[Kategoria:[[Kategoria:Arte na Kòrsou]] k46vkrzsiurz439qnvaj8dnfblo4urj 201117 201116 2026-08-18T21:00:21Z Caribiana 8320 201117 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= Mural kreá pa Mervin Hous i [[Jhomar Loaiza]]. | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao|titel= Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao|werk=curacao.nu|datum=2026-08-08}}</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteur=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto == Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. Su impakto ta yega mas leu ku e evento anual: e muralnan, proyektonan di restourashon, programanan pa hóben i uso nobo di espasionan a bira parti di e transformashon gradual di e bario.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> E inisiativa a yuda fortalesé e perfil di Otrobanda komo un destinashon pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante pa edishon, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon tokante revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta un debate riba e konsekuensianan di revitalisashon urbano. Oumento di komersialisashon, hür i preis di edifisio ta lanta pregunta tokante ken ta benefisiando di e desaroyo di e bario i si residentenan original por sigui tin akseso na e espasionan i bario ku nan ta biba aden.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen|titel= Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen|werk=curacao.nu|datum=2026-08-16}}</ref> {{multiple image | total_width = 730 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' di Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 = ''Emancipate yourself from mental slavery'' di [[Giovanni Abath]] | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | caption2 = ''Life is a Beautiful Struggle'' di Sander van Beusekom | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Muurschildering Kaya Kaya Otrabanda.jpg | caption5 = Mural di Kaya Kaya | caption_align = center }} {{Appendix|2= {{References}} }} [[Kategoria:[[Kategoria:Arte na Kòrsou]] 3pow6hhex7f4mygc3wpn31fzxzhgpzf 201118 201117 2026-08-18T21:03:32Z Caribiana 8320 201118 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= Mural kreá pa Mervin Hous i [[Jhomar Loaiza]]. | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un movementu i instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao|titel= Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao|werk=curacao.nu|datum=2026-08-08}}</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteur=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto == Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. Su impakto ta yega mas leu ku e evento anual: e muralnan, proyektonan di restourashon, programanan pa hóben i uso nobo di espasionan a bira parti di e transformashon gradual di e bario.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> E inisiativa a yuda fortalesé e perfil di Otrobanda komo un destinashon pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante pa edishon, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon tokante revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta un debate riba e konsekuensianan di revitalisashon urbano. Oumento di komersialisashon, hür i preis di edifisio ta lanta pregunta tokante ken ta benefisiando di e desaroyo di e bario i si residentenan original por sigui tin akseso na e espasionan i bario ku nan ta biba aden.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen|titel= Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen|werk=curacao.nu|datum=2026-08-16}}</ref> {{multiple image | total_width = 730 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' di Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 = ''Emancipate yourself from mental slavery'' di [[Giovanni Abath]] | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | caption2 = ''Life is a Beautiful Struggle'' di Sander van Beusekom | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Muurschildering Kaya Kaya Otrabanda.jpg | caption5 = Mural di Kaya Kaya | caption_align = center }} {{Appendix|2= {{References}} }} [[Kategoria:[[Kategoria:Arte na Kòrsou]] q1g7f36s5feklz59gekqgze9yotvotb 201122 201118 2026-08-18T21:09:52Z Caribiana 8320 201122 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= Mural kreá pa Mervin Hous i [[Jhomar Loaiza]]. | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un movementu i instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku tin aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao|titel= Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao|werk=curacao.nu|datum=2026-08-08}}</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteur=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto == Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. Su impakto ta yega mas leu ku e evento anual: e muralnan, proyektonan di restourashon, programanan pa hóben i uso nobo di espasionan a bira parti di e transformashon gradual di e bario.