ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 1094 836217 835748 2026-04-02T13:35:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836217 wikitext text/x-wiki {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਸਿੱਖੀ''' ਜਾਂ '''ਸਿੱਖ ਧਰਮ''' (''[[ਸਿੱਖ]]'' ਦਾ ਮਤਲਬ, "ਸਿੱਖਣ ਵਾਲ਼ਾ")<ref group="lower-roman">''ਸਿੱਖੀ'' ਸ਼ਬਦ ''ਸਿੱਖ'' ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਦੇ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ''ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ'' ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ "ਚੇਲਾ", ''ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ'' ਜਾਂ ''ਸ਼ਿਕਸ਼'' ਹੈ।. [[ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ]]. 2006. ''The Illustrated History of the Sikhs (ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਤ ਇਤਿਹਾਸ)''. [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ]]. {{ISBN|978-0-19-567747-8}}. p. 15.ਕੋਸ਼, ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ. https://web.archive.org/web/20050318143533/http://www.ik13.com/online_library.htm</ref> ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਧਰਮ|ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ]] ਹੈ,<ref name="Nesbitt2005">{{cite book |last=Nesbitt |first=Eleanor M. |title=Sikhism: a very short introduction|url= {{Google books|fvTK_CfkeasC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}|date=2005|publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-280601-7|pages=21–23}}</ref><ref name="Nirbhai Singh 1990 1–3">{{cite book |last=Singh |first=Nirbhai |url= https://archive.org/details/philosophyofsikh0000nirb/page/n26 |title=Philosophy of Sikhi: Reality and Its Manifestations |publisher=Atlantic Publishers<!--NOT Atlantic Books, of London--> |location=New Delhi |date=1990 |pages=1–3 |url-access=limited}}</ref><ref name="Opinderjit Kaur Takhar 2016 147">{{cite book |last=Takhar |first=Opinderjit Kaur |url= https://books.google.com/books?id=UaeoDQAAQBAJ&pg=PT147 |title=Sikh Identity: An Exploration of Groups Among Sikhs|publisher=[[Taylor & Francis]] |location=Abingdon-on-Thames, England|date=2016 |isbn=978-1-351-90010-2 |page=147}}</ref> ਜੋ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]]<ref name="ਕੋਲ-ਸੰਮਬੀ">{{cite book |title= ਸਿਖਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਕ੍ਰਿਸਟੀਐਨਟੀ: ਏ ਕਮਪੈਰਟਿਵ ਸਟਡੀ (ਥੀਮ ਇਨ ਕਮਪੈਰਟਿਵ ਰਲਿਜਨ) | publisher=ਪਲਗਰੇਵ ਮੈਕਮਿਲਨ |author1=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ |author2=ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਮਬੀ | year=1993 | location=ਵੈਲਿੰਗਫੋਰਡ, ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ |page=117 | isbn=0333541073i}}</ref> ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।<ref group="lower-roman">"Hinduism, Buddhism, Jainism and Sikh originated in India (ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਗ਼ਾਜ਼ ਹੋਏ) "{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N5lpveRnSxEC&pg=PA207|title=Diversity and Unity in Federal Countries|last1=Moreno|first1=Luis|last2=Colino|first2=César|date=2010|publisher=McGill Queen University Press|isbn=978-0-7735-9087-8|page=207}}</ref><ref>{{cite web |author=ਚਾਰਲਸ ਜੋਸਫ ਏਡਮਜ਼ |url=https://www.britannica.com/topic/classification-of-religions |url-status=live |access-date=July 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707224218/https://www.britannica.com/topic/classification-of-religions |archive-date=July 7, 2015 |title=classification of religions ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀਕਰਨ |publisher=[[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ]]}}</ref> ਇਹ ਜਗਤ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲੀਆ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 3 ਕਰੋੜ (ਜਾਂ 25–30 ਮਿਲੀਅਨ) ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਮਤ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Britannica">McLeod, William Hewat. 2019 [1998]. {{cite encyclopedia |url= https://www.britannica.com/topic/Sikhism |title=Sikhism |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=7 August 2018}}</ref><ref>{{cite news| url = https://www.bbc.com/news/uk-england-birmingham-50374567| title = Sikhs in Wolverhampton celebrate 550 years of Guru Nanak| work = BBC News| date = 12 November 2019}}</ref> ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਆਧਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸ [[#ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਦਸ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਟੱਲ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਰਹਿਬਰ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="ਕਲਸੀ ਛੈਲਸੀਆ">{{cite book | title=ਸਿਖਿਜ਼ਮ | publisher=ਛੈਲਸੀਆ ਹਾਉਜ਼ | author = ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ | location= ਫਿਲਾਡਲਫੀਆ | pages=41–50}}</ref><ref name="ਕੋਲ-ਸੰਮਬੀ 2">{{cite book |title=ਦਾ ਸਿੱਖਸ: ਦੇਏਰ ਰਲਿਜਨ ਬਲੀਫਸ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਕਤਸਜ਼ | publisher=ਸਾਸਕਸ ਅਕੈਡਮੱਕ ਪ੍ਰੈਸ | author1=ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ | author2=ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਮਬੀ | year=1995 |page=200}}</ref><ref name="ਠੀਸ">{{cite book | author= ਜੀਓਫ਼ ਟੀਸ | year=2004 | title=ਸਿਖਿਜ਼ਮ: ਰਲਿਜਨ ਇਨ ਫੋਕਸ | publisher=ਬਲੈਕ ਰੈਬਿਟ ਬੁਕਸ | location= | isbn=978-1-58340-469-0 | page=4}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ|ਗੂਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੂਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਗੂਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਅੰਤਮ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: [[ਰੱਬ]] ਉੱਪਰ ਯਕੀਨ ਰੱਖਕੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣਾ, [[ਮਨੁੱਖਤਾ]] ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ਼ ਰਹਿਣਾ, ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਵਾਸਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ]] 'ਤੇ ਡੱਟਕੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਕੇ ਚੰਗੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਾਲ਼ਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣਾ। [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] (ਛੇਵਾਂ ਗੁਰੂ) ਨੇ [[ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ]] ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਅਧੀਨ ਦੋਵਾਂ ਅਸਥਾਈ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਧਿਕਾਰ (ਮੀਰੀ) ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ (ਪੀਰੀ) ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਬੀਜ [[ਵਾਹਿਗੁਰੂ]] ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਮੂਲ ਮੰਤਰ]] ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ੴ|ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ]] (ੴ - ਇੱਕ [[ਰੱਬ]]) ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ, ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ; ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ ('ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ'); ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਚਾਹੁਣਾ; ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਚਰਣ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪੂਰਨ ਸੱਚ 'ਤੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਅਤੇ [[ਸਿਮਰਨ]] ਰੱਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਭਿਆਸ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਨਾਮ ਜੱਪਣਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵੀ ਪੰਜ ਚੋਰਾਂ ([[ਕਾਮ]], [[ਕ੍ਰੋਧ]], [[ਲੋਭ]], [[ਮੋਹ]], ਅਤੇ [[ਹੰਕਾਰ]]) ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਧਾਰਮਕ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਦੋਵਾਂ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮ|ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਦੋ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ - [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] (1563-1605) ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (1621-1675) ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਧਰਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਮਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਹੇਤ [[ਖਾਲਸਾ|ਖਾਲਸੇ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸਦੇ ਸਦੱਸ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਹੋਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। == ਸ਼ਬਦ ਵਿਉਤਪਤੀ == ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਬਹੁਮਤ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਲਿੱਪੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਾਰ [[ਲੰਡਾ ਲਿੱਪੀਆਂ]] ਹੈ ਜੋ ਅੱਜਕੱਲ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ' ਜਾਂ 'ਗੁਰੂ ਦੇ ਚੇਲੇ'। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'ਸਿੱਖੀ' ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਅਸਥਾਈ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਵਿਉਤਪਤੀ ਕਿਰਿਆ 'ਸਿੱਖਣਾ' ਤੋਂ ਹੈ।<ref>{{cite encyclopedia |url= http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Gurmukhi |last=Bahri |first=Hardev |encyclopedia=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjabi University Patiala |access-date=9 April 2016}}</ref><ref name="ShackleMandair2013pxxi">{{cite book |last1=Shackle |first1=Christopher |last2=Mandair |first2=Arvind |url= https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC |title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |date=2013 |isbn=978-1-136-45101-0 |pages=xxi–xxiii}}</ref><ref name="Mandair2013p12">{{cite book |last=Mandair |first=Arvind-Pal Singh |url= https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ |title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |publisher=Bloomsbury Academic |date=2013 |isbn=978-1-4411-0231-7 |pages=3, 12–13}}</ref><ref>{{cite journal |last=Chahal |first=Devinder |title=Understanding Sikhism in the Science Age |journal=Understanding Sikhism: The Research Journal |date=July–December 2006 |issue=2 |page=3 |url= http://www.iuscanada.com/journal/archives/2005/j0702p03.pdf |access-date=10 November 2013}}</ref> == ‌‌ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Goldener Tempel Amritsar 2022-11-21 4.jpg|thumb|ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ [[ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]]]] [[ਗੁਰ ਨਾਨਕ]] (1469-1539) [[ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਏ]] ਭੋਇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] (ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ [[ਖੱਤਰੀ]] [[ਹਿੰਦੂ]] ਸਨ ਅਤੇ [[ਕੁਲੀਨਵਰਗ|ਕੁਲੀਨ]] ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫੋਕੇ ਕ੍ਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ [[ਜਨੇਊ]] ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 2 ਸਪੁਤਰ ਬਾਬਾ [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ|ਸਿਰੀ ਚੰਦ]] ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਲਖਮੀ ਚੰਦ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ|ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰ ਲੋਧੀ]] ਵਿਖੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਨਵਾਬ ਕੋਲ ਮੋਦੀ (ਕਰਿਆਨੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਮੈਨੇਜਰ) ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੱਬੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ, ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਢਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਲੰਮੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਰਬਾਬ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹਜੂਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ੧੫੩੮ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੁਰਗੱਦੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ੭੩ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ੧੫੫੨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਆਈ ਦੌਰਾਨ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਔਰਤਾਂ]] ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਹੱਕ ਦਿਵਾਉਣ, [[ਸਤੀ (ਪ੍ਰਥਾ)|ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ [[ਲੰਗਰ]] ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੧੫੬੭ ਵਿੱਚ [[ਅਕਬਰ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ੧੪੦ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 52 ਔਰਤਾਂ ਸਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰ੍ਚਾਰ ਕੀਤਾ। ੧੫੭੪ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ੯੫ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਬਣਾਇਆ। ਜੇਠਾ ਜੀ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ। ਉਹਨਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਬਣ ਗਿਆ। 1581 ਵਿੱਚ, [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] – ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਪੁੱਤਰ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਵਾਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ੨੦੦੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ੧੬੦੪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਵਾਇਆ। ੧੬੦੬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ - ਇੱਕ ਮੀਰੀ ਦੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪੀਰੀ ਦੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜੰਗੀ ਸਿਲਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ੧੬੪੪ ਵਿੱਚ, [[ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ]] ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਜੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ੧੬੬੧ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ। [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਜੀ ੧੬੬੫ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਅਤੇ ੧੬੭੫ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹਨਾਂ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂਆਂ]] ਵਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਉੱਤੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ [[ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ|ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ]] ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ੧੬੭੫ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ, ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ|ਔਰਗਜ਼ੇਬ]] ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨੌਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਜੀ ਨੂੰ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। [[ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਰਨ "ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ" ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਇਸਲਾਮ]] ਕਬੂਲ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਲਿਆਂਦਾ। ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਖ਼ਾਲਸਾ]] ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ [[ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ|ਚਾਰੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ]] ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ [[ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ (ਪੱਤਰ)|ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ]] (ਜਿੱਤ ਦੀ ਚਿੱਠੀ) ਭੇਜਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਤਮ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ੧੭੦੮ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਅਤੇ ਜੁੱਗੋ ਜੁੱਗ ਅਟੱਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। === ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਭਾਵ === ਲੁਈਸ ਫੇਨੇਚ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਤ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਗਈ।<ref name="Louis Fenech 2014 page 35" group="lower-roman" /> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫੇਨੇਚ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:<ref>{{cite book |first=Louis |last=Fenech |date=2014 |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |editor1-first=Pashaura |editor1-last=Singh |editor2-first=Louis E. |editor2-last=Fenech |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-969930-8 |page=36}}</ref> {{blockquote|ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਿੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨਗੇ, ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਲਕ੍ਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਲੱਭਣ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਸਿੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿਧਾਂਤ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿਧਾਂਤ, ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ... ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸੂਖਮਤਾ ਅਤੇ ਤੱਤ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।}} ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ;[<ref name="David Lorenzen 1995 pages 1-2" group="lower-roman">"Historically, Sikh religion derives from this nirguni current of bhakti religion." (Lorenzen 1995, pp. 1–2).</ref><ref name="Louis Fenech 2014 page 35" group="lower-roman">"Technically this would place the Sikh community's origins at a much further remove than 1469, perhaps to the dawning of the Sant movement, which possesses clear affinities to Guru Nanak's thought sometime in the tenth century. The predominant ideology of the Sant ''parampara'' in turn corresponds in many respects to the much wider devotional Bhakti tradition in northern India. (Pashaura and Fenech 2014, p. 35).</ref><ref name="encyclobritannicasikh" group="lower-roman">"In its earliest stage Sikhism was clearly a movement within the Hindu tradition; Nanak was raised a Hindu and eventually belonged to the Sant tradition of northern India." (McLeod 2019/1998).</ref><ref name="Kitagawa2013">{{cite book |first=Joseph |last=Kitagawa |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|url= https://books.google.com/books?id=kfyzAAAAQBAJ&pg=PA111|date=5 September 2013|publisher=[[Taylor & Francis]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-1-136-87597-7|pages=111–}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="Singha" /><ref name="Pruthi">{{cite book |isbn=978-81-7141-879-4 |title=Sikhism and Indian Civilization |publisher=Discovery Publishing House |last=Pruthi |first=R. K. |date=2004 |location=New Delhi |pages=202–203}}</ref> ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਭਗਤੀ ਸੰਤਾਂ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਰਵਿਦਾਸ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਸੀ।<ref group="lower-roman">These views include Sikhs believing in achieving blissful mukhti while alive, Sikhs placing emphasis on the path of the householder, Sikhs disbelief in [[Ahinsa]], and the Sikhs afterlife aspect of merging with God rather than a physical heaven.</ref><ref name="Pruthi" /> ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਦੋ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name=pashauraarjan>Pashaura Singh (2005), Understanding the Martyrdom of Guru Arjan, Journal of Punjab Studies, 12(1), pp. 29–62</ref><ref>Gandhi, Surjit (2008), ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708''; New Delhi: Atlantic Publishers<!--NOT Atlantic Books, of London.-->; {{ISBN|978-81-269-0858-5}}, pp. 689–690</ref> ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਨੇ ਜ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ, ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name=pashauraarjan/><ref>{{cite book |last1=Johar|first1=Surinder|title=Guru Gobind Singh: A Multi-faceted Personality|date=1999|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd. |isbn=978-81-7533-093-1|page=89}}</ref><ref name="Gandhi">{{cite book |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 |publisher=Atlantic Publishers<!--NOT Atlantic Books, of London--> |location=New Delhi |last=Gandhi |first=Surjit Singh |date=1 February 2008 |pages=676–677 |isbn=978-81-269-0857-8}}</ref> ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਤੋਂ "ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ" - ਇੱਕ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Chanchreek |first=Jain |title=Encyclopaedia of Great Festivals |date=2007 |publisher=Shree Publishers |isbn=978-81-8329-191-0 |page=142}}</ref><ref>{{cite book |last=Dugga|first=Kartar|title=Maharaja Ranjit Singh: The Last to Lay Arms|url=https://archive.org/details/maharajaranjitsi0000dugg|date=2001|publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-410-3|page=[https://archive.org/details/maharajaranjitsi0000dugg/page/32 33]}}</ref> === ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ === [[File:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|thumb|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ]] ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Singh2008">{{cite book |last1=Singh |first1=Pritam |title=Federalism, Nationalism and Development: India and the Punjab Economy |date=2008 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-134-04945-5 |location=Abingdon-on-Thames, England |quote=A large number of Hindu and Muslim peasants converted to Sikhism from conviction, fear, economic motives, or a combination of the three (Khushwant Singh 1999: 106; Ganda Singh 1935: 73).}} </ref><ref name="Singh1989">{{cite book |last1=Singh |first1=Teja |last2=Singh |first2=Ganda |title=A Short History of the Sikhs: 1469–1765 |date=1989 |publisher=[[Punjabi University]] |isbn=978-81-7380-007-8 |page=41 |language=en |quote=He made many converts to Sikhism from the Hindus and the Muslims. In Kashmir particularly he converted thousands who had gone over to Islam.}}</ref><ref>{{cite book |title=Sikhism and Indian Society |date=1967 |publisher=[[Indian Institute of Advanced Study]] |page=197 |language=en |quote=Thus the social barriers between various castes and creeds were broken and intermarriages took place not only between the Sikhs coming from various castes but there were marriages even between Muslim converts to Sikhism with Hindu converts.}}</ref><ref name="Singh1996">{{cite book |last1=Singh |first1=Darshan |title=Sikhism: Issues and Institutions|date=1996 |publisher=Sehgal Book Distributors |isbn=978-81-86023-03-7 |page=14 |language=en |quote=During the time of Guru Nanak, a number of Hindus, Muslims and Dalits joined the fold of Guru Nanak.|url=https://books.google.com/books?id=U3rXAAAAMAAJ&q=%22During+the+time+of+Guru+Nanak,+a+number+of+Hindus,+Muslims+and+Dalits+joined+the+fold+of+Guru+Nanak.%22}}</ref> 1539 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਲਹਿਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite book |last1=Shackle |first1=Christopher |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |date=2005 |title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-0-415-26604-8 |page=xv}}</ref><ref name="Fenech2014p36">{{cite book |first1=Louis E. |last1=Fenech |first2=W. H. |last2=McLeod |title=Historical Dictionary of Sikhism |url= https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA36 |date=2014 |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |location=Lanham, Maryland |isbn=978-1-4422-3601-1 |page=36}}</ref> ਨਾਨਕ ਨੇ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਵੀ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸੰਪਰਦਾ ਸੀ।<ref name="Oberoi1994p78">{{cite book |first=Harjot |last=Oberoi |title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition |url= https://books.google.com/books?id=1NKC9g2ayJEC&pg=PA78 |date=1994 |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=978-0-226-61592-9 |pages=78–80}}</ref> ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਤਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੀ।<ref name="Oberoi1994p78" /> ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਪੁਜਾਰੀ (ਪੁਜਾਰੀ) ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।<ref name="Fenech2014p36" /><ref name="ColeSambhi1995p18" /> ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਖਡੂਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਖੀਵੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ColeSambhi1995p18">{{cite book |first1=William Owen |last1=Cole |first2=Piara Singh |last2=Sambhi |title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url= https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA18 |date=1995 |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-898723-13-4|pages=18–20}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ 1552 ਵਿੱਚ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book |first1=Louis E. |last1=Fenech |first2=W. H. |last2=McLeod |title=Historical Dictionary of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29 |date=2014 |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |location=Lanham, Maryland |isbn=978-1-4422-3601-1 |pages=29–30 |access-date=25 October 2017 |archive-date=28 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528215151/https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29%2F |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |first=Eileen |last=Osborne |title=Founders and Leaders|url= https://books.google.com/books?id=GMnpUthHyvEC&pg=PA24|date=2005|publisher=Dublin: Folens Limited |isbn=978-1-84303-622-7|page=24}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੌਰਾਨ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਧਾਰਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ (ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਰਿਵਾਜ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਤੀ (ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਿਵਾਜ) ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=eosamardas>{{cite encyclopedia |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Amar Das, Guru (1479–1574) |last1=Kushwant Singh |encyclopedia=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=9 April 2016 |archive-date=29 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |first=Nikky-Guninder |last=Kaur Singh |title=Sikhism |date=2004 |publisher=Infobase |isbn=978-1-4381-1779-9|page=120}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਖੱਤਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਲੜਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਧਰਮ ਹੈ।<ref name="Sambhi2005p29">{{cite book |first1=W. Owen |last1=Cole |first2=Piara Singh |last2=Sambhi |title=A Popular Dictionary of Sikhism: Sikh Religion and Philosophy|url= https://books.google.com/books?id=vcSRAgAAQBAJ&pg=PA29 |date=2005 |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-1-135-79760-7|pages=29–30}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮੰਜੀ (ਸੰਗਤੀਆਂ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਿਯੁਕਤ ਮੁਖੀ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖੇਤਰ) ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ,<ref name="FenechMcLeod2014p29" /> ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਦਸਵੰਧ (ਦਸਵੰਧ) ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ,<ref name="Farhadian2015p342">{{cite book |first=Charles E. |last=Farhadian |title=Introducing World Religions |url= https://books.google.com/books?id=5VV-BAAAQBAJ&pg=PT342 |date=2015|publisher=Baker Academic |isbn=978-1-4412-4650-9|pages=342}}</ref> ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੰਗਰ ਪਰੰਪਰਾ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ, ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਬੈਠਣ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਖੇਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਾਲੀਏ ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29" /><ref name="HaarKalsi2009p21">{{cite book |first1=Kristen |last1=Haar |first2=Sewa Singh |last2=Kalsi |title=Sikhism |url= https://books.google.com/books?id=YOI1nB_zTyAC&pg=PA21 |date=2009 |publisher=Infobase |isbn=978-1-4381-0647-2 |pages=21–22}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਜਵਾਈ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਅਗਲਾ ਗੁਰੂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਨਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਧਾਰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ-ਕਾ-ਚਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Mandair2013p38">{{cite book |first=Arvind-Pal Singh |last=Mandair |title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=Jn_jBAAAQBAJ&pg=PA38 |date=2013 |publisher=Bloomsbury |isbn=978-1-4411-5366-1 |pages=38–40 |access-date=25 October 2017 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328171957/https://books.google.com/books?id=Jn_jBAAAQBAJ&pg=PA38#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> ਉਸਨੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਬਣ ਗਿਆ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ।<ref name="McLeod1990p28">{{cite book |first=W. H. |last=McLeod |title=Textual Sources for the Study of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=7xIT7OMSJ44C&pg=PA28 |date=1990 |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=978-0-226-56085-4 |pages=28–29 |access-date=25 October 2017 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328171958/https://books.google.com/books?id=7xIT7OMSJ44C&pg=PA28#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਲਈ ਮੰਜੀ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ।<ref name="Mandair2013p38" /> 1581 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੰਡਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ।<ref name="ShackleMandair2013xv">{{cite book |last1=Shackle |first1=Christopher |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-1-136-45101-0 |pages=xv–xvi |access-date=16 May 2016 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308155950/https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC |url-status=live }}</ref> ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਧੜਾ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ ਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗਦੇ ਸਿੱਖ ਮੀਨਾਸ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, "ਬਦਮਾਸ਼") ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=fenech39>{{cite book |first1=Louis E. |last1=Fenech |first2=W. H. |last2=McLeod |title=Historical Dictionary of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |date=2014 |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |location=Lanham, Maryland |isbn=978-1-4422-3601-1 |page=39 |access-date=16 May 2016 |archive-date=17 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230817161136/https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |url-status=live }}</ref><ref name="McLeod2009p20">{{cite book |first=W. H. |last=McLeod |title=The A to Z of Sikhism|url= https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC&pg=PA86 |date=2009|publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6344-6|page=20}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਬਣਨ ਲਈ) ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ") ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨਵਾਨ 13 ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ 2 ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1606 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਗੀਰ,<ref>{{cite book |last1=Shackle |first1=Christopher |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |date=2005 |title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-0-415-26604-8 |pages=xv–xvi}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite book |first=Pashaura |last=Singh |title=Life and Work of Guru Arjan: History, Memory, and Biography in the Sikh Tradition |url=https://books.google.com/books?id=FbPXAAAAMAAJ |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-567921-2 |pages=23, 217–218 |access-date=25 October 2017 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328171959/https://books.google.com/books?id=FbPXAAAAMAAJ |url-status=live }}</ref><ref name=pashauraarjan/><ref>Louis E. Fenech (2006), Martyrdom in the Sikh Tradition, Oxford University Press, {{ISBN|978-0-19-567901-4}}, pp. 118–121</ref> ਉਸਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=pashauraarjan/><ref>{{cite book |first=W. H. |last=McLeod |date=1989 |title=The Sikhs: History, Religion, and Society |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-06815-4 |pages=26–51}}</ref> === ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਰੱਕੀ === ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਹਿਰ ਬਣਨ ਲਈ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।<ref name=pashaura29>{{cite journal |first=Pashaura |last=Singh |year=2005 |url=http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_12_1/3_singh.pdf |title=Understanding the Martyrdom of Guru Arjan |journal=Journal of Punjab Studies |volume=12 |issue=1 |pages=29–62 |access-date=25 October 2017 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175032/http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_12_1/3_singh.pdf |url-status=dead }}</ref> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Mahmood |first=Cynthia |date=2002 |title=A Sea of Orange |publisher=Xlibris |isbn=978-1-4010-2856-5 |page=16}}{{self-published source|date=December 2017}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿੱਖ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।<ref name="pashaura29" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੁਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 2 ਤੋਂ 12 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="mandair48">{{cite book |title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |first=Arvind-Pal Singh |last=Mandair |url= https://books.google.com/books?id=BEP0Ty-GuVEC&pg=PA48|publisher=[[A & C Black]] |date=2013 |isbn=978-1-4411-1708-3|page=48}}</ref> ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਅਦਾਲਤ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਥਾਰਟੀ ਹੈ।<ref name="mandair49">{{cite book |title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |first=Arvind-Pal Singh |last=Mandair |url= https://books.google.com/books?id=BEP0Ty-GuVEC&pg=PA49 |publisher=[[A & C Black]] |date=2013 |isbn=978-1-4411-1708-3 |pages=48–49}}</ref> 1644 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਹਰ ਰਾਏ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਰੀਕਿਆਂ, ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਕੇ, ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="mandair49" /> ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਪੋਤੇ ਧੀਰ ਮੱਲ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰ ਮੱਲ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="mandair49"/> ਧੀਰ ਮੱਲ ਨੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਧੀਰ ਮੱਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਸਲ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।<ref name="mandair49"/> ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ, ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸੀ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।<ref name="McLeod2014p260" /> ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਇਤ ਮਿਲੀ ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਗਲਤੀ ਸੀ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਰਾਏ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ 1661 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਜਾਗੀਰ (ਜ਼ਮੀਨ ਗ੍ਰਾਂਟ) ਦੇ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਡੇਹਰਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੇ ਮਗਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮਰਾਈਆ ਸਿੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।<ref name="McLeod2014p260">{{cite book |first1=Louis E. |last1=Fenech |first2=W. H. |last2=McLeod |title=Historical Dictionary of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |date=2014 |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |location=Lanham, Maryland |isbn=978-1-4422-3601-1 |pages=260–261 |access-date=16 May 2016 |archive-date=17 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230817161136/https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |url-status=live }}</ref><ref>{{Britannica|490354|Rām Rāiyā}}</ref> ਗੁਰੂ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਚਕ ਨਾਲ ਮਰ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੋਈ ਵੀ ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Shackle |first1=Christopher |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |date=2005 |title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-0-415-26604-8 |page=xvi}}</ref> ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਾਚਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ 1665 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ<ref>{{cite book |first1=Pashaura |last1=Singh |first2=Louis E. |last2=Fenech |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2014 |isbn=978-0-19-969930-8|pages=236–445}}, Quote:"This is the reputed place where several Kashmiri pandits came seeking protection from Auranzeb's army.", Quote:"this second martyrdom helped to make 'human rights and freedom of conscience' central to its identity."</ref> ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ<ref name="Mandair2013p53">{{cite book |first=Arvind-Pal Singh |last=Mandair |title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA53 |date=2013 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-4411-0231-7 |pages=53–54 |access-date=25 October 2017 |archive-date=11 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811005234/https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ&pg=PA53 |url-status=live }}, Quote: "The Guru's stance was a clear and unambiguous challenge, not to the sovereignty of the Mughal state, but to the state's policy of not recognizing the sovereign existence of non-Muslims, their traditions and ways of life".</ref> ਦੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1675 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name=cs2013>{{cite book |last=Seiple |first=Chris |title=The Routledge Handbook of Religion and Security |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |date=2013 |isbn=978-0-415-66744-9 |page=96}}</ref><ref name="pashauraarjan" /><ref>{{cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |last2=Fenech |first2=Louis E. |date=2014 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-969930-8 |pages=236–238 |access-date=4 July 2017 |archive-date=11 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811005306/https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last=Fenech |first=Louis E. |year=2001 |title=Martyrdom and the Execution of Guru Arjan in Early Sikh Sources |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=121 |issue=1 |pages=20–31 |doi=10.2307/606726 |jstor=606726|issn=0003-0279}}</ref><ref>{{cite journal |last=Fenech |first=Louis E. |year=1997 |title=Martyrdom and the Sikh Tradition |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=117 |issue=4 |pages=623–642 |doi=10.2307/606445 |jstor=606445}}</ref><ref>{{cite journal |last=McLeod |first=Hew |author-link=William Hewat McLeod |year=1999 |title=Sikhs and Muslims in the Punjab |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |volume=22 |issue=sup001 |pages=155–165 |doi=10.1080/00856408708723379}}</ref><ref name=fenech4>{{cite book |first1=Pashaura |last1=Singh |first2=Louis E. |last2=Fenech |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |date=2014 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-969930-8 |pages=236–238 |access-date=4 July 2017 |archive-date=11 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811005306/https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |url-status=live }};<br />{{cite journal |last=Fenech |first=Louis E. |title=Martyrdom and the Execution of Guru Arjan in Early Sikh Sources |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=121 |issue=1 |year=2001 |doi=10.2307/606726 |pages=20–31 |jstor=606726}};<br />{{cite journal |last=Fenech |first=Louis E. |title=Martyrdom and the Sikh Tradition |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=117 |issue=4 |year=1997 |doi=10.2307/606445 |pages=623–642 |jstor=606445}};<br />{{cite journal |last=McLeod |first=Hew |title=Sikhs and Muslims in the Punjab |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |volume=22 |issue=sup001 |year=1999 |issn=0085-6401 |doi=10.1080/00856408708723379 |pages=155–165}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ, ਜਿਸਨੇ 1699 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜ ਕੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀਕਰਨ ਕੀਤਾ।<ref name="MandairShackle2013p25">{{cite book |first1=Arvind-Pal Singh |last1=Mandair |first2=Christopher |last2=Shackle |first3=Gurharpal |last3=Singh |title=Sikh Religion, Culture and Ethnicity |url= https://books.google.com/books?id=D8xdAgAAQBAJ |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-1-136-84627-4 |pages=25–28}}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=ws1981>{{cite book |first=Wilfred |last=Smith |date=1981 |page=191 |title=On Understanding Islam: Selected Studies |publisher=Walter De Gruyter |isbn=978-90-279-3448-2 |url= https://archive.org/details/onunderstandingi0000smit/page/191}}</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:Interior-view-Gurudwara-Sis-Ganj-Sahib.jpg|ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ। ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਥੜ੍ਹੇ ਹੇਠਲੀ ਲੰਬੀ ਖਿੜਕੀ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। File:Bhai Mati Das.jpg|ਮੁਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਹੈ। </gallery> ==== ਸਿੱਖ ਸੰਘ ਅਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਉਭਾਰ ==== <gallery widths="200px" heights="200px"> Mehdiana 5.jpg|1716 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮਹਿਦੇਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੂਰਤੀ Bodyguard of Ranjit Singh.jpg|ਸਿੱਖ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕ </gallery> ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਲ 1699 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ (ਸਾਰੇ ਅਰੰਭ ਕੀਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸੰਸਥਾ) ਦਾ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Shani |first=Giorgio |title=Sikh Nationalism and Identity in a Global Age |url=https://archive.org/details/sikhnationalismi0000shan |date=2008 |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-0-415-42190-4 |page=[https://archive.org/details/sikhnationalismi0000shan/page/24 24]}}</ref><ref name="granthfinalguru" /><ref name="parrinderp259" /> ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਅੰਤਮ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book |last=Wolfe|first=Alvin|title=Anthropological Contributions to Conflict Resolution|date=1996|publisher=University of Georgia Press |isbn=978-0-8203-1765-6|page=14}}</ref> ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਖਾਲਸਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਬਣਿਆ।<ref>{{cite book |title=Indian Armed Forces Year Book|date=1959|publisher=the University of California|page=419}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਿਵਲ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Jawandha |first=Nahar |title=Glimpses of Sikhism |date=2010 |publisher=Sanbun Publishers |location=New Delhi |isbn=978-93-80213-25-5 |page=81}}</ref> ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਲਗਭਗ 200,000 ਵਰਗ ਮੀਲ (520,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਧਿਰ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Singh |first=Khushwant |author-link=Khushwant Singh|date=2006|title=The Illustrated History of the Sikhs |publisher=[[Oxford University Press]] |location=New Delhi |isbn=978-0-19-567747-8 |pages=47–53}}</ref> ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਵਿਰਾਸਤ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਸੰਗਮਰਮਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ "ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ" ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |first=Eleanor |last=Nesbitt |title=Sikhism: A Very Short Introduction |url=https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ&pg=PA64 |date=2016 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-874557-0 |pages=64–65 |access-date=25 October 2017 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328172000/https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ&pg=PA64#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 1839 ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਅਰਾਜਕਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਸਥਿਰ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਢਾਂਚਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਤਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਧੜਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਘਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Oberoi1994p207">{{cite book |first=Harjot |last=Oberoi |title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition |url=https://books.google.com/books?id=dKl84EYFkTsC |date=1994 |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=978-0-226-61593-6 |pages=207–208 |access-date=25 October 2017 |archive-date=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111155406/https://books.google.com/books?id=dKl84EYFkTsC |url-status=live }}</ref> ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Jind Kaur, Maharani (1817–1863) |last1=Hasrat |first1=B. J. |encyclopedia=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjabi University Patiala |access-date=9 April 2016 |archive-date=29 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |url-status=live }}</ref> ==== ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ==== ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ 1947 ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਹਿੰਦੂ-ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ-ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ) ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬੰਗਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਵੰਡ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡ ਘਟਨਾ ਸੀ।<ref name="Shani2007p86">{{cite book |first=Giorgio |last=Shani |title=Sikh Nationalism and Identity in a Global Age |url= https://books.google.com/books?id=HKu66SixH6AC |date=2007 |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-1-134-10189-4 |pages=86–93}}</ref> ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੰਡ ਲਾਈਨ ("ਰੈਡਕਲਿਫ ਲਾਈਨ") ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬੰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਮੁਸਲਿਮ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ" ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਸਮੇਤ ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਮਤੇ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਇਸਨੂੰ ਸੰਭਾਵੀ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ; ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।<ref name="KudaisyaYong2004">{{cite book |last1=Kudaisya |first1=Gyanesh |last2=Yong |first2=Tan Tai |title=The Aftermath of Partition in South Asia |date=2004 |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-1-134-44048-1 |page=100 |quote=No sooner was it made public than the Sikhs launched a virulent campaign against the Lahore Resolution. Pakistan was portrayed as a possible return to an unhappy past when Sikhs were persecuted and Muslims the persecutor. Public speeches by various Sikh political leaders on the subject of Pakistan invariably invoked images of atrocities committed by Muslims against Sikhs and of the martyrdom of their ''gurus'' and heroes. Reactions to the Lahore Resolution were uniformly negative and Sikh leaders of all political persuasions made it clear that Pakistan would be 'wholeheartedly resisted'. The Shiromani Akali Dal, which had a substantial following among rural Sikhs, organized several well-attended conferences in Lahore to condemn the Muslim League. Master Tara Singh, leader of the Akali Dal, declared that his party would fight Pakistan 'tooth and nail'. Not be outdone, other Sikh political organizations, rival to the Akali Dal, namely the Central Khalsa Young Men Union and the moderate and loyalist Chief Khalsa Dewan, declared in equally strong language their unequivocal opposition to the Pakistan scheme.}}</ref> ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੌਰਾਨ, ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਜਿਸਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ।{{sfn|Banga|2017|pp=99–100}} ਜਦੋਂ ਵੰਡ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਲਾਈਨ ਨੇ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="Abid2014"/> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ ਇੱਕ ਪਾਸੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਵੰਡ ਲਾਈਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ।{{sfn|Banga|2017|pp=99–100}}<ref name="Mann2014p81" /> ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 15% ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ (55%) ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਆਰਥਿਕ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਸਨ। ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 700 ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ 400 ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਨ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।[267] ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਵਿਵਾਦ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਝਟਕਾ ਬਨਾਮ ਹਲਾਲ ਮਾਸ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦਗੰਜ ਦੀ ਵਿਵਾਦਿਤ ਮਾਲਕੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਮੁਸਲਿਮ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਨਸਤਾਲੀਕ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ।{{sfn|Banga|2017|pp=99–103}} ਜੂਨ 1945 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਵੇਵਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੀਜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇੱਕ ਸਵਿਸ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਧੀਨ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨੇ ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪੂਰਾ ਪੰਜਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।{{sfn|Banga|2017|pp=99–100}}{{sfn|Banga|2017|pp=99–104}} ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅਸਲ ਵੰਡ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।{{sfn|Banga|2017|pp=99–104}}<ref name="Mann2014p81">{{cite book |first=Michael |last=Mann |title=South Asia's Modern History: Thematic Perspectives |url= https://books.google.com/books?id=TBscBQAAQBAJ |date=2014 |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-1-317-62446-2 |pages=81–83}}</ref> [[File:Sikh Light Infantry.jpg|thumb|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਲਾਈਟ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੇ ਜਵਾਨ ਮਾਰਚ ਪਾਸਟ ਕਰਦੇ ਸਨ।]] ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1947 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੇਹਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਅਟਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦੰਗਿਆਂ, ਅੱਗਜ਼ਨੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ, ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਅਤੇ ਕਤਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਕਾਰਨ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ "ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ" ਕਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਾਰਡ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।"<ref name="Abid2014">{{cite web |last1=Abid |first1=Abdul Majeed |title=The forgotten massacre |url=https://nation.com.pk/29-Dec-2014/the-forgotten-massacre |website=The Nation |date=29 December 2014 |quote=On the same dates, Muslim League-led mobs fell with determination and full preparations on the helpless Hindus and Sikhs scattered in the villages of Multan, Rawalpindi, Campbellpur, Jhelum and Sargodha. The murderous mobs were well supplied with arms, such as daggers, swords, spears and fire-arms. (A former civil servant mentioned in his autobiography that weapon supplies had been sent from NWFP and money was supplied by Delhi-based politicians.) They had bands of stabbers and their auxiliaries, who covered the assailant, ambushed the victim and if necessary disposed of his body. These bands were subsidized monetarily by the Muslim League, and cash payments were made to individual assassins based on the numbers of Hindus and Sikhs killed. There were also regular patrolling parties in jeeps which went about sniping and picking off any stray Hindu or Sikh. ... Thousands of non-combatants including women and children were killed or injured by mobs, supported by the All India Muslim League. |access-date=7 December 2020 |archive-date=2 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202231234/https://nation.com.pk/29-Dec-2014/the-forgotten-massacre |url-status=live }}</ref> ਦੰਗਿਆਂ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20,000 ਲੋਕ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਛੱਡ ਕੇ ਪਟਿਆਲਾ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।{{sfn|Banga|2017|pp=104–105}}<ref name="Shani2007p86" /> ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ, 40,000 ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਹਤਾਸ਼ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 28 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 4 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 400 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚੋਂ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ; ਉਹ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇੱਕ ਵੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।{{sfn|Banga|2017|pp=104–105}}<ref name="Wolpert2010p9">{{cite book |first=Stanley |last=Wolpert |title=India and Pakistan: Continued Conflict or Cooperation?|url= https://archive.org/details/indiapakistancon0000wolp |url-access=registration|date=2010|publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-94800-6|pages=[https://archive.org/details/indiapakistancon0000wolp/page/n10 9]–12, 16–23}}</ref> ਜਦੋਂ ਅਗਸਤ 1947 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਰੇਖਾ ਦਾ ਰਸਮੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਹਿੰਸਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਸਿੱਖ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ, ਸੱਟਾਂ, ਸਦਮੇ ਅਤੇ ਵਿਘਨ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।{{sfn|Banga|2017|pp=108–111}}<ref name="Mann2014p81" /> ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਦੋਵੇਂ ਸਨ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ 200,000 ਤੋਂ 20 ਲੱਖ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ।{{sfn|Banga|2017|pp=108–111}}<ref name="Mann2014p81" /> ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਕੂਚ ਹੋਇਆ। ਬੰਗਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੰਡ ਨੇ "[ਮਨੁੱਖੀ] ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੈਦਲ ਕਾਫ਼ਲਾ, 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਬਾ" ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 300,000 ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ "ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਦੁਖੀ, ਜ਼ਖਮੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ" ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਵਤਨ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।{{sfn|Banga|2017|pp=108–111}}<ref name="Wolpert2010p9" /> ==== ਖਾਲਿਸਤਾਨ ==== [[File:Thousands-Sikhs-protest-in-London.jpg|thumbਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ]] 1940 ਵਿੱਚ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਫਰ ਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।{{sfn|Banga|2017|pp=99–103}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹਨਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{sfn|Banga|2017|pp=99–100}}<ref name="Shani2007p86" /> 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। 1982 ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ, ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ, ਏਆਈਐਸਐਸਐਫ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="Chima2008p85" /> 1982 ਅਤੇ 1983 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਨੰਦਪੁਰ ਮਤੇ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਹੋਏ।<ref name=horowitz482/> 1983 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੰਕਰ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪੋਸਟਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="Chima2008p85" /> ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Chima2008p85">{{cite book |first=Jugdep S. |last=Chima |title=The Sikh Separatist Insurgency in India: Political Leadership and Ethnonationalist Movements|url= https://books.google.com/books?id=qJaHAwAAQBAJ&pg=PA85|date=2008|publisher=SAGE Publications |isbn=978-81-321-0538-1|pages=85–95}}</ref> ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖ ਰੈਫਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਰਲੱਭ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ<ref name="mann 114">{{cite book |first=Michael |last=Mann |title=South Asia's Modern History: Thematic Perspectives |url= https://books.google.com/books?id=TBscBQAAQBAJ |date=2014 |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-1-317-62446-2 |page=114}}</ref> ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਰਾਸ ਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੈਨਿਕ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂਸਟਾਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2,000 ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="Chima2008p85" /> ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕ ਸਤਵੰਤ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕਤਲ ਨੇ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।.<ref name=horowitz482>{{cite book |last=Horowitz|first=Donald L.|date=2003|title=The Deadly Ethnic Riot|publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-23642-4|pages=[https://archive.org/details/deadlyethnicriot00horo/page/482 482–485]|url= https://archive.org/details/deadlyethnicriot00horo/page/482}}</ref> ਡੋਨਲਡ ਹੋਰੋਵਿਟਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਭੜਕਾਹਟਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨੇ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਲਈ, ਦੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref name=horowitz482/> == ਫਿਲਾਸਫੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ== ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>Singh, Patwant (2000). ''The Sikhs''. New York: [[Alfred A. Knopf]]. p. 17. {{ISBN|0-375-40728-6}}.</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-03 |title=When is Guru Nanak Jayanti? Check date and all you need to know - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/india/when-is-guru-nanak-jayanti-check-date-and-all-you-need-to-know-15064101.htm |access-date=2025-01-18 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref> ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨੈਤਿਕ ਆਚਰਣ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕਸੁਰਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ, "ਸੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗੁਣ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸੱਚਾ ਜੀਵਨ ਹੈ।"<ref name=":0" />{{Rp|234}}  ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇੱਕ ਨੂਰ ਤੇ ਸਭ ਜਗ ਉਪਜਿਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਇੱਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ, ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਉਭਰਿਆ।'<ref>{{Cite web|last=Dokras|first=Uday|year=2021|title=The Art & Architecture of THE GOLDEN TEMPLE COMPLEX, AMRITSAR|url=https://www.academia.edu/44900217|website=Academia|publisher=Indo Nordic Author's Collective|access-date=September 20, 2023|archive-date=20 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120212545/https://www.academia.edu/44900217|url-status=live}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ 5 ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: === ਮੂਲ ਸੋਚ ਅਤੇ ਨਿਯਮ === # '''"ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ"''' – ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ: ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਰੱਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਗੁਣ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਲਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। # '''ਛੇਤੀ ਉੱਠੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ''': ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠੋ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ ਧਿਆਓ ਅਤੇ ਇਕਗਾਰਕਤਾ ਬਣਾਉ। # '''ਹੱਕ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉ''': ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਕ ਨਾ ਖੋਵੋ, ਪਰ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫ਼ਲ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। # '''ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ''': ਹਰੇਕ ਦਾ ਘਰ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁੱਲਾ ਹੈ। ਸਭ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫ਼ਲ ਸਭ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। # '''ਜੂਨ-ਚੱਕਰ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ''': ਸਭ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। # '''ਰੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ''': ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੋ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖੋ। # '''ਮਨੁੱਖਤਾ''': ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਸਭ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਦੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰ ਹਨ। # '''ਅਖਲਾਕੀ ਕਦਰਾਂ ਰੱਖੋ''': ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਲੜੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ। # '''ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਹਾਦਤ''': ਸਭ ਸਰਵੋਤਮ ਅਸੂਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹੋ- ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਵੱਲ ਵੇਖੋ। # '''ਰੱਬ ਲਈ ਕਈ ਮਾਰਗ ਹਨ''': ਸਿੱਖ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਗੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। # '''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਸੋਚ''': “ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ” – ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ, ਖੁਸ਼-ਉਮੀਦ, ਪ੍ਰਸੰਨ-ਚਿੱਤ ਸੋਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। # '''ਅਨੁਸ਼ਾਸਤ ਜੀਵਨ''': ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਉਪਰੰਤ, ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਪਹਿਨਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਪੰਜਾਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। # '''ਦਿਨ ਦੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ''': ਸਿੱਖ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਦਿਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇਗਾ। # '''੫ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ''': ਹਰੇਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ 5 ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ # '''ਬਚਾਅ ਲਈ ੫ ਹਥਿਆਰ''': ਸੰਤੋਖ, ਦਾਨ, ਦਿਆਲਤਾ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸਿੱਖੀ ਮੂਲ ਸੋਚ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ। # ਅਫਵਾਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ ਅਤੇ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੋ === ਅਸਲ ਕਦਰਾਂ === ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: # '''ਬਰਾਬਰਤਾ''': ਰੱਬ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। # '''ਰੱਬ ਦੀ ਰੂਹ''': ਸਭ ਜੀਵ ਜੰਤ ਰੱਬ ਦਾ ਭਾਗ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। # '''ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰ''': ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਿਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਨ। # '''ਕਰਮ''': ਹਰੇਕ ਦੇ ਕਰਮ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹਨ – ਚੰਗੇ ਕਰਮ, ਰੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ। # '''ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣੀ''': ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। # '''ਸਾਂਝ''': ਇਹ ਸਾਂਝ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਦਸਵੰਦ ਕੱਢਣ (ਦਾਨ ਕਰਨਾ) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। # '''ਰੱਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨਣਾ''': ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਏਦਾਂ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਕਿ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ। # '''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ੪ ਫਲ਼''': ਸੱਚਾਈ, ਸੰਤੋਖ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਨਾਮ। ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵੇਖੋ: Sikhism underlying values. === ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ === # '''ਗੈਰਤਰਕਪੂਰਨ ਵਿਵਹਾਰ''': ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਰਸਮਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ (ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪੱਥਰਾਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਆਦਿ) # '''ਮੋਹ ਮਾਇਆ''': (“ਮਾਇਆ”) ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਨ, ਸੋਨਾ, ਭੰਡਾਰ, ਜ਼ਮੀਨ, ਜਾਇਦਾਦ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। # '''ਜੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ''': ਸਤੀ (ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਸਮੇਂ ਚਿਖਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣਾ), ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣ ਉਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। # '''ਨਾ-ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ''': ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਅਵਾਰਾ, ਭਿਖਾਰੀ, ਜੋਗੀ, ਭਿਖੂ, ਸਾਧ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। # '''ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਦੇ ਗੱਲਬਾਤ''': ਗੱਪਸ਼ੱਪ, ਬਹਿਸ, ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। # '''ਮਾਦਕ ਪਦਾਰਥ''': ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਤੰਬਾਕੂ, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। # '''ਪੁਜਾਰੀ ਵਰਗ''': ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਪੁਜਾਰੀ (ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਰਸ਼) ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ। === ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਢੰਗ === # '''ਨਾਮ ਜਪੋ''': - ਮੁਫ਼ਤ [[ਸੇਵਾ]], ਧਿਆਨ ਅਤੇ [[ਸਿਮਰਨ]], ਧਾਰਮਿਕ [[ਕੀਰਤਨ]]। # '''ਕਿਰਤ ਕਰੋ''': - ਰੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਕਮਾਈ, ਮੇਹਨਤ ਕਰਨੀ। # '''ਵੰਡ ਛੱਕੋ''': - ਲੋੜ ਸਮੇਂ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨੀ, ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ [[ਲੰਗਰ]], ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ [[ਦਸਵੰਦ]] ਕੱਢਣਾ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵੇਖੋ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਢੰਗ === ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ === # '''ਰੱਬ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ''': ਇਸਾਈਆਂ ਵਾਂਗ ਗੁਰੂ “ਰੱਬ ਦੇ ਪੁੱਤਰ” ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸਿੱਖੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸਭ ਹੀ ਰੱਬ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੱਬ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਤਾ/ਪਿਤਾ ਹੈ। # '''ਸਭ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ''': ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ- ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਢਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਲਾਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਸ਼ਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। # '''ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਪਹੁੰਚ''': ਸਿੱਖੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਸੋਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ “ਸਹਿਜਧਾਰੀ” (ਹੌਲੀ ਅਪਨਾਉਣ ਵਾਲੇ) ਵੀ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਹੀ ਹਨ। == ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ == ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ: [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]]। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=shacklexvii/> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ - ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, 'ਪਹਿਲਾ ਖੰਡ' - 1604 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>Cole, William Owen; Sambhi, Piara Singh (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1-898723-13-4}}, pp. 45–46</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅੰਤਮ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਹੈ।<ref name=shacklexvii/><ref>Cole, William Owen; Sambhi, Piara Singh (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1-898723-13-4}}, pp. 49–50</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ, ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਵਿਆਪਕ ਸਹਿਮਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਮਾਣਦਾ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=shacklexvii>Christopher Shackle and Arvind Mandair (2005), Teachings of the Sikh Gurus, Abingdon-on-Thames, England: Routledge, {{ISBN|978-0-415-26604-8}}, pp. xvii–xx</ref> === ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ === ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ 1603 ਅਤੇ 1604 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |last=Trumpp |first=Ernest |date=2004 |orig-year=1877 |title=The Ādi Granth or the Holy Scriptures of the Sikhs |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |isbn=978-81-215-0244-3 |page=xxxi}}</ref> ਇਹ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਲੰਡਾ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Grierson |first=George Abraham |author-link=George Abraham Grierson |date=1967 |orig-year=1927 |title=The Linguistic Survey of India |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-85395-27-2 |page=624}}</ref> ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਰਦਾ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਦੋ ਮੁਸਲਿਮ ਭਗਤ।<ref>{{cite book |first=E. |last=Nesbitt |date=2014 |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |editor1-first=Pashaura |editor1-last=Singh |editor2-first=Louis E. |editor2-last=Fenech |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-969930-8 |pages=360–369}}</ref> ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਨੰਦ, ਨਾਮਦੇਵ, ਪੀਪਾ, ਰਵਿਦਾਸ, ਬੇਨੀ, ਭੀਖਣ, ਧੰਨਾ, ਜੈਦੇਵ, ਪਰਮਾਨੰਦ, ਸਾਧਨਾ, ਸੈਨ, ਸੁਰ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੋ ਮੁਸਲਿਮ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਫਰੀਦ ਸਨ।<ref name=shapiro924>{{cite book |last=Shapiro |first=Michael |date=2002 |title=Songs of the Saints from the Adi Granth |publisher=Journal of the American Oriental Society|pages=924, 925}}</ref><ref>{{cite book |first=Mahinder |last=Gulati |date=2008 |title=Comparative Religious and Philosophies: Anthropomorphism and Divinity |publisher=Atlantic |isbn=978-81-269-0902-5 |page=302}}</ref><ref>{{cite book |first=H. S. |last=Singha |date=2009 |title=The Encyclopedia of Sikhism |publisher=Hemkunt Press |isbn=978-81-7010-301-1 |page=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Mann |first=Gurinder Singh |date=2001 |title=The Making of Sikh Scripture |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-513024-9 |page=19}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਲੇਬਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਕਬੀਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁਸਲਮਾਨ।"<ref>{{cite book |last1=Eraly |first1=Abraham |title=The Age of Wrath: A History of the Delhi Sultanate |date=2015 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-5118-658-8 |quote=The main thrust of Kabir's mission was to unite Hindus and Muslims in a common quest for god realisation. 'Hindus and Muslims have the same god, he held. 'God is the breath of all breath&nbsp;... Look within your heart, for there you will find [God]&nbsp;... All men and women in the world are his living forms.' Although many of his sayings had a strong Hindu flavour in them—presumably because of Ramananda's influence—he made no distinction between Hinduism and Islam Similarly, though he usually referred to god as Hari or Rama, he used those words as synonyms of god, and not as the names of particular deities. 'I am not Hindu nor Muslim; Allah-Ram is the breath of my body,' he stated, and went on to declare that All that lives and dies, they are all one. The this and that haggling, is done.}}</ref> ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਇੱਕੋ ਅਨੰਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਹਨ।<ref>{{cite book |last1=Susanne |first1=Scholz |title=God Loves Diversity and Justice |date=2013 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-7391-7318-3 |page=16 |quote=The Sikh Divine comprises every imaginable theological ideal! Hindu, Buddhist, Tantric, and Islamic views that were current in medieval India come together in the wide-ranging literary spectrum of the GGS. The stereotypical oppositions between the Indic and Abrahamic worldviews of the day are transcended: "Some call it Rama, some call it Khuda; some worship it as Vishnu, some as Allah" (GGS: 885). Interestingly, even the atheistic Buddhist Nirvana is not omitted: "Itself Nirvana, It itself relishes pleasures" (GGS: 97). "God" or "gods" or "no god" alike are recognized as part of the infinite One! "Always, always you alone are the One Reality&nbsp;– ''sada sada tun eku hai''" (GGS: 139). Persian terminology is used to emphasize the unity of being: "''asti ek digari kui ek tui ek tui''&nbsp;– Only the One is, there is none other; Only you, you only" (GGS: 144). Again, "''hindu turk ka sahib ek'' &nbsp;– Hindus and Muslims share the One sovereign" (GGS: 1158). (The term "Turk" referred to all Muslims in this period.) Since everything is a manifestation of That One being, all the manifestations would be a part of it. No god, no body, and no thing is excluded from this all pervasive being}}</ref> === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==== ਸੰਕਲਨ ==== ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਹੋਈ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਰਣ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ 1678 ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੂਲ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਤਾਂ (ਸੰਤਾਂ) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਮਾਨੰਦ, ਨਾਮਦੇਵ, ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਦੋ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤਾਂ: ਸੂਫੀ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="p254" /><ref name=shapiro924/> ਇਸ ਪਾਠ ਵਿੱਚ 6,000 ਸ਼ਬਦ (ਰੇਖਾ ਰਚਨਾਵਾਂ) ਹਨ,<ref name=shacklexvii/> ਜੋ ਕਿ ਕਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਲਬੱਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name=king359>Anna S. King and JL Brockington (2005), The Intimate Other: Love Divine in Indic Religions, Orient Blackswan, {{ISBN|978-81-250-2801-7}}, pp. 359–361</ref> ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੱਠ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਗ ਨੂੰ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name=shacklexvii/> ===== ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਿਪੀ ===== [[File:Guru Har Rai - Mool Mantar.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਮੂਲ ਮੰਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਖ਼ ਓਂਕਾਰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ]] ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੰਤ ਭਾਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਧਯੁਗੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਗਤੀ ਧਰਮ (ਭਗਤੀ) ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="parrinderp259">{{cite book |last=Parrinder |first=Geoffrey |author-link=Geoffrey Parrinder |date=1971 |title=World Religions: From Ancient History to the Present|publisher=[[Hamlyn (publisher)|Hamlyn]] |location=London |isbn=978-0-87196-129-7|page=259}}</ref> ਇਹ ਪਾਠ ਗੁਰੂਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="parrinderp259"/> ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>Shackle, Christopher; Mandair, Arvind (2005); ''Teachings of the Sikh Gurus''; Abingdon-on-Thames, England: Routledge; {{ISBN|978-0-415-26604-8}}, pp. xxi–xxxii</ref> ===== ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ===== [[File:Sikh musicians.jpg|thumb|left|upright|ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਢਾਡੀ ਨਾਮਕ ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ]] ਟੋਰਕੇਲ ਬ੍ਰੇਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref name=brekke673/> ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾਮ ਦੁਆਰਾ ਸੱਚ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਦੀਵੀ ਰੂਪ, ਅਣਜੰਮੇ, ਸਵੈ-ਮੌਜੂਦ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।<ref>{{cite book |last=Mandair |first=Arvind |editor-last=Pemberton |editor-first=Kelly |date=2008 |title=Shared Idioms, Sacred Symbols, and the Articulation of Identities in South Asia |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-0-415-95828-8 |page=61}}</ref> :({{langx|pa|ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ |engvar=gb}}) ===== ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ===== ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਰੂਪ ਬਣਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ।<ref name="WH McLeod 2014 page 17">Fenech, Louis, and [[William Hewat McLeod]] (2014). [https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC ''Historical Dictionary of Sikhism''] (3rd ed.). [[Rowman & Littlefield]]. {{ISBN|978-1-4422-3600-4}}. pp. 17, 84–5.</ref><ref name="William James 2011 pages 241-242">James, William (2011). ''God's Plenty: Religious Diversity in Kingston.'' [[McGill–Queen's University Press]]. {{ISBN |978-0-7735-3889-4}}. pp. 241–42.</ref><ref name="granthfinalguru" /><ref>Jane Bingham (2007), Sikhism, Atlas of World Faiths, {{ISBN|978-1-59920-059-0}}, pp. 19–20</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ (ਮੰਦਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਇਸ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Cole, William Owen; Sambhi, Piara Singh (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1-898723-13-4}}, p. 44</ref> ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |first=Torkel |last=Brekke |date=2014 |title=Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions |editor1-first=Gregory M. |editor1-last=Reichberg |editor2-first=Henrik |editor2-last=Syse |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-45038-6 |page=675}}</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਜੀਵਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਈਰਵੋਲਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਈਸਾਈ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਲ। ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Myrvold">Kristina Myrvold (2016). "Making the Scripture a Person: Reinventing Death Rituals of Guru Granth Sahib in Sikhism", pp. 134–136, 142–143, 152–155; In: Kristina Myrvold (2016), ''The Death of Sacred Texts: Ritual Disposal and Renovation of Texts in World Religions'', Abingdon-on-Thames, England: Routledge</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਿਆਂਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਇਹ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਪਾਠ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਪਾਠ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਠੋਸ ਰੂਪ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Singh, Nirbhai (1990); [https://archive.org/details/philosophyofsikh0000nirb/page/n134 <!-- pg=115 --> ''Philosophy of Sikhism: Reality and Its Manifestations''], New Delhi: Atlantic Publishers<!--NOT Atlantic Books, of London.-->; pp. 115–122</ref> ==== ਹੋਰ ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ==== ਅਬਰਾਹਾਮਿਕ ਧਰਮ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦੂਤਾਂ, ਸ਼ੈਤਾਨ (ਇਬਲਿਸ) ਅਤੇ ਜਿਨ ਵਰਗੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ, ਅਤੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ (ਵਾਹਿਗੁਰੂ) ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਏਕਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਤਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਮ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਇਹ ਹਵਾਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਕ ਜਾਂ ਉਧਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=What is the Concept of Evil in Sikhism? |url=https://www.learnreligions.com/do-sikhs-believe-devil-or-demons-2993497 |access-date=2025-08-17 |website=Learn Religions |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-21 |title=Understanding Sikhism's Monotheistic View of God • Philosophy Institute |url=https://philosophy.institute/religions-of-the-world/sikhism-monotheistic-beliefs/ |access-date=2025-08-17 |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ==== ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਾਰਵਤੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ।<ref name=brekke673>Torkel Brekke (2014), Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions (Editors: Gregory M. Reichberg and Henrik Syse), Cambridge University Press, {{ISBN|978-0-521-45038-6}}, pp. 673, 675, 672–686</ref><ref>Sinha, A. K. (2013), ''Glimpse of Scriptures of Religions of Indian Origin'', Xlibris, {{ISBN|978-1-4836-6308-1}}, pp. 204–216{{self-published source|date=December 2017}}</ref>{{Self-published inline|certain=yes|date=December 2017}}<ref>{{Cite book |first1=Christopher |last1=Shackle |first2=Arvind |last2=Mandair |date=2005 |title=Teachings of the Sikh Gurus |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-0-415-26604-8 |pages=xxxiv–xli}}</ref> ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਕਲਪਾਂ (ਈਸ਼ਵਰ, ਭਗਵਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ (ਅੱਲ੍ਹਾ) ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ "ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਇੱਕ ਲਈ ਬਦਲਵੇਂ ਨਾਮ" ਹਨ।<ref>Singh, Nirbhai (1990); [https://archive.org/details/philosophyofsikh0000nirb/page/n134 <!-- pg=115 --> ''Philosophy of Sikhism: Reality and Its Manifestations''], New Delhi: Atlantic Publishers<!--NOT Atlantic Books, of London.-->; pp. 115–122</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵੇਦਾਂ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ,<ref>Cole, William Owen; Sambhi, Piara Singh (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1-898723-13-4}}, p. 157</ref> ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਪੁਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ,<ref>Cole, William Owen; Sambhi, Piara Singh (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1-898723-13-4}}, p. 40</ref> ਪਰ ਨਿਤਨੇਮ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |first1=William Owen |last1=Cole |first2=Piara Singh |last2=Sambhi |date=1995 |title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-898723-13-4 |pages=155–156}}</ref> === ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ === ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਬਚਿਤਰ ਨਾਟਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤ ਚੌਬੀਸ ਅਵਤਾਰ (ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ 24 ਅਵਤਾਰ), ਰੁਦਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਿੰਦੂ ਯੋਧਾ ਦੇਵੀ ਚੰਡੀ ਅਤੇ ਬਚਿਤਰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।<ref name="jdeol31">{{cite book |first=J. |last=Deol |date=2000 |title=Sikh Religion, Culture and Ethnicity |editor1-first=Arvind-Pal Singh |editor1-last=Mandair |editor2-first=Christopher |editor2-last=Shackle |editor3-first=Gurharpal |editor3-last=Singh |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-0-7007-1389-9 |pages=31–33}}</ref> ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਰਗਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜਾਪ ਸਾਹਿਬ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਵੈਯੇ), ਅਤੇ ਬੇਂਤੀ ਚੌਪਈ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ (ਨਿਤਨੇਮ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।<ref>Robert Zaehner (1988), The Hutchinson Encyclopedia of Living Faiths, Hutchinson, {{ISBN|978-0-09-173576-0}}, pp. 426–427</ref> ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਉੜਾ ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ: ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ ਨਾਮਕ ਕਈ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ - ਲਾਪਰਵਾਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਹਾਣੀਆਂ।<ref>{{cite book |first1=Christopher |last1=Shackle |first2=Arvind-Pal Singh |last2=Mandair |date=2005 |title=Teachings of the Sikh Gurus |publisher=[[Routledge]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-0-415-26604-8 |page=xx}}</ref><ref>William McLeod (2009), The A to Z of Sikhism, Toronto: Rowman & Littlefield, {{ISBN|978-0-8108-6828-1}}, p. 151</ref> ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਹਿਸ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗ ਦਸਮ ਅਤੇ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Sethi |first=Chitleen K. |date=21 October 2021 |title=The 3 granths in Sikhism & the debate surrounding Sarbloh Granth & Dasam Granth |url=https://theprint.in/theprint-essential/the-3-granths-in-sikhism-the-debate-surrounding-sarbloh-granth-dasam-granth/754060/ |access-date=22 February 2023 |website=ThePrint |language=en-US |archive-date=22 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230222223640/https://theprint.in/theprint-essential/the-3-granths-in-sikhism-the-debate-surrounding-sarbloh-granth-dasam-granth/754060/ |url-status=live }}</ref> ਇਸ ਪਾਠ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name=jdeol31/> === ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ === ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 6,500 ਕਾਵਿਕ ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=A dictionary of Indian literature |url=https://search.worldcat.org/title/42718918 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119215901/https://search.worldcat.org/title/42718918 |archive-date=19 November 2023 |access-date=19 November 2023}}</ref> ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਿੱਖ ਕਲਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਨਿਹੰਗ ਸਿੱਖ ਇਸਨੂੰ 10ਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Debating the Dasam Granth |url=https://search.worldcat.org/title/606234922 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119234418/https://search.worldcat.org/title/606234922 |archive-date=19 November 2023 |access-date=19 November 2023}}</ref> ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਲਿਖਤ 1719 ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The encyclopaedia of Sikhism |url=https://search.worldcat.org/title/29703420 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120005930/https://search.worldcat.org/title/29703420 |archive-date=20 November 2023 |access-date=19 November 2023}}</ref> ਡਬਲਿਊ. ਐਚ. ਮੈਕਲਿਓਡ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਕਵੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The A to Z of Sikhism |url=https://search.worldcat.org/title/435778610 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119202841/https://search.worldcat.org/title/435778610 |archive-date=19 November 2023 |access-date=19 November 2023}}</ref> === ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ === ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਮ ਕਹਾਣੀਆਂ) ਉਹ ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਖ਼ਤ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਾਇਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ == [[File:InsideSikhGurdwara.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖਾਸ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਪੁ (ਜਾਂ ਜਪਜੀ, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਪ) ਭਜਨ ਉੱਠਣ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਪਤਿਸਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿੱਖ ਪੰਜ-ਸਵੇਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼, ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ; ਕਈ ਵਾਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਵਜੋਂ ਲਿਪੀਅੰਤਰਿਤ) ਜਾਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਭਗ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਧਰਮ, ਪਿਛੋਕੜ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਨਸਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ।<ref name="brittanica-gurdwara">{{cite web |title=gurdwara |url=https://www.britannica.com/topic/gurdwara |website=britannica.com |date=5 May 2024 |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. |access-date=28 June 2024}}</ref> ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਮਥਾ ਟੇਕਣ ਦੌਰਾਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਗਾਇਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਅਰਦਾਸਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="p260">{{cite book |last=Parrinder |first=Geoffrey |author-link=Geoffrey Parrinder |date=1971 |title=World Religions: From Ancient History to the Present |publisher=[[Hamlyn (publisher)|Hamlyn]] |location=London |isbn=978-0-87196-129-7|page=260}}</ref> ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲੰਗਰ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਭੋਜਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>Cole, William Owen; Sambhi, Piara Singh (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1-898723-13-4}}, p. 148</ref> ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਵੈਸੇਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book |first=Mark |last=McWilliams |title=Food & Material Culture: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 2013|url= https://books.google.com/books?id=yj8QDgAAQBAJ |date=2014 |publisher=Oxford Symposium |isbn=978-1-909248-40-3|page=265}}</ref> === ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ/ਸਮਾਗਮ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸਾਖੀ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਜੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।<ref name="ColeSambhi1995p135">{{cite book |first1=William Owen |last1=Cole |first2=Piara Singh |last2=Sambhi |title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA135 |date=1995 |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-898723-13-4 |pages=135–136 |quote=Since the time of Guru Amar Das it has been customary for Sikhs to assemble before their Guru. }}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite book |first=Kathleen |last=Kuiper |title=The Culture of India |url= https://books.google.com/books?id=c8PJFLeURhsC&pg=PA127|date=2010 |publisher=Rosen |isbn=978-1-61530-149-2|page=127}}</ref> ਵਿਸਾਖੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਜਨਮ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਚੰਦਰਮਾ ਕੈਲੰਡਰ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name=nesbittbc>{{cite book |first=Eleanor |last=Nesbitt |title=Sikhism: A Very Short Introduction |url=https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ&pg=PA122 |date=2016 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-874557-0 |pages=122–123 |access-date=6 March 2017 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415073742/https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ&pg=PA122 |url-status=live }}</ref> 2003 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨ, ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਨੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਪਣਾਇਆ।<ref name=nesbittbc/> ਨਵਾਂ ਕੈਲੰਡਰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: {{wide image|Yuba City Nagar Kirtan 2011.jpg|760px|[[ਯੂਬਾ ਸਿਟੀ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿਖੇ [[ਕੀਰਤਨ]] ਸੁਣਨ ਲਈ [[ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ]] ਦੀ ਭੀੜ।