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> E inisiativa a yuda fortalesé e perfil di Otrobanda komo un destinashon pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé entre 10.000 i 15.000 bishitante pa edishon, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon tokante revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta un debate riba e konsekuensianan di revitalisashon urbano. Oumento di komersialisashon, hür i preis di edifisio ta lanta pregunta tokante ken ta benefisiando di e desaroyo di e bario i si residentenan original por sigui tin akseso na e espasionan i bario ku nan ta biba aden.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen|titel= Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen|werk=curacao.nu|datum=2026-08-16}}</ref> {{multiple image | total_width = 720 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' di Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 = ''Emancipate yourself from mental slavery'' di [[Giovanni Abath]] | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | caption2 = ''Life is a Beautiful Struggle'' di Sander van Beusekom | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Muurschildering Kaya Kaya Otrabanda.jpg | caption5 = Mural di Kaya Kaya | caption_align = center }} == Mira tambe == * [[Festivalnan na Kòrsou]] {{Appendix|2= {{References}} }} [[Kategoria:[[Kategoria:Arte na Kòrsou]] famuehdbyplprtbw34cprl1najs9ny5 201124 201122 2026-08-19T08:45:32Z Caribiana 8320 ampliashon + algun korekshon den formulashon 201124 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= Mural kreá pa Mervin Hous i [[Jhomar Loaiza]]. | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku ta inkluí aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao|titel= Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao|werk=curacao.nu|datum=2026-08-08}}</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref>[2]<ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteur=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto == Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. Su impakto ta yega mas leu ku e evento anual: e muralnan, proyektonan di restourashon, programanan pa hóben i uso nobo di espasionan a bira parti di e transformashon gradual di e bario.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> Algun proyekto temporal a haña permanensia, entre otro un studio pop-up a bira un studio permanente, un lugá bashi a bira un tereno di bala, i un espasio públiko ku no tabata wòrdu usá a bira un anfiteatro.<ref name=:"9"/> E inisiativa a yuda fortalesé e perfil di Otrobanda komo un destinashon pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé anualmente entre 10.000 i 15.000 bishitante, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon tokante revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta un debate riba e konsekuensianan di revitalisashon urbano. Oumento di komersialisashon, hür i preis di edifisio ta lanta pregunta tokante ken ta benefisiando di e desaroyo di e bario i si residentenan original por sigui tin akseso na e espasionan i bario ku nan ta biba aden.<ref name=:"9">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen|titel= Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen|werk=curacao.nu|datum=2026-08-16}}</ref> {{multiple image | total_width = 720 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' di Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 = ''Emancipate yourself from mental slavery'' di [[Giovanni Abath]] | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | caption2 = ''Life is a Beautiful Struggle'' di Sander van Beusekom | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Muurschildering Kaya Kaya Otrabanda.jpg | caption5 = Mural di Kaya Kaya | caption_align = center }} == Mira tambe == * [[Festivalnan na Kòrsou]] {{Appendix|2= {{References}} }} [[Kategoria:[[Kategoria:Arte na Kòrsou]] ivm41goi98kuk05co5udp1sncb0iy33 201125 201124 2026-08-19T09:17:56Z Caribiana 8320 ampliashon - lista di UNESCO 201125 