}} * ਬੰਦ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |first=Arvind-Pal Singh |last=Mandair |title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ |date=2013 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-4411-0231-7 |pages=128–130 |access-date=16 May 2016 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308160619/https://books.google.com/books?id=vdhLAQAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਐਸ.ਪੀ.ਜੀ.ਸੀ. ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ 2003 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |first=Eleanor |last=Nesbitt |title=Sikhism: A Very Short Introduction |url= https://books.google.com/books?id=4ysRDAAAQBAJ |date=2016 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-106276-6 |pages=6, 124}}</ref> * ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਲੀ ਮਨਾਉਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,<ref name="McLeod2009p95">{{cite book |first=W. H. |last=McLeod |title=The A to Z of Sikhism|url= https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC&pg=PA95|date=2009|publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6344-6|page=95}}</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Roy2005p192">{{cite book |first=Christian |last=Roy |title=Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia |url= https://books.google.com/books?id=IKqOUfqt4cIC&pg=PA192 |date=2005 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-089-5 |pages=192–193}}</ref> ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੋਲੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੇ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨਾਲ ਸੋਧਿਆ। ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਨਕਲੀ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ, ਐਥਲੈਟਿਕਸ, ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite book | first1=James K. Jr. |last1=Wellman |first2=Clark |last2=Lombardi |title=Religion and Human Security: A Global Perspective|url= https://archive.org/details/religionandh_xxxx_2012_000_10856028 |url-access=registration|date=2012|publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-982775-6|pages=[https://archive.org/details/religionandh_xxxx_2012_000_10856028/page/n125 112] note 18}}</ref><ref>{{cite book |first=Nikky-Guninder |last=Kaur Singh |title=Sikhism: An Introduction|url= https://books.google.com/books?id=e0ZmAXw7ok8C&pg=PA93|date=2011 |publisher=[[I.B. Tauris]] |location=London / New York |isbn=978-1-84885-321-8|pages=93–94}}</ref> === ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ === [[File:Sikh wedding.jpg|thumb|[[ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ]]]] [[File:Sikh funeral procession. Mandi, Himachel Pradesh.jpg|thumb|ਸਿੱਖ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ, ਮੰਡੀ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਹਜ਼ੂਰ ਨੰਦੇੜ ਸਾਹਿਬ, ਹੇਮਕੁੰਡ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Oberoi1994p68">{{cite book |first=Harjot |last=Oberoi |title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition |url= https://books.google.com/books?id=1NKC9g2ayJEC |date=1994 |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=978-0-226-61592-9 |pages=43–49, 68, 327–328}}</ref> ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਥ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref name="Ferrari2011p48">{{cite book |first=Ron |last=Geaves |editor-first=Fabrizio |editor-last=Ferrari |title=Health and Religious Rituals in South Asia: Disease, Possession and Healing|url= https://books.google.com/books?id=OyKFM2qrNUEC&pg=PA48|date=2011 |publisher=[[Taylor & Francis]] |location=Abingdon-on-Thames, England |isbn=978-1-136-84629-8|pages=48–51}}</ref> ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਹੋਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਹਰ ਸਾਲ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜੀ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite book |first=Gene R. |last=Thursby |title=The Sikhs |url= https://books.google.com/books?id=PNsIoNN5ie8C&pg=PA17 |date=1992 |publisher=Brill Academic |isbn=978-90-04-09554-0 |pages=17–18}}</ref><ref>{{cite book |first1=W. O. |last1=Cole |first2=Piara Singh |last2=Sambhi |title=Sikhism and Christianity: A Comparative Study|url= https://books.google.com/books?id=G8KMCwAAQBAJ |date=2016|publisher=Springer |isbn=978-1-349-23049-5|pages=134–135, 168}}</ref> ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਰਵਾਇਤੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਮਾਰ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,<ref name=singha7>{{cite book |first=H. S. |last=Singha |title=The Encyclopedia of Sikhism |url= https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C&pg=PA7 |date=2000 |publisher=Hemkunt Press |isbn=978-81-7010-301-1 |pages=7, 16, 27}}</ref><ref>{{cite book |first1=Nikky-Guninder |last1=Kaur Singh |title=Sikhism |url= https://books.google.com/books?id=k0s2dUUMHbkC&pg=PA101 |date=2004 |publisher=Infobase |isbn=978-1-4381-1779-9 |pages=100–101}}</ref> ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਹਾਲੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Thursby |first=Gene R. |url= https://books.google.com/books?id=PNsIoNN5ie8C&pg=PA17 |title=The Sikhs |publisher=Brill Academic |date=1992 |isbn=978-90-04-09554-0 |pages=14–15}}</ref><ref group="lower-roman">The Sikh scripture contains verses which have been literally interpreted as relevant to pilgrimage and taking dips in waters for salvific value; some criticise it (AG 358, 75); others support it (AG 623–624).</ref><ref name="singha7" /> ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite book |first1=Louis E. |last1=Fenech |first2=W. H. |last2=McLeod |url= https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA5 |title=Historical Dictionary of Sikhism |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |location=Lanham, Maryland |date=2014 |isbn=978-1-4422-3601-1 |pages=5–6, 29, 60–61}}</ref> ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਤਰਤੀਬ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੰਨੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਖੱਬੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੌਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਉਪਾਧੀ ਸੀ ਜੋ ਖਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ)।<ref>{{cite book |last=Loehlin|first=Clinton Herbert|date=1964 |orig-year=1958 |edition=2nd |title=The Sikhs and Their Scriptures |url=https://archive.org/details/sikhstheirscript0000loeh|publisher=Lucknow Publishing |page=[https://archive.org/details/sikhstheirscript0000loeh/page/42 42]}}</ref> ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਤਲਬ 'ਸ਼ੇਰ'<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98&k=4</ref> ਅਤੇ ਕੌਰ ਦਾ ਮਤਲਬ 'ਸਿੰਘਣੀ' ਜਾਂ 'ਸ਼ੇਰਨੀ' ਹੈ।<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%95%E0%A9%8C%E0%A8%B0</ref> ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਰਸਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{cite book |first1=Nikky-Guninder |last1=Kaur Singh |title=The Birth of the Khalsa: A Feminist Re-Memory of Sikh Identity |url= https://books.google.com/books?id=IsYucLFfEIsC&pg=PA189 |date=2005 |publisher=[[State University of New York Press]] |location=Albany |isbn=978-0-7914-6583-7 |page=189 |quote=The name of the wedding ceremony, anand karaj (anand=bliss, karaj=event), is derived from Guru Amar Das's rapturous hymn Anand (bliss) and institutionalized by the fourth Sikh Guru, Guru Ram Das.}}</ref><ref name="Ruether2006p700">{{cite book |first1=Rosemary |last1=Skinner Keller |first2=Rosemary |last2=Radford Ruether |first3=Marie |last3=Cantlon |title=Encyclopedia of Women and Religion in North America |url= https://books.google.com/books?id=WPILfbtT5tQC&pg=PA700 |date=2006 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-34687-2 |page=700}}</ref> ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਖਾਲਸਾ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="fenech33" /> ਇਸਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਗੋਦ 1909 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਆਇਆ ਸੀ।<ref name="fenech33">{{cite book |first1=Louis E. |last1=Fenech |first2=W. H. |last2=McLeod |title=Historical Dictionary of Sikhism |url= https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA220 |date=2014 |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |location=Lanham, Maryland |isbn=978-1-4422-3601-1|pages=33–34, 220}}</ref> ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਿਪਟਾਉਣ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਢੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।<ref>{{cite web |url= http://sgpc.net/sikhism/antam-sanskar.asp |archive-url= https://web.archive.org/web/20020406164549/http://sgpc.net/sikhism/antam-sanskar.asp |url-status=dead |archive-date=6 April 2002 |title=Sikh Reht Maryada – Funeral Ceremonies (Antam Sanskar) |access-date=8 June 2006 }}</ref> === ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ === ਖਾਲਸਾ (ਭਾਵ "ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ") ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਮੂਹਿਕ ਨਾਮ ਹੈ,<ref name="pashauraarjan" /><ref name="Gandhi" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਗਮ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸਮ) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਦੇ ਹਨ।<ref name="SinghFenech2014p23" /> ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ, ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਹਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।<ref name="SinghFenech2014p23">{{cite book |first1=Pashaura |last1=Singh |first2=Louis E. |last2=Fenech |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=7YwNAwAAQBAJ |date=2014 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-100411-7 |pages=23–24 |access-date=16 May 2016 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308160518/https://books.google.com/books?id=7YwNAwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਗੁਜ਼ਰਦੇ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਜਾਂ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਦੇ ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਛਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਸਧਾਰੀ ਜਾਂ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SinghFenech2014p23" /><ref>{{cite book |first1=Louis E. |last1=Fenech |first2=W. H. |last2=McLeod |title=Historical Dictionary of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |date=2014 |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |location=Lanham, Maryland |isbn=978-1-4422-3601-1 |pages=84–85 |access-date=16 May 2016 |archive-date=17 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230817161136/https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਰਸਮ ਵੈਸਾਖੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ 30 ਮਾਰਚ 1699 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="SinghFenech2014p23" /> ਇਹ ਉਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦਿੱਤਾ - ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖੁਦ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ, ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸ਼ੇਰ", ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਕੌਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ", ਬਪਤਿਸਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinghFenech2014p23" /> ਬਪਤਿਸਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿੱਖ ਹਰ ਸਮੇਂ ਪੰਜ ਵਸਤੂਆਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਕੁ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕੱਕੇ ਜਾਂ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ: ਕੇ (ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਵਾਲ), ਕੰਘਾ (ਛੋਟੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਕੰਘੀ), ਕੜਾ (ਗੋਲਾਕਾਰ ਸਟੀਲ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੰਗਣ), ਕਿਰਪਾਨ (ਤਲਵਾਰ/ਖੰਜਰ), ਅਤੇ ਕਛੇਰਾ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਡਰਵੀਅਰ)।<ref name="SinghFenech2014p23" /> ਪੰਜ ਕ ਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਦੋਵੇਂ ਉਦੇਸ਼ ਹਨ।<ref>{{cite book |last=Simmonds |first=David |date=1992 |title=Believers All: A Book of Six World Religions |publisher=[[Nelson Thornes]] |location=Cheltenham, England |isbn=978-0-17-437057-4 |pages=120–121}}</ref> == ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ == {{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}} === ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਰੂਆਂ, ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ੧੪੬੯ ਤੋਂ ੧੭੦੮ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਆਪਕ ਰੂਹਾਨੀ ਜੋਤ ਸਨ, ਜਿੰਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਹਰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਗੁਰੂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਗੁਰੂ ਬਣਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਗਭਗ 5000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧੁ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਾਲ ਲਗਭਗ 3300 ਈਸਾਪੂਰਵ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਲਿਪੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਫਲਤਾ ਭਰਿਆ ਪੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀ ਹੈ। ਸਿੱਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਨਾਲ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਸੀ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ 1900 ਈਸਾਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅਕਸਮਾਤ ਪਤਨ ਹੋ ਗਿਆ। 19ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਪਾਸ਼ਚਾਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਗ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤੇ 2000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਅੱਪੜਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀਆਂ ਚਾਵਾਂ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਆਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਦਾ ਸਭਿਅਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਆਰੀਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਆਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ। ਆਰੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਜਾਂ "ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਆਰਾਂਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਮ ਹਿੰਦੂ ਪਿਆ। {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! # !! ਨਾਂ !! ਗੁਰਗੱਦੀ !! ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਸਤਵ !! ਜੋਤੀ ਜੋਤ !! ਉਮਰ !! ਪਿਤਾ !! ਮਾਤਾ |- |align=center| ੧ || [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] || [[੧੫ ਅਪ੍ਰੈਲ]] [[੧੪੬੯]]||[[੧੫ ਅਪ੍ਰੈਲ]] [[੧੪੬੯]]|| [[੨੨ ਸਤੰਬਰ]] [[੧੫੩੯]]|| ੬੯ || [[ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ]] || [[ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ]] |- bgcolor=#CCFFCC |align=center| ੨ || [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] || [[੭ ਸਤੰਬਰ]] [[੧੫੩੯]]||[[੩੧ ਮਾਰਚ]] [[੧੫੦੪]]|| [[੨੯ ਮਾਰਚ]] [[੧੫੫੨]]|| ੪੮ || [[ਬਾਬਾ ਫੇਰੂ ਮੱਲ]] || [[ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ]] |- bgcolor=#DDEEEE |align=center| ੩ || [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] || [[੨੫ ਮਾਰਚ]] [[੧੫੫੨]]||[[੫ ਮਈ]] [[੧੪੭੯]]|| [[੧ ਸਤੰਬਰ]] [[੧੫੭੪]]|| ੯੫ || [[ਤੇਜ ਭਾਨ]] || [[ਮਾਤਾ ਬਖ਼ਤ ਕੌਰ]] |- bgcolor=#E6E6BB |align=center| ੪ || [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] || [[੨੯ ਅਗਸਤ]] [[੧੫੭੪]]||[[੨੪ ਸਤੰਬਰ]] [[੧੫੩੪]]|| [[੧ ਸਤੰਬਰ]] [[੧੫੮੧]]|| ੪੭ || [[ਬਾਬਾ ਹਰੀਦਾਸ]] || [[ਮਾਤਾ ਦਇਆ ਕੌਰ]] |- bgcolor=#CCFFDD |align=center| ੫ || [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] || [[੨੮ ਅਗਸਤ]] [[੧੫੮੧]]||[[੧੫ ਅਪ੍ਰੈਲ]] [[੧੫੬੩]]|| [[੩੦ ਮਈ]] [[੧੬੦੬]]|| ੪੩ || [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] || [[ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ]] |- bgcolor=#FFFFCC |align=center| ੬ || [[ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ|ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ]] || [[੩੦ ਮਈ]] [[੧੬੦੬]]||[[੧੯ ਜੂਨ]] [[1੧੫੯੫]]|| [[੩ ਮਾਰਚ]] [[੧੬੪੪]]|| ੪੯ || [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] || [[ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ]] |- bgcolor=#E6E6CC |align=center| ੭ || [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ]] || [[੨੮ ਫ਼ਰਵਰੀ]] [[੧੬੪੪]]||[[੨੬ ਫ਼ਰਵਰੀ]] [[੧੬੩੦]]|| [[੬ ਅਕਤੂਬਰ]] [[੧੬੬੧]]|| ੩੧ || [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] || [[ਮਾਤਾ ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ]] |- bgcolor=#E6E6AA |align=center| ੮ || [[ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ]] || [[੬ ਅਕਤੂਬਰ]] [[੧੬੬੧]]||[[੭ ਜੁਲਾਈ]] [[੧੬੫੬]]|| [[੩੦ ਮਾਰਚ]] [[੧੬੬੪]]|| ੮ || [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] || [[ਮਾਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੌਰ]] |- bgcolor=#DDEEFF |align=center| ੯ || [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]] || [[੨੦ ਮਾਰਚ]] [[੧੬੬੫]]||[[੧ ਅਪ੍ਰੈਲ]] [[੧੬੨੧]]|| [[੧੧ ਨਵੰਬਰ]] [[੧੬੭੫]]|| ੫੪ || [[ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ]] || [[ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ]] |- bgcolor=#E6E6EE |align=center| ੧੦ || [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] || [[੧੧ ਨਵੰਬਰ]] [[੧੬੭੫]]||[[੨੨ ਦਸੰਬਰ]] [[੧੬੬੬]]|| [[੬ ਅਕਤੂਬਰ]] [[੧੭੦੮]]|| ੪੨ || [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] || [[ਮਾਤਾ ਗੂਜਰੀ]] |} <div class="center"> <timeline> ImageSize = width:1100 height:200 PlotArea = left:105 bottom:65 top:0 right:55 Alignbars = justify DateFormat = yyyy Period = from:1469 till:1708 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Colors = id:1 value:green legend:1469-1539 id:2 value:gray(0.40) legend:1504-1552 id:3 value:orange legend:1479-1574 id:4 value:blue legend:1534-1581 id:5 value:purple legend:1563-1606 id:6 value:green legend:1595-1644 id:7 value:gray(0.40) legend:1630-1661 id:8 value:orange legend:1656-1664 id:9 value:blue legend:1621-1675 id:10 value:purple legend:1666-1708 Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = increment:20 start:1469 BarData = bar:Nanak text:"ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ" bar:Angad text:"ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ" bar:Amar text:"ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ" bar:Ram text:"ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ" bar:Arjan text:"ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ" bar:Hargobind text:"ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ " bar:Har text:" ਗੁਰੂ ਹਰਰਾਏ" bar:HarK text:"ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ" bar:Tegh text:" ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ" bar:Gobind text:"ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ" PlotData= width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(12,-6) bar:Nanak from:1469 till:1539 color:1 bar:Angad from:1504 till:1552 color:2 bar:Amar from:1479 till:1574 color:3 bar:Ram from:1534 till:1581 color:4 bar:Arjan from:1563 till:1606 color:5 bar:Hargobind from:1595 till:1644 color:6 bar:Har from:1630 till:1661 color:7 bar:HarK from:1656 till:1664 color:8 bar:Tegh from:1621 till:1675 color:9 bar:Gobind from:1666 till:1708 color:10 </timeline> </div> === ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ === {{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ}} ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਗੁਰੂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ [[ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰੁਦੁਆਰੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਵਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪੀ ਗੁਰੂ ਹਨ | ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ 'ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ' ਜਾਂ 'ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ' ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੁਣ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਖਤ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸ ਦਾ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਤਾਬ। ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਸੂਚਕ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਦਾ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਅਰਥ ਹੈ ਮੁੱਢਲਾ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ, ਜੋ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ, ‘ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ’, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੇ ਫਿਰਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਭੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਹਾਰੇ ਹਨ, ਓਨੇ ਹੀ ਹਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਤੇ ਰਾਗਨੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ। ੩੧ ਰਾਗ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਿਆਂ, ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਤੇ ੪ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੰਬੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤੇ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ੧੪੩੦ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸਭਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਿਆਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ- ਤਤਕਰਾ(੧-੧੩), ਸਿਰੀ ਰਾਗ(੧੪-੯੩), ਮਾਝ ਰਾਗ(੯੪-੧੫੦), ਗਉੜੀ ਰਾਗ(੧੫੧-੩੪੬), ਆਸਾ ਰਾਗ(੩੪੭-੪੮੮), ਗੂਜਰੀ ਰਾਗ(੪੮੯-੫੨੬), ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ ਰਾਗ(੫੨੭-੫੩੬), ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗ(੫੩੭-੫੫੬), ਵਡਹੰਸ ਰਾਗ(੫੫੭-੫੯੪), ਸੋਰਠ ਰਾਗ(੫੯੫-੬੫੯), ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗ(੬੬੦-੬੯੫), ਜੈਤਸਰੀ ਰਾਗ(੬੯੬-੭੧੦), ਟੋਡੀ ਰਾਗ(੭੧੧-੭੧੮), ਬੈਰਾੜੀ ਰਾਗ(੭੧੯-੭੨੦), ਤੈਲੰਗ ਰਾਗ(੭੨੧-੭੨੭), ਸੂਹੀ ਰਾਗ(੭੨੮-੭੯੪), ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ(੭੯੫-੮੫੮), ਗੌਂਡ ਰਾਗ(੮੫੪-੮੭੫), ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗ(੮੭੬-੯੭੪), ਨਟ ਨਰਾਇਣ ਰਾਗ(੯੭੫-੯੮੩), ਮਾਲਿ ਗਉੜਾ ਰਾਗ(੯੮੪-੯੮੮), ਮਾਰੂ ਰਾਗ(੯੮੯-੧੧੦੬), ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗ(੧੧੦੭-੧੧੧੭), ਕੇਦਾਰਾ ਰਾਗ(੧੧੧੮-੧੧੨੪), ਭੈਰਉ ਰਾਗ(੧੧੨੫-੧੧੬੭), ਬੈਸੰਤ ਰਾਗ(੧੧੫੮-੧੧੯੬), ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ(੧੧੯੭-੧੨੫੩), ਮਲਾਰ ਰਾਗ(੧੨੫੪-੧੨੯੩), ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ(੧੨੯੪-੧੩੧੮), ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ(੧੩੧੯-੧੩੨੬), ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗ(੧੩੨੭-੧੩੫੧), ਜੈਜਾਵੰਤੀ ਰਾਗ(੧੩੫੨-੧੩੫੩), ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ(੧੩੫੩-੧੩੬੦), ਗਾਥਾ, ਫ਼ੁਨਹੇ ਤੇ ਚਉਬੋਲੇ(੧੩੬੦-੧੩੬੪), ਸਲੋਕ ਕਬੀਰ(੧੩੬੪-੧੩੭੭), ਸਲੋਕ ਫ਼ਰੀਦ(੧੩੭੭-੧੩੮੪), ਸਵੱਈਏ(੧੩੮੫-੧੪੦੯), ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ(੧੪੧੦-੧੪੨੯), ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਰਾਗਮਾਲਾ(੧੪੨੯-੧੪੩੦)। === ਭਗਤ ਬਾਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ੩੧ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ੨੨ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ੩੪੯ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਗਤ-ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ੩ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ:- {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! style="background:#FF9900;"|ਭਗਤ/ਗੁਰੂ !style="background:#FF9900;"| ਸ਼ਬਦ |- |[[ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਕਬੀਰ ਜੀ]]|| 224 |- |[[ਭੀਖਨ ਜੀ]]|| 2 |- |[[ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]||61 |- |[[ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]||1 |- |[[ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ]]||40 |- |[[ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]] ||1 |- |[[ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]] ||4 |- |[[ਸੈਣ ਜੀ]] ||1 |- |[[ਫਰੀਦ ਜੀ]] ||4 |- |[[ਪੀਪਾ ਜੀ]] ||1 |- |[[ਬੈਣੀ ਜੀ]] ||3 |- |[[ਸਧਨਾ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ|ਧੰਨਾ ਜੀ]]||3 |- |[[ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]||1 |- |[[ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]||2 |- |[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]||3 |- |ਜੋੜ||352 |} ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਉੜੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀਆਂ ੩ ਹੋਰ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ- ਬਾਵਨ ਅਖਰੀ, ਪੰਦ੍ਰਹ ਥਿਤੀ, ਸਤ ਵਾਰ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਤੇ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਹਨ:- ਕਬੀਰ ਜੀ = ੨੪੩ (ਇਹਨਾਂ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰ-ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਕੁਝ) ਫਰੀਦ ਜੀ = ੧੩੦ ਸਲੋਕ ਹਨ। === ਭੱਟ ਆਤੇ ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ === ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ‘ਸਦੁ’ ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। = ੬ ਪਉੜੀਆਂ। ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ:- (੧) ਕਲਸਹਾਰ (੨) ਜਾਲਪ (੩) ਕੀਰਤ (੪) ਭਿੱਖਾ (੫) ਸਲ੍ਹ (੬) ਭਲ੍ਹ (੭) ਨਲ੍ਹ (੮) ਬਲ੍ਹ (੯) ਗਯੰਦ (੧੦) ਹਰਿਬੰਸ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਉਗਾਹੀ ਮੂਜਬ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਸੰਮਤ ੧੬੬੧/੧ ਅਗਸਤ ੧੬੦੪ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਹ ਸੰਕਲਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਤੇ ਅੰਗ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ੭੦੦੦ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ੧੫ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ, ਕਬੀਰ ਤੇ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ੯੭੪ ਪੱਤਰੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ੧੨”x੮” ਅਕਾਰ ਦੇ ੧੯੪੮ ਪੰਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਾਲੀ ਪੰਨੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾਂ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ। === ਗੁਰਿਆਈ === ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ (ਗੁਰਤਾ ਗੱਦੀ) ਬਾਰੇ ਭੱਟ ਵਹੀ (ਤਾਲੁਦਾ ਜੀਂਦ ਪਰਗਨੇ ਦਾ) ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਦਰਜ ਹੈ:- “ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਹਿਲ ਦਸਮਾਂ ਬੇਟਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਕਾ ਪੋਤਾ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਕਾ ਪੜਪੋਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਕਾ ਵਾਰਿਸ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਕੀ ਸੂਰਜਬੰਸਿ ਗੋਸਾਲ ਗੋਤਰ ਸੋਢੀ ਖਤਰੀ ਵਾਸੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਪਰਗਨਾ ਕਹਿਲੂਰ ਮੁਕਾਮ ਨੰਦੇੜ ਤਟ ਗੁਦਾਵਰੀ ਦਖਣ ਦੇਸ ਸੰਮਤ ਸਤਾਰਾ ਸੌ ਪੈਂਸਠ ਕਾਤਿਕ ਮਾਸ ਕੀ ਚੌਥ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖੇ ਬੂਦਵਾਰ ਕੇ ਦਿਹੁਰੀ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਸੇ ਬਚਨ ਹੋਇਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਆਓ।ਬਚਨ ਪਾਇ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਤਾਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਨਰੇਲ ਅਗੇ ਭੇਟਾ ਰਖਾ ਮਥਾ ਟੇਕਾ ਸਰਬਤ ਸੰਗਤ ਸੇ ਕਹਾ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਮੇਰਿ ਜਗ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਗਰੰਥ ਜਿ ਕੋ ਜਾਨਣਾ। ਜੋ ਸਿਖ ਜਾਣੇਗਾ ਓਸ ਕੀ ਘਾਲ ਥਾਏ ਪਵੇਗੀ ਗੁਰੂ ਤਿਸ ਕੀ ਬਹੁੜੀ ਕਰੇਗਾ।“ ‘ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਹਨ’: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਹੀ ਸੋਚ ਤੇ ਅਕੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਔਕੜ ਭਰੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਪਈ, ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸ਼ੈਅ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਰੱਖਿਆ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੱਤੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਾਮਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਖਸੀ ਅਚਾਰ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਕਾਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣਾ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਦਿਨਾਂ-ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਤੇ ਉਹ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਉਣ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਇਬਾਦਤ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। == ਸਿੱਖ ਅੱਜ-ਕੱਲ == ਅੱਜ, ਸਿੱਖ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਨੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ [[ਪੱਗ]] ਤੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੱਗ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਲੋਂ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੱਗੜੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। (ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਲਮਿਟ ਪਾਉਣ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੋਧ ਕਰਨ ਪਈ ਹੈ) ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ [[ਸਿੰਘ]]¹ (ਅਰਥ ਸ਼ੇਰ) ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਅਤੇ [[ਕੌਰ]] (ਅਰਥ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ) ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਸ਼ਕ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। == ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਪੰਜ ਕੱਕੇ (ਕਕਾਰ) == {{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਪੰਜ ਕਕਾਰ}} ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰਕੇ 5ਕੱਕੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜਾਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ, ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਸਮਝ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ 5 ਕੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ 5 ਕੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਰਤ ਸਕੇ। ਇਹ 5 ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ: ਕੇਸ (ਬਿਨਾਂ ਕੱਟੇ ਵਾਲ), ਕੰਘਾ (ਛੋਟੀ ਕੰਘੀ), ਕੜਾ (ਗੋਲ ਲੋਹੇ ਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਚੱਕਰ), ਕਿਰਪਾਨ (ਛੋਟੀ ਤਲਵਾਰ) ਅਤੇ ਕਛਹਿਰਾ (ਹੇਠਾਂ ਪਾਉਣ ਵਸਤਰ)। == ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ == ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ [[ਯੋਗੀ ਭਜਨ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੇਰਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। 1970s ਅਤੇ 1980s ਵਿੱਚ ਸੀਮਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵੱਖਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵੱਖਰਾ ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰ, [[ਖਾਲਿਸਤਾਨ]] ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ 23 ਮਿਲੀਅਨ ਸਿੱਖ, ਦੁਨਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜਵਾਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦੇ ਹਨ। ਲੱਗਭਗ 19 ਮਿਲੀਅਨ ਸਿੱਖ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ('ਵੱਡਾ ਪੰਜਾਬ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਉਪਰੰਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸਿੱਖ ਰਹਿ ਗਏ) ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਕੈਨੇਡਾ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਰਾਵੇਂ ਕਰਕੇ ਮਜ਼ਾਕ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਡਰਾਇਵਿੰਗ ਅਤੇ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ੇ 'ਚ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। 2004 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 'ਚ, ਡਾਕਟਰ [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ-ਹਿੰਦੂ ਪਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। == ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ == === ਪੰਜਾਬ, 1947 === ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1947 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਵਲੋਂ ਮੁਸਲਮ ਲੀਗ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web |url=http://allaboutsikhs.com/books/gst/index.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2005-07-01 |archive-date=2005-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050316083437/http://allaboutsikhs.com/books/gst/index.htm |dead-url=yes }}</ref> === ਭਾਰਤ, 1980 === ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਅਦ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 1984 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸੰਤ [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ]] ਦੇ ਖਾੜਕੂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਦੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰਾ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਮਲੇ ਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੱਲਬਾਤ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿਣ ਉਪਰੰਤ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਵਾਬੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ 83 ਫੌਜੀ ਅਤੇ 493 ਸਿੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਸੈਕੜੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨਾ-ਭੁੱਲਣਯੋਗ ਜ਼ਖਮ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਤਲ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਾਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਸਲਾ ਉਥੇ ਜਮਾਂ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੰਦਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਭੜਕੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰ ਵਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਕਮਿਊਨਟੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]], ਜੋ ਕਿ ਪਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |url=http://www.netphotograph.com/visitors/search/searchimages.zhtml?keyword=10665-&start=0&display=1 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2005-07-01 |archive-date=2005-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050505211711/http://www.netphotograph.com/visitors/search/searchimages.zhtml?keyword=10665-&start=0&display=1 |dead-url=yes }}</ref> === ਅਮਰੀਕਾ, ੨੦੦੦ === ਲੱਖਾਂ ਸਿੱਖ-ਅਮਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਸ਼ਨਸ਼ੀਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਅਨੁਵਾਈ ਸਮਝਦੇ ਸਨ 11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ 300 ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੋਏ, ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। [http://www.laresistencia.org/Archives/Post%209-11%20Issues/partial_list_of_post_9-11_attacks.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050804075244/http://www.laresistencia.org/Archives/Post%209-11%20Issues/partial_list_of_post_9-11_attacks.htm |date=2005-08-04 }} ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਅਨੁਆਈ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟ ਨੇ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ-ਅਮਰੀਕੀ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਸੈਨੇਟ ਕੰਨਕਰੰਟ ਰੈਜ਼ੋਲੇਸ਼ਨ 74 ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਟੇਟਰ ਰਿਚਰਡ ਡੁਰਬਿਨ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 2 ਅਕਤੂਬਰ ਕਾਂਗਰਸ ਰਿਕਾਰਡ 'ਚ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ: [http://usinfo.org/USIA/usinfo.state.gov/topical/pol/terror/01100320.htm U.S. Senate condemns bigotry against Sikhs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050703080518/http://usinfo.org/USIA/usinfo.state.gov/topical/pol/terror/01100320.htm |date=2005-07-03 }} === ਫਰਾਂਸ, ੨੦੦੦ === ਫਰਾਂਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2003 ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਹਿਨਣ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਿਕ [[ਸਕਾਰਫ਼]] ([[ਹਿਜਾਬ]]) 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪੱਗ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਫਰਾਂਸ 'ਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਸਾਂ 5,000-7,000 ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ, ਜਦੋਂ 4 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਸਮੈਸਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡਣੀ ਪਈ ਸੀ। == ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਪਹੁੰਚ == ਸਿੱਖੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਜੁੜਨ ਲਈ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਅਪਨਾਇਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸਹਿਜਧਾਰੀ (ਹੌਲੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਵੀ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਕੱਕੇ ਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵੇਖੋ: ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਫਲਸਫ਼ਾ == ਸੰਦਰਭ == === ਹਵਾਲੇ === {{ਹਵਾਲੇ|30em}} === ਟਿੱਪਣੀਆਂ === <references group="lower-roman" /> {{ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] gtoddzz74ar2fyjlvgf7dxbqcbf8mig 0 4607 836236 822775 2026-04-02T16:20:18Z Sonia Atwal 49604 836236 wikitext text/x-wiki {{About|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਇਸ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ}} {{Infobox settlement | name = ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | other_name = | settlement_type = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | nickname = | image_skyline = Its pic of Govt.Brijindra College Faridkot.jpg | image_caption = ਬ੍ਰਿਜੇਂਦਰ ਕਾਲਜ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] | image_map = Faridkot in Punjab (India).svg | image_map1 = | map_alt = | map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ | coordinates = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ | subdivision_name2 = [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 13ਵੀਂ ਸਦੀ | founder = ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ | named_for = ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦੁਦੀਨ ਗੰਜਸ਼ਕਰ | government_type = | governing_body = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1458 | elevation_footnotes = | elevation_m = 196 | population_total = 617,508 | population_as_of = 2011 | population_rank = 17 | population_density_km2 = 424 | population_demonym = ਫ਼ਰੀਦਕੋਟੀਆ | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 151203 | area_code_type = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ | area_code = +91-1639 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ|ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]] | blank1_info_sec1 = 1000/890 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]] | blank2_name_sec1 = ਸਾਖ਼ਰਤਾ | blank2_info_sec1 = 69.60% | website = {{URL|www.faridkot.nic.in}} }} '''ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। == ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ == ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ, [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ]] ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ]] ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਸੰਤ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੀ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ [[ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ|ਭਟਨੇਅਰ]] ਦੇ ਭੱਟੀ ਮੁਖੀ ਰਾਏ ਮੁੰਜ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਸੀ ਦੁਆਰਾ ਮੋਕਲਹਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ]] ਨਗਰ ਦੀ ਫੇਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੋਕਲਹਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮੋਕਲਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੈਰਸੀ ਅਤੇ ਵਾਰਸੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਵਿਦਿਅਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਰਿਹਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == {{Historical populations|21=1951|22=182145|23=1961|24=244718|25=1971|26=293475|27=1981|28=370556|29=1991|30=455005|31=2001|32=550892|33=2011|34=617508}} [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ]] ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੀ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਸਮੇਂ ਰਿਆਸਤਾਂ|ਰਿਆਸਤ]] ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ 1948 ਵਿੱਚ [[ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟਸ ਯੂਨੀਅਨ]] (ਪੈਪਸੂ) ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ 35% ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਜੱਟ]], [[ਮੋਚੀ]], [[ਅਰਾਈਂ|ਅਰਾਇਣ]] ਅਤੇ ਤਰਖਾਨ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੀ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਓਕਾੜਾ]], [[ਕਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਸੂਰ]], [[ਪਾਕਪਤਨ ਜ਼ਿਲਾ|ਪਾਕਪਤਨ]] ਅਤੇ [[ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਹਾਵਲਨਗਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਨੂੰ 7 ਅਗਸਤ 1972 ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲ) ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਮੋਗਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲਾਂ) ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਵੰਬਰ 1995 ਵਿਚ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਤਿੰਨ ਟੁਕੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਉਪ-ਮੰਡਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ|ਮੁਕਤਸਰ]] ਅਤੇ [[ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮੋਗਾ]] ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੂਰਬੀ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਾਲ 1996 ਵਿੱਚ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨੂੰ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]] ਅਤੇ [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। == ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ == ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਸਿੱਖ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ 1948 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਈਸਟ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟਸ ਯੂਨੀਅਨ (ਪੈਪਸੂ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਨੂੰ 7 ਅਗਸਤ, 1972 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲ) ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਮੋਗਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲਾਂ) ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਵੰਬਰ 1995 ਵਿੱਚ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਤਿੰਨ ਟੁੱਕੜੇ ਹੋ ਗਏ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਮੁਕਤਸਰ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]], ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੁਕਤਸਰ]], ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮੋਗਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 1469 ਸਕੇਅਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਦਾ 2.92% ਹੈ ਅਤੇ 552,466 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 2.27% ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ/ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਬ ਤਹਿਸੀਲ [[ਸਾਦਿਕ]] ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 171 ਪਿੰਡ ਹਨ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੋ ਵਿਕਾਸ ਬਲਾਕ ਹਨ:[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] ਅਤੇ [[ਕੋਟਕਪੂਰਾ]]। 2020 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਪੁਲਿਸ ਡਵੀਜ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਮੋਗਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵੀ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਪੁਲਿਸ ਡਵੀਜ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। == ਰਾਜਨੀਤੀ == {| class="wikitable sortable" !ਨੰ. ! ਚੋਣ ਖੇਤਰ ! ਵਿਧਾਇਕ ਦਾ ਨਾਮ !ਪਾਰਟੀ ! ਬੈਂਚ |- ! 87 | [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | [[ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ]] |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਸਰਕਾਰ |- ! 88 | [[ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] | [[ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ]] |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਸਰਕਾਰ |- ! 89 | [[ਜੈਤੋ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਜੈਤੋ]] (SC) | [[ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ]] |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਸਰਕਾਰ |} == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 2 ਸ਼ਹਿਰ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ|ਫਰੀਦਕੋਟ]], [[ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਸਬੇ/ਪਿੰਡ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਜੈਤੋ]], [[ਬਾਜਾਖਾਨਾ]], ਪੰਜਗਰਾਈਂ ਕਲਾਂ, ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਗੋਲੇਵਾਲਾ, [[ਡੋਡ]], [[ਝੋਕ ਸਰਕਾਰੀ]] [[ਘੁਗਿਆਣਾ]], [[ਸਾਦਿਕ]], [[ਚੰਦ ਭਾਨ]], ਆਦਿ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਚ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ ਵੀ ਹੈ।<gallery> ਤਸਵੀਰ:Entrance_of_Farmer's_House_Faridkot_02.jpg|alt=Entrance of Farmer's House Faridkot| ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਅਤੇ ਕੇ.ਵੀ.ਕੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ (ਕਿਸਾਨ ਘਰ) ਤਸਵੀਰ:Foundation_Stone_of_Harindra_-_Civil_Hospital_Faridkot_04.jpg|alt=Foundation Stone of Harindra - Civil Hospital Faridkot| ਹਰਿੰਦਰਾ - ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਤਸਵੀਰ:Foundation_Stone_of_Harindra_-_Civil_Hospital_Faridkot_05.jpg|alt=Foundation Stone of Harindra - Civil Hospital Faridkot| ਹਰਿੰਦਰਾ - ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਤਸਵੀਰ:Foundation_stone_of_Govt._School_of_Bargari.jpg|alt=Foundation stone of Govt. School of Bargari (Faridkot)| ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਸਕੂਲ ਬਰਗਾੜੀ (ਫਰੀਦਕੋਟ) ਤਸਵੀਰ:Entrance_of_District_Court_Faridkot.jpg|alt=Entrance of District Court Faridkot| ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤਸਵੀਰ:Foundation_Stone_of_Davies_Model_Agricultural_Farm_and_Farmers's_House_Faridkot_03.jpg|alt=Foundation Stone of Davies Model Agricultural Farm and Farmers's House Faridkot| ਡੇਵਿਸ ਮਾਡਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਫਾਰਮਰਜ਼ ਹਾਊਸ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਤਸਵੀਰ:Govt._Brijindra_College_Faridkot.jpg|alt=Govt. Brijindra College Faridkot| ਸਰਕਾਰ ਬ੍ਰਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਫਰੀਦਕੋਟ ਤਸਵੀਰ:Its_pic_of_Govt.Brijindra_College_Faridkot.jpg|alt=Govt.Brijindra College Faridkot| ਸਰਕਾਰੀ ਬ੍ਰਜਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ </gallery> == ਫਰੀਦਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ == {{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}} === ਤਹਿਸੀਲ ਫਰੀਦਕੋਟ === {{div col|colwidth=18em}} *[[ਅਹਿਲ]] *[[ਅਰਾਈਆਂਵਾਲਾ ਕਲਾਂ]] *[[ਅਰਾਈਆਂਵਾਲਾ ਖੁਰਦ|ਅਰਾਈਆਂ ਵਾਲਾ ਖੁਰਦ]] *[[ਬੇਗੂਵਾਲਾ]] *[[ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] *[[ਭਾਗਥਲਾ ਕਲਾਂ]] *[[ਭਾਗਥਲਾ ਖੁਰਦ]] *[[ਬੀਹਲੇਵਾਲਾ]] *[[ਭੋਲੂਵਾਲਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ|ਭੋਲੂਵਾਲਾ]] *[[ਬੀੜ ਭੋਲੂ ਵਾਲਾ|ਬੀੜ ਭੋਲੂਵਾਲਾ]] *ਬੀੜ ਚਹਿਲ *[[ਚਹਿਲ]] *[[ਬੀੜ ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਲਾ]] *[[ਬੁਰਜ ਮਸਤਾ]] *[[ਬੁੱਟਰ (ਪਿੰਡ)|ਬੁੱਟਰ]] *ਚੱਕ ਢੁੱਡੀ *[[ਚੱਕ ਸਾਹੂ]] *[[ਚੱਕ ਸੇਮਾਂ]] *[[ਚੱਕ ਸ਼ਾਮਾ|ਚੱਕ ਸ਼ਮਾ]] *[[ਚੰਬੇਲੀ, ਫਰੀਦਕੋਟ|ਚੰਬੇਲੀ]] *[[ਚੰਦਬਾਜਾ]] *[[ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] *[[ਚੁੱਘੇਵਾਲਾ]] *[[ਡੱਗੋ ਰੋਮਾਣਾ]] *[[ਡਲੇਵਾਲਾ|ਡੱਲੇਵਾਲਾ]] *[[ਦਾਨ ਰੋਮਾਣਾ|ਦਾਨਾ ਰੋਮਾਣਾ]] *[[ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] *[[ਢਾਬ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] *[[ਢਿੱਲਵਾਂ ਖੁਰਦ|ਢਿਲਵਾਂ ਖੁਰਦ]] *[[ਢੁੱਡੀ]] *ਧੂੜਕੋਟ *[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਿਹਾਤੀ|ਫਰੀਦਕੋਟ (ਦਿਹਾਤੀ)]] *[[ਡੋਡ]] *[[ਘੋਨੀਵਾਲਾ]] *[[ਘੁੱਦੂ ਵਾਲਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ|ਘੁੱਦੂਵਾਲਾ]] *[[ਘੁਗਿਆਣਾ]] *[[ਘੁਮਿਆਰਾ (ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ)|ਘੁਮਿਆਰਾ]] *[[ਗੋਲੇਵਾਲਾ (ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ )|ਗੋਲੇਵਾਲਾ]] *[[ਹਰਦਿਆਲੇਆਣਾ]] *[[ਹਰੀਏ ਵਾਲਾ|ਹਰੀਏਵਾਲਾ]] *[[ਹਸਨ ਭੱਟੀ]] *[[ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ]] *ਜੰਡਵਾਲਾ *[[ਜਨੇਰੀਆਂ]] *[[ਝਾੜੀਵਾਲਾ]] *[[ਝੋਕ ਸਰਕਾਰੀ]] *[[ਝੋਟੀਵਾਲਾ]] *[[ਕਾਬਲ ਵਾਲਾ|ਕਾਬਲਵਾਲਾ]] *[[ਕੰਮੇਆਣਾ]] *[[ਕਾਨਿਆਂ ਵਾਲੀ (ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ )|ਕਾਨਿਆਂਵਾਲੀ]] *[[ਕਲੇਰ]] *[[ਕਾਉਣੀ]] *[[ਖਿਲਚੀ]] *[[ਕਿੰਗਰਾ]] *[[ਕੋਟ ਸੁਖੀਆ]] *[[ਮਚਾਕੀ ਕਲਾਂ]] *[[ਮਚਾਕੀ ਖੁਰਦ]] *[[ਮਚਾਕੀ ਮੱਲ ਸਿੰਘ]] *[[ਮਰਾੜ੍ਹ|ਮਰਾੜ]] *[[ਮੱਲੇਵਾਲਾ]] *[[ਮੰਡਵਾਲਾ]] *[[ਮਾਨੀ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] *[[ਮਹਿਮੂਆਣਾ]] *[[ਮਿੱਡੂ ਮਾਨ|ਮਿੱਡੂ ਮਾਨ]] *[[ਮਿਸਰੀ ਵਾਲਾ|ਮਿਸ਼ਰੀਵਾਲਾ]] *[[ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ (ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ )|ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ]] *[[ਮੁਮਾਰਾ]] *[[ਨਰਾਇਣਗੜ੍ਹ, ਫਰੀਦਕੋਟ|ਨਰਾਇਣਗੜ੍ਹ]] *[[ਨਥਲ ਵਾਲਾ|ਨੱਥਲਵਾਲਾ]] *[[ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ]] *ਪੱਖੀ ਖੁਰਦ *[[ਪੱਕਾ]] *[[ਪਹਿਲੂਵਾਲਾ]] *[[ਪਿੰਡੀ ਬਲੋਚਾਂ]] *[[ਪਿਪਲੀ (ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ)|ਪਿਪਲੀ]] *[[ਕਿਲਾਨੌ|ਕਿਲਾ ਨੌ]] *[[ਰਾਜੋਵਾਲਾ]] *[[ਰੱਤੀ ਰੋੜੀ]] *[[ਰੁੱਪਈਆਂਵਾਲਾ]] *[[ਸਾਧਾਂਵਾਲਾ]] *[[ਸਾਧੂਵਾਲਾਮ ਫਰੀਦਕੋਟ|ਸਾਧੂਵਾਲਾ]] *[[ਸਾਦਿਕ]] *[[ਸੈਦੇਕੇ]] *[[ਸੰਗਤਪੁਰਾ]] *[[ਸੰਗੋ ਰੋਮਾਣਾ]] *[[ਸੰਗਰਾਹੂਰ]] *[[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] *[[ਸਿਮਰੇਵਾਲਾ]] *[[ਸੁੱਖਣ ਵਾਲਾ|ਸੁੱਖਣਵਾਲਾ]] *[[ਟਹਿਣਾ]] *[[ਵੀਰੇਵਾਲਾ ਕਲਾਂ]] *[[ਵੀਰੇਵਾਲਾ ਖੁਰਦ]] {{div col end}} === ਤਹਿਸੀਲ ਕੋਟਕਪੂਰਾ === {{div col|colwidth=18em}} *[[ਔਲਖ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ|ਔਲਖ]] *[[ਬੱਗੇਆਣਾ]] *[[ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ]] *[[ਬਹਿਬਲ ਖ਼ੁਰਦ|ਬਹਿਬਲ ਖੁਰਦ]] *ਭੈਰੋਂ-ਕੀ-ਭੱਟੀ *[[ਬੁਰਜ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ|ਬੁਰਜ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ]] *[[ਚੱਕ ਕਲਿਆਣ]] *[[ਦਵਾਰੇਆਣਾ]] *[[ਦੇਵੀਵਾਲਾ]] *[[ਢੈਪਈ, ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ|ਢੈਪਈ]] *[[ਢਿੱਲਵਾਂ ਕਲਾਂ]] *[[ਢੀਮਾਂ ਵਾਲੀ|ਢੀਮਾਂਵਾਲੀ]] *[[ਘਣੀਏ ਵਾਲਾ|ਘਣੀਏਵਾਲਾ]] *[[ਗੁਰੂਸਰ (ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ)|ਗੁਰੂਸਰ]] *[[ਹਰੀ ਨੌ|ਹਰਿ ਨਾਉ]] *[[ਜਲਾਲੇਆਣਾ]] *[[ਜਿਓਂਣਵਾਲਾ]] *[[ਖਾਰਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ|ਖਾਰਾ]] *[[ਖੇਮੂਆਣਾ]] *[[ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ]] *[[ਕੋਠਾ ਗੁਰੂ]] *[[ਕੋਠੇ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ]] *[[ਮੌੜ (ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ)|ਮੌੜ]] *ਨੰਗਲ *[[ਪੰਜਗਰਾਈ ਕਲਾਂ|ਪੰਜਗਰਾਈਂ ਕਲਾਂ]] *[[ਫਿੱਡੇ ਕਲਾਂ|ਫਿਡੇ ਕਲਾਂ]] *[[ਫਿੱਡੇ ਖ਼ੁਰਦ|ਫਿਡੇ ਖੁਰਦ]] *[[ਸੰਧਵਾਂ]] *[[ਸਰਾਵਾਂ]] *[[ਸਿਬੀਆਂ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ|ਸਿਬੀਆਂ]] *[[ਸਿੱਖਾਂਵਾਲਾ]] *[[ਸਿਰਸੜੀ]] *ਥਾਰਾ *[[ਵਾਂਦਰ ਜਟਾਣਾ]] *[[ਵਾੜਾ ਦਰਾਕਾ]] *[[ਰਾਮਸਰ]] {{div col end}} === ਤਹਿਸੀਲ ਜੈਤੋ === {{div col|colwidth=18em}} *[[ਡੋਡ]] *[[ਬਾਜਾਖਾਨਾ]] *[[ਮੱਲਾ]] *[[ਲੰਬਵਾਲੀ]] *[[ਬਰਗਾੜੀ]] *[[ਗੋਂਦਾਰਾ]] *[[ਉਕੰਦਵਾਲਾ]] *[[ਦਬੜੀਖਾਨਾ]] *[[ਸੇਢਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] *[[ਰਾਊ ਵਾਲਾ]] *[[ਝੱਖੜ ਵਾਲਾ]] *[[ਰਣ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] *[[ਦਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] *[[ਮੱਤਾ]] *[[ਚੈਨਾ]] *[[ਰੋੜੀ ਕਪੂਰਾ]] *[[ਚੰਦ ਭਾਨ]] *[[ਕੋਠੇ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲੇ]] *[[ਰੋਮਾਣਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ]] *ਖੱਚੜਾਂ *[[ਵਾੜਾ ਭਾਈ ਕਾ]] {{div col end}} == ਜਨਸੰਖਿਆ == 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 617,508 ਹੈ,<ref name="districtcensus">{{Cite web |title=District Census Hand Book – Faridkot |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/988/download/2966/DH_2011_0311_PART_A_DCHB_FARIDKOT.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ਲਗਭਗ [[ਸੋਲੋਮਾਨ ਟਾਪੂ|ਸੋਲੋਮਨ ਆਈਲੈਂਡਜ਼]]<ref name="cia">{{Cite web |last=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison:Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-date=13 June 2007 |access-date=2011-10-01 |quote=Solomon Islands 571,890 July 2011 est.}}</ref> ਜਾਂ ਯੂਐਸ ਰਾਜ [[ਵਰਮਾਂਟ|ਵਰਮੋਂਟ]] ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=2010 Resident Population Data |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=19 October 2013 |access-date=2011-09-30 |publisher=U. S. Census Bureau |quote=Vermont 625,741}}</ref> ਇਹ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 519 ਵੀਂ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (ਕੁੱਲ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|640]] ਵਿੱਚੋਂ)। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਘਣਤਾ 424 ਵਸਨੀਕ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,100/ ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ। । 2001-2011 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧਾ ਦਰ 12.18% ਸੀ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹਰ 1000 ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ 889 [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ|ਔਰਤਾਂ]] ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ|ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ]] 70.6% ਹੈ। ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 38.92% ਹੈ। === ਲਿੰਗ === ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" |+ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ <ref>{{Cite web |date=21 January 2022 |title=District-wise Decadal Sex ratio in Punjab |url=https://punjab.data.gov.in/catalog/district-wise-decadal-sex-ratio-punjab |access-date=20 November 2023 |website=Open Government Data (OGD) Platform India}}</ref> ! ਜਨਗਣਨਾ ਦਾ ਸਾਲ ! ਅਨੁਪਾਤ |- | 2011 | 890 |- | 2001 | 883 |- | 1991 | 883 |- | 1981 | 879 |- | 1971 | 866 |- | 1961 | 849 |- | 1951 | 856 |} ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" |+ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ <ref>{{Cite web |date=21 January 2022 |title=District-wise Rural and Urban Child Population (0-6 years) and their sex ratio in Punjab |url=https://punjab.data.gov.in/catalog/district-wise-rural-and-urban-child-population-0-6-years-and-their-sex-ratio-punjab |access-date=21 November 2023 |website=Open Government Data (OGD) Platform India}}</ref> ! ਸਾਲ ! ਸ਼ਹਿਰੀ ! ਪੇਂਡੂ |- | 2011 | 844 | 854 |- | 2001 | 797 | 820 |} === ਧਰਮ === ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੋਟ:- 1995 ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟ ਤੋਂ ਮੋਗਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ। {| class="wikitable sort" |+ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ<ref>{{cite web |date=21 January 2022 |title=Open Government Data (OGD) Platform India |url=https://punjab.data.gov.in/catalog/district-wise-population-religion-punjab}}</ref> !ਧਰਮ !ਸ਼ਹਿਰੀ (2011) !ਪੇਂਡੂ (2011) !ਸ਼ਹਿਰੀ (2001) !ਪੇਂਡੂ (2001) !ਸ਼ਹਿਰੀ (1991) !ਪੇਂਡੂ (1991) |- |ਹਿੰਦੂ |1,12,625 |28,738 |97,765 |21,937 |1,97,618 |98,506 |- |ਸਿੱਖ |1,00,593 |3,69,196 |93,290 |3,33,814 |1,42,770 |9,87,591 |- |ਮੁਸਲਮਾਨ |1,503 |1,622 |729 |1,010 |447 |4,697 |- |ਈਸਾਈ |743 |484 |543 |396 |1,181 |1,209 |- |ਹੋਰ ਧਰਮ |1,587 |417 |1,244 |164 |15,538 |656 |} === ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ === 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, 91.79% ਆਬਾਦੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ 6.91% ਆਬਾਦੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।<ref name="languages">{{cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Punjab |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10219/download/13331/DDW-C16-STMT-MDDS-0300.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{Bar box|title=Religion in Faridkot district (2011)<ref name="religion">{{cite web |title=Table C-01 Population by Religious Community: Punjab |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11389/download/14502/DDW03C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>|titlebar=#Fcd116|left1=ਧਰਮ|right1=ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ|bars={{bar percent|[[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]|darkkhaki|76.08}} {{bar percent|[[ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ | ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]]|darkorange|22.89}} {{bar percent|[[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ | ਇਸਲਾਮ]]|green|0.51}} {{bar percent|ਹੋਰ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ|ਕਾਲਾ|0.52}}|float=right}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] l5o184j8qesulv18szbzkye8o9wosvm 0 4735 836237 824027 2026-04-02T16:25:04Z Sonia Atwal 49604 836237 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | other_name = ਮੋਗਾ | nickname = | settlement_type = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਜਿਲ੍ਹਾ | image_skyline = Gurduwara Sant Baba Gurmel Singh, Bagha Purna.jpg | image_alt = | image_caption = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ [[ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ]] | image_map1 = {{maplink |frame=yes |frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center |text= '''Moga district''' |type=shape |id=Q1946896 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= Moga district of Punjab |type2=line|id2=Q22424|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Punjab }} | map_alt = | map_caption = Location in Punjab | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ | seat = [[ਮੋਗਾ]] | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 2,235 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 995,746 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = 444 | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] | demographics1_title2 = | demographics1_info2 = | demographics1_title3 = | demographics1_info3 = | timezone1 = [[IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = Literacy | blank2_info_sec1 = | website = {{URL|http://moga.nic.in/}} | footnotes = }}[[Image:Punjab district map.png|thumb|right|250px|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] '''ਮੋਗਾ''' ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] [[ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ]] ਨੇ 24 ਨਵੰਬਰ, 1995 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ 17ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਗਾ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਸੀ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮਾਲਵਾ (ਪੰਜਾਬ)|ਮਾਲਵਾ]] ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ. ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ [[ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ]] (ਐੱਨ.ਆਰ.ਆਈ.) ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ 30-40 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ]], [[ਯੂ.ਕੇ]]. ਅਤੇ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ। ਕੈਨੇਡਾ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਯੂ.ਐੱਸ.ਏ.]] ਅਤੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 40 ਤੋਂ 45% ਹਿੱਸਾ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਕਣਕ]] ਅਤੇ [[ਚਾਵਲ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਤਪਾਦਕ ਹਨ। ==ਨਿਰੁਕਤੀ== ਮੋਗਾ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਡੋ-ਸਿਥੀਅਨ ਰਾਜੇ, ਮੌਏਸ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ [[ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ]] ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book |last=Samad |first=Rafi U. |url=https://books.google.com/books?id=PMEd8Cqh-YQC&pg=PA66 |title=The Grandeur of Gandhara: The Ancient Buddhist Civilization of the Swat, Peshawar, Kabul and Indus Valleys |date=2011 |publisher=Algora Publishing |isbn=978-0-87586-860-8 |language=en}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ===ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੁੱਗ=== [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] [[ਅਕਬਰ]] ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਟਾਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ [[ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ|ਸਤਲੁਜ]] ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੁਖ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮੋਗਾ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਾਈਟਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਟਿੱਲਿਆਂ, ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਟਿੱਲਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟਿੱਲੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਆਬਾਦ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਿੱਲਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਕੇ ਮਿਲੇ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite web |last= |title=Punjab District Gazetteers - Chapter II History |url=https://www.yumpu.com/en/document/read/45440111/chapter-ii-history-moga-was-carved-out-as-a-separate-district- |access-date=2022-08-16 |website=yumpu.com |publisher=Department of Revenue, Government of Punjab. |language=en}}</ref> ==ਸ਼ਹਿਰ== ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਚਾਰ ਤਹਿਸੀਲਾਂ- [[ਮੋਗਾ]], [[ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ]], [[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] ਅਤੇ [[ਧਰਮਕੋਟ]] ਹਨ। ਤਹਿਸੀਲ ਮੋਗਾ ਦੀ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਅਜੀਤਵਾਲ, ਤਹਿਸੀਲ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਾਲਸਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੀ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਬੱਧਨੀ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਧਰਮਕੋਟ ਦੀ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਕੋਟ ਈਸੇ ਖਾਂ ਹੈ। ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੈਸਲੇ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ==ਜਨਸੰਖਿਆ== 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 992,289 ਹੈ,<ref>{{cite web | title=Indian Districts by Population, Sex Ratio, Literacy 2011 Census | website=Census 2011 India | url=https://www.census2011.co.in/district.php | access-date=2025-11-13}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਫਿਜ਼ੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-08-14 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |dead-url=yes }}</ref> ਮੋਗਾ ਵਿਚ ਹਰ 1000 ਮਰਦਾਂ ਲਈ 893 ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 71.6% ਹੈ। ==ਸਿੱਖਿਆ== ਮੋਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਸਕੂਲ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਹਨ: * ਡੀ ਐਮ ਕਾਲਜ * ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ * ਆਈ ਟੀ ਆਈ * ਆਈ ਟੀ ਆਈ (ਲੜਕੀਆਂ) * ਡੀ ਐਨ ਮਾਡਲ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ * ਆਰ ਕੇ ਐਸ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ * ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ * ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਸਕੂਲ * ਬਲੂਮਿੰਗ ਬਡਸ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ * ਮਾਉਂਟ ਲਿਟਰਾ ਜ਼ੀ ਸਕੂਲ, ਮੋਗਾ * ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ * ਲਿਟਲ ਮਲੇਨਿਅਮ ਸਕੂਲ * ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ ਸਪੋਰਟਸ ਅਕੈਡਮੀ * ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਲਿਟਲ ਮਲੇਨਿਅਮ ਸਕੂਲ ਮੋਗਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਟੌਪ 10 ਪ੍ਰੀ ਸਕੂਲ / ਪਲੇਵੇਅ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਨਫੀਡ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸਰਵੇ 2016 ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬੈਸਟ ਟੌਪ 100 ਪ੍ਰੀਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ== * ਗਦਰੀ ਬਾਬਾ ਰੂੜ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਚੂਹੜ ਚੱਕ * ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, [[ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ। *ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਰੋਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। *ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ, ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਸੈਨਾਨੀ, ਢੁੱਡੀਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। * ਸਰਦਾਰ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਚੂਹੜ ਚੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। *ਬਾਬਾ ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਰਾਧਾ ਸਵਾਮੀ ਸਤਸੰਗ ਬਿਆਸ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਮੋਗਾ ਦੇ ਹਨ। *[[ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪਾਨੀ]], ਭਾਰਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਮਰੀਕਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋ ਫਾਈਬਰ ਆਪਟਿਕਸ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। *[[ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]], ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ। *ਜਥੇਦਾਰ ਤੋਤਾ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ। * ਸੋਨੂੰ ਸੂਦ, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ। * ਮੂਰਤੀ ਕਾਰ - ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ *ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ - ਨਾਵਲਕਾਰ। <ref>{{cite news|last1=Webdesk|first1=DNA News|title=Moga molestation: Punjab education minister stirs up controversy, says victim death 'god's will'|url=http://www.dnaindia.com/india/report-moga-molestation-punjab-education-minister-stirs-up-controversy-says-victim-death-god-s-will-2082508|accessdate=2 May 2015|publisher=DNA India|date=2 May 2015}}</ref><ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref><ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|accessdate=2011-09-30|quote=Montana 989,415|archive-date=2011-08-23|archive-url=https://www.webcitation.org/619lRoKht?url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|dead-url=yes}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] iuufmw4r8zf6uzbjvdzumtm39kl5obu 0 17699 836278 830341 2026-04-03T01:07:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836278 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ | image = The Prime Minister Shri Atal Bihari Vajpayee delivering his speech at the 12th SAARC Summit in Islamabad, Pakistan on January 4, 2004 (1).jpg | office = ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ | deputy = [[ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ]] | predecessor = [[ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ]] | president = [[ਕੋਚੇਰਿਲ ਰਮਣ ਨਾਰਾਇਣਨ]]<br />[[ਏ.ਪੀ.ਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]] | successor = [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] | signature = Atal_Bihari_Vajpayee's_Autograph_in_Hindi.jpg | predecessor2 = [[ਪੀ ਵੀ ਨਰਸਿਮਾ ਰਾਓ]] | president2 = [[ਸ਼ੰਕਰ ਦਯਾਲ ਸ਼ਰਮਾ]] | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] {{small|(1980–16 ਅਗਸਤ 2018)}} | vicepresident2 = [[ਕੋਚੇਰਿਲ ਰਮਣ ਨਾਰਾਇਣਨ]] | successor2 = [[ਐਚ.ਡੀ ਦੇਵ ਗੌੜਾ]] | birth_date = {{Birth date|df=y|1924|12|25}} | birth_place = [[ਗਵਾਲੀਅਰ]], [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਰਿਆਸਤ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]<br/> (ਹੁਣ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਚ) | death_date = {{death date and age|2018|8|16|1924|12|25|df=y}} | death_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | otherparty = [[ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] {{small|(1977—1980)}} <br /> [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ]] {{small|(before 1977)}} | alma_mater = ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ, [[ਕਾਨਪੁਰ]] | profession = [[ਲੇਖਕ]], [[ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ]], [[ਕਵੀ]] | awards = [[ਭਾਰਤ ਰਤਨ]] (2015)<br>[[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ]] (1992) | term_start = 19 ਮਾਰਚ 1998 | term_end = 22 ਮਈ 2004 | term_start2 = 16 ਮਈ 1996 | term_end2 = 1 ਜੂਨ 1996 | office3 = ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ | primeminister5 = [[ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ]] | term_start5 = 26 ਮਾਰਚ 1977 | term_end5 = 28 ਜੁਲਾਈ 1979 | predecessor5 = ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਵ ਚਵ੍ਹਾਣ | successor5 = ਸ਼ਿਆਮ ਨੰਦਨ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ }} '''ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ''' (25 ਦਸੰਬਰ 1924 &ndash; 16 ਅਗਸਤ 2018) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1996 ਵਿੱਚ 13 ਦਿਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1998 ਤੋਂ 1999 ਤਕ ਗਿਆਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ 1999 ਤੋਂ 2004 ਤਕ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, [[ਭਾਰਤ ਰਤਨ]] ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਵਾਜਪਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ 25 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਮਰ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ 16 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।<ref>[https://punjab.news18.com/news/national/atal-biahi-dead-32539.html ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਨਹੀਂ ਰਹੇ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਸਿਆਸੀ ਯਾਤਰਾ== 1996 ਨੂੰ 13 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਤੇ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਛੱਡਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ]] ਦੇ ਵਚਨ ਦੁਹਰਾਏ ਕਿ ‘‘ਮੈਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਡਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬਦਨਾਮੀ ਤੋਂ।’’ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬੇਦਾਗ਼ ਤੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ। 60 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਯਾਤਰਾ ‘ਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਵੇ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਜਲਸਿਆਂ-ਜਲੂਸਾਂ ’ਚ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਫਲਾਣੀ ਮੀਟਿੰਗ ‘ਚ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੇ। ਤੇਜਸਵੀ ਵਾਣੀ ਦੇ ਧਾਰਨੀ, ਭਾਸ਼ਣ ਕਲਾ ’ਚ ਮਾਹਿਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ’ਤੇ ਸ਼ਬਦੀ ਤੀਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਵਾਜਪਾਈ ਵਰਗੇ ਨੇਤਾ ਹੁਣ ਕਿੱਥੋਂ ਲੱਭੀਏ। ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਮੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ/ਜਨ ਸਭਾਵਾਂ ’ਚ ਸੁੰਨਾਪਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ==ਸਿਆਸਤਦਾਨ== ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਥਿਤੀ ‘ਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਿਸੇ ਲਈ ਅੱਪਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ। ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਜਪਾਈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ-ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹਾਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਜਪਾਈ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧੀ-ਸਪਾਟ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਈ ਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਸਿਆਸਤ ਕੀਤੀ। ਸਿਆਸੀ ਮੰਚ ਉਤੋਂ ਵਾਜਪਾਈ ਕੀ ਹਟੇ ਕਿ ਸਿਆਸਤ ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ ’ਤੇ ਉਤਰ ਆਈ, ਘਪਲੇ, [[ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ]], ਦੂਸ਼ਣਬਾਜ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ‘ਚ ਪੈਸਾ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੰਸਦ ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਰਿਆਦਾਵਾਂ ਭੰਗ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਜਪਾਈ 6 ਸਾਲਾਂ ’ਚ 3 ਵਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ [[ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ]] ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ। ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਦਲੀਲ ‘ਚ ਵੀ ਮਿੱਠਾਪਣ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਨੂੰ 1984 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 2 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਅਟਲ ਜੀ ਨੇ ਚੁਟਕੀ ਲਈ-‘ਹਮ ਦੋ ਹਮਾਰੇ ਦੋ‘। [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਨੂੰ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ‘ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ‘ ਬਾਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਮਾਣਯੋਗ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੱਸ ‘ਚ ਬਿਠਾ ਕੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਲੈ ਗਏ। [[File:U.S. President George W. Bush welcomes Prime Minister Atal Bihari Vajpayee of India to the Oval Office 2001.jpg|thumb|ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਬੁਸ਼ ਨਾਲ]] == ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਕਾਲ == '''ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਣਾ''' 11 ਅਤੇ 13 ਮਈ 1998 ਨੂੰ, ਅਟਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੋਖਰਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਭੂਮੀਗਤ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਸ਼ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਨਵਾਜਿਆ। '''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀ''' 19 ਫਰਵਰੀ 1999 ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਤੱਕ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਸਦਾ-ਏ-ਸਰਹਦ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਾਜਪਾਈ ਜੀ ਪਹਿਲੇ ਯਾਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗਏ ਅਤੇ [[ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼|ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="RD">{{cite news|url=http://www.rediff.com/news/2007/feb/20samblast2.htm|title=Delhi-Lahore bus leaves for Pak|date=फ़रवरी 20, 2007|work=[[rediff.com]]|publisher=रीडिफ डॉट कॉम इंडिया लिमिटेड|accessdate=2008-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015180512/http://www.rediff.com/news/2007/feb/20samblast2.htm|archive-date=15 अक्तूबर 2018|url-status=live}}</ref> [[ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ|'''ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ''']] ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਕਾਰਗਿਲ ਖੇਤਰ 'ਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅਟਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਧੀਰਜ ਪਰ ਠੋਸ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਣਸੁਖਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਾਨੀ ਤੇ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ। '''''ਵਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਕੰਮ''''' ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਵੇਰੀ ਜਲ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਹੱਲ ਕੀਤਾ। ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾਰਜ ਸਮੂਹ, ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਜਲੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਸਮੂਹ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ; ਨਵੀਂ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕੋਂਕਣ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੋ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮੇਟੀ, ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਕਮੇਟੀ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਪਤਕਾਰੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਖੇਤਰ ਲਈ ਸੱਤ ਬਿੰਦੂ ਗਰੀਬੀ ਹਟਾਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਕਾਨ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਬਨ ਸੀਲਿੰਗ ਐਕਟ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਥ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰੀਲੀਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। == '''ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ''' == * ਰਗ ਰਗ ਹਿੰਦੂ ਮੇਰਾ ਪਰਿਚਯ (रग-रग हिन्दू मेरा परिचय) * ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਜਾ ਹੱਤਿਆ (मृत्यु या हत्या) * ਅਮਰ ਬਲੀਦਾਨ (अमर बलिदान (लोक सभा में अटल जी के वक्तव्यों का संग्रह) * ਕੈਦੀ ਕਵੀਰਾਯ ਕੀ ਕੁੰਡਲੀਆਂ (कैदी कविराय की कुण्डलियाँ) * ਸੰਸਦ ਮੇਂ ਤੀਨ ਦਸ਼ਕ (संसद में तीन दशक) * ਅਮਰ ਆਗ ਹੈ (अमर आग है) * ਕੁਛ ਲੇਖ ਕੁਛ ਭਾਸ਼ਣ (कुछ लेख: कुछ भाषण) * ਸੈਕੂਲਰ ਵਾਦ (सेक्युलर वाद) * ਰਾਜਨੀਤੀ ਕੀ ਰਪਟੀਲੀ ਰਾਹੇਂ (राजनीति की रपटीली राहें) * ਬਿੰਦੂ-ਬਿੰਦੂ ਵਿਚਾਰ (बिन्दु बिन्दु विचार) == ਇਨਾਮ/ਪੁਰਸਕਾਰ == * ''1992'': [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] * ''1993'': ਡੀ. ਲਿਟ ([[ਕਾਨਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]) * '''1994'': [[ਬਲਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ|ਲੋਕਮਾਨਿਆ ਤਿਲਕ]] ਅਵਾਰਡ * ''1994'': ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਸਦੀ ਅਵਾਰਡ * '''1994'': ਭਾਰਤ ਰਤਨ [[ਗੋਬਿੰਦ ਵੱਲਭ ਪੰਤ|ਪੰਡਿਤ ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲਭ ਪੰਤ]] ਅਵਾਰਡ * <nowiki>''</nowiki>''2015'': ਡੀ ਲਿਟ ([[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭੋਜ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]) ਜੀਆ ਲਾਲ ਬੈਰਵਾ (ਦੇਉਲੀ) * <nowiki>''</nowiki>''2015'': 'ਫਰੈਂਡਜ਼ ਆਫ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਵਾਰ ਅਵਾਰਡ', ([[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ''2015'' : [[ਭਾਰਤ ਰਤਨ]] == ਚਿਤਰ ਗੈਲਰੀ == <gallery> ਤਸਵੀਰ:Ab vajpayee.jpg|ਅਟੱਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ File:Atal Bihari Vajpayee's Autograph in Hindi.jpg|ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਦਸਤਖਤ File:Vladimir Putin in India 2-5 October 2000-11.jpg| 5 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} {{Prime ministers of India}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ]] 66p5jj4ec0rjhagdfg4z3m8fbt4c1ur 0 21098 836262 835119 2026-04-02T21:41:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836262 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = |conventional_long_name = ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ ਰਾਜ |common_name = ਹਿੰਦ-ਯਵਨ ਰਾਜ |continent = ਏਸ਼ੀਆ |region = |country =ਭਾਰਤ |era = [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਹਾਸ|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ]] |status = |event_start = |year_start = 180 ਈ ਪੂ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = 10 ਏ ਡੀ |date_end = |p1 = ਯੂਨਾਨੀ-ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਰਾਜ |flag_p1 = |s1 = ਇੰਡੋ-ਸਿਥੀਅਨ |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = Indo-Greeks 100bc.jpg |image_map_caption = 100 ਈ ਪੂ ਵਿੱਚ .ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ ਰਾਜ |capital = [[ਕਾਕੇਕਸ ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ]]<br/>[[ਸਿਰਕਪ]]/[[ਤਕਸਿਲਾ]]<br/>[[ਸਗਾਲਾ]]/[[ਸਿਆਲਕੋਟ]]<br/>[[ਪੁਸ਼ਕਲਾਵਤੀ]]/[[ਚਾਰਸਾਦਾ]] |common_languages = [[ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਨਾਨੀ]] ([[ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ]])<br/>[[ਪਾਲੀ]] ([[ਖਰੋਸ਼ਠੀ]] ਲਿਪੀ)<br/> [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]]<br /> [[ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ]]<br /> ([[ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ|ਬ੍ਰਾਹਮੀ]] ਲਿਪੀ) |religion = [[ਬੋਧੀ]]<br/>[[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਧਰਮ]]<br/>[[ਹਿੰਦੂ]]<br/>[[ਜ਼ੋਰਾਸ਼ਟਰੀ]] |government_type =ਰਾਜਤੰਤਰ |leader1 = [[ਅਪੋਲੋਡੋਟਸ I]] |year_leader1 = 180–160 ਈ ਪੂ |leader2 = [[ਸਤਰੈਟੋ II]] |year_leader2 = 25 ਈ ਪੂ – ਏ ਡੀ 10 |title_leader = [[Indo-Greek Kingdom#List of the Indo-Greek kings and their territories|ਰਾਜਾ]] |legislature = |stat_area1 = 2500000 |today = {{flag|ਭਾਰਤ}}<br>{{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}}<br>{{flag|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ}}<br>{{flag|ਤੁਰਕਮੇਨਸਤਾਨ}} }} '''ਹਿੰਦ-ਯਵਨ ਰਾਜ''' [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੇ ਪੱਛਮ-ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ੨੦੦ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ੧੦ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਸਨ।[[ਤਸਵੀਰ:DemetriusIMet.jpg|thumbnail|'''''ਦੇਮੇਤਰੀਸ ਪਹਿਲੇ''''' ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਕਾ, ਇਸ ਬੈਕਟ੍ਰੀਆਈ ਯੂਨਾਨੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੀ ਭਾਰਤ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਟੋਪੀ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।]] ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ੩੦ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਹਿੰਦ-ਯਵਨ ਰਾਜੇ ਰਹੇ ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਤਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ [[ਬੈਕਟਰੀਆ]] ਦੇ ਦੀਮੀਤਰੀ (ਦੇਮੇਤਰੀਸ ਪਹਿਲੇ) ਯਵਨ (ਯੂਨਾਨੀ) ਰਾਜਾ ਨੇ ੧੮੦ ਈ ਪੂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ-ਕੁਸ਼ ਪਹਾੜ ਸਿਲਸਿਲਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮ-ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ।<ref name="ref14cixol">{{cite web | title=India condensed: 5000 years of history & culture | author=Anjana Motihar Chandra | publisher=Marshall Cavendish, 2007 | isbn=9789812613509 | url=http://books.google.com/books?id=of7t-odF0t4C}}</ref> ਆਪਣੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ, ਵੇਸ਼ਭੂਸ਼ਾ, ਚਿਹਨਾਂ, ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ-ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਰਲੇਵਾਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ [[ਹਿੰਦੂ]] ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਹਿੰਦ-ਯਵਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਕਰਮਣਾਂ ਨਾਲ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਭਾਵੇਂ ੧੦ ਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਤੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਬਿਰਾਦਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮੋ ਗਏ।<ref name="ref42ruyuc">{{cite web | title=Rome and the Mediterranean to 133 B.C.Volume 8 of The Cambridge Ancient History, Iorwerth Eiddon Stephen Edwards, ISBN 0-521-85073-8, 9780521850735Volume 8 of The Cambridge Ancient History 14 Volume Set in 19 Hardback Parts | author=A. E. Astin, F. W. Walbank, M. W. Frederiksen | publisher=Cambridge University Press, 1989 | isbn=9780521234481 | url=http://books.google.com/books?id=5Oe1u1H_OSMC | quote=''... When the Greeks of Bactria and India lost their kingdom they were not all killed, nor did they return to Greece. They were merged with the people of the area and worked for the new masters ...''}}</ref> == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *[http://www.med.unc.edu/~nupam/greek1.html Indo-Greek history and coins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041205012100/http://www.med.unc.edu/~nupam/greek1.html |date=2004-12-05 }} *[http://www.wildwinds.com/coins/greece/baktria/i.html Ancient coinage of the Greco-Bactrian and Indo-Greek kingdoms] *[http://www.gengo.l.u-tokyo.ac.jp/~hkum/bactrian.html Text of Prof. Nicholas Sims-Williams (University of London) mentioning the arrival of the Kushans and the replacement of Greek Language.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610192252/http://www.gengo.l.u-tokyo.ac.jp/~hkum/bactrian.html |date=2007-06-10 }} *[http://www.dbaol.com/armies/army_50_figure_1.htm Wargame reconstitution of Indo-Greek armies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615035333/http://www.dbaol.com/armies/army_50_figure_1.htm |date=2013-06-15 }} *[http://groups.yahoo.com/group/Hellenistica/files/ Files dealing with Indo-Greeks & a genealogy of the Bactrian kings] *[http://sites.google.com/site/grecoindian The impact of Greco-Indian Culture on Western Civilisation] *[http://www.ancientopedia.com/article/164/ Some new hypotheses on the Greco-Bactrian and Indo-Greek kingdoms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119151809/http://ancientopedia.com/article/164/ |date=2010-11-19 }} by Antoine Simonin *[http://www.ancientopedia.com/article/163/ Greco-Bactrian and Indo-Greek Kingdoms in Ancient Texts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119151504/http://ancientopedia.com/article/163/ |date=2010-11-19 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} kr56bge7m4g2ea4tx6sezgv4blnggde 0 21307 836218 574761 2026-04-02T13:57:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836218 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Custapp.jpg|right|thumb|300px|ਸ਼ਰੀਫ਼ਾ]] '''ਸੀਤਾਫਲ''' ਜਾਂ '''ਸ਼ਰੀਫ਼ਾ''' ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਫਲ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://opaals.iitk.ac.in/deal/embed.jsp?url=crops-type.jsp&url2=96&url3=&url4=%E0%A4%AB%E0%A4%B2&url5=%E0%A4%B6%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%AB%E0%A4%BE&url6=HI ਸੀਤਾਫਲ ਦੀ ਖੇਤੀ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://karen.mychronicles.net/?p=86 Custard apple with pictures of the fruit and the tree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018081220/http://karen.mychronicles.net/?p=86 |date=2005-10-18 }} * [http://dx.doi.org/10.1016/j.biombioe.2005.05.001 Prospects and potential of fatty acid methyl esters of some non-traditional seed oils for use as biodiesel in India] * [http://www.flickr.com/search/?q=annona%20reticulata&w=all Photos] * [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/custard_apple.html Purdue Crop Index page] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANRE USDA page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013093144/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANRE |date=2010-10-13 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} mnrxb0hq2nwu7o6o8fty89hxep9u9c2 0 27095 836307 826506 2026-04-03T07:44:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836307 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ | native_name = | native_name_lang = pa | other_name = | nickname = | settlement_type = ਕਸਬਾ | image_skyline = Tsks.JPG | image_alt = | image_caption = ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਆਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ | latd = 31.23 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.50 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜਿੱਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] | established_title = <!-- ਸਥਾਪਤ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = ਵਿਧਾਇਕ | leader_name1 = ਮਦਨ ਮੋਹਣ ਮਿੱਤਲ | leader_title2 = ਸਾਂਸਦ | leader_name2 = ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਕ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਡਾਕ ਸੂਚਕ ਸੰਖਿਆ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 140118 | area_code_type = ਦੂਰਭਾਸ਼ ਕੋਡ | area_code = 91-1887 | registration_plate = PB 16 (ਪੀਬੀ 16) | website = {{URL|www.CityAnandpursahib.com}} | footnotes = }} '''ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ''' ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]] ਨੇ 1665 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 19 ਜੂਨ 1665 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵੱਲੋਂ [[ਭੋਰਾ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਕੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਉਪਰੰਤ 1665 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਤੋਂ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਮਾਖੋਵਾਲ ਸੀ। ਦੰਦਕਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਥੇ ਮਾਖੋ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਡਾਕੂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਸਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਨੀਕ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਨਾਮੀ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਤਾਂ ਮਾਖੋ ਡਾਕੂ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਨੇ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਤੋਰਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ==ਕਿਲ੍ਹੇ== ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਬੌਧਿਕਤਾ, ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਵਕਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਲਈ ਪੰਜ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ, ਲੋਹਗੜ੍ਹ, ਹੋਲਗੜ੍ਹ, ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੰਜ ਕਿਲੇ ਉਸਾਰੇ। ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੰਨ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। *ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ [[ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਹੀ ਉਸਾਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਪਰੈਲ 1689 ਵਿੱਚ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। *[[ਕਿਲ੍ਹਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਖ਼ਾਸ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ [[ਸਤਲੁਜ]] ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸੀ। *ਤੀਜੇ [[ਕਿਲ੍ਹੇ ਹੋਲਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਸਦਾ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। *ਚੌਥਾ [[ਕਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ]] ਸਾਹਿਬ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। *ਪੰਜਵਾਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ [[ਕਿਲ੍ਹਾ ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ]] ਵੀ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਭਗਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਆਵਾਗਮਨ == ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ। == ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ == ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਦੋ ਸਬਦਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਹੋਲਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਮਲਾ ਕਰਣਾ। ਮਹੱਲਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਹਮਲਾ ਕਰਣਾ ਹੈ। ਹੋਲਾ-ਮਹੱਲਾ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਾ ਨਿਆਰੇਪਨ ਦਾ ਪਰਤੀਤ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਟੋਲਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਬੋਲਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਲੀਆਂ ਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹੋਲਾ। ਹੋਲਾ-ਮਹੱਲਾ 1700ਈ. ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਕੇ ਹੋਲਗੜ੍ਹ ਸਮਾਪਤ ਹੋਂਦਾ ਹੈ।....... [[ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ]] == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.sikhnet.com/oldsikhnet/AnandpurSahib/ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130820090747/http://www.sikhnet.com/oldsikhnet/AnandpurSahib/ |date=2013-08-20 }} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਤੀਰਥ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] ku9uoqx682lyniavi1lkx2y9qmigoss 0 30017 836291 836124 2026-04-03T03:36:47Z Tamanpreet Kaur 26648 836291 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name= ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ | image = Constitution of India.jpg | image_size= | image_caption= [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ|ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ]] ਦੀ [https://www.wdl.org/en/item/2672/view/1/1/ ਮੂਲ ਲਿਖਤ] | date_ratified= {{Start date and age|df=yes|1949|11|26}} | date_effective= {{Start date and age|df=yes|1950|01|26}} | writer= | signers= ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ 284 ਮੈਂਬਰ | purpose= | system = [[ਸੰਘ|ਸੰਘੀ]] [[ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ|ਸੰਸਦੀ]] [[ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ]] | number_entrenchments = 2 | date_last_amended = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ 105ਵੀਂ ਸੋਧ|10 ਅਗਸਤ 2021 (105ਵੀਂ)]] | citation = {{citation |url= http://legislative.gov.in/sites/default/files/COI.pdf |title= ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ |date= 2020-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929185051/http://legislative.gov.in/sites/default/files/COI.pdf|archive-date= 2020-09-29}} | federalism = ਸੰਘੀ<ref name=structure /> | chambers = [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਦੋ]] ([[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਅਤੇ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]]) | branches = ਤਿੰਨ (ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ, ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ) | executive = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]]–ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕੈਬਨਿਟ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਸੰਸਦ]] ਦੇ [[ਲੋਕ ਸਭਾ|ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ]] ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ | jurisdiction = {{flag|ਭਾਰਤ}} | courts = [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]], [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ|ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤਾਂ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤਾਂ]] | number_amendments = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਸੋਧਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|106]] | electoral_college = ਹਾਂ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ | supersedes = [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ 1935]]<br /> ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਐਕਟ 1947 | location_of_document = [[ਸੰਸਦ ਭਵਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੰਸਦ ਭਵਨ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | head_of_state=[[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] }} '''ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Constitution of India''') [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ|ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਕਾਨੂੰਨ]] ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਵਿਧਾਨ ਹੈ।<ref name=":22" /><ref name=":02">{{Cite book|last=Pylee|first=Moolamattom Varkey|title=India's Constitution|publisher=R. Chand & Company|year=1994|isbn=978-8121904032|edition=5th rev. and enl.|location=[[New Delhi]]|pages=3|oclc=35022507}}</ref><ref name="original">{{cite book|title=Original edition with original artwork - The Constitution of India|date=26 November 1949|publisher=Government of India|location=New Delhi|url=https://www.wdl.org/en/item/2672/view/1/1/|access-date=22 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322045811/https://www.wdl.org/en/item/2672/view/1/1/|archive-date=22 March 2019|url-status=live}}</ref><ref name=":9">{{cite web |title=Preface, The constitution of India |url=http://india.gov.in/sites/upload_files/npi/files/coi_preface.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150331033925/http://india.gov.in/sites/upload_files/npi/files/coi_preface.pdf |archive-date=31 March 2015 |access-date=5 February 2015 |publisher=Government of India}}</ref> ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬੁਨਿਆਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੋਡ, ਢਾਂਚੇ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਐੱਮ ਐੱਨ ਰਾਏ|ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ [[ਮੁੱਢਲੇ ਅਧਿਕਾਰ (ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਰਾਈਟਸ)|ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]], [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ]] ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਸੰਸਦ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਸਦ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ) ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੇ [[ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ|ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਸੰਸਦ]] ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਓਵਰਰਾਈਡ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।