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= Mural kreá pa Mervin Hous i [[Jhomar Loaiza]]. | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku ta inkluí aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu, iluminashon i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo durante e aña, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao|titel= Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao|werk=curacao.nu|datum=2026-08-08}}</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref><ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Algun proyekto temporal a haña permanensia, entre otro un studio pop-up a bira un studio permanente, un lugá bashi a bira un tereno di bala, i un espasio públiko ku no tabata wòrdu usá a bira un anfiteatro.<ref name=:"9"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad, ku ta riba lista di patrimonio mundial di [[UNESCO]]. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteur=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto == Pa Otrobanda, Kaya Kaya ta representa un kombinashon di fiesta, arte i trabou komunitario. Su impakto ta yega mas leu ku e evento anual: e muralnan, proyektonan di restourashon, programanan pa hóben i uso nobo di espasionan a bira parti di e transformashon gradual di e bario.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> E inisiativa a yuda fortalesé e perfil di Otrobanda komo un destinashon pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé anualmente entre 10.000 i 15.000 bishitante, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon tokante revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta un debate riba e konsekuensianan di revitalisashon urbano. Oumento di komersialisashon, hür i preis di edifisio ta lanta pregunta tokante ken ta benefisiando di e desaroyo di e bario i si residentenan original por sigui tin akseso na e espasionan i bario ku nan ta biba aden.<ref name=:"9">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen|titel= Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen|werk=curacao.nu|datum=2026-08-16}}</ref> {{multiple image | total_width = 720 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' di Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 = ''Emancipate yourself from mental slavery'' di [[Giovanni Abath]] | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | caption2 = ''Life is a Beautiful Struggle'' di Sander van Beusekom | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Muurschildering Kaya Kaya Otrabanda.jpg | caption5 = Mural di Kaya Kaya | caption_align = center }} == Mira tambe == * [[Festivalnan na Kòrsou]] {{Appendix|2= {{References}} }} [[Kategoria:[[Kategoria:Arte na Kòrsou]] gf2qxg1g7ku9benlwslzxvzobrpq0dv 201126 201125 2026-08-19T09:50:47Z Caribiana 8320 201126 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox evento | nomber = Kaya Kaya Festival | imagen = Mural for Kaya kaya event by Mervin Hous.jpg | descripcion= Mural kreá pa Mervin Hous i [[Jhomar Loaiza]]. | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Siudat | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Otrobanda]] | aloca = | fecha = | ora = | mapa = | leyenda = | website = https://www.kayakaya.org/ }} '''Kaya Kaya Festival''' ta un festival kultural-artístiko i un inisiativa komunitario na [[Otrobanda]], [[Kòrsou]], ku ta kombina [[arte]], [[kultura]] i partisipashon di komunidat ku limpiesa, restourashon i embeyesementu di e bario. E inisiativa a kuminsá na 2018 komo un proyekto komunitario privá i a desaroyá pa bira un instrumento pa revitalisashon urbano i promoshon di Otrobanda.<ref name=:"1">{{Citeer web |url=https://curacao.nu/street-culture-festival-kaya-kaya-verenigt-community |titel=Street culture festival 'Kaya Kaya' verenigt community |werk=Curaçao.nu |datum=2018-08-24 |bezochtdatum=}}</ref><ref name="AD5">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260813/blijvende-impuls-kaya-kaya|titel= Blijvende impuls Kaya Kaya|werk= [[Antilliaans Dagblad]] | datum=2026-08-13 |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref><ref name="AD7">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260324/kaya-kaya-groeit-uit-tot-beweging|titel= Kaya Kaya groeit uit tot beweging|werk=[[Antilliaans Dagblad]]| datum= |bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> E festival ta usa edifisio históriko bashi, espasio públiko i kayanan di Otrobanda komo esenario pa arte, [[músika]], [[baila|baile]], [[teatro]] i aktividatnan komunitario. Den e lunanan promé ku e festival, residente, artista, organisashon i empresanan ta traha huntu pa haci limpi, drecha i embeyesé parti di e bario. Aunke e festival anual ta kulminá ku un fiesta riba kaya, Kaya Kaya a desaroyá pa bira un inisiativa mas amplio ku ta inkluí aktividatnan artístiko, edukativo i komunitario durante henter aña. ==Historia== Kaya Kaya a kuminsá na 2018 como un inisiativa di Fundashon Ser'i Otrobanda, fundá na 2012 pa empresario Kurt Schoop, huntu ku Raygen Zuiverloon i Clayton Lasten. E meta tabata pa usa kultura i arte komo medio pa mehorá e ambiente físiko i sosial di Otrobanda.