<ref>{{cite web|url=https://unacademy.com/content/karnataka-psc/study-material/polity/basic-structure-doctrine/|title=Basic Structure Doctrine|access-date=10 September 2023|archive-date=30 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130031416/https://unacademy.com/content/karnataka-psc/study-material/polity/basic-structure-doctrine/|url-status=live}}</ref> [[File:Dr. Ambedkar and the constitution 2015 stamp of India.jpg|thumb| ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਅਤੇ 2015 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਇਸਨੂੰ 26 ਨਵੰਬਰ 1949 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="law_min_intro">{{cite web |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/introd.htm |title=Introduction to Constitution of India |access-date=14 October 2008 |publisher=Ministry of Law and Justice of India |date=29 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022161409/http://indiacode.nic.in/coiweb/introd.htm |archive-date=22 October 2014 |url-status=live }}</ref> ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ 1935]] ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੰਚਾਲਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਜੋਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਡੋਮੀਨੀਅਨ]] [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਣਰਾਜ]] ਬਣ ਗਿਆ। ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਇਸਦੇ ਫਰੇਮਰਾਂ ਨੇ ਧਾਰਾ 395 ਵਿੱਚ [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ]] ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਐਕਟਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news|last=Swaminathan|first=Shivprasad|title=India's benign constitutional revolution|journal=The Hindu: Opinion|date=26 January 2013|url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/indias-benign-constitutional-revolution/article4345212.ece|access-date=18 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130301174137/http://www.thehindu.com/opinion/lead/indias-benign-constitutional-revolution/article4345212.ece|archive-date=1 March 2013|url-status=live}}</ref> ਭਾਰਤ ਆਪਣਾ ਸੰਵਿਧਾਨ 26 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ [[ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ (ਭਾਰਤ)|ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Hari Das">{{cite book|title=Political System of India|last=Das|first=Hari|publisher=Anmol Publications|year=2002|isbn=978-8174884961|edition=Reprint|location=[[New Delhi]]|pages=120}}</ref> ਸੰਵਿਧਾਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਜ|ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ]], ਸਮਾਜਵਾਦੀ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ, ਅਤੇ [[ਲੋਕਰਾਜ|ਜਮਹੂਰੀ]] [[ਗਣਰਾਜ]] ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ [[ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.ncert.nic.in/html/pdf/schoolcurriculum/ncfsc/judge51_80.pdf#page=18|title=Aruna Roy & Ors. v. Union of India & Ors.|date=12 September 2002|publisher=Supreme Court of India|page=18/30|access-date=11 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507005232/http://www.ncert.nic.in/html/pdf/schoolcurriculum/ncfsc/judge51_80.pdf#page=18|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Preamble of the Constitution of India|url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss%283%29.pdf|publisher=Ministry of Law & Justice|access-date=29 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20171009180953/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss%283%29.pdf|archive-date=9 October 2017|url-status=dead}}</ref> 1950 ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਵਿਧਾਨ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ [[ਨਵਾਂ ਸੰਸਦ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਸੰਸਦ ਭਵਨ]] ਵਿੱਚ [[ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ]] ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="jpi">{{cite journal |last1=Malhotra |first1=G. C. |title=The Parliament Estate |journal=The Journal of Parliamentary Information |date=September 2000 |volume=XLVI |issue=3 |page=406 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/764132/1/jpi_September_2000.pdf |access-date=17 October 2022 |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003075824/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/764132/1/jpi_September_2000.pdf |url-status=live }}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Babasaheb Ambedkar, chairman of the Drafting Committee, presenting the final draft of the Indian Constitution to Dr. Rajendra Prasad on 25 November, 1949.jpg|thumb|ਬਾਬਾਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ, ਡਰਾਫਟਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਨੇ 25 ਨਵੰਬਰ 1949 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਮਸੌਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਆਕਸ਼ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ]] 1928 ਵਿੱਚ, ਆਲ ਪਾਰਟੀਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ [[ਲਖਨਊ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਬੁਲਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਨਹਿਰੂ ਰਿਪੋਰਟ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="ElsterGargarellaNareshRasch2018">{{cite book|last1=Elster|first1=Jon|last2=Gargarella|first2=Roberto|last3=Naresh|first3=Vatsal|last4=Rasch|first4=Bjørn Erik|title=Constituent Assemblies|date=2018|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-42752-4|page=64|language=en|quote=Nevertheless, partition increased the dominance of the Congress Party in the constituent assembly, which in turn made it easier for its leadership to incorporate in the constitution elements of its vision of Indian unity. This vision was based on a decades-long period of Congress-led consultation concerning the future independent constitution. More importantly, it rested on a detailed draft constitution adopted in 1928 by the All Parties Conference that met in Lucknow. The draft, known as the "Nehru Report," was written by a seven-member committee, chaired by Motilal Nehru. ... The committee was appointed during the May 1928 meeting of the All Parties Conference, which included representatives of all the major political organizations in India, including the All-India Hindu Mahasabha, the All-India Muslim League, the All-India Liberal Federation, the States' Peoples Conference, The Central Khalifat Committee, the All-India Conference of Indian Christians, and others.}}</ref> ਭਾਰਤ 1858 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। 1947 ਤੋਂ 1950 ਤੱਕ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਰਹੀ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਐਕਟ 1947 ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ 1935]] ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ, [[ਲੋਕਤੰਤਰ|ਲੋਕਤੰਤਰੀ]] ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 5, 6, 7, 8, 9, 60, 324, 366, 367, 379, 380, 388, 391, 392, 393 ਅਤੇ 394 26 ਨਵੰਬਰ 1949 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=SHORT TITLE, COMMENCEMENT AUTHORITATIVE TEXT IN HINDI AND REPEALS |url=http://www.constitution.org/cons/india/p22394.html |archive-date=2015-02-20 |access-date=2023-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220131327/http://www.constitution.org/cons/india/p22394.html |url-status=bot: unknown }}</ref> == ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਸਭਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Sir Samuel Hoare GGBain.jpg|thumb|ਸੈਮੂਅਲ ਹੋਅਰ ਨੇ 1935 ਦੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮਸੌਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਈ ਅਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ]] ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਖਰੜਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਣ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 389 ਮੈਂਬਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ (ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਟਾ ਕੇ 299 ਹੋ ਗਈ) ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 165 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਸੈਸ਼ਨ ਹੋਏ।<ref>{{Cite web |title=Making of Indian Constitution |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/News-Analysis/2015-11-26/Making-of-Indian-Constitution/188947}}</ref> === ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ === # ਡਰਾਫਟਿੰਗ ਕਮੇਟੀ - [[ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਦਕਰ]] # ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਵਰ ਕਮੇਟੀ - [[ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] # ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਕਮੇਟੀ - [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] # ਰਾਜ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਮੇਟੀ - [[ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ]] # ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕੀਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ - [[ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ|ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ]] # ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਮੇਟੀ ਨਿਯਮ ਕਮੇਟੀ - [[ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ|ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]] # ਸਟੇਟ ਕਮੇਟੀ (ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਕਮੇਟੀ) - [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] # ਸੰਚਾਲਨ ਕਮੇਟੀ - [[ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ|ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]] # ਝੰਡਾ ਕਮੇਟੀ - [[ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ|ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]] # ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਭਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ - [[ਗਣੇਸ਼ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮਾਵਲੰਕਰ|ਜੀ. ਵੀ. ਮਾਲਵੰਕਰ]] # ਸਦਨ ਕਮੇਟੀ - [[ਪੱਟਾਭੀ ਸੀਤਾਰਮਈਆ]] # ਭਾਸ਼ਾ ਕਮੇਟੀ - [[ਮੋਟੁਰੀ ਸੱਤਿਆਨਾਰਾਇਣ]] # ਵਪਾਰਕ ਕਮੇਟੀ - [[ਕੇ ਐਮ ਮੁਨਸ਼ੀ|ਕੇ. ਐੱਮ ਮੁਨਸ਼ੀ]] === ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸ਼ੈਸ਼ਨ === {| class="wikitable" |- ! ਸ਼ੈਸ਼ਨ !! ਮਿਤੀ |- | I|| 9–23 ਦਸੰਬਰ 1946 |- | II|| 20–25 ਜਨਵਰੀ 1947 |- | III|| 28 ਅਪਰੈਲ ਤੋਂ 2 ਮਈ 1947 |- | IV|| 14–13 ਜੁਲਾਈ 1947 |- | V|| 14–30 ਅਗਸਤ 1947 |- | VI|| 27 ਜਨਵਰੀ 1948 |- | VII|| 4 ਨਵੰਬਰ 1948 ਤੋਂ 8 ਜਨਵਰੀ 1949 |- | VIII|| 16 ਮਈ ਤੋਂ 16 ਜੂਨ 1949 |- | IX|| 30 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ 18 ਸਤੰਬਰ 1949 |- | X|| 6–17 ਅਕਤੂਬਰ 1949 |- | XI|| 14–26 ਨਵੰਬਰ 1949 |- | XII|| 24 ਜਨਵਰੀ 1950 |} === ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਿਤੀਆਂ === * 9 ਦਸੰਬਰ 1946 - ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਸਭਾ ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸੈਸ਼ਨ<ref name=":0" /> * 11 ਦਸੰਬਰ 1946 - ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ - [[ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ|ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]], ਉਪ-ਚੇਅਰਮੈਨ [[ਹਰੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਮੁਖਰਜੀ]] ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ [[ਬੀ.ਐਨ. ਰਾਉ]] * 13 ਦਸੰਬਰ 1946 - [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ 'ਉਦੇਸ਼ ਮਤਾ' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਦੀ [[ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ]] ਬਣ ਗਿਆ। * 22 ਜਨਵਰੀ 1947 - ਉਦੇਸ਼ ਮਤਾ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * 22 ਜੁਲਾਈ 1947 - [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਝੰਡਾ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ]] ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। * 29 ਅਗਸਤ 1947 - [[ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਦਕਰ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ]] ਨੂੰ ਡਰਾਫਟ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹੋਰ 6 ਮੈਂਬਰ ਸਨ: [[ਕੇ ਐਮ ਮੁਨਸ਼ੀ|ਕੇ.ਐਮ.ਮੁਨਸ਼ੀ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਦੁਲਾਹ]], [[ਅੱਲਾਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਅਈਅਰ]], [[ਗੋਪਾਲਾ ਸਵਾਮੀ ਅਯੰਗਰ]], [[ਐਨ. ਮਾਧਵ ਰਾਓ]] (ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਬੀ.ਐਲ. ਮਿੱਤਰ]] ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ ਸੀ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ ਬਿਮਾਰ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ), ਟੀ.ਟੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਾਚਾਰੀ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੀ.ਪੀ. ਖੇਤਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ) * 26 ਨਵੰਬਰ 1949 - 'ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ' ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਅਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=The Original Unamended Constitution of India |url=https://www.loc.gov/item/57026883}}</ref>[[ਤਸਵੀਰ:Jawaharlal Nehru signing Indian Constitution.jpg|thumb|ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨੇਹਰੂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ‘ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]]24 ਜਨਵਰੀ 1950 - ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮੀਟਿੰਗ। 'ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ' (395 ਧਾਰਾਵਾਂ, 8 ਅਨੁਸੂਚੀਆਂ, 22 ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਸਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਖਤ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਹੀ [[ਕੌਮੀ ਗੀਤ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ]] ਅਤੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਣ]] ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। * 26 ਜਨਵਰੀ 1950 - 'ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ' 2 ਸਾਲ, 11 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 18 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, 6.4 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ।<ref name=":0">{{Cite web |date=11 May 2011 |title=First Day In Constitutional Assembly |url=http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/facts.htm |archive-date=2011-05-11 |website=parliamentofindia.nic.in |access-date=2023-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511104514/http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/facts.htm |url-status=bot: unknown }}</ref> * [[ਤਸਵੀਰ:A Constituent Assembly of India meeting in 1950.jpg|thumb]]28 ਜਨਵਰੀ 1950 - [[ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ * [[ਗਣੇਸ਼ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮਾਵਲੰਕਰ]] ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, [[ਗਣਤੰਤਰ]] ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਸਪੀਕਰ ਸਨ। == ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ<ref>{{Cite web |title=Borrowed Features of Indian Constitution |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/constitution-day-borrowed-features-in-the-indian-constitution-1622632-2019-11-26 |archive-date=2023-05-04 |website=India Today}}</ref> == ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਾਰਾਵਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ {| class="wikitable" |+ ![[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ! * ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ * ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ * ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ * ਇਕਹਿਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ * ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਰਾਜ |- ![[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ! * ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ * ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ * ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ * ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੇ ਮਹਾਂਦੋਸ਼ * ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਤੇ ਮਹਾਂਦੋਸ਼ |- ![[ਆਇਰਲੈਂਡ]] ! * ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ * ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ * ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤੀ |- ![[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ! * ਸੋਧਾਂ * ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ |- ![[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ|ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ]] ! * ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ * ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ |- ![[ਜਰਮਨੀ]] ! * ਐਮਰਜੈਂਸੀ * ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ |} ==ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਥ<ref>{{Cite book|title=Indian Polity for Civil Services Examinations|last=Lakshmikanth|first=M|publisher=Tata McGraw Hill Education Private Limited|year=2011}}</ref>== #ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ 'ਚ 2 ਸਾਲ, 11 ਮਹੀਨੇ ਤੇ 18 ਦਿਨ ਲੱਗੇ। #ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 64 ਲੱਖ (ਉਸ ਸਮੇਂ) ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੋਏ। #ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਦਕਰ|ਡਾ. ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਦਕਰ]] ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ 389 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। #ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। #ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ। #ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ 26 ਨਵੰਬਰ, 1949 ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਇਹ ਲਾਗੂ 26 ਜਨਵਰੀ, 1950 ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ==ਅਨੁਸੂਚੀਆਂ== #ਪਹਿਲੀ ਅਨੁਸੂਚੀ - (ਅਨੁੱਛੇਦ 1 ਅਤੇ 4) - ਰਾਜ ਅਤੇ ਸੰਘ ਰਾਜ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਰਣਨ। #ਦੂਜੀ ਅਨੁਸੂਚੀ - [ਅਨੁੱਛੇਦ 59 (3), 65 (3), 75 (6), 97, 125, 148 (3), 158 (3), 164 (5), 186 ਅਤੇ 221] - ਮੁੱਖ ਪਦਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਤਨਖਾਹ - ਭੱਤੇ ਭਾਗ - ਕ - ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਤਨਖਾਹ - ਭੱਤੇ, ਭਾਗ - ਖ - ਲੋਕਸਭਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਸਭਾਪਤੀ ਅਤੇ ਉਪ ਸਭਾਪਤੀ ਦੇ ਤਨਖਾਹ - ਭੱਤੇ, ਭਾਗ - ਗ - ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਤਨਖਾਹ - ਭੱਤੇ, ਭਾਗ - ਘ - ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਅੰਤਰਕ - ਮਹਾਲੇਖਾ ਪਰੀਖਿਅਕ ਦੇ ਤਨਖਾਹ - ਭੱਤੇ। #ਤੀਜੀ ਅਨੁਸੂਚੀ - [ਅਨੁੱਛੇਦ 75 (4), 99, 124 (6), 148 (2), 164 (3), 188 ਅਤੇ 219] - ਵਿਵਸਥਾਪਿਕਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਮੰਤਰੀ, ਜੱਜਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਸਹੁੰ ਲਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਦਿੱਤੇ ਹਾਂ। #ਚੌਥੀ ਅਨੁਸੂਚੀ - [ਅਨੁੱਛੇਦ 4 (1), 80 (2)] - ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘ ਰਾਜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। #ਪੰਜਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ - [ਅਨੁੱਛੇਦ 244 (1)] - ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸਬੰਧਤ ਨਿਰਦੇਸ਼। #ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ - [ਅਨੁੱਛੇਦ 244 (2), 275 (1)] - [[ਅਸਾਮ]], [[ਮੇਘਾਲਿਆ]], [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]] ਅਤੇ [[ਮਿਜ਼ੋਰਮ]] ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਨਿਰਦੇਸ਼। #ਸੱਤਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ - [ਅਨੁੱਛੇਦ 246] - ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੂਚੀਆਂ - ਸੰਘ ਸੂਚੀ, ਰਾਜ ਸੂਚੀ, ਸਮਵਰਤੀ ਸੂਚੀ। #ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ - [ਅਨੁੱਛੇਦ 344 (1), 351] - ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ - 22 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਚਰਚਾ। #ਨੌਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ - [ਅਨੁੱਛੇਦ 31 b] - ਕੁੱਝ ਭੂਮੀ ਸੁਧਾਰ ਸਬੰਧੀ ਅਧਿਨਿਅਮਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ।(ਪਹਿਲੀ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਸੋਧ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ) #ਦਸਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ - [ਅਨੁੱਛੇਦ 102 (2), 191 (2)] - ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਦਲ ਬਦਲੀ ਸਬੰਧੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ ।(52ਵੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਸੋਧ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ) #ਗਿਆਰਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ - ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ। (73ਵੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਸੋਧ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ) #ਬਾਰਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ - ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ। (74ਵੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਸੋਧ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ) ==ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ<ref>{{Cite book|title=Constitution of India|last=Lakshmikanth|first=M|publisher=Cengage Learning India Pvt. Ltd.|year=2018|isbn=9789387511057|pages=35.3}}</ref>== ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸਾਰ, ਅਪੇਖਿਆਵਾਂ, ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਿੱਧੇ ਜਨਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ‘ਅਸੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ’ ਇਸ ਵਾਕ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ ਭਾਰਤ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤਰਜਮਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਇਸ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਢੰਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਕ੍ਰਿਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਕਿੰਤੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। '''ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ:''' "ਅਸੀਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਕ ‘ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭੂਤਵ ਸੰਪੰਨ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ, ਪੰਥ ਨਿਰਪੱਖ, ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ, ਗਣਰਾਜ’ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ: ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਿਆਂ, ਵਿਚਾਰ, ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਵੱਕਾਰ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ‘ਸਮਤਾ’ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚ ‘ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ’ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਯਕੀਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਲੈਕੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਮਿਤੀ 26 ਨਵੰਬਰ, 1949 ਨੂੰ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਅਧਿਨਿਯਮਿਤ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" ==ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ== ਸੰਵਿਧਾਨ ਡ੍ਰਾਫ਼ਟਿੰਗ (ਮਸੌਦਾ) ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਘਾਤਮਕ ਸੰਵਿਧਾਨ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਤਭੇਦ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਛਦਮ - ਸੰਘਾਤਮਕ - ਸੰਵਿਧਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੂਰਵੀ ਸੰਵਿਧਾਨਵੇਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਹੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਸੰਘਾਤਮਕ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸੰਘਾਤਮਕ ਹੋਣਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੰਘਾਤਮਕ ਲੱਛਣਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਣਯੋਗ ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ (ਪਿ ਕੰਨਾਦਾਸਨ ਵਾਦ) ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸੰਘਾਤਮਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ==ਆਧਾਰਭੂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ== # ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਭਾਜਨ - ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਲੱਛਣ ਹੈ, ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਚਲਦੇ ਦਵੇਧ ਸੱਤਾ [ਕੇਂਦਰ - ਰਾਜ ਸੱਤਾ] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਦੋਨਾਂ ਸੱਤਾਵਾਂ ਇੱਕ - ਦੂੱਜੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਉਹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਅਤੇ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ # ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ - ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਧਿਅਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ [ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸ਼ਕਤੀ ਵੰਡਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਨੁੱਛੇਦ ##ਅਨੁੱਛੇਦ 54, 55, 73, 162, 241 ##ਭਾਗ - 5 ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਧਾਨਿਕ ਸੰਬੰਧ ##ਅਨੁੱਛੇਦ 7 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਚੀ ##ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾਨੀ ##ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁ 368 ਇਸ ਸਾਰੇ ਅਨੁੱਛੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਇਕੱਲੇ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਹੋਰ ਅਨੁੱਛੇਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਭਾਜਨ ਵਲੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ #ਲਿਖਤੀ ਸਵਿੰਧਾਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਭਾਜਨ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਵਰਣਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਤੇ: ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗਾ #ਸਵਿੰਧਾਨ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸਵਿੰਧਾਨ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੇਂਦਰ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਭਾਗ ਲੈਣਗੇ #ਨਿਆਯਾਲਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਿਤਾ - ਇਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰ - ਰਾਜ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੇਤੁ ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਆਜਾਦ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਗੇ ਢੰਗ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ## ਅਦਾਲਤ ਹੀ ਸੰਘ - ਰਾਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਦਾ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਕਰਨਗੇ ##ਅਦਾਲਤ ਸਵਿੰਧਾਨ ਦੀ ਅੰਤਮ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਤਾ ਹੋਵੇਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਤਾ ਸਰਵਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ ਇਹ ਪੰਜ ਸ਼ਰਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸਵਿੰਧਾਨ ਨੂੰ ਸੰਘਾਤਮਕ ਬਣਾਉਣ ਹੇਤੁ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਜੋ ਲੱਛਣ ਸਵਿੰਧਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਘਾਤਮਕ ਹੈ ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਏਕਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ #ਇਹ ਸੰਘ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਹੈ #ਰਾਜ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੋਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ #ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ #ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਬੰਧ ਹੈ [356 ਅਨੁੱਛੇਦ] ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਏਕਾਤਮਕ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ - ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ # ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਨਾਮ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸੀਮਾ ਕੇਂਦਰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ [ਬਿਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ] [ ਅਨੁੱਛੇਦ 3] ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ ਭਾਰਤੀ ਸੰਘ ਦੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਘਟਕ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਸੰਘ ਨੂੰ ਪੁਰਨਨਿਰਮਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ # ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ 7 ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੂਚੀਆਂ ਹਨ ਯੂਨੀਅਨ, ਰਾਜ, ਅਤੇ ਸਮਵਰਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ ## ਯੂਨੀਅਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ ##ਇਸ ਸੂਚੀ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਸੰਸਦ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ##ਰਾਜ ਸੂਚੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ, 5 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸੂਚੀ ਉੱਤੇ ਸੰਸਦ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੇਂਦਰ ਹੇਤੁ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ###ਅਨੁ 249—ਰਾਜ ਸਭਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪਾਰਿਤ ਕਰ ਦੇ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹਿੱਤ ਹੇਤੁ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ [2 \ 3 ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ] ਪਰ ਇਹ ਬੰਧਨ ਸਿਰਫ 1 ਸਾਲ ਹੇਤੁ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ###ਅਨੁ 250— ਰਾਸ਼ਟਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੂਚੀ ਦੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ###ਅਨੁ 252—ਦੋ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੋਲ ਕਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਨੂੰ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ [ਕੇਵਲ ਸਬੰਧਤ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ] ###ਅਨੁ253 - - - ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੱਝੌਤੇ ਦੇ ਅਨੁਪਾਲਨ ਲਈ ਸੰਸਦ ਰਾਜ ਸੂਚੀ ਵਿਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ###ਅਨੁ 356—ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਉਸ ਰਾਜ ਹੇਤੁ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ #ਅਨੁੱਛੇਦ 155 – ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇਂਦਰ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ #ਅਨੁ 360 – ਵਿੱਤੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿੱਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਕਾਬੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਹੇਤੁ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੈ #ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ [ਅਨੁ 256 - 257] - ਕੇਂਦਰ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੰਚਾਰ ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਾਗੂ ਦੀ ਜਾਵੇ, ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੈ, ਰਾਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਹੇਤੁ ਬਾਧ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰਾਜ ਇਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕਰੇ ਤਾਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਤੰਤਰ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ #ਅਨੁ 312 ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਭਾਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਹੈ ਇਹ ਸੇਵਕ ਨਿਯੁਕਤੀ, ਅਧਿਆਪਨ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਤਮਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸੇਵਾ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਹੈ #ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਅਦਾਲਤ #ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪਰਭਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਛੇਦ 19 ਅਤੇ 21 ਵਿੱਚ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਵਪਾਰ ਕਰਨ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਹਿਣ, ਜਿਊਣ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮੇਤ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਸਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਅਨੁਛੇਦ 36 ਤੋਂ 51 ਤਕ ਰਾਜ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Sister project links|ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ}} * [https://legislative.gov.in/constitution-of-india The Constitution of India] * [https://egazette.nic.in/WriteReadData/1949/E-2358-1949-0000-109779.pdf Original as published in the Gazette of India] * [https://www.wdl.org/en/item/2672/ Original Unamended version of the Constitution of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210221045808/https://www.wdl.org/en/item/2672/ |date=2021-02-21 }} * [https://legislative.gov.in/constitution-of-india Ministry of Law and Justice of India&nbsp;– The Constitution of India Page] * [https://web.archive.org/web/20140909230437/http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf Constitution of India as of 29 July 2008] * [https://www.india-seminar.com/1999/484/484%20chiriyankandath.htm Constitutional predilections] * {{cite web |url=http://www.commonlii.org/in/legis/const/2004/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022080607/http://www.commonlii.org/in/legis/const/2004/index.html |url-status=dead |archive-date=2008-10-22 |title=Constitution of India |work=Commonwealth Legal Information Institute}}{{snd}}online copy [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਵਿਧਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] kl0380l9kxy5h03lsr22biqcek7pb7z 0 40253 836285 823841 2026-04-03T02:54:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836285 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name= ਅਬਦੁਲ ਸ਼ਕੂਰ ਗੋਰਾਇਆ |image= |birth_date=1972 |birth_place = ਜੋੜਿਆਂ, ਸਿਆਲਕੋਟ |country= ਪਾਕਿਸਤਾਨ |occupation = ਲਿਖਣਾ ਪੜ੍ਹਨਾ }} '''ਅਬਦੁਲ ਸ਼ਕੂਰ ਗੋਰਾਇਆ''' ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬਾ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਇਕਬਾਲ' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੱਸੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪਿੰਡ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚੋਂ ਐਮ. ਏ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਪੇਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਆਸਾਸ<ref name="Daily Aasaas">{{Cite web |url=http://www.dailyasas.com.pk/ |title=ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਆਸਾਸ |access-date=2014-05-31 |archive-date=2020-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200529040644/http://www.dailyasas.com.pk/ |url-status=dead }}</ref>, ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਇਸਲਾਮ<ref name="Daily Islam">[http://www.dailyislam.pk ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਇਸਲਾਮ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>،, ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ<ref name="Daily Pakistan">{{Cite web |url=http://www.dailypak.com/ |title=ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ |access-date=2014-05-31 |archive-date=2010-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119043833/http://www.dailypak.com/ |url-status=dead }}</ref>, ਰੰਗ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਬੀਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਸਟਸ (ਆਰ ਆਈ ਯੂ ਜੇ) ਦੀ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਲੱਬ ਦੀ ਅਦਬੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਨਾਇਬ ਸਦਰ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] bpscl22bwubhw6ocx86du183qr3zdoc 0 50605 836225 739416 2026-04-02T15:38:31Z Sonia Atwal 49604 836225 wikitext text/x-wiki [[File:RMS Titanic 3.jpg|300px|thumb|right|ਟਾਈਟੈਨਿਕ ਜਹਾਜ਼ 10 ਅਪਰੈਲ 1912 ਨੂੰ [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ]] [[ਸ਼ਾਹੀ ਡਾਕ ਬੇੜਾ|ਆਰ.ਐੱਮ.ਐੱਸ.]] '''ਟਾਈਟੈਨਿਕ''' ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਵਾਰੀ-ਬੇੜਾ ਸੀ ਜੋ 15 ਅਪਰੈਲ, 1912 ਨੂੰ ਤੜਕਸਾਰ ਹੀ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਇੱਕ [[ਬਰਫ਼-ਤੋਦਾ|ਤੋਦੇ]] ਨਾਲ ਭਿੜਨ ਮਗਰੋਂ [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]], ਯੂ.ਕੇ. ਤੋਂ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], ਯੂ.ਐੱਸ ਤੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ਼ 1,500 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਕਾਲ ਮੌਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਰੂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ 2,224 ਪਾਂਧੀ ਅਤੇ ਅਮਲਾ ਸੁਆਰ ਸੀ। 15 ਐਪਰਲ, 1912, ਨੂੰ ‘ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਜਹਾਜ਼’, ‘ਟਾਈਟੈਨਿਕ’, ਆਪਣੇ 2224 ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਤੈਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਸਾਊਥਐੰਪਟਨ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਤੱਕ ਦਾ ਸੀ ਜੋ 10 ਐਪਰਲ, 1912 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨਾਂ ਲੈ ਕੇ 15 ਐਪਰੈਲ ਸਵੇਰ ਦੇ 02.20 ਮਿੰਟ ‘ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ‘ਟਾਈਟੈਨਕ’ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਡੁੱਬ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਟਾਈਟੈਨਕ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਿੱਪ ਆਫ ਡਰੀਮਜ਼’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Titanic Ship Listing |url=http://www.chriscunard.com/titanic.php |publisher=Chris' Cunard Page |accessdate=12 April 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415195436/http://www.chriscunard.com/titanic.php |archivedate=15 April 2012 }}</ref> ==ਵਿਸ਼ੇਸ== *ਇਸ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ 13 ਅਜਿਹੇ ਜੋੜੇ ਸਵਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਹਨੀਮੂਨ ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। *ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਇਹ ਸਫਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਕੋਲੇ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਫਰ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੇਸ਼ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਈਟ ਸਟਾਰ ਲਾਈਨ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਰੱਦ ਕਰਨੀ ਪਈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟਾਈਟੈਨਿਕ 'ਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। *ਟਾਈਟੈਨਿਕ ਜਹਾਜ਼ 17 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਟਾਵਰ ਬ੍ਰਿਜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਟਾਈਟੈਨਿਕ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਸੀਟੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ 11 ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ 800 ਟਨ ਕੋਲੇ ਦੀ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। *ਟਾਈਟੈਨਿਕ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ 9 ਕੁੱਤੇ ਸਨ। *ਟਾਈਟੈਨਿਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਅਤੇ ਕਰੂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਖਾਣ ਲਈ 86000 ਪੌਂਡ ਮੀਟ, 40000 ਅੰਡੇ, 40 ਟਨ ਆਲੀ, 35000 ਪੌਂਡ ਪਿਆਜ, 36000 ਸੇਬ ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਸਾਮਾਨ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। *ਟਾਈਟੈਨਿਕ ਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਫਰਸਟ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਸਫਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰੀਬ 100 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 4350 ਡਾਲਰ ਯਾਨੀ 2 ਲੱਖ 70000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਰਾਇਆ ਸੀ। ਸੈਕੰਡ ਕਲਾਸ ਲਈ 1750 ਡਾਲਰ ਯਾਨੀ ਇਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੇ ਥਰਡ ਕਲਾਸ ਲਈ 30 ਡਾਲਰ ਯਾਨੀ ਸਿਰਫ 2000 ਰੁਪਏ ਕਿਰਾਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਇਕ ਮੁਸਾਫਰ ਦਾ ਖਰਚਾ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਿਚ ਪਵੇਗਾ। *ਟਾਈਟੈਨਿਕ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਕੈਪਟਨ ਸਮਿਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਹ ਸਫਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸਫਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਿਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਕਾਮਨਜ਼|RMS Titanic|ਟਾਈਟੈਨਿਕ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਗਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਣੀ ਦਾ ਜਹਾਜ਼]] 6l7r58kkxfavhbu2ey517dwwp057xm0 0 53943 836256 805915 2026-04-02T19:34:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836256 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name=ਹਵਾ ਮਹਿਲ |image=Hawa Mahal 2011.jpg |caption=ਹਵਾ ਮਹਿਲ, ਜੈਪੁਰ |map_type=Rajasthan |latitude=26.923611 |longitude=75.826667 |iso_region=IN-RJ |location_town=ਜੈਪੁਰ |location_country=ਭਾਰਤ |architect= ਲਾਲ ਚੰਦ ਉਸਤਾਦ |client=ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਈ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ |engineer= |construction_start_date= |completion_date=1799 |date_demolished= |cost= |structural_system=ਲਾਲ ਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਬਲੁਆ ਪਥਰ |style= ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾ ਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ੈਲੀ |size= }} '''ਹਵਾ ਮਹਿਲ''' [[ਜੈਪੁਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉੱਚੀ ਓਟ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਪਰਦਾ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਤਿਓਹਾਰਾਂ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਅਣਡਿੱਠ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖ ਸਕਣ। ਜੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਪੁਰਾਤਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਮਹਿਲ ਵੀ ਲਾਲ ਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਹਵਾ ਮਹਿਲ ਨੂੰ 1798 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਈ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਲਾਲ ਚੰਦ ਉਸਤਾਦ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਕਟ ਦੀ ਤਰਾਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪੰਜ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ ਜੋ ਕਿ ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਡੇਢ ਫੁੱਟ ਚੌੜੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਮਧੂਮੱਖੀ ਦੇ ਛੱਤੇ ਦੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 953 ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਜਾਲੀਦਾਰ ਖਿੜਕੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਰੋਖਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵੇਚੁਰੀ ਪ੍ਰਪਾਵ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਹਨਾਂ ਜਟਿਲ ਸੰਰਚਨਾ ਵਾਲੇ ਜਾਲੀਦਾਰ ਝਰੋਖਿਆਂ ਤੋਂ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਮਹਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਿਲ ਸਦਾ ਠੰਢਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name =Bee>{{Cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-monuments/hawa-mahal.html|title=Hawa Mahal|accessdate=6 December 2009|archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116012451/http://www.iloveindia.com/indian-monuments/hawa-mahal.html|url-status=dead}}</ref><ref name=purdah>{{Cite web|url=http://www.jaipur.org.uk/forts-monuments/hawa-mahal.html|title=Japiur, the Pink City|accessdate=6 December 2009|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041551/http://www.jaipur.org.uk/forts-monuments/hawa-mahal.html|url-status=dead}}</ref> ਚੂਨੇ, ਲਾਲ ਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਬਲੁਆ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇਹ ਮਹਿਲ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਵਿਆਪਾਰਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਦਨ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦਮਕਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਕੇ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ== [[File:Hawa Mahal Final 1.jpg|thumb|ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਤੋਂ ਮਹਿਲ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼]] [[File:Top 2 Stories of Hawa Mahal Jaipur.jpg|thumb|ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਜਾਵਟੀ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਛਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] ਹਵਾ ਮਹਿਲ ਪੰਜ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਨੋਕਦਾਰ ਸਤੰਭ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉਚਾਈ 50 ਫੁੱਟ ਹੈ। ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਜਿੰਨੀ ਹੈ ਤੇ ਨੀਚੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁੱਲਾ ਵਿਹੜਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਹਰ ਖਿੜਕੀ 'ਤੇ ਬਲੁਆ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਖੂਬਸੂਰਤ ਜਾਲਿਆਂ, ਕੰਗੂਰੇ ਤੇ ਗੁਮਬਦ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹੰਨ। ਇਹ ਸੰਰਚਨਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਅਰਧ ਅੱਠਬਾਹੀ ਝਰੋਖਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੋੜ-ਅਧਾਰਿਤ ਕਮਰੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਤੇ ਵਰਾਂਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਭਵਨ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਬਲੁਆ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇਹ ਮਹਿਲ ਜੈਪੁਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਗੁਲਾਬੀ ਨਗਰ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦੇ ਲਈ ਪੂਰਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਹੈ। ਹਵਾ ਮਹਿਲ ਦਾ ਸਾhਮਣੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 953 ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਤਰਾਸ਼ੇ ਝਰੋਖਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਵਿਰਾਸਤ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾ ਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਮੇਲ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਮ, ਗੱਡਣੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਥੰਮ੍ਹ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਤੇ ਤਾਰਕਸ਼ੀ ਮੁਗਲ ਸ਼ਿਲਪ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ। <ref name=Hawa>{{Cite web|url= http://www.tourismtravelindia.com/rajasthanportal/touristattractions/hawamahal.html|title= Hawa Mahal of Jaipur in Rajasthan, this is wrongIndia|accessdate= 7 December 2009|archive-date= 12 ਦਸੰਬਰ 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20091212011920/http://www.tourismtravelindia.com/rajasthanportal/touristattractions/hawamahal.html|dead-url= yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212011920/http://www.tourismtravelindia.com/rajasthanportal/touristattractions/hawamahal.html |date=12 ਦਸੰਬਰ 2009 }}</ref> ਹਵਾ ਮਹਿਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਤਫ਼ਰੀਹਗਾਹ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਜ-ਸੱਜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੂਪਵੰਤ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੈ।<ref name=Rousselet>{{Cite book|last= Rousselet|first=Loius|author2=Charles Randolph Buckle|title=India and its native princes: travels in Central India and in the presidencies of Bombay and Bengal|url=http://books.google.com/books?id=YpyiEDfTbSUC&printsec=frontcover|work=Hawa Mahal|page=228|accessdate=10 December 2009|publisher= Asian Educational Services|year= 2005|isbn= 81-206-1887-4}}</ref> ==ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ== ਹਵਾ ਮਹਿਲ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://ww.smashits.com/video/snoop/3602/restoration-of-hawa-mahal-in-jaipur.html|title=Restoration of Hawa Mahal in Jaipur|accessdate=10 December 2009|publisher=Snoop News|date=22 March 2005|archive-date=17 ਜੁਲਾਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717002719/http://ww.smashits.com/video/snoop/3602/restoration-of-hawa-mahal-in-jaipur.html|dead-url=yes}}</ref> 2005 ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 50 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਲਾਗਤ 45679 ਲੱਖ ਰੁਪਿਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਕੁਛ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ ਵੀ ਜਿਸਦਾ ਯੂਨਿਟ ਟ੍ਰਸਟ ਆਫ਼ ਇੰਡਿਆ ( Unit Trust of India) ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਹਵਾ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਲਈ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.intach.org/pdf/virasat.pdf|format=pdf|title=INTACH Virasat|work=Jaipur|page=13|publisher=Intach.org|access-date=2014-12-14|archive-date=2009-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20091122125152/http://www.intach.org/pdf/virasat.pdf|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091122125152/http://www.intach.org/pdf/virasat.pdf |date=2009-11-22 }}</ref> ==ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਸੰਬਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ== ਹਵਾ ਮਹਿਲ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਚੌਪਟ 'ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੜਕਾਂ, ਰੇਲ ਮਾਰਗ, ਤੇ ਹਵਾਈ ਮਾਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਜੈਪੁਰ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸ੍ਤਾਤਿਓਂ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਦੀ ਬ੍ਰੋਡਗੇਜ਼ ਲੈਣ ਨੈਟਵਰਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਹਵਾ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਉਪਲੱਬਧਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਵਾ ਮਹਿਲ ਦੇ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰਗ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹੰਨ।<ref name=Brown>{{Cite book|last=Brown|first= Lindsay|author2=Amelia Thomas|title= Rajasthan, Delhi and Agra|work=Hawa Mahal|pages=157–58|accessdate=7 December 2009|url=http://books.google.com/books?id=Zz0_zXPb68kC&pg=PA157&dq=Hawa+Mahal&ei=7UYbS9ahA5nUkgS80fXiCw#v=onepage&q=Hawa%20Mahal&f=false|publisher= Lonely Planet|year=2008|isbn=1-74104-690-4}}</ref> ==ਗੈਲਰੀ== <gallery widths="160" heights="120" perrow="4"> ਤਸਵੀਰ:Hawa Mahal.JPG|A panoramic view of the Hawa Mahal ਤਸਵੀਰ:Hawamahal20080213-8.jpg|Interior ਤਸਵੀਰ:Hawamahal20080213-7.jpg|''Jharoka'', or latticed window ਤਸਵੀਰ:Beautiful-glass-work-hawa-mahal-jaipur.JPG|Coloured glass work. When the sun light enters, the entire chamber fills with the spectrum of various colours. ਤਸਵੀਰ:Hawa-mahal-from-window.JPG|View from the back part towards Samrat Yantra of Jantar Mantar in this photo at top right corner in the form of inclined wall. Isarlat is also visible in this photo at left top corner as a large tower. ਤਸਵੀਰ:Jaipur 03-2016 27 Hawa Mahal - Palace of the Winds.jpg|Hawa Mahal seen from the adjoining street ਤਸਵੀਰ:Hawa Mahal in Jaipur.jpg|Detail view of exterior ਤਸਵੀਰ:Hawa Mahal on a stormy afternoon.jpg|Top west side on a stormy afternoon ਤਸਵੀਰ:Beautiful Hawa mahal.jpg </gallery> ==ਹੋਰ ਵੇਖੋ== * [[ਜਲ ਮਹਿਲ]] * [[ਜੈਪੁਰ]] * [[ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਜੈਪੁਰ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾ ਮਹਿਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਪੁਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕਿਲੇ]] gpe88rr74qoqm0n3tfz4rd80lg19b4s 0 54245 836216 822146 2026-04-02T12:57:07Z Amhmr 59485 836216 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸੱਦਕ਼ | image = Dr Mohammad Mosaddeq.jpg | imagesize = 250px | order = ਈਰਾਨ ਦਾ 60ਵਾਂ ਅਤੇ 62ਵਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤ੍ਰੀ | term_start = 21 ਜੁਲਾਈ 1952 | term_end = 19 ਅਗਸਤ 1953 | monarch = [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ]] | deputy = [[ਅਹਮਦ ਜ਼ੀਰਕਜ਼ਾਦਾ]] | predecessor = [[ਅਹਮਦ ਕ਼ਵਾਮ]] | successor = [[ਫ਼ਜ਼ਲੁੱਲ੍ਹਾ ਜ਼ਾਹਿਦੀ]] | term_start2 = 28 ਅਪਰੈਲ 1951 | term_end2 = 16 ਜੁਲਾਈ 1952 | monarch2 = [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ]] | deputy2 = [[ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਾਤਿਮੀ]] | predecessor2 = [[ਹੁਸੈਨ ਅਲਾ]] | successor2 = [[ਅਹਮਦ ਕ਼ਵਾਮ]] | order3 = [[National Front (Iran)|Leader of National Front]] | term_start3 = 1 ਜਨਵਰੀ 1949 | term_end3 = 5 ਮਾਰਚ 1967 | predecessor3 = ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ | successor3 = [[Karim Sanjabi]] | deputy3 = [[ਕਰੀਮ ਸੰਜਾਬੀ]] | order4 = ਈਰਾਨ ਦਾ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ | term_start4 = 1 ਮਈ 1920 | term_end4 = 19 ਅਗਸਤ 1953 | constituency4 = [[ਤਹਿਰਾਨ]] | birth_date = {{birth date|1882|6|16|df=y}} | birth_place = [[ਤਹਿਰਾਨ]], [[ਈਰਾਨ]] | death_date = {{nowrap|{{death date and age|1967|3|5|1882|6|16|df=y}}}} | death_place = [[ਅਹਮਦਾਬਾਦ-ਏ-ਮੁਸੱਦਕ਼]], [[ਈਰਾਨ]] | spouse = ਜ਼ਿਆ ਅਸ-ਸੁਲਤਾਨਾ <small>(1901–1965)</small> | children = 5 | alma_mater = [[Sciences Po]]<br>[[University of Neuchâtel]] | party = [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਰੰਟ (ਇਰਾਨ)]] | religion = [[ਇਸਲਾਮ]] | signature = Mohammad_mossadegh_Signature.svg | native_name = محمد مصدق | native_name_lang = fa }} '''ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸੱਦਕ਼''' ({{lang-fa|محمد مصدق|label=[[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]}}, {{IPA-fa|mohæmˈmæd(-e) mosædˈdeɣ|IPA|Fa-مصدق.ogg}}, 16 ਜੂਨ 1882 - 5 ਮਾਰਚ 1967) ਇੱਕ [[ਈਰਾਨ|ਈਰਾਨੀ]] ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ<ref>Andrew Burke, Mark Elliott & Kamin Mohammadi, ''Iran'' (Lonely Planet, 2004; ISBN 1740594258), p. 34.</ref><ref>''Cold War and the 1950s'' (Social Studies School Service, 2007: ISBN 1560042931), p. 108.</ref><ref>Loretta Capeheart and Dragan Milovanovic, ''Social Justice: Theories, Issues, and Movements'' (Rutgers University Press, 2007; ISBN 0813540380), p. 186.</ref> 1951 ਤੋਂ 1953 ਤੱਕ [[ਪਹਿਲਾਵੀ ਈਰਾਨ|ਈਰਾਨ]] ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤ੍ਰੀ ਸੀ। 1953 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ [[ਕੇਂਦ੍ਰੀ ਸੂਹੀਆ ਏਜੰਸੀ|ਕੇਂਦ੍ਰੀ ਸੂਹੀਆ ਏਜੰਸੀ (CIA)]] ਅਤੇ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਬਰਤਾਨੀਆ]] ਦੀ ਮਿਲੀਜੁਲੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਉਲਟਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web | url=http://www.nytimes.com/library/world/mideast/041600iran-cia-chapter3.html | title =SECRETS OF HISTORY The C.I.A. in Iran THE COUP First Few Days Look Disastrous | author =''[[James Risen]]'' | publisher =nytimes.com | year =2000}}</ref><ref>{{cite web | url =https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol48no2/article10.html | title =All the Shah's Men: An American Coup and the Roots of Middle East Terror | author =Stephen Kinzer, John Wiley | author2 =David S. Robarge | publisher =''[[Central Intelligence Agency]]'' | date =12 April 2007 | access-date =24 ਦਸੰਬਰ 2014 | archive-date =22 ਜੂਨ 2009 | archive-url =https://www.webcitation.org/5hjJ7eZpH?url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol48no2/article10.html | dead-url =yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} t18d2o8khlrerr2xjho1dnqkl6eonad 0 61707 836311 616822 2026-04-03T09:22:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836311 wikitext text/x-wiki '''ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Electronic music) ਅਜਿਹੇ [[ਸੰਗੀਤ]] ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਾਜ਼]] ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ '''ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮਕੈਨੀਕਲ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="holmes3">"The stuff of electronic music is electrically produced or modified sounds. ... two basic definitions will help put some of the historical discussion in its place: purely electronic music versus [[electroacoustic music]]" ({{harvnb|Holmes|2002|p=6}}).</ref> ਟੇਲਹਾਰਮੋਨੀਅਮ, ਹੈਮੰਡ ਔਰਗਨ ਅਤੇ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਗਿਟਾਰ]] ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮਕੈਨੀਕਲ ਸਾਜ਼ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਥੇਰੇਮਿਨ, ਸਿੰਥੇਸਾਈਜ਼ਰ ਅਤੇ [[ਕੰਪਿਊਟਰ]] ਸ਼ੁੱਧ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਾਜ਼ ਹਨ<ref name="holmes1">"Electroacoustic music uses electronics to modify sounds from the natural world. The entire spectrum of worldly sounds provides the source material for this music. This is the domain of microphones, tape recorders and digital samplers … can be associated with live or recorded music. During live performances, natural sounds are modified in real time using electronics. The source of the sound can be anything from ambient noise to live musicians playing conventional instruments" ({{harvnb|Holmes|2002|p=8}}).</ref> 1990ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਸਤੀ ਸੰਗੀਤ ਤਕਨਾਲਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸਮਕਾਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਡਾਂਸ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[http://www.music.psu.edu/Faculty%20Pages/Ballora/INART55/timeline.html ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626011318/http://www.music.psu.edu/Faculty%20Pages/Ballora/INART55/timeline.html |date=2010-06-26 }} (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) *[http://www.doornbusch.net/chronology ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਕ੍ਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170228004652/http://www.doornbusch.net/chronology/ |date=2017-02-28 }} (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) *[http://www.120years.net/ 'ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ 120 ਸਾਲ' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200409210151/http://www.120years.net/ |date=2020-04-09 }} 1880 ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਤੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) *[http://artofthestates.org/cgi-bin/genresearch.pl?genre=electronic ਆਰਟ ਆਫ਼ ਦ ਸਟੇਟਸ: ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ(Art of the States: electronic)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918075643/http://artofthestates.org/cgi-bin/genresearch.pl?genre=electronic |date=2010-09-18 }} ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) *[http://www.cs.mu.oz.au/csirac/music/ CSIRAC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110131121807/http://www.cs.mu.oz.au/csirac/music/ |date=2011-01-31 }} The Computation Laboratory at the University of Melbourne's Dept of Computer Science and Software Engineering *[http://www.emf.org/ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) *[http://pcmuzika.blogspot.com/ small EDM collection] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) *[http://music.columbia.edu/cmc/ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੰਗੀਤ ਕੇਂਦਰ] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) *[http://www.eurock.com Eurock] (Webzine / Musicians & Producers Pioneers of Euro Electronic Space, Progressive, Experimental Music) (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ]] 2eeof0jhtgizjlmq2p4oh1hehclbsf2 0 65702 836282 765920 2026-04-03T02:52:07Z ~2026-20472-01 59514 ਅਸੀਂ ਅੜੱਕਵੇਂ ਵਿਆਜਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਜ ਨਹੀ ਸੀ 836282 wikitext text/x-wiki '''ਵਿਅੰਜਨ''' ਅਜਿਹੀ [[ਭਾਸ਼ਾਈ ਧੁਨੀ]] ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਉਚਾਰਨ ਸਮੇਂ [[ਫੇਫੜੇ|ਫੇਫੜਿਆਂ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਜਾਂ ਅਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ /ਪ/ ਧੁਨੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਲਈ ਹਵਾ ਨੂੰ ਬੁੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕ ਕੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਦਸ ਸਵਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਕੀ ਬਚੀਆ [[ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਧੁਨੀਆ]] ਵਿਅੰਜਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ<ref name="ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ">{{cite book | title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ: ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ | publisher=ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ | author=ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | year=2012 | pages=191-220 | isbn=978-81-7883-496-0}}</ref> ਉਚਾਰਨ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ : ਕੰਠੀ : ਕ, ਖ, ਗ, (ਘ) ਙ ਤਾਲਵੀ : ਚ, ਛ, ਜ, (ਝ), ਞ, ਸ਼, ਯ ਉਲਟੀ ਜੀਭੀ : ਟ, ਠ, ਡ, (ਢ),ਣ,ਲ਼,ੜ ਦੰਤੀ : ਤ, ਥ, ਦ, (ਧ), ਨ, ਲ, ਰ, ਸ ਦੋ ਹੋਠੀ : ਪ, ਫ, ਬ, (ਭ) ਮ, ਵ ਸੁਰਯੰਤਰੀ : ਹ ਵਿਅੰਜਨਾਂ, ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਾਰਨ ਲਹਿਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਚਾਰਨ ਲਹਿਜੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ : ਡੱਕਵੇਂ ਵਿਅੰਜਨ:- (15) ਅਘੋਸ਼/ ਅਲਪਪ੍ਰਾਣ : ਕ, ਚ, ਟ, ਤ, ਪ, ਅਘੋਸ਼/ ਮਹਾਂਪ੍ਰਾਣ : ਖ, ਛ, ਠ, ਥ, ਫ ਨਾਦੀ/ਅਲਪਪ੍ਰਾਣ : , ਗ, ਜ, ਡ, ਦ,ਬ [ਨੋਟ:- ਨਾਦੀ/ ਮਹਾਂਪ੍ਰਾਣ : ਘ,ਝ,ਢ,ਧ,ਭ, ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।] ======<nowiki>== ਅਡੱਕਵੇਂ ==</nowiki>====== ਨਾਸਿਕੀ : ਝ, ਙ, ਣ,ਨ,ਮ, ਪਾਰਸ਼ਵਿਕ : ਲ਼ , ਲ, ਸੰਘਰਸ਼ੀ : ਸ, ਸ਼, ਹ ਕੰਬਵਾਂ : ਰ, ਫਟਕਵਾਂ : ੜ ਸਰਕਵੇਂ : ਵ, ਯ (ਅਰਧ ਸ੍ਵਰ/ਵਿਅੰਜਨ) ਸੋਧ ਕਰਤਾ :- ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਬਰ੍ਹੇ = ਕਿਸਮਾਂ = ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਕੋਈ [[ਦੰਦ|ਦੰਦਾਂ]] ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ [[ਦੋਵੇਂ-ਦੰਦ ਵਿਅੰਜਨ]], [[ਬੁੱਲ੍ਹ-ਦੰਦ ਵਿਅੰਜਨ]], [[ਦੰਦ-ਬੁੱਲ੍ਹ ਵਿਅੰਜਨ]], [[ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਅੰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਦੰਦ-ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਅੰਜਨ]]। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{stub}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]] cfior9mj2t4pl96qr333lkvu20e30bo 836284 836282 2026-04-03T02:53:25Z ~2026-20472-01 59514 ਵਿਅੰਜਣਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 836284 wikitext text/x-wiki '''ਵਿਅੰਜਨ''' ਅਜਿਹੀ [[ਭਾਸ਼ਾਈ ਧੁਨੀ]] ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਉਚਾਰਨ ਸਮੇਂ [[ਫੇਫੜੇ|ਫੇਫੜਿਆਂ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਜਾਂ ਅਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ /ਪ/ ਧੁਨੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਲਈ ਹਵਾ ਨੂੰ ਬੁੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕ ਕੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਦਸ ਸਵਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਕੀ ਬਚੀਆ [[ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਧੁਨੀਆ]] ਵਿਅੰਜਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ<ref name="ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ">{{cite book | title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ: ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ | publisher=ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ | author=ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | year=2012 | pages=191-220 | isbn=978-81-7883-496-0}}</ref> ਉਚਾਰਨ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ : ਕੰਠੀ : ਕ, ਖ, ਗ, (ਘ) ਙ ਤਾਲਵੀ : ਚ, ਛ, ਜ, (ਝ), ਞ, ਸ਼, ਯ ਉਲਟੀ ਜੀਭੀ : ਟ, ਠ, ਡ, (ਢ),ਣ,ਲ਼,ੜ ਦੰਤੀ : ਤ, ਥ, ਦ, (ਧ), ਨ, ਲ, ਰ, ਸ ਦੋ ਹੋਠੀ : ਪ, ਫ, ਬ, (ਭ) ਮ, ਵ ਸੁਰਯੰਤਰੀ : ਹ ਵਿਅੰਜਨਾਂ, ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਾਰਨ ਲਹਿਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਚਾਰਨ ਲਹਿਜੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ : ਡੱਕਵੇਂ ਵਿਅੰਜਨ:- (15) ਅਘੋਸ਼/ ਅਲਪਪ੍ਰਾਣ : ਕ, ਚ, ਟ, ਤ, ਪ, ਅਘੋਸ਼/ ਮਹਾਂਪ੍ਰਾਣ : ਖ, ਛ, ਠ, ਥ, ਫ ਨਾਦੀ/ਅਲਪਪ੍ਰਾਣ : , ਗ, ਜ, ਡ, ਦ,ਬ [ਨੋਟ:- ਨਾਦੀ/ ਮਹਾਂਪ੍ਰਾਣ : ਘ,ਝ,ਢ,ਧ,ਭ, ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।] ======== ਅਡੱਕਵੇਂ ਵਿਅੰਜਨ 14 ====== ਨਾਸਿਕੀ : ਝ, ਙ, ਣ,ਨ,ਮ, ਪਾਰਸ਼ਵਿਕ : ਲ਼ , ਲ, ਸੰਘਰਸ਼ੀ : ਸ, ਸ਼, ਹ ਕੰਬਵਾਂ : ਰ, ਫਟਕਵਾਂ : ੜ ਸਰਕਵੇਂ : ਵ, ਯ (ਅਰਧ ਸ੍ਵਰ/ਵਿਅੰਜਨ) ਸੋਧ ਕਰਤਾ :- ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਬਰ੍ਹੇ = ਕਿਸਮਾਂ = ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਕੋਈ [[ਦੰਦ|ਦੰਦਾਂ]] ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ [[ਦੋਵੇਂ-ਦੰਦ ਵਿਅੰਜਨ]], [[ਬੁੱਲ੍ਹ-ਦੰਦ ਵਿਅੰਜਨ]], [[ਦੰਦ-ਬੁੱਲ੍ਹ ਵਿਅੰਜਨ]], [[ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਅੰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਦੰਦ-ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਅੰਜਨ]]। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{stub}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]] c7v2mn1lq501sbedomficbtj7xkb1ed 0 65857 836268 830952 2026-04-02T23:10:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836268 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[Ustad]] | name = Amanat Ali Khan | honorific_suffix = {{Post-nominals|country=PAK|PP}} | image = Ustad_Amanat_Ali_Khan.jpg | image_size = | caption = | native_name = امانت علی خان | native_name_lang = ur | birth_name = | birth_date = 1922 | birth_place = [[Hoshiarpur]], [[Punjab Province (British India)|Punjab]], [[British India]]<br/>{{small|(present-day [[Punjab, India]])}} | death_date = {{death date|df=y|1974|09|18}} (aged 52) | death_place = [[Lahore]], [[Punjab, Pakistan|Punjab]], [[Pakistan]] | occupation = {{hlist|Classical vocalist|ghazal singer|composer}} | years_active = 1945 – 1974 | children = 7, including: {{plainlist| * [[Asad Amanat Ali Khan]] * [[Shafqat Amanat Ali]] }} | father = [[Akhtar Hussain (musician)|Akhtar Hussain]] | relatives = {{plainlist| * [[Bade Fateh Ali Khan]] (brother) * [[Hamid Ali Khan]] (brother) }} | awards = [[Pride of Performance]] by the [[President of Pakistan]] (1969) }} '''Ustad Amanat Ali Khan''' ({{Langx|ur|{{Nastaliq|امانت علی خان}}}}; ਜਨਮ 1922 &#x2013;ਦੇਹਾਂਤ 18 September 1974)<ref name=":0">{{Cite web |title=46th death anniversary of Ustad Amanat Ali Khan observed |url=https://www.radio.gov.pk/18-09-2020/46th-death-anniversary-of-ustad-amanat-ali-khan-being-observed-today |access-date=2021-10-18 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Lodhi |first=Adnan |date=2018-09-17 |title=Remembering Ustad Amanat Ali Khan on his 44th death anniversary |url=http://tribune.com.pk/story/1805349/remembering-ustad-amanat-ali-khan-44th-death-anniversary |access-date=2022-02-14 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":15">{{Cite web |title=Remembering Ustad Amanat Ali Khan on his 44th death anniversary - |url=https://www.pakistanpressfoundation.org/https-tribune-com-pk-story-1805349-4-remembering-ustad-amanat-ali-khan-44th-death-anniversary/ |access-date=2022-08-23 |website=www.pakistanpressfoundation.org |language=en}}</ref> ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1][2][3][4][5][6] ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਉਸਤਾਦ ਵੱਡੇ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ (1935 - 2017) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[7] ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ (ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ - ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[8][9][10] ਖਾਨ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਿਆਲ, ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ [7] ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਉਸਤਾਦ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।[11] ਉਹ ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਰਸ਼ਦੀ ਵਰਗੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਛੱਡੀ ਹੈ।[12][13] == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1922 ਵਿੱਚ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਅੱਜ ਦੇ]] [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ [[ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ]] ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ]] ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕ ਸਨ।<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":6">{{Cite web |last=Lodhi |first=Adnan |date=September 18, 2019 |title=In memorial: Ustad Amanat Ali Khan's 45th death anniversary |url=https://tribune.com.pk/story/2058528/memorial-ustad-amanat-ali-khans-45th-death-anniversary |access-date=Feb 15, 2022 |website=tribune.com.pk}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |last=Rizwan |first=Anum |date=2019-09-17 |title=Remembering the grand maestro Ustad Amanat Ali Khan |url=https://www.bolnews.com/entertainment/2019/09/remembering-the-grand-maestro-ustad-amanat-ali-khan/ |access-date=2022-02-16 |website=BOL News |language=en-US}}</ref><ref name=":15"/><ref name="TNI3">{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/369942-classical-singer-amanat-ali-remembered|title=Classical singer Amanat Ali Khan remembered|date=18 September 2018|work=The News International (newspaper)|access-date=17 October 2020|agency=Associated Press of Pakistan}}</ref> ਉਹ ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਜਰਨੈਲ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ [[ਘਰਾਨਾ|ਵੋਕਲ ਘਰਾਨਾ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name=":1" /><ref name="Dawn">{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/301007/|title=Classical music has healing effect on listeners|date=3 May 2008|work=Dawn|access-date=17 October 2020|location=Karachi}}</ref> ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਅਤੇ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":4">{{Cite web |date=2015 |title=Ustad Amanat Ali Khan |url=http://www.emipakistan.com/artist/Ustad-Amanat-Ali-Khan-5 |access-date=2022-02-15 |website=emipakistan.com |archive-date=2022-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215162841/http://www.emipakistan.com/artist/Ustad-Amanat-Ali-Khan-5 |url-status=dead }}</ref><ref name=":16">{{Cite web |date=2014-06-26 |title=Classical treat: A fitting tribute to Patiala Gharana |url=http://tribune.com.pk/story/727632/classical-treat-a-fitting-tribute-to-patiala-gharana |access-date=2022-09-05 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Salman |first=Peerzada |date=2017-01-05 |title=Patiala Gharana loses another famous son |url=http://www.dawn.com/news/1306544 |access-date=2022-02-14 |website=Dawn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kaur |first=Amarjot |date=August 2, 2014 |title=Lend him your ears |url=https://www.tribuneindia.com/2014/20140802/ttlife1.htm |access-date=2022-02-16 |website=tribuneindia.com}}</ref> 1947 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਚਲੇ ਗਏ।<ref name=":6" /><ref name="TFT">{{Cite news|url=http://www.thefridaytimes.com/25022011/page28.shtml|title=Profile of Amanat Ali Khan on The Friday Times (newspaper)|access-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312110410/http://www.thefridaytimes.com/25022011/page28.shtml|archive-date=12 March 2013}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Ustad Bade Fateh Ali Khan |url=https://www.sruti.com/index.php?route=archives/artist_details&artId=199 |access-date=2022-02-14 |website=www.sruti.com}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ]] [[ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਅੱਧ-ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref name=":5">{{Cite web |last=Taqi |first=Mohammad |date=Jan 7, 2017 |title=Remembering Ustad Fateh Ali Khan, Patriarch of the Patiala Gharana |url=https://thewire.in/culture/remembering-ustad-fateh-ali-khan-patriarch-patiala-gharana |access-date=2022-02-15 |website=The Wire}}</ref> ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ 1945 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਪੰਡਿਤ ਜੀਵਨਲਾਲ ਮੱਟੂ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਨਤਕ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":2"/> ਸੰਨ1949 ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] (ਫਿਰ ਕਲਕੱਤਾ) ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ ਆਲ ਬੰਗਾਲ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਈ।<ref name=":5" /><ref name=":2" /> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਬਣ ਗਏ।<ref name=":13">{{Cite web |date=Sep 18, 2018 |title=Remembering the grand maestro Ustad Amanat Ali Khan on his death anniversary |url=https://dunyanews.tv/en/Entertainment/457687-Remembering-the-grand-maestro-Ustad-Amanat-Ali-Khan-on-his-death-anniver |access-date=2022-04-30 |website=Dunya News}}</ref><ref name="travel-culture">{{Cite web |title=Ustad Amanat Ali Khan |url=https://www.travel-culture.com/pakistan/music/ustad-amanat-ali-khan.shtml |access-date=2022-02-15 |website=travel-culture.com}}</ref> ਖਾਨ ਪੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ''ਗ਼ਜ਼ਲ'' ਦੋਵਾਂ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name=":15"/><ref name=":13" /><ref name=":6"/><ref name=":9">{{Cite web |last=Karim |first=Sidra |date=Sep 18, 2020 |title=Classical singer 'Ustad Amanat Ali Khan' remembered on his 46th death anniversary |url=https://newspakistan.tv/classical-singer-ustad-amanat-ali-khan-remembered-on-his-46th-death-anniversary/ |access-date=2022-02-15 |website=newspakistan.tv |archive-date=2022-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215205012/https://newspakistan.tv/classical-singer-ustad-amanat-ali-khan-remembered-on-his-46th-death-anniversary/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":14">{{Cite web |last=Jamshaid |first=Umer |date=September 18, 2020 |title=Classical Singer Ustad Amanat Ali Khan Remembred On His 46th Death Anniversary |url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/classical-singer-ustad-amanat-ali-khan-reme-1033177.html |access-date=2022-04-30 |website=urdupoint.com |language=en}}</ref> ਖਾਨ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":4"/> ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name=":5"/> ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ-ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਜੋੜੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਠੁਮਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ-''ਕਬ ਆਓਗੇ ਤੁਮ ਆਓਗੇ''-ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Taqi |first=Mohammad |date=Nov 1, 2012 |title=Patiala Gharana: The Saga Of The Raga |url=http://admin.outlookindia.com/blog/story/patiala-gharana-the-saga-of-the-raga/2896 |access-date=2022-02-15 |website=outlookindia.com |archive-date=2022-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215182243/http://admin.outlookindia.com/blog/story/patiala-gharana-the-saga-of-the-raga/2896 |url-status=dead }}</ref><ref name=":2"/> ਇਹ ਗੀਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋੜੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵੀ ਹੈ।<ref name=":2" /> ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] (1929-2022) ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, 1947 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।<ref>{{Cite web |date=28 September 2012 |title=Nightingale Lata Mangeshkar turns 83 |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/Nightingale-Lata-Mangeshkar-turns-83/article20506620.ece |access-date=2022-02-14 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=In Pics: Lata Mangeshkar, A Legendary Life |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/in-pics-lata-mangeshkar-a-legendary-life-101633 |access-date=2022-02-14 |website=NDTV.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-09-28 |title=Birthday Special: {{sic|nolink=y|reason=error in source|Revisting}} Lata Mangeshkar's personal life through her old photos |url=https://www.news18.com/news/movies/birthday-special-revisting-lata-mangeshkars-personal-life-through-her-old-photos-1118922.html |access-date=2022-02-14 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/melody-queen-lata-mangeshkar-turns-85-b-town-wishes-good-health/articleshow/43717363.cms?from=mdr|title=Melody Queen Lata Mangeshkar turns 85, B-Town wishes good health|work=The Economic Times|access-date=2022-02-14}}</ref> ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਖਾਨ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਚਾਂਦ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਫੂਲ ਮੇਰਾ ਵਤਨ" ਅਤੇ "ਏ ਵਤਨ ਪਿਆਰੇ ਵਤਨ". ਸੋਹੇਲ ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮੀਆਂ ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਖਾਨ ਨੂੰ "ਸਧਾਰਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗੀਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਨਤਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗਾ" ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ।<ref>{{Cite web |date=2019 |title=Songs of freedom |url=https://www.thenews.com.pk/magazine |access-date=2022-02-15 |website=thenews.com.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 14, 2021 |title=National songs that enthralled us |url=https://www.thenews.com.pk/print/878188-national-songs-that-enthralled-us |access-date=Feb 15, 2022 |website=thenews.com.pk}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=Jawaid |first=Mohammad Kamran |date=August 15, 2021 |title=SPOTLIGHT: SONGS THAT MAKE A NATION |url=https://www.dawn.com/news/1640719 |access-date=2022-02-15 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> == ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ == ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਕੋਲ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ" ਅਤੇ "ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਆਵਾਜ਼" ਸੀ. ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਨੂੰ ਰਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ, ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਦੀ ''ਸੂਰ'' (ਸਵਰ) ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਸੀ।<ref name=":3"/><ref name=":2"/><ref>{{Cite web |last=Habib |first=Aftab |title=The Maestro of the Patiala Gharana {{!}} Pakistan Today |url=https://archive.pakistantoday.com.pk/2017/08/06/the-maestro-of-the-patiala-gharana/ |access-date=2022-04-23 |language=en-GB |archive-date=2022-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816141507/https://archive.pakistantoday.com.pk/2017/08/06/the-maestro-of-the-patiala-gharana/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ-ਗਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਹੇਠਲੇ ਨੋਟ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮਾਹਰ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਸਨ।<ref name=":5"/><ref name=":2" /><ref name=":3" /> ਖਾਨ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਰਮ, ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":5" /><ref name="travel-culture"/> ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":12">{{Cite web |last=Rabe |first=Nate |date=Mar 6, 2016 |title=A rare gem from Pakistan: A lifetime on tiptoes |url=http://scroll.in/article/804656/timeless-pieces-a-lifetime-on-tiptoes |access-date=2022-03-08 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raj |first=Ali |date=2016-04-07 |title=Ibne Insha, Asad Amanat Ali and myth of the cursed ghazal |url=http://tribune.com.pk/story/1080576/asad-amanat-ali-and-the-myth-of-the-cursed-ghazal |access-date=2022-03-08 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> == ਮੌਤ == ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ 18 ਸਤੰਬਰ 1974 ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 52 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫਟੇ ਹੋਏ ਅੰਤਿਕਾ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਸੀ ।<ref name=":10">{{Cite web |last=Javeria |first=Ameera |date=2018-10-02 |title=Ustad Amanat Ali Khan (1931-September 1974) |url=http://truthtracker.com.pk/2018/10/02/ustad-amanat-ali-khan-1931-september-1974/ |access-date=2022-02-16 |website=Truth Tracker |language=en-US |archive-date=2022-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216225022/http://truthtracker.com.pk/2018/10/02/ustad-amanat-ali-khan-1931-september-1974/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":6"/><ref name=":11"/><ref name=":8">{{Cite web |last=Paracha |first=Nadeem F. |date=2015-04-16 |title=Angels of the fall… |url=http://www.dawn.com/news/1176283 |access-date=2022-02-15 |website=Dawn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Sep 17, 2009 |title=Ustaad Amanat Ali's 35th anniversary |url=https://www.samaaenglish.tv/culture/2009/09/ustaad-amanat-ali-s-35th-anniversary/ |access-date=Feb 16, 2022 |website=samaaenglish.tv |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216225016/https://www.samaaenglish.tv/culture/2009/09/ustaad-amanat-ali-s-35th-anniversary/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0"/><ref name=":15"/><ref name="travel-culture"/> ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, [[ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] (1955-2007) ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ''ਗ਼ਜ਼ਲ'' ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 ਨੂੰ [[ਲੰਡਨ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਚੌਕ ਨੇਡ਼ੇ ਮੋਮੀਨਪੁਰਾ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="travel-culture" /><ref name=":14"/> ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਗਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":5"/><ref>{{Cite web |date=May 30, 2014 |title=Ustads Amanat Ali Khan and Fateh Ali Khan |url=https://www.thefridaytimes.com/2014/05/30/ustads-amanat-ali-khan-and-fateh-ali-khan/ |access-date=April 30, 2022 |website=thefridaytimes.com |language=en-US |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430222019/https://www.thefridaytimes.com/2014/05/30/ustads-amanat-ali-khan-and-fateh-ali-khan/ |url-status=dead }}</ref> ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ [[ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ|ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":5" /><ref name=":2"/> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਹਨਃ <ref name=":4"/> * "ਮੋਰਾ ਜੀਆ ਨਾ ਲਗੇ" * "ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸੁਰ ਸੇ" * "ਕਬ ਆਓਗੇ ਤੁਮ ਆਓਗੇ" * "ਦਿਲ ਮੇਂ ਮੀਠੇ ਮੀਠੇ ਦਰਦ" * "ਆਲਮ-ਓ-ਮਸੀਬ ਸੇ" * "ਪੀਆ ਨਹੀਂ ਆਏ" * "ਚੁਪ ਧਾਵੇਂ ਤੇ" * "ਮਾਹ-ਏ-ਨੌ ਕੋ ਕਿਆ ਪਤਾ" * "ਪੀਆ ਦੇਖ ਕੋ" * "ਕਭੀ ਜੋ ਨਿਖਾਤੇ ਗੁਲ" * "ਦਾਤਾ ਤੋਰੇ ਦਵਾਰ" * "ਪੀਆ ਨਹੀਂ ਆਏ" * "ਤੁਮ ਰੇ ਦਰਸ" * "ਚਾਂਦ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਫੂਲ ਮੇਰਾ ਵਤਨ" * "ਏ ਵਤਨ ਪਿਆਰ ਵਤਨ" ਖਾਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਹਨਃ <ref name=":4"/> * "ਯੇ ਆਰਜ਼ੂ ਥੀ ਤੁਝੇ ਗੁਲ ਕੇ" * "ਮੌਸਮ ਬਦਲਾ" * "ਯੇ ਨਾ ਥੀ ਹਮਾਰੀ ਕਿਸਮਤ" * "ਇਨਸ਼ਾ ਜੀ ਊਥੋ" (ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਨਵਰੀ, 1974 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ''<ref name=":8"/>'' * "ਹੌਂਟਨ ਪੇ ਕਭੀ ਅਨਕੇ" * "ਅਬ ਹੱਕ ਮੇਂ ਬਾਹਰੋਂ ਕੇ" * "ਮੇਰੀ ਦਸਤਾਨ-ਏ-ਹਸਰਤ" * "ਏ ਦੀਲਾ ਹਮ ਹੁਏ ਪਬੰਦ" * "ਕੈਸੇ ਗੁਜਰ ਗਈ ਹੈ ਜਵਾਨੀ" * "ਯਾਰ ਕੋ ਮੈਨੇ" * "ਜੋ ਗੁਜ਼ਰੀ ਮੁਝ ਪੇ" * "ਏਕ ਖਲੀਸ਼ ਕੋ" * "ਖ਼ੁਦੀ ਕਾ ਨਸ਼ਾ ਚਰਹਾ" * "ਹਰ ਏਕ ਸਿਮਟ" * "ਏ ਦਿਲ ਹਮ ਹੂਵੇ" * "ਆ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕੀ" * "ਮੇਜ਼ ਜਹਾਂ ਕੇ ਅਪਨੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ" * "ਤੇਰੇ ਹੋਟੇ ਹੂਵੇ" * "ਹਰ ਏਕ ਸਿਮਟ" * "ਮੁਝੇ ਦਿਲ ਕੀ ਖਤਾ ਪਰ" == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ|ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ([[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਅਤੇ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ) * [[ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] (ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ''[[ਗ਼ਜ਼ਲ]]'' ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) * [[ਸ਼ਫ਼ਕ਼ਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ|ਸ਼ਫਕਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] (ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਪੌਪ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1974]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922]] 4p59km75mlqkfqrgbnezymhp1a33vof 0 68963 836252 809572 2026-04-02T19:08:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836252 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox officeholder | name = ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ | image = Harbhajan Singh's Pepsi promotional event 'Change The Game'.jpg | caption = ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ। | country = ਭਾਰਤ | spouse = {{marriage|[[ਗੀਤਾ ਬਸਰਾ]]|2015}} | birth_date = {{Birth date and age|1980|7|3|df=yes}} | birth_place = [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | party = [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] | office = ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] | predecessor = [[ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ]] | constituency = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ | termstart = 10 ਅਪਰੈਲ 2022<ref>{{cite web |url=https://prsindia.org/mptrack/rajya-sabha/harbhajan-singh |title=MPs & MLAs, Rajya Sabha |website=prsindia.org |access-date=5 September 2023 |language=en}}</ref> | module = {{Infobox cricketer | embed = yes | batting = ਸੱਜੂ | bowling = ਸੱਜੇ-ਹੱਥੀਂ,ਆਫ਼-ਬਰੇਕ | role = ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ | international = true | internationalspan = 1998–2016 | country = ਭਾਰਤ | testcap = 220 | testdebutdate = 25 ਮਾਰਚ | testdebutyear = 1998 | testdebutagainst = ਆਸਟਰੇਲੀਆ | testcap = 215 | lasttestdate = 10–14 ਜੂਨ | lasttestyear = 2015 | lasttestagainst = ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ | odidebutdate = 17 ਅਪਰੈਲ | odidebutyear = 1998 | odidebutagainst = ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ | odicap = 113 | lastodidate = 25 ਅਕਤੂਬਰ | lastodiyear = 2015 | lastodifor = ਭਾਰਤ | lastodiagainst = ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ | odishirt = 3 | T20Idebutdate = 1 ਦਸੰਬਰ | T20Idebutyear = 2006 | T20Idebutagainst = ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ | T20Icap = 3 | lastT20Idate = 4 ਮਾਰਚ | lastT20Iyear = 2016 | lastT20Iagainst = ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ | club1 = ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ | year1 = {{nowrap|1997/98–2018/19}} | clubnumber1 = | club2 = ਸਰੀ ਕਾਉਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ | year2 = 2005-2007 | club3 = [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] | year3 = 2008–2017 | club5 = [[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]] | year5 = 2018–2020 | clubnumber5 = 27 | club6 = [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] | year6 = 2021 | clubnumber6 = 27 | columns = 4 | club4 = ਐਸੈਕਸ ਕਾਉਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ | year4 = 2012 | columns = 4 | column1 = [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] | matches1 = 103 | runs1 = 2,224 | bat avg1 = 18.22 | 100s/50s1 = 2/9 | top score1 = 115 | deliveries1 = 28,580 | wickets1 = 417 | bowl avg1 = 32.46 | fivefor1 = 25 | tenfor1 = 5 | best bowling1 = 8/84 | catches/stumpings1 = 42/– | column2 = [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]] | matches2 = 236 | runs2 = 1,237 | bat avg2 = 13.30 | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 49 | deliveries2 = 12,479 | wickets2 = 269 | bowl avg2 = 33.35 | fivefor2 = 3 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 5/31 | catches/stumpings2 = 71/– | column3 = [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਐਫ਼ ਸੀ]] | matches3 = 192 | runs3 = 4,183 | bat avg3 = 19.73 | 100s/50s3 = 2/15 | top score3 = 115 | deliveries3 =47,190 | wickets3 = 760 | bowl avg3 = 29.18 | fivefor3 = 40 | tenfor3 = 7 | best bowling3 = 8/84 | catches/stumpings3 = 96/– | column4 = [[List A cricket|List A]] | matches4 = 317 | runs4 = 2,009 | bat avg4 = 15.45 | 100s/50s4 = 0/2 | top score4 = 79* | deliveries4 = 16,537 | wickets4 = 373 | bowl avg4 = 31.84 | fivefor4 = 4 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 5/31 | catches/stumpings4 = 102/– | date = 12 August | year = 2015 | source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/29264.html}} }} '''ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਪਲਾਹਾ''' (ਜਨਮ: 3 ਜੁਲਾਈ1980; [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]]), ਚਰਚਿਤ ਨਾਮ '''ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ''', ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਲ.]] ਦੀ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਟੀਮ ਅਤੇ 2012-13 ਦੀ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਦੌਰਾਨ [[ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਵਲੋਂ ਖੇਡੀ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਹਰਭਜਨ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਆਫ ਸਪਿੰਨ [[ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਗੇਂਦਬਾਜ]] ਹੈ। ਟੇਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਮੁਥੀਆਹ ਮੁਰਲੀਧਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਟੇਸਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕੈਰਿਯਰ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਕੈਰਿਯਰ ਦੇ ਸੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਐਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਵਿਰੁੱਧ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਕਾਰਨ ਹਰਭਜਨ ਦੇ ਖੇਡਣ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 2001 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਲੇੱਗ ਸਪਿੰਨ ਗੇਂਦਬਾਜ [[ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ]] ਦੇ ਜਖਮੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਕਪਤਾਨ ਸੌਰਵ ਗਾਂਗੁਲੀ ਨੇ ਬੋਰਡਰ ਗਵਾਸਕਰ ਟ੍ਰੋਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕਰਵਾਈ। ਉਸ ਟ੍ਰੋਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਸਟ੍ਰੇਲਿਆ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਵਧੀਆ ਮੁੱਖ ਗੇਂਦਬਾਜ ਵਜੋਂ ਖੇਡ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 32 ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਟ੍ਰੋਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਰਭਜਨ ਟੇਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਗੇਂਦਬਾਜ ਬਣਿਆ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਂਗਲੀ ਦੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਹਰਭਜਨ ਨੂੰ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਗੇਂਦਬਾਜ ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ ਦੀ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾਂ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕਰਵਾ ਦਿਤੀ। 2004 ਵਿੱਚ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਦੀਪ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਟੇਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਪਿੰਨਰ [[ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ]] ਦੇ ਖੇਡਣ ਕਾਰਨ ਟੀਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠਣਾ ਪਿਆ। 2006 ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ 2007 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਰਭਜਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਰਾਹੀ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਟਿਪਣਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। 2007 ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂ ਉੱਤੇ ਹਰਭਜਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਪਿੰਨਰ ਦੀ ਥਾਂ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਗਈ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਿਵਾਦ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। 2008 ਵਿੱਚ [[:en:Andrew Symonds|ਐਂਡ੍ਰਿਯੁ ਸਾਇਮੰਡ]] ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗਾਲੀ ਗਲੋਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਉੱਤੇ ਪਬੰਧੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=15 May 2022 |title=Andrew Symonds Death: ਸਾਇਮੰਡ ਦੀ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ, ਮੰਕੀਗੇਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਲਤ ਤੱਕ ਕਈ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਨਾਮ |url=https://punjabi.abplive.com/sports/cricket/andrew-symonds-death-andrew-symonds-controversy-with-harbhajan-singh-655101 |work=ਏਬੀਪੀ ਸਾਂਝਾ |access-date=6 September 2023}}</ref> ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਬੰਧੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਰ 2008 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀਸ਼ਾਂਤ ਦੇ ਥੱਪੜ ਮਾਰਨ ਕਾਰਨ ਬੀਸੀਸੀਆਈ ਵਲੋਂ ਲਗਾਈ ਪਬੰਧੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।<ref>{{cite news |agency=[[ਪ੍ਰੈਸ ਟਰੱਸਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] |date=12 April 2013 |title=ਵਿਰਾਟ-ਗੰਭੀਰ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਥੱਪੜ ਕਾਂਡ ਨਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਭੜਕਿਆ ਸ੍ਰੀਸ਼ਾਂਤ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/ਖੇਡਾਂ-ਦੀ-ਦੁਨੀਆ/ਵਿਰਾਟ-ਗੰਭੀਰ-ਵਿਵਾਦ-ਦੀ-ਤੁਲਨ/ |work=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] |location=ਪੁਣੇ |access-date=6 September 2023}}</ref> ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਟੋਟਲ ਨੋਨਸਟੋਪ ਰੈਸਲਿੰਗ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਬਣਿਆ। ਉਹ [[2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20|2007 ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਅਤੇ [[2011 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2011 ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{cite news |last=ਕੌਰ |first=ਲਾਜਵਿੰਦਰ |date=2 April 2020 |title=ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤੀ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਯਾਦ, 2011 ‘ਚ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਟੀਮ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਰਚਿਆ ਸੀ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/harbhajan-singh-shared-winning-memory-of-world-cup-2011 |work=[[ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ]] |access-date=6 September 2023}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ।<ref>{{cite news |last=ਪੰਜਾਬੀ |first=ਐਮੀਲੀਆ |date=7 December 2021 |title=ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਆ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ? IPL ਟੀਮ ਦਾ Mentor ਬਣਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ |url=https://punjab.news18.com/news/sports/cricket-harbhajan-singh-to-announce-his-retirement-from-cricket-set-to-join-support-staff-of-an-ipl-team-next-season-ap-282129.html |work=[[ਨੈੱਟਵਰਕ18 ਗਰੁੱਪ]] |access-date=5 September 2023 |archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905182123/https://punjab.news18.com/news/sports/cricket-harbhajan-singh-to-announce-his-retirement-from-cricket-set-to-join-support-staff-of-an-ipl-team-next-season-ap-282129.html |url-status=dead }}</ref> ਮਾਰਚ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |author=<!