<ref>{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/12/23/bewoners-pakken-zelf-vervallen-staat-binnenstad-willemstad-aan/|titel=Bewoners pakken zelf vervallen staat binnenstad Willemstad aan|auteur=Kim Hendriksen|datum=2018-12-23|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> For di e promé edishon, e inisiativa a enfoká riba un parti spesífiko di Otrobanda. Kada edishon ta inkluí trabou di limpiesa, drechamentu, iluminashon i embeyesementu di kaya i edifisionan den e zona unda e festival ta tuma lugá. Den e proseso, residente i organisashonnan lokal ta kolaborá ku artista pa krea mural i otro obranan di arte públiko.<ref name=:"1"/><ref name="AD7"/> E organisashon ta traha tambe ku patrosinadó i empresanan lokal, ku ta kontribuí ku fèrf, material di konstrukshon i otro suministronan. Den konsultashon ku Fundashon Kas Popular (FKP), kasnan sosial a wòrdu renobá tambe komo parti di e inisiativa.<ref>{{Citeer web |url=https://trendbeheer.com/2019/11/06/publieke-kunstwerken-in-otrabanda-curacao |werk=Trendbeheer |titel=Publieke kunstwerken in Otrobanda, Curaçao |datum=2019-11-06|bezochtdatum=}}</ref> ==Festival i programa== Kaya Kaya Festival ta tuma lugá generalmente entre e último siman di ougùstùs i e promé siman di sèptèmber. E programa ta kulminá ku un ''street party'', ku ta inkluí músika bibu, DJ, kuminda lokal i teatro riba kaya den diferente parti di Otrobanda. Fuera di e fiesta prinsipal, Kaya Kaya ta organisá aktividatnan artístiko i edukativo, entre nan Siman di Arte (''Art Week'') i, desde 2024, Skol Urbano.<ref>[https://www.kayakaya.org/about/ Kaya Kaya], kayakaya.org</ref> Skol Urbano ta un programa multidisiplinario pa hóbennan ku ta tuma lugá entre yüli i sèptèmber. E programa ta ofresé tayernan gratis di músika, [[spoken word]], baile i arte visual.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/93417/laatste-inschrijfdag-voor-gratis-skol-urbano-workshops-op-curacao|titel= Laatste inschrijfdag voor gratis Skol Urbano-workshops op Curaçao|werk=curacao.nu|datum=2026-08-08}}</ref> Siman di Arte ta tuma lugá promé ku e festival i ta duna bishitantenan e oportunidat pa konosé e eskala mas amplio di arte den Otrobanda. Durante e siman por bishitá ekshibishonnan den aproksimadamente binti kas di arte òf partisipá den kaminatanan guiá pa eksperto riba arte i kultura.<ref>{{citeer web|auteur=Eva Breukink|url=https://retkaribense.ntr.nl/2023/08/31/eksploshon-di-arte-na-korsou-na-kaminda-pa-e-festival-kaya-kaya/|titel= Eksploshon di arte na Kòrsou na kaminda pa e festival Kaya Kaya|werk=Ret karibense|datum=2023-08-31|bezochtdatum=2026-08-18}}</ref> ===Arte den espasio públiko=== Arte públiko ta un di e elementonan mas visibel di Kaya Kaya. Obranan di arte ta distribuí riba kaya, plasa, viadukto i otro espasionan públiko den Otrobanda. Diferente artista a wòrdu invitá pa krea mural i otro obranan spesialmente pa e festival. Entre nan tin [[Giovanni Abath]], Ailsa Anastatia, Sander van Beusekom, Carlos Blaaker, [[Avantia Damberg]], Johanna Franco Zapata, [[Jhomar Loaiza]], [[Garrick Marchena]], Francis Sling i Merly Trappenberg.<ref>{{Citeer web |url=http://www.avantiadamberg.com |titel=Colorful Steps |werk=Website Avantia Damberg |bezochtdatum=}}</ref><ref name=:"8"/>[[File:Muurschildering Kaya kaya 2019 door Irsaidy Recordino.jpg|thumb|left|178px|Mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino]] E kantidat di mural den Otrobanda a krese konsiderablemente desde e inisio di Kaya Kaya. Segun un estudio riba e impakto urbano di e inisiativa, e kantidat a subi di shete mural na 2018 pa kasi setenta na 2025.<ref name=:"8"/> E arte públiko no ta sirbi solamente pa embeyesé e bario, sino tambe pa konta historia, transmití mensahenan sosial i atraé bishitantenan pa eksplorá Otrobanda.<ref name=:"8"/> Un ehèmpel ta e mural ''Bisti e Brel Positivo'' di Irsaidy Recordino. Na 2019, e obra a gana un kompetensia di diseño di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|Maduro & Curiel's Bank]] i ta situá na e skina di Havenstraat i Emmastraat.