--not stated-->|date=22 March 2022 |title=ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ: ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸਮਝੋ |url=https://www.bbc.com/punjabi/india-60822693 |work=[[ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ]] |access-date=5 September 2023}}</ref> == ਸੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇਕਲੋਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਸਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਪਲਾਹਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਵਾਲਵ ਬੇਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਵਾਲਵ ਡੇ ਮਲਿਕ ਹਨ। ਹਰਭਜਨ ਦੀਆ ਪੰਜ ਭੈਣਾ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰਭਜਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਹਰਭਜਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੋਚ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਨੇ ਬੇਸਟਮੇਨ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਕੋਚ ਦਵਿੰਦਰ ਅਰੋੜਾ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਹਰਭਜਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਸਪਿਨ ਗੇਂਦਬਾਜੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਲਿਆ।<span class="cx-segment" data-segmentid="478"></span> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ]] 94m4ydtfzpob9je9lmx5t3zzcvv5dkf 0 69651 836253 603330 2026-04-02T19:29:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836253 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain pass | photo = | photo_caption = | elevation = | traversed = | location = [[ਭਾਰਤ]] | range = [[ਅਰਾਵਲੀ]] | coordinates = | topo = }} [[File:Rajasthan 123.jpg|thumb|The turmeric colored soil of the pass]] '''ਹਲਦੀਘਾਟੀ''' [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ [[ਅਰਾਵਲੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਰਬਤੀ ਦਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ [[ਰਾਜਸਮੰਦ ਜਿਲ੍ਹਾ|ਰਾਜਸਮੰਦ]] ਅਤੇ [[ਪਾਲੀ ਜਿਲ੍ਹਾ|ਪਾਲੀ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਉਦੈਪੁਰ]] ਤੋਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੀ ਹਲਦੀਘਾਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਲਈ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੰਗ [[ਹਲਦੀ]] ਵਾਂਗ ਪੀਲਾ ਹੈ। ਹਲਦੀਘਾਟੀ ਦਾ ਇਹ ਸਥਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ [[ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ]] ਅਤੇ [[ਅਕਬਰ]] ਵਿਚਕਾਰ [[ਹਲਦੀਘਾਟੀ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{citeweb|url=http://www.udaipur.org.uk/excursions/haldighat-in-udaipur.html|title=Haldighati|access-date=2015-12-18|archive-date=2017-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505141117/http://www.udaipur.org.uk/excursions/haldighat-in-udaipur.html|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[http://www.geeta-kavita.com/hindi_sahitya.asp?id=170 Excerpts from the great poem “Haldighati”, along with historical notes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516114831/http://www.geeta-kavita.com/hindi_sahitya.asp?id=170 |date=2012-05-16 }} {{Coord|24.8921711|N|73.6978065|E|display=title}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਾਵਲੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੇਵਾੜ]] mub3g80yz2j18fmz5ox4ehjkxwikv2b 0 71140 836318 395229 2026-04-03T11:51:11Z Sonia Atwal 49604 836318 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Structure |partof = [[ਚੋਤੌੜਗੜ੍ਹ]] |location = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]] |image = [[File:Chittorgarh_fort.JPG|250px]] |caption = '''ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼''' |map_type = Rajasthan |coordinates = {{coord|24.8863|74.647|type:landmark|display=inline}} |map_size = 300 |map_caption = |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = [[ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਪਾਟ]], [[ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ]], [[ਮੇਵਾੜ ਦਾ ਰਾਣਾ ਹਮੀਰ|ਮਹਾਰਾਣਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ]], [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]], [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਕੁੰਭਾ]] ਅਤੇ [[ਉਦੇ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ]] |battles = 1303 ਵਿੱਚ [[ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ [[ਮੇਵਾੜ ਰਾਜਪਾਟ]] ਦੀ ਲੜਾਈ, 1535 ਵਿਚ [[ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ]] ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਅਤੇ 1568 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਅਕਬਰ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ |events = |image2 = |caption2 = |footnotes = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHS | designation1_partof =ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹਾ | designation1_date = [[ਯੁਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਦੀ ਸੂਚੀ|2013]] <small>(36ਵਾਂ [[ਯੁਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਕਮੇਟੀ]])</small> | designation1_type = ਸਭਿਆਚਾਰਕ | designation1_criteria = ii, iii | designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/247 247] | designation1_free1name = ਰਾਜ ਪਾਰਟੀ | designation1_free1value = ਭਾਰਤ | designation1_free2name = ਧਰਮ | designation1_free2value = [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ]] ਦੀ ਸੂਚੀ }} }} '''ਕਿਲ੍ਹਾ ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ''' ਨਗਰ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਉਸਰਿਆ ਹੈ। ਗਿਆਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅੰਦਰ ਪਸਰੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। [[ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ]] ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ [[ਗੂਹਲ ਖਾਨਦਾਨ]] ਦੇ ਸਰਦਾਰ [[ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ]] ਨੇ ਖੋਹ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲਈ ਸੱਤ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। [[ਵਿਜੈ ਸਤੰਭ]] ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਕੁੰਭਾ]] ਨੇ 1440 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਨੌਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਤੰਭ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਭਰਦਾ ਹੈ।<ref name =udai>{{cite web|url=http://www.udaipur.org.uk/excursions/chittorgarh-fort.html|title= Chittorgarh Fort|accessdate=2009-06-24}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸਜਾਵਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ]] ਜਿਹੇ ਯੋਧੇ, [[ਮਹਾਰਾਣਾ ਕੁੰਭਾ]] ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ, [[ਪੰਨਾ ਦਾਈ]] ਵਰਗੀਆਂ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ [[ਰਾਣੀ ਪਦਮਨੀ]] ਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰੂਹਾਂ ਜਨਮੀਆਂ ਹਨ। [[ਜੈਮਲ ਅਤੇ ਫੱਤਾ|ਜੈਮਲ ਫੱਤਾ]] ਵਰਗੇ ਸੂਰਮੇ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਰੇਤਲੀ ਮਿੱਟੀ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਜਿਹਨਾ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ}} {{ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕਿਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ]] cd3b319ozngitfptmoizyi0wy90woqu 0 79798 836244 813002 2026-04-02T17:21:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836244 wikitext text/x-wiki [[File:Fennel flower heads.jpg|thumb|right]] [[File:Fennel seed.jpg|right|thumb]] '''ਸੌਂਫ ('''[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਨਾਮ: '''Fennel;''' ਫੈਨਿਲ''; ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਮ: Foeniculum vulgare'')  ਇੱਕ [[ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟਾ|ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਾ]] (ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਜਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੌਦਾ) ਹੈ।<ref><cite class="citation web">[http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&symbol=FOENI&display=31 "Classification for Kingdom ''Plantae'' Down to Genus ''Foeniculum Mill.''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210404001249/https://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=profile&symbol=FOENI&display=31 |date=2021-04-04 }}</cite></ref> ਇਹ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ, ਸਦਾਬਹਾਰ [[ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ|ਔਸ਼ਧ]] ਹੈ ਜਿਸਦੇ  [[ਫੁੱਲ]] ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਪੰਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਭੂ-ਮੱਧ ਸਮੁੰਦਰ|ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ]] ਦਾ ਮੂਲ ਪੌਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਦਰਿਆਈ ਤੱਟਾਂ ਨੇੜਲੇ ਖੁਸ਼ਕ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੌਂਫ ਰਬੀ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ। ਰੌਣੀ ਕਰ ਕੇ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਵਿਚ ਬੀਜੀ ਵਧੀਆ ਝਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਏਕੜ ਵਿਚ ਚਾਰ ਕਿਲੋ ਬੀਜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਵੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ ਚਾਰ ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੇ ਕਰੀਬ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਣਾ ਇਸ ਦਾ ਥੋਥਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਗਾਜਰ ਜਿਹੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਪੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੌਂਫ ਨੂੰ ਕਈ ਅਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਘਰ ਵਰਤਣ ਜੋਗੀ ਸੌਂਫ ਜ਼ਰੂਰ ਬੀਜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਸੌਂਫ ਸਿਰਫ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼|last=ਕਹਿਲ|first=ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=Unistar books pvt.ltd|year=2013|isbn=978-93-82246-99-2|location=[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]}}</ref> {{ਆਧਾਰ}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼]] 9i2tul6ew929lw8yjo25tvmm4fv6fji 0 106612 836293 710218 2026-04-03T03:38:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836293 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਟੀਵੀ|show_name=American Horror Story|image=American Horror Story.svg|genre={{Plainlist| *[[Horror fiction|Horror]] *[[Anthology series|Anthology]] *[[Supernatural fiction|Supernatural]] *[[Slasher film|Slasher]] *[[Drama film|Drama]]<ref>{{cite web|url=http://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-tv-series-v554165|publisher=[[AllMovie]]|title=American Horror Story TV Series (2011)|accessdate=December 13, 2015|last=Droesch|first=Paul}}</ref>}}|creator={{Plainlist| * [[Ryan Murphy (writer)|Ryan Murphy]] * [[Brad Falchuk]]}}|starring={{Plainlist|<!-- Do not change order of cast list. Please keep in order of season and main credits--> * [[Connie Britton]] * [[Dylan McDermott]] * [[Evan Peters]] * [[Taissa Farmiga]] * [[Denis O'Hare]] * [[Jessica Lange]] * [[Zachary Quinto]] * [[Joseph Fiennes]] * [[Sarah Paulson]] * [[Lily Rabe]] * [[Lizzie Brocheré]] * [[James Cromwell]] * [[Frances Conroy]] * [[Emma Roberts]] * [[Kathy Bates]] * [[Michael Chiklis]] * [[Finn Wittrock]] * [[Angela Bassett]] * [[Wes Bentley]] * [[Matt Bomer]] * [[Chloë Sevigny]] * [[Cheyenne Jackson]] * [[Lady Gaga]] * [[Cuba Gooding Jr.]] * [[André Holland]] * [[Billie Lourd]] * [[Alison Pill]] }}|theme_music_composer={{Plainlist| * Cesar Davila-Irizarry * [[Charlie Clouser]]}}|composer={{Plainlist| * [[James S. Levine]] * Mac Quayle}}|country=United States|language=English|num_seasons=7<!-- Do not change season count until a new season has premiered.-->|num_episodes=<onlyinclude>84</onlyinclude><!-- Do not change episode count until a new episode has aired.-->|list_episodes=List of American Horror Story episodes|producer={{Plainlist| * Alexis Martin Woodall <small>(seasons 1–3)</small> * Patrick McKee * Robert M. Williams Jr. * [[Ned Martel]]}}|executive_producer={{Plainlist| * Ryan Murphy * Brad Falchuk * [[Dante Di Loreto]] * [[Tim Minear]] * [[James Wong (producer)|James Wong]] * [[Jennifer Salt]] * [[Bradley Buecker]] * Alexis Martin Woodall}}|location={{Plainlist| * [[Los Angeles]], [[California]] <small>(seasons 1–2, 5–6)</small> * [[New Orleans]], [[Louisiana]] <small>(seasons 3–4)</small> * [[Santa Clarita, California|Santa Clarita]], [[California]] <small>(season 6)</small> * [[Orange, California|Orange]], [[California]] <small>(season 7)</small> }}|camera=[[Single camera setup|Single camera]]|runtime=37–73 minutes<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/gp/product/B005PK56TA?ref_=aiv_dp_season_select|title=American Horror Story 6 Seasons 2011|work=Amazon.com|accessdate=July 24, 2016}}</ref>|editor={{Plainlist| * Bradley Buecker * Doc Crotzer * Adam Penn}}|cinematography={{Plainlist | * Christopher Baffa (pilot) * [[Michael Goi]] * [[Nelson Cragg]] }}|company={{Plainlist| * [[20th Century Fox Television]] * Ryan Murphy Productions * Brad Falchuk Teley-Vision}}|distributor=[[20th Television]]|network=[[FX (TV channel)|FX]]|first_aired={{Start date|2011|10|5}}|last_aired=present|website=http://www.fxnetworks.com/shows/american-horror-story}} <span>'''ਅਮਰੀਕੀ ਹੋਰਰ ਸਟੋਰੀ, '''''ਰਿਆਨ ਮਰਫੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਡ ਫਲਚੁਕ'''''  '''ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ''' '''</span>ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਹੋਰਰ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਦੀ  "ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਪਲਾਟਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.popsugar.com/entertainment/American-Horror-Story-Characters-Based-Real-People-36364636|title=The True Stories Behind 18 American Horror Story Characters|last=Pehanick|first=Maggie|date=April 24, 2016|website=Popsugar.com|access-date=May 8, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sugarscape.com/film-tv/news/a1083195/american-horror-story-based-true-events/|title=DID YOU KNOW THESE AMERICAN HORROR STORY PLOTLINES ARE BASED ON TRUE EVENTS?|last=Wood|first=Lucy|date=October 18, 2015|website=Sugarscape.com|access-date=May 8, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/news/american-horror-story-hotel-real-life-inspirations/|title=The Real-Life Inspirations Behind American Horror Story: Hotel|last=Gennis|first=Sadie|date=October 20, 2015|publisher=[[TV Guide]]|access-date=May 8, 2016}}</ref> ਸਿਰਫ ਅਦਾਕਾਰ ਇਵੈਨ ਪੀਟਰਸ ਅਤੇ ਸਾਰਾਹ ਪਾਲਸਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਇਹ ਸੀਰੀਜ਼ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕੇਬਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਐਫਐਕਸ ਉੱਪਰ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[12 ਜਨਵਰੀ]], [[2017]] ਨੂੰ, ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਠਵੇਂ ਅਤੇ ਨੌਂਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="eightandnine">{{Cite web|url=https://variety.com/2017/tv/news/american-horror-story-renewed-season-8-9-fx-1201958880/|title=‘American Horror Story’ Renewed For Two More Seasons at FX|last=Wagmeister|first=Elizabeth|date=January 12, 2017|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=January 12, 2017}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਸੀ, ਅਮਰੀਕੀ ਹੋਰਰ ਕਹਾਣੀ ਨੇ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾਕੇ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੈਸਿਕਾ ਲੈਂਜ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਈ ਦੋ [[ਐਮੀ ਇਨਾਮ|ਐਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਇੱਕ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ|ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਸ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੈਥੀ ਬੈਟਸ ਅਤੇ ਜੇਮਸ ਕ੍ਰੋਮਵੇਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ [[ਐਮੀ ਇਨਾਮ|ਐਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜਿੱਤਿਆ, ਜਦਕਿ [[ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ]] ਨੇ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।  ==== ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ==== === ਧਾਰਨਾ === ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਮਰਫੀ ਅਤੇ ਫਲਚੁਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੋਕਸ ਸੀਰੀਜ਼ "ਗੱਲੀ" ਦੀ ਪ੍ਰਡਕਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ "ਅਮਰੀਕੀ ਹੋਰਰ ਸਟੋਰੀ" ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਰਫੀ ਆਪਣੇ ਭੂਤਕਾਲੀ ਕੰਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। .<ref>{{Cite web|url=http://www.newnownext.com/ryan-murphy-and-brad-falchuk-talk-american-horror-story-blood-infidelity-and-zachary-quinto/10/2011/|title=Ryan Murphy and Brad Falchuk Talk "American Horror Story": Blood, Infidelity, and Zachary Quinto|last=Juergens|first=Brian|date=October 3, 2011|publisher=NewNowNext|access-date=November 12, 2015}}</ref> ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ, ਮਰਫੀ ਅਤੇ ਫਲਚੁਕ ਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਹਰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ  ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।<ref name="Mullins">{{Cite web|url=http://www.eonline.com/news/282480/american-horror-story-season-two-scoop-new-house-and-mostly-new-faces|title=American Horror Story Season Two Scoop: New House and (Mostly) New Faces|last=Mullins|first=Jenna|date=December 22, 2011|website=[[E! Online]]|publisher=[[NBCUniversal]]|access-date=November 12, 2015}}</ref> ਪਹਿਲਾ ਸੀਜ਼ਨ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਰਫੀ ਨੇ ਦੁੱਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਸਮੇਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਾਸਟ ਅਤੇ ਬੈਕਗਰਾਉਂਡ ਸੈਟ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਨਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।<ref>{{Cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/12/22/american-horror-story-will-scare-up-a-new-cast-and-new-haunted-home-for-season-2/|title='American Horror Story' Will Scare Up a New Cast and New Haunted Home for Season 2|last=Itzkoff|first=Dave|date=December 22, 2011|website=[[The New York Times]]|access-date=November 10, 2015}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਕੁਝ ਅਦਾਕਾਰ ਇਸ ਦੂਜੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਜੀਵ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਰਾਖਸ਼ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਅਦਾਕਾਰ ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁਣਗੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।<ref name="3pick">{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/tv-column/post/fx-picks-up-third-season-of-american-horror-story/2012/11/15/1431d834-2f54-11e2-9f50-0308e1e75445_blog.html|title=FX picks up third season of 'American Horror Story'|last=de Moraes|first=Lisa|date=November 15, 2012|website=[[The Washington Post]]|access-date=November 15, 2012}}</ref> ਕੌਨੀ ਬ੍ਰਿਟਨ, ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕਾਸਟ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਮਰਡਰ ਹਾਉਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਵਿਵਿਨ ਹਾਰਮਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ew.com/article/2011/03/18/connie-britton-ryan-murphy-american-horror-stor|title='Friday Night Lights' star Connie Britton cast in Ryan Murphy's 'American Horror Story' pilot|last=Stransky|first=Tanner|date=March 18, 2011|website=Entertainment Weekly|access-date=March 18, 2011|archive-date=ਮਾਰਚ 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150311191010/http://www.ew.com/article/2011/03/18/connie-britton-ryan-murphy-american-horror-stor|url-status=dead}}</ref> ਡੇਨਿਸ ਓ'ਹੇਰੀ, ਬਤੌਰ ਲੈਰੀ ਹਾਰਵੇ, ਦੂਜੇ ਕਾਸਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਪਾਈ।<ref>{{Cite web|url=http://deadline.com/2011/03/denis-ohare-joins-ryan-murphys-fx-pilot-american-horror-story-118819/|title=Denis O'Hare Joins Ryan Murphy's FX Pilot 'American Horror Story'|last=Andreeva|first=Nellie|date=March 30, 2011|publisher=[[Deadline.com]]|access-date=March 30, 2011}}</ref> ਜੈਸਿਕਾ ਲੈਨਜ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਯਮਤ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.deadline.com/2011/04/jessica-lange-to-star-in-ryan-murphybrad-falchuks-fx-pilot-american-horror-story/|title=Jessica Lange To Star in Ryan Murphy/Brad Falchuk's FX Pilot 'American Horror Story'|last=Andreeva|date=April 13, 2011|publisher=Deadline.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511115208/http://www.deadline.com/2011/04/jessica-lange-to-star-in-ryan-murphybrad-falchuks-fx-pilot-american-horror-story/|archive-date=May 11, 2011|dead-url=no|access-date=April 13, 2011}}</ref> ਡੀਲਨ ਮੈਕਡਰਮੱਟ ਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬੇਨ ਹਾਰਮਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.deadline.com/2011/04/dylan-mcdermott-to-star-in-ryan-murphys-fx-pilot-american-horror-story/|title=Dylan McDermott To Star in Ryan Murphy's FX Pilot 'American Horror Story'|last=Andreeva|date=April 29, 2011|publisher=Deadline.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110508144336/http://www.deadline.com//2011//04//dylan-mcdermott-to-star-in-ryan-murphys-fx-pilot-american-horror-story//|archive-date=May 8, 2011|dead-url=no|access-date=April 29, 2011}}</ref> ਟਾਈਸਾ ਫਾਰਮਿਗਾ ਅਤੇ ਇਵਨ ਪੀਟਰਸ ਅੰਤਿਮ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਇਲਟ ਹਾਰਮਨ ਅਤੇ ਟੇਟ ਲੈੰਗਡਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://deadline.com/2011/05/american-horror-story-casts-young-leads-129028/|title='American Horror Story' Casts Young Leads|last=Andreeva|date=May 5, 2011|publisher=Deadline.com|access-date=May 5, 2011|archive-date=ਸਤੰਬਰ 3, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903205244/http://deadline.com/2011/05/american-horror-story-casts-young-leads-129028/|url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ''American Crime Story'', a spin-off series focusing on true crime == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|colwidth=30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website}} <div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="The purpose of this template is to provide a standard format for labeling links to official websites.">Official website</div></div></div> * {{IMDb title|1844624|American Horror Story}} * [http://www.tv.com/shows/american-horror-story/ ''American Horror Story''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408122839/http://www.tv.com/shows/american-horror-story |date=2012-04-08 }} at TV.com [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ]] bq0nctndcg44oa2e3yl1i2ih532uqup 0 107792 836227 821694 2026-04-02T15:49:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836227 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=ਸੂਪ|image=Grzybowa.jpg|caption=ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਜੰਗਲੀ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦਾ ਸੂਪ|main_ingredient=<font color="#0645ad">ਤਰਲ (ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਮਾਸ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਤਰੀ, ਜੂਸ, ਪਾਣੀ), ਮਾਸ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ</font>|variations=ਪਤਲਾ ਸੂਪ, ਗਾੜ੍ਹਾ ਸੂਪ}}'''ਸੂਪ''' ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਰਲ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਸਾ ਜਾਂ ਗਰਮ (ਜਾਂ ਠੰਡਾ) ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਟਾਕ, ਜੂਸ, ਪਾਣੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰਲ ਨਾਲ ਮੀਟ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਪ ਦੀ ਪਛਾਣ  [[ਸਬਜੀ|ਸਬਜ਼ੀ]] ਜਾਂ ਮੀਟ ਨੂੰ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਜੂਸ]], ਪਾਣੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ [[ਤਰਲ]] ਨਾਲ ਉਬਾਲ ਕੇ ਬਰੋਥ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਿਲਾਈ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਫਰੈਂਚ ਪਕਵਾਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਪ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ''ਪਤਲਾ  ''ਅਤੇ ''ਗਾੜ੍ਹਾ''। ਸਥਾਪਿਤ ਫਰੈਂਚ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਪਤਲੇ ਨੂੰ ਬੁਈਲੌ ਅਤੇ ਕੋਨਸੌਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਸੂਪ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ: ''ਪਿਊਰੀ'', ਸਬਜੀਆਂ ਦਾ ਸੂਪ ਜਿਸਨੂੰ ਸਟਾਰਚ ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ''ਬਿਸ੍ਕ'', ਘੋਗਾ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੂਪ ਜਿਸਨੂੰ ''ਕਰੀਮ ''ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਰੀਮ ਸੂਪ ਨੂੰ ਬੇਕਾਮਲ ਸੌਸ ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਲੁਤੇ ਨੂੰ ਅੰਡੇ, ਮੱਖਨ ਅਤੇ ਮਲਾਈ ਨਾਲ। ਸੂਪ ਨੂੰ ਗਾੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਮਗਰੀ ਹੈ-ਅੰਡੇ,<ref>[http://www.bhg.com/recipes/how-to/cooking-techniques/thickening-soups/ Thickening Soups] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612184518/https://www.bhg.com/recipes/how-to/cooking-techniques/thickening-soups/ |date=2018-06-12 }}. Bhg.com. Retrieved on 2 May 2013.</ref> [[ਚਾਵਲ]], ਦਾਲ, [[ਆਟਾ]], ਅਤੇ ਅਨਾਜ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਪ ਵਿੱਚ, ਪੇਠਾ, ਗਾਜਰ, ਅਤੇ ਆਲੂ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਪ ਸਟੀਉ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੂਪ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਟੀਉ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰਲ (ਬਰੋਥ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.journalgazette.net/apps/pbcs.dll/article?AID=/20081109/FEAT0103/811090311|title=Soup vs. stew: Difference in details|last=Goltz|first=Eileen|date=9 November 2008|publisher=The Journal Gazette (Fort Wayne, Indiana)|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811025536/http://www.journalgazette.net/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20081109%2FFEAT0103%2F811090311|archive-date=11 August 2011|dead-url=yes|access-date=6 March 2010}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_Soup_(1865).jpg|left|thumb|''ਸੂਪ''<br />(ਵਿਲੀਅਮ-ਅਡੌਲਫ਼ ਬੋਗੁਰੀ, 1865)]] ਸੂਪ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਬੂਤ ਇੱਥੇ ਤਕਰੀਬਨ 20,000 ਬੀ।ਸੀ। ਤੱਕ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Wu|first=X.|last2=Zhang|first2=C.|last3=Goldberg|first3=P.|last4=Cohen|first4=D.|last5=Pan|first5=Y.|last6=Arpin|first6=T.|last7=Bar-Yosef|first7=O.|year=2012|title=Early Pottery at 20,000 Years Ago in Xianrendong Cave, China|url=https://archive.org/details/sim_science_2012-06-29_336_6089/page/1696|journal=Science|volume=336|issue=6089|pages=1696–1700|doi=10.1126/science.1218643|pmid=22745428}}</ref> ਵਾਟਰਪ੍ਰੂਫ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤਕ ਉਬਾਲਣਾ ਇੱਕ ਆਮ ਰਸੋਈ ਤਕਨੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ (ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ)।  ਸ਼ਬਦ ''ਸੂਪ''  ਫ੍ਰੈਂਚ ਸ਼ਬਦ ਸੂਪ ("ਸੂਪ", "ਬਰੋਥ") ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਜਰਮਨਿਕ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਲੈਟਿਨ ਸੁਪਪੇ ("ਬਰੋਥ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀ ਰੋਟੀ") ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ "ਸੋਪ", ਰੋਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਪ ਸੋਕਣ ਲਈ ਜਾਂ ਗਾੜ੍ਹੇ ਸਟੀਉ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦ == [[ਤਸਵੀਰ:Joseph_Campbell_Company_(3093577454).jpg|thumb|ਕੈਂਪਬੈੱਲ ਦੇ ਡੱਬਾਬੰਦ ਸੂਪ ਲਈ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ, ਸਿਰ੍ਕਾ 1913]] ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸੂਪ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੈਨਿੰਗ (ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਕਿੰਗ) ਦੀ ਕਾਢ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡੱਬਾਬੰਦ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਸੂਪ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। === ਡੱਬਾਬੰਦ ਸੂਪ === ਡੱਬਾਬੰਦ ਸੂਪ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਇੱਕ ਪੈਨ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੋਵ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀ|thumb|160x160px|ਪ੍ਰੋਗਰੈਸੋ ਦਾ ਡੱਬਾਬੰਦ ਸੂਪ]] === ਸੁੱਕਾ ਸੂਪ === [[ਤਸਵੀਰ:Maruchan_Instant_Lunch.jpg|right|thumb|200x200px|ਸੁੱਕ ramen ਨੂਡਲ ਸੂਪ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਲੰਚ ਇਕਾਈ।]] ਸੁੱਕਾ ਸੂਪ ਮਿਕਸ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਨਰ-ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਤਾਜ਼ਾ ਸਮੱਗਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Soup_Course.jpg|thumb|ਸੂਪ ਕੋਰਸ]][[ਤਸਵੀਰ:Salmorejo_cordouan.JPG|thumb|ਸਾਲਮੋਰੇਜੋ ਇੱਕ ਗਾੜ੍ਹੇ ਸੂਪ ਗਜ਼ਪਾਚੋ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅੰਡਲੁਸੀਆ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ]] === ਏਸ਼ੀਅਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Tom_Yum_Soup.JPG|thumb|ਬੈਂਕਾਕ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਟੌਮ ਯਮ ਸੂਪ]] [[ਤਸਵੀਰ:FishBallSoup.JPG|thumb|ਬੁਕਿਟ ਬਟੋਕ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਚੀਨੀ ਮੱਛੀ ਬਾਲ ਸੂਪ]] ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੂਪ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਪੱਛਮੀ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੈ ਸੂਪ ਵਿੱਚ ਟੋਫੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੂਪ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰੋਥ, "ਸਪਸ਼ਟ ਸੂਪ" ਜਾਂ ਸਟਾਰਚ ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਸੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Borscht_with_bread.jpg|thumb|ਯੂਕਰੇਨੀ ਸੂਪ]] [[ਤਸਵੀਰ:Soup_shp.jpg|thumb|ਸਵਿਸ ਸੂਪ]] [[ਤਸਵੀਰ:Vegetable_beef_barley_soup.jpg|thumb|ਸਬਜ਼ੀ ਬੀਫ ਬਾਰਲੇ ਸੂਪ]] [[ਤਸਵੀਰ:Pea-soup-with-tortilla.jpg|thumb|ਇੱਕ ਗਾੜ੍ਹਾ ਮਟਰ ਸੂਪ, ਟੌਰਟਿਲਾ ਤਰੀਕੇ ਲ ਸਜਾਇਆ]] [[ਤਸਵੀਰ:Romanian_potato_soup.jpg|thumb|[[ਰੋਮਾਨੀਆ|ਰੋਮਾਨੀ]] ਆਲੂ ਸੂਪ]] [[ਤਸਵੀਰ:Tomato_soup_and_grilled_cheese.JPG|thumb|ਚੰਕੀ ਟਮਾਟਰ ਸੂਪ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੈਂਡਵਿਚ]] [[ਤਸਵੀਰ:Mirepoix(cuisine)-2009-04-06.jpg|thumb|ਮਿਰਪੋਇਕਸ ਵਿੱਚ ਗਾਜਰ, ਪਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਸੈਲਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸੂਪ ਸਟਾਕ ਅਤੇ ਸੂਪ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * Fernandez-Armesto, Felipe। ''ਨੇੜੇ ਦੇ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਟੇਬਲ ਨੂੰ: ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਭੋਜਨ'' (2002)। ਨ੍ਯੂ ਯਾਰ੍ਕ: ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰੈਸ {{ISBN|0-7432-2644-5}}0-7432-2644-5 * ''Larousse Gastronomique'', ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਹਾਰਵੇ Lang, ਈ। ਡੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਐਡੀਸ਼ਨ (1988)। ਨ੍ਯੂ ਯਾਰ੍ਕ: ਤਾਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ {{ISBN|0-609-60971-8}}0-609-60971-8 * ਮੋਰਟਨ, ਮਰਕੁਸ। ''ਅਲਮਾਰੀ ਪਿਆਰ: ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਦੀ ਰਸੋਈ Curiosities'' (2004)। ਟੋਰਾਂਟੋ: Insomniac ਪ੍ਰੈਸ {{ISBN|1-894663-66-7}}1-894663-66-7 * {{Cite book|title=Soup Through the Ages|last=Victoria R. Rumble|publisher=McFarland|year=2009|isbn=9780786439614}} t35rd04rs629smv72sxa7ad4q9yuk97 0 120196 836269 732855 2026-04-02T23:36:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836269 wikitext text/x-wiki '''2019 ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸੀਜ਼ਨ''' ਮਈ 2019 ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 2019 ਤੱਕ ਸੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ [[2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ 30 ਮਈ 2019 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/23309263/old-trafford-host-india-pakistan-world-cup-clash|title=Old Trafford to host India-Pakistan World Cup clash|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 April 2018}}</ref> ਇਸ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ 11 [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ ਮੈਚ]], 91 [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਅਤੇ 71 [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ]] ਖੇਡੇ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ, ਜਦਕਿ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਨਡੇ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਟੀ -20 ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਸੀ। 3 ਮਈ ਨੂੰ, [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ]] (ਆਈਸੀਸੀ) ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਟੀ20ਆਈ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਆਈਸੀਸੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 80 ਟੀਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1205588|title=ICC unveils Global Men's ਟੀ20ਆਈ Rankings Table featuring 80 teams|publisher=International Cricket Council|access-date=3 May 2019}}</ref> ਮਹਿਲਾ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵ.ਓ.ਡੀ.ਆਈ. ਅਤੇ ਵ.ਟੀ20ਆਈ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਤੇ ਸੀ। 1 ਅਗਸਤ 2019 ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਖੇਡ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।<ref name="ICCJuly19">{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1288479|title=ICC board and full council concludes in London|website=International Cricket Council|access-date=18 ਜੁਲਾਈ2019}}</ref> ਸੱਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਦਲਾਅ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ [[2019 ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲੜੀ]] ਦੌਰਾਨ [[ਸਟੀਵ ਸਮਿੱਥ|ਸਟੀਵ ਸਮਿਥ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਊਂਸਰ ਗੇਂਦ ਗਰਦਨ ਉੱਪਰ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਮਾਰਨਸ ਲਬੂਸ਼ਾਨੇ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27412396/steven-smith-withdrawn-lord-ਟੈਸਟ-due-concussion|title=Steven Smith withdrawn from Lord's ਟੈਸਟ due to concussion|last=Brettig|first=Daniel|date=18 ਅਗਸਤ 2019|website=ESPNCricinfo|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=18 ਅਗਸਤ 2019}}</ref> ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਵਿਚਾਲੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਓਡੀਆਈ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ। [[2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਮਈ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਚ ਅਤੇ ਸੁੂਪਰ ਓਵਰ ਟਾਈ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਬਾਊਂਡਰੀਆਂ ਮਾਰਨ ਕਾਰਨ ਜੇਤੂ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ [[2019 ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲੜੀ|71ਵੀਂ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲੜੀ]] ਖੇਡੀ ਗਈ। ਇਹ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਟੈਸਟ [[2019–21 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|2019-21 ਦੀ ਆਈਸੀਸੀ ਵਰਲਡ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27279509/faqs-happens-world-ਟੈਸਟ-championship-final-ends-draw-tie|title=FAQs - What happens if World ਟੈਸਟ Championship final ends in a draw or tie?|website=ESPN Cricinfo|access-date=29 ਜੁਲਾਈ2019}}</ref> ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਲੜੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਟੈਸਟ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਲੜੀ 2-2 ਨਾਲ ਡਰਾਅ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਇਹ 1972 ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪਹਿਲੀ ਡਰਾਅ ਲੜੀ ਸੀ।, 1972 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲੜੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/49708021|title=Ashes 2019: England level series after beating Australia in final ਟੈਸਟ|website=BBC Sport|access-date=15 ਸਤੰਬਰ 2019}}</ref> ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 38 ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਟੈਸਟ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੂੰ 1955 ਵਿੱਚ 26 ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਆਊਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/145832.html|title=RECORDS {{!}} ਟੈਸਟ MATCHES {{!}} TEAM RECORDS {{!}} LOWEST INNINGS TOTALS|last=|first=|date=|website=ESPN Cricinfo|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=26 ਜੁਲਾਈ2019}}</ref> [[2019 ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲੜੀ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 67 ਦੌੜਾਂ' ਤੇ ਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। 1887 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਟੀਮ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 70 ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਆਊਟ ਹੋ ਕੇ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;event=1;filter=advanced;innings_number=1;innings_number=2;orderby=team_score;orderbyad=reverse;result=1;template=results;type=team;view=innings|title=Team records{{!}}ਟੈਸਟ matches{{!}}Cricinfo Statsguru|last=|first=|date=|website=ESPNCricinfo|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=25 ਅਗਸਤ 2019}}</ref> ==ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan=8 | ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌਰੇ |- ! rowspan=2 | ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ! rowspan=2 | ਘਰੇਲੂ ਟੀਮ ! rowspan=2 | ਮਹਿਮਾਨ ਟੀਮ ! colspan=5 | ਨਤੀਜੇ [ਮੈਚ] |- ! width=50 | [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ! width=50 | [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]] ! width=50 | [[ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ20ਆਈ]] ! width=50 | [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿ.ਦ.]] ! width=50 | [[ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿ.ਏ.]] |- | style="text-align:left" | [[#ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ|3 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|IRE}} | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | — || 0–1 [1] || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਇਂੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ|5 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | — || 4–0 [5] || 1–0 [1] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ|8 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|SCO}} | style="text-align:left" | {{cr|AFG}} | — || 0–1 [2] || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ|18 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|SCO}} | style="text-align:left" | {{cr|SL}} | — || 0–1 [2] || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ|19 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|IRE}} | style="text-align:left" | {{cr|AFG}} | — || 1–1 [2] || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ|19 ਜੂਨ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|NED}} | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | — || 2–0 [2] || 1–1 [2] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ|1 ਜੁਲਾਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|IRE}} | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | — || 3–0 [3] || 1–1 [3] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ|24 ਜੁਲਾਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | style="text-align:left" | {{cr|IRE}} | 1–0 [1] || — || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|26 ਜੁਲਾਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|SL}} | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | — || 3–0 [3] || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ|1 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | 2–2 [5] || — || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਵਿੱਚ ਯੂਏਈ|3 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|NED}} | style="text-align:left" | {{cr|UAE}} | — || — || 0–4 [4] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ|3 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" | {{flagicon|USA}} {{cr|WIN}} | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | 0–2 [2] || 0–2 [3] || 0–3 [3] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ|14 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|SL}} | style="text-align:left" | {{cr|NZ}} | 1–1 [2] || — || 1–2 [3] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਗਸਤ 2019]]<ref name="AfgZim" group="n">ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਦੌਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।</ref> | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | style="text-align:left" | {{cr|AFG}} | [1] || [5] || [3] || — || — |- ! colspan=8 |ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ |- ! ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ! colspan=4 | ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! colspan=3 | ਜੇਤੂ |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਇਰਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ|5 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|IRE|cricket}} [[2019 ਆਇਰਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|BAN}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ|20 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|UGA}} [[2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|NAM}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|30 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|ENG}} {{flagicon|Wales}} [[2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|ENG}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ|15 ਜੂਨ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|GUE}} [[2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|JER}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ|22 ਜੁਲਾਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|SIN}} [[2018–19 ਆਈਸਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ|2019 ਆਈਸਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|SIN}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ|14 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|SCO}} [[2019 ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|SCO}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲਾਫਾਇਰ|18 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|BER}} [[2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲਾਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲਾਫਾਇਰ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|CAN}} |} {| class="wikitable unsortable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan=6 | ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌਰੇ |- ! rowspan=2 | ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ! rowspan=2 | ਘਰੇਲੂ ਟੀਮ ! rowspan=2 | ਮਹਿਮਾਨ ਟੀਮ ! colspan=3 | ਨਤੀਜੇ [ਮੈਚ] |- ! width=50 | [[ਮਹੀਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮ.ਟੈਸਟ]] ! width=50 | [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮ.ਓਡੀਆਈ]] ! width=50 | [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਮ.ਟੀ20ਆਈ]] |- | style="text-align:left" | [[#ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ|6 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{crw|SA}} | style="text-align:left" | {{crw|PAK}} | — || 1–1 [3] || 3–2 [5] |- | style="text-align:left" | [[#ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਮਹਿਲਾਵਾਂ|26 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{crw|IRE}} | style="text-align:left" | {{crw|WIN}} | — || — || 0–3 [3] |- | style="text-align:left" | [[#ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਮਹਿਲਾਵਾਂ|6 ਜੂਨ 2019]] | style="text-align:left" | {{crw|ENG}} | style="text-align:left" | {{crw|WIN}} | — || 3–0 [3] || 1–0 [3] |- | style="text-align:left" | [[#ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾਵਾਂ|2 ਜੁਲਾਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{crw|ENG}} | style="text-align:left" | {{crw|AUS}} | 0–0 [1] || 0–3 [3] || 1–2 [3] |- | style="text-align:left" | [[#ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ|10 ਜੁਲਾਈ 2019]]<ref name="ZimIre" group="n">Zimbabwe Women were scheduled to tour Ireland in June 2019, but the tour did not take place.</ref> | style="text-align:left" | {{crw|IRE}} | style="text-align:left" | {{crw|ZIM}} | — || — || [3] |- ! colspan=6 |ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ |- ! ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ! colspan=3 | ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! colspan=2 | ਜੇਤੂ |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|5 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|ZIM}} [[2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|ZIM}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਈਏਪੀ|6 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|VAN}} [[2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਈਏਪੀ]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|PNG}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਮਰੀਕਾ|17 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|USA}} [[2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਮਰੀਕਾ]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|USA}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਯੂਰਪ|26 June 2019]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|ESP}} [[2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਯੂਰਪ]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|NED}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਮਹਿਲਾ ਚੌਕੋਰ ਲੜੀ|8 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|NED}} [[2019 ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਮਹਿਲਾ ਚੌਕੋਰ ਲੜੀ]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|THA}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ|31 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|SCO}} [[2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|BAN}} |} ==ਦਰਜੇ (Rankings)== <!-- THESE ARE THE RANKINGS AT THE START OF THE SEASON - THEY DO NOT GET UPDATED DURING THE SEASON --> ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ: {{stack begin|float=left}} {| class="wikitable" style="white-space: nowrap;" ! colspan="5" | [[ਆਈਸੀਸੀ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] <small>3 ਮਈ 2019</small><ref name="Test">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/test |title=Men's Test Team Rankings |publisher=International Cricket Council |accessdate=3 May 2019}}</ref><ref name="update">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1205034 |title=India and England remain on top after annual rankings update |work=International Cricket Council |accessdate=3 May 2019}}</ref> |- ! ਦਰਜਾ ! ਟੀਮ ! ਮੈਚ ! ਅੰਕ ! ਰੇਟਿੰਗ |- style="background:gold" <!-- THESE ARE THE RANKINGS AT THE START OF THE SEASON - THEY DO NOT GET UPDATED DURING THE SEASON --> | 1 || style="text-align:left" | {{cr|IND}} || 32 || 3,631 || 113 |- | 2 || style="text-align:left" | {{cr|NZ}} || 23 || 2,547 || 111 |- | 3 || style="text-align:left" | {{cr|SA}} || 27 || 2,917 || 108 |- | 4 || style="text-align:left" | {{cr|ENG}} || 35 || 3,663 || 105 |- | 5 || style="text-align:left" | {{cr|AUS}} || 27 || 2,640 || 98 |- | 6 || style="text-align:left" | {{cr|SL}} || 37 || 3,462 || 94 |- | 7 || style="text-align:left" | {{cr|PAK}} || 27 || 2,263 || 84 |- | 8 || style="text-align:left" | {{cr|WIN}} || 29 || 2,381 || 82 |- | 9 || style="text-align:left" | {{cr|BAN}} || 25 || 1,898 || 65 |- | 10 || style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} || 9 || 140 || 16 |} {{stack end}} {{stack begin|float=left}} <!