<ref>Irsaidy Recordino, [https://www.kayakaya.org/bisti-e-brel-positivo/ Bisti e Brel Positivo], kayakaya.org</ref> ==Komunidat i revitalisashon urbano== Un karakterístika prinsipal di Kaya Kaya ta e partisipashon di komunidat. Residente, artista, empresa, organisashon i otro interesadonan ta kolaborá den e preparashon di e festival. E trabou ta inkluí limpiesa, fèrfmentu, restourashon i transformashon temporal di edifisio i espasionan públiko. E festival ta usa tambe edifisio i espasionan ku durante hopi tempu a keda bashi òf ku tabatin poko uso. Dor di duna nan un uso temporal komo lugá pa ekshibishon, presentashon, aktividatnan komunitario i komèrsio, Kaya Kaya ta krea oportunidatnan pa enkuentro i ekspreshon artístiko.<ref name="AD5"/> Algun proyekto temporal a haña karakter permanensia, entre otro un studio pop-up a bira un studio permanente, un lugá bashi a bira un tereno di bala, i un espasio públiko ku no tabata wòrdu usá a bira un anfiteatro.<ref name=:"9"/> Un estudio akadémiko ku a analisá Kaya Kaya komo ''case study'' ta deskribí e inisiativa komo un proyekto bottom-up den e parti históriko di Willemstad, ku ta parti di [[UNESCO|Patrimonio Mundial di UNESCO]]. Segun e estudio, e uso temporal di propiedatnan históriko i espasionan públiko a kontribuí na kambionan sosial, ekonómiko i físiko i a influensiá e manera ku Otrobanda ta wòrdu persibí.<ref name=:"8">{{citeer web|auteur=Corina Regales & Ilja Simons|url=https://www.cogitatiopress.com/urbanplanning/article/view/11659|titel= Leveraging a Street Festival for Lasting Transformation in a UNESCO World Heritage Neighbourhood|werk=Cognitatiopress.com|datum=2026-06-17}}</ref> ==Impakto == Kaya Kaya a yega mas leu ku e evento anual. Obra mural, proyekto di embeyesementu, programa edukativo i uso nobo di espasionan públiko a bira parti di e transformashon gradual di Otrobanda. E muralnan, en partikular, a bira un atrakshon pa bishitante durante henter aña.<ref name="AD5"/><ref name=:"8"/> E inisiativa a kontribuí na fortalesé e perfil di Otrobanda komo un sentro pa arte, [[kultura]] i [[turismo]]. Den añanan resien, e festival a atraé anualmente entre 10.000 i 15.000 bishitante, mientras ku su programa a sigui ekspandé ku aktividatnan manera Siman di Arte i Skol Urbano.<ref name="AD5"/> E eksperensia di Kaya Kaya a bira tambe un tema di investigashon tokante revitalisashon urbano i uso temporal di espasionan den e bario históriko. E modelo ta mustra kon un evento ku ta temporal por tin efektonan mas duradero riba e uso di espasio, partisipashon di komunidat, persepshon di un bario i desaroyo ekonómiko.<ref name=:"8"/> Na mesun tempu, e transformashon di e bario a lanta diskushon riba e posibel efektonan negativo di revitalisashon urbano, inkluyendo komersialisashon, preshon riba preis di hür i preis di propiedat, i riba e pregunta ken ta benefisiá di e desaroyo di e bario.<ref name=:"9">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/93690/kaya-kaya-maakt-otrobanda-aantrekkelijker-maar-succes-kan-bewoners-uiteindelijk-verdringen|titel= Kaya Kaya maakt Otrobanda aantrekkelijker, maar succes kan bewoners uiteindelijk verdringen|werk=curacao.nu|datum=2026-08-16}}</ref> E investigashon akadémiko riba Kaya Kaya ta señala ku, banda di e efektonan positivo, ta importante pa konsiderá tambe e perspektivanan di residente i e posibel tenshon entre revitalisashon i permanensia di e komunidat original.<ref name=:"8"/> {{multiple image | total_width = 720 | align = center | border = infobox | direction = horizontal | image1 = Beeld in Otrabanda, Willemstad, Curaçao.jpg | caption1 = ''Balanceando con mis cosas'' di Carlos Blaaker | image3 = Kunstwerk Emancipate yourself from mental slavery door Art by 7.1 - Giovanni Abath.jpg | caption3 = ''Emancipate yourself from mental slavery'' di [[Giovanni Abath]] | image2 = Muurschildering Life is a beautiful struggle door Sander Van Beusekom 4.jpg | caption2 = ''Life is a Beautiful Struggle'' di Sander van Beusekom | image4 = Trap beschilderd met geometrische patronen door Avantia Damberg.jpg | caption4 = ''Colourful steps of Otrobanda'' di Avantia Damberg | image5 = Muurschildering Kaya Kaya Otrabanda.jpg | caption5 = Mural di Kaya Kaya | caption_align = center }} == Mira tambe == * [[Festivalnan na Kòrsou]] {{Appendix|2= {{References}} }} [[Kategoria:[[Kategoria:Arte na Kòrsou]] art848dvjd7fk4ojjbvlr3bp5wcf5rx