-- THESE ARE THE RANKINGS AT THE START OF THE SEASON - THEY DO NOT GET UPDATED DURING THE SEASON --> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" ! colspan="5" | [[ਆਈਸੀਸੀ ਓਡੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] <small>3 ਮਈ 2019</small><ref name="update"/><ref name="ODI">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/odi |title=Men's ODI Team Rankings |publisher=International Cricket Council |accessdate=3 May 2019}}</ref> |- ! ਦਰਜਾ !! ਟੀਮ !! ਮੈਚ !! ਅੰਕ !! ਰੇਟਿੰਗ |- style="background:gold" | 1 || style="text-align:left;" | {{cr|ENG}} || 38 || 4,659 || 123 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{cr|IND}} || 47 || 5,669 || 121 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{cr|SA}} || 39 || 4,488 || 115 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{cr|NZ}} || 33 || 3,729 || 113 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{cr|AUS}} || 40 || 4,342 || 109 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{cr|PAK}} || 37 || 3,552 || 96 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{cr|BAN}} || 31 || 2,667 || 86 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{cr|WIN}} || 34 || 2,719 || 80 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{cr|SL}} || 43 || 3,266 || 76 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{cr|AFG}} || 28 || 1,780 || 64 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{cr|ZIM}} || 30 || 1,609 || 54 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{cr|IRE}} || 20 || 921 || 46 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{cr|SCO}} || 9 || 359 || 40 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{cr|NEP}} || 8 || 152 || 19 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{cr|UAE}} || 15 || 144 || 10 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{cr|PNG}} || 9 || 50 || 6 |} {{stack end}} {{stack begin|float=left}} <!-- THESE ARE THE RANKINGS AT THE START OF THE SEASON - THEY DO NOT GET UPDATED DURING THE SEASON --> {| class="wikitable" stp;" |- ! colspan="5" | [[ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20ਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] <small>3 ਮਈ 2019</small><ref name="T20Irank">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=International Cricket Council |accessdate=25 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1205588 |title=ICC unveils Global Men's T20I Rankings Table featuring 80 teams |publisher=International Cricket Council |accessdate=3 May 2019}}</ref> |- ! ਦਰਜਾ ! ਟੀਮ ! ਮੈਚ ! ਅੰਕ ! ਰੇਟਿੰਗ |- style="background:gold" | 1 || style=text-align:left; | {{cr|Pakistan}} || 25 || 7154 || 286 |- | 2 || style=text-align:left; | {{cr|South Africa}} || 16 || 4196 || 262 |- | 3 || style=text-align:left; | {{cr|England}} || 15 || 3917 || 261 |- | 4 || style=text-align:left; | {{cr|Australia}} || 21 || 5471 || 261 |- | 5 || style=text-align:left; | {{cr|India}} || 28 || 7273 || 260 |- | 6 || style=text-align:left; | {{cr|New Zealand}} || 16 || 4056 || 254 |- | 7 || style=text-align:left; | {{cr|Afghanistan}} || 16 || 3849 || 241 |- | 8 || style=text-align:left; | {{cr|Sri Lanka}} || 18 || 4093 || 227 |- | 9 || style=text-align:left; | {{cr|West Indies}} || 21 || 4747 || 226 |- | 10 || style=text-align:left; | {{cr|Bangladesh}} || 16 || 3525 || 220 |- | 11 || style=text-align:left; | {{cr|Nepal}} || 8 || 1698 || 212 |- | 12 || style=text-align:left; | {{cr|Scotland}} || 11 || 2185 || 199 |- | 13 || style=text-align:left; | {{cr|Zim}} || 9 || 1730 || 192 |- | 14 || style=text-align:left; | {{cr|Netherlands}} || 9 || 1686 || 187 |- | 15 || style=text-align:left; | {{cr|Ireland}} || 19 || 3455 || 182 |- | 16 || style=text-align:left; | {{cr|UAE}} || 14 || 2527 || 181 |- | colspan="5" |<small>''ਸਿਰਫ ਸਿਖਰਲੀਆਂ 16 ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।''</small> |} {{stack end}} {{stack begin|float=left}} <!-- THESE ARE THE RANKINGS AT THE START OF THE SEASON - THEY DO NOT GET UPDATED DURING THE SEASON --> {| class="wikitable" stp;" |- ! colspan="5" | ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਰੈਂਕਿੰਗ <small>24 ਮਾਰਚ 2019</small><ref name="WomenODI">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/womens/team-rankings/odi |title=Women's ODI Rankings |publisher=International Cricket Council |accessdate=24 March 2019 |archive-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012013837/https://www.icc-cricket.com/rankings/womens/team-rankings/odi |url-status=dead }}</ref> |- ! ਦਰਜਾ ! ਟੀਮ ! ਮੈਚ ! ਅੰਕ ! ਰੇਟਿੰਗ |- style="background:gold" | 1 || style="text-align:left;" | {{crw|AUS}} || 25 || 3602 || 144 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{crw|ENG}} || 30 || 3673 || 122 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{crw|IND}} || 33 || 4018 || 122 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{crw|NZ}} || 33 || 3714 || 113 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{crw|SA}} || 39 || 3864 || 99 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{crw|WIN}} || 22 || 1921 || 87 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{crw|PAK}} || 26 || 1978 || 76 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{crw|SL}} || 29 || 1617 || 56 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{crw|BAN}} || 13 || 632 || 49 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{crw|IRE}} || 10 || 211 || 21 |} {{stack end}} {{stack begin|float=left}} <!-- THESE ARE THE RANKINGS AT THE START OF THE SEASON - THEY DO NOT GET UPDATED DURING THE SEASON - FOR BREVITY ONLY INCLUDE THE TOP 16 TEAMS--> {| class="wikitable" stp;" |- ! colspan="5" | ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20ਆਈ ਰੈਂਕਿੰਗ <small>1 ਮਈ 2019</small><ref name="WomenT20">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/womens/team-rankings/t20i |title=Women's T20I Rankings |publisher=International Cricket Council |accessdate=8 April 2019}}</ref> |- ! ਦਰਜਾ ! ਟੀਮ ! ਮੈਚ ! ਅੰਕ ! ਰੇਟਿੰਗ |- style="background:gold" | 1 | style="text-align:left;" | {{crw|Australia}} || 28 || 7,937 || 283 |- | 2 | style="text-align:left;" | {{crw|England}} || 30 || 8,332 || 278 |- | 3 | style="text-align:left;" | {{crw|New Zealand}} || 32 || 8,837 || 276 |- | 4 | style="text-align:left;" | {{crw|West Indies}} || 27 || 7,044 || 261 |- | 5 | style="text-align:left;" | {{crw|India}} || 38 || 9,504 || 250 |- | 6 | style="text-align:left;" | {{crw|South Africa}} || 28 || 6,824 || 244 |- | 7 | style="text-align:left;" | {{crw|Pakistan}} || 34 || 7,713 || 227 |- | 8 | style="text-align:left;" | {{crw|Sri Lanka}} || 31 || 6,373 || 206 |- | 9 | style="text-align:left;" | {{crw|Bangladesh}} || 31 || 5,913 || 191 |- | 10 | style="text-align:left;" | {{crw|Ireland}} || 17 || 3,153 || 185 |- | 11 | style="text-align:left;" | {{crw|Zimbabwe}} || 23 || 3,518 || 153 |- | 12 | style="text-align:left;" | {{crw|Thailand}} || 40 || 6,044 || 151 |- | 13 | style="text-align:left;" | {{crw|Scotland}} || 8 || 1,199 || 150 |- | 14 | style="text-align:left;" | {{crw|Nepal}} || 19 || 2,425 || 128 |- | 15 | style="text-align:left;" | {{crw|Uganda}} || 25 || 3,166 || 127 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{crw|UAE}} || 27 || 3,381 || 125 |- | colspan="5" |<small>''ਸਿਰਫ ਸਿਖਰਲੀਆਂ 16 ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।''</small> |} {{stack end}}{{clear}} ==ਮਈ== ===ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ=== {{main|ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਓਡੀਆਈ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਘਰੇਲੂ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161014.html ODI 4127] || 3 ਮਈ || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫੀਲਡ]] || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਮੈਦਾਨ|ਦ ਵਿਲੇਜ]], [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ]] || {{cr|ENG}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਆਇਰਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ=== {{main|2019 ਆਇਰਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ}} {{2019 ਆਇਰਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕਾ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168508.html ਓਡੀਆਈ 4128] || 5 ਮਈ || {{cr|IRE}} || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫੀਲਡ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਕਾਸਲ ਐਵੇਨਿਊ, ਡਬਲਿਨ|ਕਲੌਨਟਾਰਫ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਮੈਦਾਨ]], [[ਕਲੌਨਟਾਰਫ, ਡਬਲਿਨ|ਕਲੌਨਟਾਰਫ]] || {{cr|WIN}} 196 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168509.html ਓਡੀਆਈ 4129] || 7 ਮਈ || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਕਾਸਲ ਐਵੇਨਿਊ, ਡਬਲਿਨ|ਕਲੌਨਟਾਰਫ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਮੈਦਾਨ]], [[ਕਲੌਨਟਾਰਫ, ਡਬਲਿਨ|ਕਲੌਨਟਾਰਫ]] || {{cr|BAN}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168510.html ਓਡੀਆਈ 4130a] || 9 ਮਈ || {{cr|IRE}} || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫੀਲਡ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਦ ਵਿਲੇਜ]], [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168511.html ਓਡੀਆਈ 4132] || 11 ਮਈ || {{cr|IRE}} || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫੀਲਡ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਦ ਵਿਲੇਜ]], [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ]] || {{cr|WIN}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168512.html ਓਡੀਆਈ 4134] || 13 ਮਈ|| {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਦ ਵਿਲੇਜ]], [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ]] || {{cr|BAN}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168513.html ਓਡੀਆਈ 4136] || 15 ਮਈ || {{cr|IRE}} || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫੀਲਡ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਕਾਸਲ ਐਵੇਨਿਊ, ਡਬਲਿਨ|ਕਲੌਨਟਾਰਫ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਮੈਦਾਨ]], [[ਕਲੌਨਟਾਰਫ, ਡਬਲਿਨ|ਕਲੌਨਟਾਰਫ]] || {{cr|BAN}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="8" |ਫ਼ਾਈਨਲ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168514.html ਓਡੀਆਈ 4137] || 17 ਮਈ || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਦ ਵਿਲੇਜ]], [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ]] || {{cr|BAN}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |} ===ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ=== {{main|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਟੀ20ਆਈ |- ! ਨੰ: ! ਤਰੀਕ ! ਘਰੇਲੂ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152840.html ਟੀ20ਆਈ 772] || 5 ਮਈ || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼]], [[ਕਾਰਡਿਫ਼]] || {{cr|ENG}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"| ODI series |- ! ਨੰ: ! ਤਰੀਕ ! ਘਰੇਲੂ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152841.html ਓਡੀਆਈ 4130] || 8 ਮਈ || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152842.html ਓਡੀਆਈ 4133] || 11 ਮਈ || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਰੋਜ਼ ਬੌਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] || {{cr|ENG}} 12 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152843.html ਓਡੀਆਈ 4135] || 14 ਮਈ || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਬ੍ਰਿਟਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ|ਕਾਊਂਟੀ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ]] || {{cr|ENG}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152844.html ਓਡੀਆਈ 4138] || 17 ਮਈ || [[ਜੋਸ ਬਟਲਰ]] || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਟਰੈਂਟ ਬਰਿੱਜ]], [[ਨੌਟਿੰਘਮ]] || {{cr|ENG}} 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152845.html ਓਡੀਆਈ 4140] || 19 ਮਈ || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਹੈਡਿੰਗਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ|ਹੈਡਿੰਗਲੀ]], [[Leeds]] || {{cr|ENG}} 54 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ=== {{main|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਗਰੁੱਪ ਏ}} {{col-2}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਗਰੁੱਪ ਬੀ}} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182643.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 623] || 5 ਮਈ || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || {{crw|KEN}} || ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਗੋਚੇ|| [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|NAM}} 39 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182642.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 624] || 5 ਮਈ || {{crw|ZIM}} || [[ਮੇਰੀ-ਐਨ ਮੁਸੋਂਡਾ]] || {{crw|MOZ}} || ਪਾਲਮਿਰਾ ਕਿਊਨਿਕਾ|| [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|ZIM}} 163 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182645.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 625] || 5 ਮਈ || {{crw|NGR}} || ਬਲੈਸਿੰਗ ਐਟਿਮ|| {{crw|RWA}} || ਸਾਰਾ ਉਵੇਰਾ|| [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|RWA}} 37 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182644.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 626] || 5 ਮਈ || {{crw|UGA}} || [[ਕੈਵਿਨ ਅਵੀਨੋ]] || {{crw|SLE}} || ਲਿੰਡਾ ਬੁੱਲ|| [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|UGA}} 90 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182647.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 631] || 6 ਮਈ || {{crw|KEN}} || ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਗੋਚੇ|| {{crw|SLE}} || ਲਿੰਡਾ ਬੁੱਲ|| [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|KEN}} 106 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182646.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 632] || 6 ਮਈ || {{crw|MOZ}} || ਪਾਲਮਿਰਾ ਕਿਊਨਿਕਾ|| {{crw|NGR}} || ਬਲੈਸਿੰਗ ਐਟਿਮ|| [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|NGR}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182648.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 633] || 6 ਮਈ || {{crw|UGA}} || [[ਕੈਵਿਨ ਅਵੀਨੋ]] || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{cr|NAM}} 14 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182649.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 634] || 6 ਮਈ || {{crw|TAN}} || ਫ਼ਾਤੁਮਾ ਕਿਬਾਸੂ|| {{crw|ZIM}} || [[ਮੇਰੀ-ਐਨ ਮੁਸੋਂਡਾ]] || [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|ZIM}} 92 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182650.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 639] || 8 ਮਈ || {{crw|MOZ}} || ਪਾਲਮਿਰਾ ਕਿਊਨਿਕਾ|| {{crw|RWA}} || ਸਾਰਾ ਉਵੇਰਾ|| [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|RWA}} 1 ਵਿਕਟ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182651.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 640] || 8 ਮਈ || {{crw|NGR}} || ਬਲੈਸਿੰਗ ਐਟਿਮ|| {{crw|TAN}} || ਫ਼ਾਤੁਮਾ ਕਿਬਾਸੂ|| [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|TAN}} 86 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182652.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 641] || 8 ਮਈ || {{crw|KEN}} || ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਗੋਚੇ|| {{crw|UGA}} || [[ਕੈਵਿਨ ਅਵੀਨੋ]] || [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|UGA}} 4 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182653.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 642] || 8 ਮਈ || {{crw|SLE}} || ਲਿੰਡਾ ਬੁੱਲ|| {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|NAM}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182655.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 647] || 9 ਮਈ || {{crw|TAN}} || ਫ਼ਾਤੁਮਾ ਕਿਬਾਸੂ|| {{crw|MOZ}} || ਯੂਲੇਲੀਆ ਮੋਏਨ || [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|TAN}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182654.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 648] || 9 ਮਈ || {{crw|RWA}} || ਸਾਰਾ ਉਵੇਰਾ|| {{crw|ZIM}} || [[ਮੇਰੀ-ਐਨ ਮੁਸੋਂਡਾ]] || [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|ZIM}} 82 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182657.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 652] || 11 ਮਈ || {{crw|RWA}} || ਸਾਰਾ ਉਵੇਰਾ|| {{crw|TAN}} || ਫ਼ਾਤੁਮਾ ਕਿਬਾਸੂ|| [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|TAN}} 38 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182656.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 653] || 11 ਮਈ || {{crw|ZIM}} || [[ਮੇਰੀ-ਐਨ ਮੁਸੋਂਡਾ]] || {{crw|NGR}} || ਬਲੈਸਿੰਗ ਐਟਿਮ|| [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|ZIM}} 10 ਵਿਕਟਾ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="8" |ਫਾਈਨਲ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182658.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 654] || 12 ਮਈ || {{crw|ZIM}} || [[ਮੇਰੀ-ਐਨ ਮੁਸੋਂਡਾ]] || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || [[ਹਰਾਰੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|ZIM}} 50 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਆਈਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਈਏਪੀ=== {{main|2019 ਆਈਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਈਏਪੀ }} {{2019 ਆਈਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਈਏਪੀ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- !ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182904.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 627] || 6 ਮਈ || {{crw|VAN}} || [[ਸੇਲੀਨਾ ਸੋਲਮਨ]] || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|PNG}} 57 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182905.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 628] || 6 ਮਈ || {{crw|JPN}} || [[ਮਾਈ ਯਾਨਾਗੀਡਾ]] || {{crw|INA}} || ਪੂਜੀ ਹਰਿਆਂਟੀ || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|INA}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182906.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 629] || 6 ਮਈ || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || {{crw|INA}} || ਪੂਜੀ ਹਰਿਆਂਟੀ || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|PNG}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182907.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 630] || 6 ਮਈ || {{crw|SAM}} || [[ਰੈਜੀਨਾ ਲਿਲੀ]] || {{crw|FIJ}} || ਰੂਸੀ ਮੁਰੀਯਾਲੋ|| [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|SAM}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182908.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 635] || 7 ਮਈ || {{crw|SAM}} || [[ਰੈਜੀਨਾ ਲਿਲੀ]] || {{crw|JPN}} || [[ਮਾਈ ਯਾਨਾਗੀਡਾ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|SAM}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182909.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 636] || 7 ਮਈ || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || {{crw|FIJ}} || ਰੂਸੀ ਮੁਰੀਯਾਲੋ|| [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|PNG}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182910.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 637] || 7 ਮਈ || {{crw|INA}} || ਪੂਜੀ ਹਰਿਆਂਟੀ || {{crw|SAM}} || [[ਰੈਜੀਨਾ ਲਿਲੀ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|SAM}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182911.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 638] || 7 ਮਈ || {{crw|VAN}} || [[ਸੇਲੀਨਾ ਸੋਲਮਨ]] || {{crw|FIJ}} || ਰੂਸੀ ਮੁਰੀਯਾਲੋ|| [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|VAN}} 63 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182912.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 643] || 9 ਮਈ || {{crw|VAN}} || [[ਸੇਲੀਨਾ ਸੋਲਮਨ]] || {{crw|SAM}} || [[ਰੈਜੀਨਾ ਲਿਲੀ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|SAM}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182913.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 644] || 9 ਮਈ || {{crw|FIJ}} || ਰੂਸੀ ਮੁਰੀਯਾਲੋ|| {{crw|JPN}} || [[ਮਾਈ ਯਾਨਾਗੀਡਾ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|JPN}} 31 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182914.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 645] || 9 ਮਈ || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || {{crw|JPN}} || [[ਮਾਈ ਯਾਨਾਗੀਡਾ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|PNG}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182915.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 646] || 9 ਮਈ || {{crw|INA}} || ਪੂਜੀ ਹਰਿਆਂਟੀ || {{crw|VAN}} || [[ਸੇਲੀਨਾ ਸੋਲਮਨ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|VAN}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182916.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 649] || 10 ਮਈ || {{crw|INA}} || ਪੂਜੀ ਹਰਿਆਂਟੀ || {{crw|FIJ}} || ਰੂਸੀ ਮੁਰੀਯਾਲੋ|| [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|INA}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182917.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 650] || 10 ਮਈ || {{crw|JPN}} || [[ਮਾਈ ਯਾਨਾਗੀਡਾ]] || {{crw|VAN}} || [[ਸੇਲੀਨਾ ਸੋਲਮਨ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|VAN}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182918.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 651] || 10 ਮਈ || {{crw|SAM}} || [[ਰੈਜੀਨਾ ਲਿਲੀ]] || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|PNG}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾਵਾ=== {{main|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"|[[2017–20 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] – ਮ.ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177015.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1152] || 6 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਸੈਨਵੈਸ ਪਾਰਕ]], [[ਪੋਸ਼ੈਫ਼ਸਟ੍ਰੂਮ]] || {{crw|PAK}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177016.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1153] || 9 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਸੈਨਵੈਸ ਪਾਰਕ]], [[ਪੋਸ਼ੈਫ਼ਸਟ੍ਰੂਮ]] || {{crw|SA}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177017.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1154] || 12 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਵਿਲੋਮੂਰ ਪਾਰਕ]], [[ਬੇਨੋਨੀ, ਗੌਂਟੈਂਗ|ਬੇਨੋਨੀ]] || ਮੈਚ ਟਾਈ ਹੋਇਆ |- ! colspan="9"|ਮ.ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177018.html ਮਟੀ20ਆਈ 655] || 15 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਐਲ.ਸੀ. ਡੇ ਵਿਲੀਅਰਜ਼ ਓਵਲ|ਟੁਕਸ ਓਵਲ]], [[ਪ੍ਰੇਟੋਰੀਆ]] || {{crw|PAK}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177019.html ਮਟੀ20ਆਈ 657] || 18 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਸਿਟੀ ਓਵਲ|ਪੀਟਰਮਾਰਿਟਜ਼ਬਰਗ]], [[ਪੀਟਰਮਾਰਿਟਜ਼ਬਰਗ]] || {{crw|SA}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177020.html ਮਟੀ20ਆਈ 659] || 19 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਸਿਟੀ ਓਵਲ|ਪੀਟਰਮਾਰਿਟਜ਼ਬਰਗ]], [[ਪੀਟਰਮਾਰਿਟਜ਼ਬਰਗ]] || {{crw|PAK}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177021.html ਮਟੀ20ਆਈ 661] || 22 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਵਿਲੋਮੂਰ ਪਾਰਕ]], [[ਬੇਨੋਨੀ, ਗੌਂਟੈਂਗ|ਬੇਨੋਨੀ]] || {{crw|SA}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177022.html ਮਟੀ20ਆਈ 662] || 23 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਵਿਲੋਮੂਰ ਪਾਰਕ]], [[ਬੇਨੋਨੀ, ਗੌਂਟੈਂਗ|ਬੇਨੋਨੀ]] || {{crw|SA}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ=== {{main|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1169329.html ਓਡੀਆਈ 4129a] || 8 ਮਈ || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || [[ਦ ਗਰਾਂਜ ਕਲੱਬ]], [[ਐਡਿਨਬਰਗ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1169330.html ਓਡੀਆਈ 4131] || 10 ਮਈ || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || [[ਦ ਗਰਾਂਜ ਕਲੱਬ]], [[ਐਡਿਨਬਰਗ]] || {{cr|AFG}} 2 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |} ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਮਰੀਕਾ=== {{main|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਮਰੀਕਾ}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਮਰੀਕਾ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183855.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 656] || 17 ਮਈ || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || {{crw|CAN}} || [[ਮਾਹੇਵਿਸ਼ ਖਾਨ]] || [[ਸੈਂਟਰਲ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਲੌਡਰਹਿਲ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ|ਲੌਡਰਹਿਲ]] || {{crw|USA}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183856.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 658] || 18 ਮਈ || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || {{crw|CAN}} || [[ਮਾਹੇਵਿਸ਼ ਖਾਨ]] || [[ਸੈਂਟਰਲ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਲੌਡਰਹਿਲ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ|ਲੌਡਰਹਿਲ]] || {{crw|USA}} 37 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183857.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 660] || 19 ਮਈ || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || {{crw|CAN}} || [[ਮਾਹੇਵਿਸ਼ ਖਾਨ]] || [[ਸੈਂਟਰਲ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਲੌਡਰਹਿਲ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ|ਲੌਡਰਹਿਲ]] || {{crw|USA}} 35 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ=== {{main|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1169331.html ਓਡੀਆਈ 4138a] || 18 ਮਈ || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਦ ਗਰਾਂਜ ਕਲੱਬ]], [[ਐਡਿਨਬਰਗ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1169332.html ਓਡੀਆਈ 4142] || 21 ਮਈ|| [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਦ ਗਰਾਂਜ ਕਲੱਬ]], [[ਐਡਿਨਬਰਗ]] || {{cr|SL}} 35 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |} ===ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ=== {{main|ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168515.html ਓਡੀਆਈ 4139] || 19 ਮਈ || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫ਼ੀਲਡ]] || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || [[ਸਟੋਰਮੌਂਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਸਟੋਰਮੌਂਟ]], [[ਬੈਲਾਫ਼ਾਸਟ]] || {{cr|IRE}} 72 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168516.html ਓਡੀਆਈ 4141] || 21 ਮਈ || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫ਼ੀਲਡ]] || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || [[ਸਟੋਰਮੌਂਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਸਟੋਰਮੌਂਟ]], [[ਬੈਲਾਫ਼ਾਸਟ]] || {{cr|AFG}}126 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ=== {{main|2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184259.html ਟੀ20ਆਈ 776] || 20 ਮਈ || {{cr|KEN}} || [[ਸ਼ੈਮ ਐਂਗੋਚੇ]] || {{cr|NGR}} || [[ਅਡੇਮੋਲਾ ਓਨੀਕੋਈ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|KEN}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184258.html ਟੀ20ਆਈ 777] || 20 ਮਈ || {{cr|GHA}} || [[ਇਸਾਕ ਅਬੋਆਗੇ]] || {{cr|NAM}} || [[ਗੇਰਾਹਰਡ ਇਰਾਸਮਸ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|NAM}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184260.html ਟੀ20ਆਈ 778] || 20 ਮਈ || {{cr|UGA}} || [[ਰੌਜਰ ਮੁਕਾਸਾ]] || {{cr|BOT}} || [[ਕਾਰਾਬੋ ਮੋਟਲਹਾਂਕਾ]] || [[ਲੁਗੋਗੋ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|UGA}} by 52 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184262.html ਟੀ20ਆਈ 779] || 21 ਮਈ || {{cr|NAM}} || [[ਗੇਰਾਹਰਡ ਇਰਾਸਮਸ]] || {{cr|UGA}} || [[ਰੌਜਰ ਮੁਕਾਸਾ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|NAM}} 42 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184263.html ਟੀ20ਆਈ 780] || 21 ਮਈ || {{cr|BOT}} || [[ਕਾਰਾਬੋ ਮੋਟਲਹਾਂਕਾ]] || {{cr|NGR}} || [[ਅਡੇਮੋਲਾ ਓਨੀਕੋਈ]] || [[ਲੁਗੋਗੋ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|NGR}} 11 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184261.html ਟੀ20ਆਈ 781] || 21 ਮਈ || {{cr|KEN}} || [[ਸ਼ੈਮ ਐਂਗੋਚੇ]] || {{cr|GHA}} || [[ਇਸਾਕ ਅਬੋਆਗੇ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|KEN}} 53 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184900.html ਟੀ20ਆਈ 782] || 22 ਮਈ || {{cr|NGR}} || [[ਅਡੇਮੋਲਾ ਓਨੀਕੋਈ]] || {{cr|GHA}} || [[ਇਸਾਕ ਅਬੋਆਗੇ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|NGR}} 28 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184901.html ਟੀ20ਆਈ 783] || 22 ਮਈ || {{cr|NAM}} || [[ਗੇਰਾਹਰਡ ਇਰਾਸਮਸ]] || {{cr|BOT}} || [[ਕਾਰਾਬੋ ਮੋਟਲਹਾਂਕਾ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|NAM}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184902.html ਟੀ20ਆਈ 784] || 22 ਮਈ || {{cr|UGA}} || [[ਰੌਜਰ ਮੁਕਾਸਾ]] || {{cr|KEN}} || [[ਸ਼ੈਮ ਐਂਗੋਚੇ]] || [[ਲੁਗੋਗੋ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|KEN}}1 ਦੌੜ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184265.html ਟੀ20ਆਈ 784a] || 23 ਮਈ || {{cr|BOT}} || [[ਕਾਰਾਬੋ ਮੋਟਲਹਾਂਕਾ]] || {{cr|KEN}} || [[ਸ਼ੈਮ ਐਂਗੋਚੇ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184264.html ਟੀ20ਆਈ 784b] || 23 ਮਈ || {{cr|NGR}} || [[ਅਡੇਮੋਲਾ ਓਨੀਕੋਈ]] || {{cr|NAM}} || [[ਗੇਰਾਹਰਡ ਇਰਾਸਮਸ]] || [[ਲੁਗੋਗੋ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184266.html ਟੀ20ਆਈ 785] || 23 ਮਈ || {{cr|UGA}} || [[ਰੌਜਰ ਮੁਕਾਸਾ]] || {{cr|GHA}} || [[ਇਸਾਕ ਅਬੋਆਗੇ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|UGA}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184268.html ਟੀ20ਆਈ 785a] || 24 ਮਈ || {{cr|GHA}} || [[ਇਸਾਕ ਅਬੋਆਗੇ]] || {{cr|BOT}} || [[ਕਾਰਾਬੋ ਮੋਟਲਹਾਂਕਾ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184267.html ਟੀ20ਆਈ 785b] || 24 ਮਈ || {{cr|NAM}} || [[ਗੇਰਾਹਰਡ ਇਰਾਸਮਸ]] || {{cr|KEN}} || [[ਸ਼ੈਮ ਐਂਗੋਚੇ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184269.html ਟੀ20ਆਈ 785c] || 24 ਮਈ || {{cr|NGR}} || [[ਅਡੇਮੋਲਾ ਓਨੀਕੋਈ]] || {{cr|UGA}} || [[ਰੌਜਰ ਮੁਕਾਸਾ]] || [[ਲੁਗੋਗੋ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |} ===ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਮਹਿਲਾਵਾਂ=== {{main|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"|ਮ.ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185154.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 663] || 26 ਮਈ || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੈਲਰ]] || [[ਵਾਈ.ਐਮ.ਸੀ.ਏ. ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਡਬਲਿਨ]] || {{crw|WIN}} 64 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185155.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 664] || 28 ਮਈ || [[ਕਿਮ ਗਾਰਥ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੈਲਰ]] || [[ਸਿਡਨੀ ਪਰੇਡ]], [[ਡਬਲਿਨ]] || {{crw|WIN}} 45 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185156.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 665] || 29 ਮਈ || [[ਕਿਮ ਗਾਰਥ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੈਲਰ]] || [[ਸਿਡਨੀ ਪਰੇਡ]], [[ਡਬਲਿਨ]] || {{crw|WIN}} 72 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ=== {{main|2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ}} {{2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅੰਕ ਸੂਚੀ}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| 2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144483.html ਓਡੀਆਈ 4143] || 30 ਮਈ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|ENG}} 104 ਦੌੜਾਂ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144484.html ਓਡੀਆਈ 4144] || 31 ਮਈ || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਟਰੈਂਟ ਬਰਿੱਜ]], [[ਨੌਟਿੰਘਮ]] || {{cr|WIN}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144485.html ਓਡੀਆਈ 4145] || 1 ਜੂਨ || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕ ਮੈਦਾਨ)|ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼]], [[ਕਾਰਡਿਫ਼]] || {{cr|NZ}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144486.html ਓਡੀਆਈ 4146] || 1 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਨ]], [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ]] || {{cr|AUS}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144487.html ਓਡੀਆਈ 4147] || 2 ਜੂਨ || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|BAN}} 21 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144488.html ਓਡੀਆਈ 4148] || 3 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਟਰੈਂਟ ਬਰਿੱਜ]], [[ਨੌਟਿੰਘਮ]] || {{cr|PAK}} 14 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144489.html ਓਡੀਆਈ 4149] || 4 ਜੂਨ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕ ਮੈਦਾਨ)|ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼]], [[ਕਾਰਡਿਫ਼]] || {{cr|SL}} 34 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144490.html ਓਡੀਆਈ 4150] || 5 ਜੂਨ || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਰੋਜ਼ ਬੌਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਰੋਜ਼ ਬੌਲ]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] || {{cr|IND}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144491.html ਓਡੀਆਈ 4151] || 5 ਜੂਨ || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|NZ}} 2 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144492.html ਓਡੀਆਈ 4152] || 6 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਟਰੈਂਟ ਬਰਿੱਜ]], [[ਨੌਟਿੰਘਮ]] || {{cr|AUS}} 15 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144493.html ਓਡੀਆਈ 4152a] || 7 ਜੂਨ || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਨ]], [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144494.html ਓਡੀਆਈ 4153] || 8 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕ ਮੈਦਾਨ)|ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼]], [[ਕਾਰਡਿਫ਼]] || {{cr|ENG}} 106 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144495.html ਓਡੀਆਈ 4154] || 8 ਜੂਨ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ, ਟਾਊਂਟਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ]], [[ਟਾਊਂਟਨ]] || {{cr|NZ}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144496.html ਓਡੀਆਈ 4155] || 9 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|IND}} 36 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144497.html ਓਡੀਆਈ 4156] || 10 ਜੂਨ || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਰੋਜ਼ ਬੌਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਰੋਜ਼ ਬੌਲ]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144498.html ਓਡੀਆਈ 4156a] || 11 ਜੂਨ || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਨ]], [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144499.html ਓਡੀਆਈ 4157] || 12 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ, ਟਾਊਂਟਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ]], [[ਟਾਊਂਟਨ]] || {{cr|AUS}} 41 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144500.html ਓਡੀਆਈ 4157a] || 13 ਜੂਨ || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਟਰੈਂਟ ਬਰਿੱਜ]], [[ਨੌਟਿੰਘਮ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144501.html ਓਡੀਆਈ 4158] || 14 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਰੋਜ਼ ਬੌਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਰੋਜ਼ ਬੌਲ]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] || {{cr|ENG}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144502.html ਓਡੀਆਈ 4159] || 15 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|AUS}} 87 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144503.html ਓਡੀਆਈ 4160] || 15 ਜੂਨ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕ ਮੈਦਾਨ)|ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼]], [[ਕਾਰਡਿਫ਼]] || {{cr|SA}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144504.html ਓਡੀਆਈ 4161] || 16 ਜੂਨ || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|IND}} 89 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144505.html ਓਡੀਆਈ 4162] || 17 ਜੂਨ || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ, ਟਾਊਂਟਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ]], [[ਟਾਊਂਟਨ]] || {{cr|BAN}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144506.html ਓਡੀਆਈ 4163] || 18 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|ENG}} 150 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144507.html ਓਡੀਆਈ 4165] || 19 ਜੂਨ || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਐਜਬੈਸਟਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] || {{cr|NZ}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144508.html ਓਡੀਆਈ 4166] || 20 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਟਰੈਂਟ ਬਰਿੱਜ]], [[ਨੌਟਿੰਘਮ]] || {{cr|AUS}} 48 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144509.html ਓਡੀਆਈ 4168] || 21 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਹੈਡਿੰਗਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਹੈਡਿੰਗਲੀ]], [[ਲੀਡਸ]] || {{cr|SL}} 20 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144510.html ਓਡੀਆਈ 4169] || 22 ਜੂਨ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਰੋਜ਼ ਬੌਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਰੋਜ਼ ਬੌਲ]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] || {{cr|IND}} 11 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144511.html ਓਡੀਆਈ 4170] || 22 ਜੂਨ || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|NZ}} 5 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144512.html ਓਡੀਆਈ 4171] || 23 ਜੂਨ || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|PAK}} 49 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144513.html ਓਡੀਆਈ 4172] || 24 ਜੂਨ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਰੋਜ਼ ਬੌਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਰੋਜ਼ ਬੌਲ]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] || {{cr|BAN}} 62 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144514.html ਓਡੀਆਈ 4173] || 25 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|AUS}} 64 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144515.html ਓਡੀਆਈ 4174] || 26 ਜੂਨ || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਐਜਬੈਸਟਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] || {{cr|PAK}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144516.html ਓਡੀਆਈ 4175] || 27 ਜੂਨ || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|IND}} 125 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144517.html ਓਡੀਆਈ 4176] || 28 ਜੂਨ || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਮੈਦਾਨ]], [[ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ]] || {{cr|SA}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144518.html ਓਡੀਆਈ 4177] || 29 ਜੂਨ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਹੈਡਿੰਗਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਹੈਡਿੰਗਲੀ]], [[ਲੀਡਸ]] || {{cr|PAK}} 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144519.html ਓਡੀਆਈ 4178] || 29 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|AUS}} 86 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144520.html ਓਡੀਆਈ 4179] || 30 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਐਜਬੈਸਟਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] || {{cr|ENG}} 31 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144521.html ਓਡੀਆਈ 4180] || 1 ਜੁਲਾਈ || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਮੈਦਾਨ]], [[ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ]] || {{cr|SL}} 23 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144522.html ਓਡੀਆਈ 4182] || 2 ਜੁਲਾਈ || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਐਜਬੈਸਟਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] || {{cr|IND}} 28 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144523.html ਓਡੀਆਈ 4183] || 3 ਜੁਲਾਈ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਮੈਦਾਨ]], [[ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ]] || {{cr|ENG}} 119 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144524.html ਓਡੀਆਈ 4184] || 4 ਜੁਲਾਈ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਹੈਡਿੰਗਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਹੈਡਿੰਗਲੀ]], [[ਲੀਡਸ]] || {{cr|WIN}} 23 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144525.html ਓਡੀਆਈ 4186] || 5 ਜੁਲਾਈ || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|PAK}} 94 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144526.html ਓਡੀਆਈ 4187] || 6 ਜੁਲਾਈ || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਹੈਡਿੰਗਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਹੈਡਿੰਗਲੀ]], [[ਲੀਡਸ]] || {{cr|IND}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144527.html ਓਡੀਆਈ 4188] || 6 ਜੁਲਾਈ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|SA}} 10 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="8" |ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144528.html ਓਡੀਆਈ 4190] || 9–10 ਜੁਲਾਈ || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|NZ}} 18 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144529.html ਓਡੀਆਈ 4191] || 11 ਜੁਲਾਈ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਐਜਬੈਸਟਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] || {{cr|ENG}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="8" |ਫਾਈਨਲ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144530.html ਓਡੀਆਈ 4192] || 14 ਜੁਲਾਈ || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || ਮੈਚ ਅਤੇ [[ਸੂਪਰ ਓਵਰ]] ਟਾਈ ({{cr|ENG}} ਵੱਧ ਬਾਊਂਡਰੀਆਂ ਮਾਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਿੱਤਿਆ) |} ===ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ=== {{main|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"|[[2017–20 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] – ਮ.ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168016.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1155] || 6 ਜੂਨ || [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੇਲਰ]] || [[ਗ੍ਰੇਸ ਰੋਡ]], [[ਲੀਸੈਸਟਰ]] || {{crw|ENG}} 208 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168017.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1156] || 9 ਜੂਨ || [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੇਲਰ]] || [[ਨਿਊ ਰੋਡ, ਵੌਰਸੈਸਟਰ|ਨਿਊ ਰੋਡ]], [[ਵੌਰਸੈਸਟਰ]] || {{crw|ENG}} 121 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168018.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1157] || 13 ਜੂਨ || [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੇਲਰ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ, ਚੈਲਮਸਫ਼ੋਰਡ|ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ]], [[ਚੈਲਮਸਫ਼ੋਰਡ]] || {{crw|ENG}} 135 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- ! colspan="9"|ਮ.ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168019.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 668a] || 18 ਜੂਨ || [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੇਲਰ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ, ਨੌਰਥੈਂਪਟਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ]], [[ਨੌਰਥੈਂਪਟਨ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168020.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 675] || 21 ਜੂਨ || [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੇਲਰ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ, ਨੌਰਥੈਂਪਟਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ]], [[ਨੌਰਥੈਂਪਟਨ]] || {{crw|ENG}} 42 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168021.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 679a] || 25 ਜੂਨ || [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੇਲਰ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ, ਡਰਬੀ|ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ]], [[ਡਰਬੀ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |} ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ=== {{main|2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185179.html ਟੀ20ਆਈ 791] || 15 ਜੂਨ || {{cr|GUE}} || [[ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ]] || {{cr|JER}} || [[ਚਾਰਲਸ ਪਰਚਰਡ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|JER}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185180.html ਟੀ20ਆਈ 792] || 15 ਜੂਨ || {{cr|NOR}} || [[ਰਜ਼ਾ ਇਕਬਾਲ]] || {{cr|ITA}} || [[ਗਯਾਸ਼ਾਨ ਮੁਨਾਸਿੰਘੇ]] || [[ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ|ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ]] || {{cr|ITA}} 20 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185181.html ਟੀ20ਆਈ 793] || 15 ਜੂਨ || {{cr|GUE}} || [[ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ]] || {{cr|GER}} || [[ਵੈਂਕਟਰਮਨ ਗਨੇਸ਼ਨ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|GER}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185183.html ਟੀ20ਆਈ 794] || 16 ਜੂਨ || {{cr|ITA}} || [[ਗਯਾਸ਼ਾਨ ਮੁਨਾਸਿੰਘੇ]] || {{cr|GER}} || [[ਵੈਂਕਟਰਮਨ ਗਨੇਸ਼ਨ]] || [[ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ|ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ]] || {{cr|ITA}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185184.html ਟੀ20ਆਈ 795] || 16 ਜੂਨ || {{cr|JER}} || [[ਚਾਰਲਸ ਪਰਚਰਡ]] || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|JER}} 19 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185185.html ਟੀ20ਆਈ 796] || 16 ਜੂਨ || {{cr|ITA}} || [[ਗਯਾਸ਼ਾਨ ਮੁਨਾਸਿੰਘੇ]] || {{cr|GUE}} || [[ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ]] || [[ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ|ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ]] || {{cr|ITA}} 11 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185186.html ਟੀ20ਆਈ 797] || 16 ਜੂਨ || {{cr|JER}} || [[ਚਾਰਲਸ ਪਰਚਰਡ]] || {{cr|NOR}} || [[ਰਜ਼ਾ ਇਕਬਾਲ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|JER}} 80 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185182.html ਟੀ20ਆਈ 798] || 17 ਜੂਨ || {{cr|NOR}} || [[ਰਜ਼ਾ ਇਕਬਾਲ]] || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|DEN}} 46 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185187.html ਟੀ20ਆਈ 799] || 18 ਜੂਨ || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || {{cr|GUE}} || [[ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185189.html ਟੀ20ਆਈ 800] || 18 ਜੂਨ || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || {{cr|ITA}} || [[ਗਯਾਸ਼ਾਨ ਮੁਨਾਸਿੰਘੇ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185191.html ਟੀ20ਆਈ 801] || 19 ਜੂਨ || {{cr|GUE}} || [[ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ]] || {{cr|NOR}} || [[ਰਜ਼ਾ ਇਕਬਾਲ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|GUE}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185192.html ਟੀ20ਆਈ 802] || 19 ਜੂਨ || {{cr|JER}} || [[ਚਾਰਲਸ ਪਰਚਰਡ]] || {{cr|ITA}} || [[ਗਯਾਸ਼ਾਨ ਮੁਨਾਸਿੰਘੇ]] || [[ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ|ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ]] || {{cr|JER}} 73 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185193.html ਟੀ20ਆਈ 803] || 19 ਜੂਨ || {{cr|GER}} || [[ਰਿਸ਼ੀ ਪਿੱਲਾਈ]] || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|GER}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1189743.html ਟੀ20ਆਈ 804] || 20 ਜੂਨ || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || {{cr|GUE}} || [[ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|GUE}} 6 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185188.html ਟੀ20ਆਈ 805] || 20 ਜੂਨ || {{cr|GER}} || [[ਰਿਸ਼ੀ ਪਿੱਲਾਈ]] || {{cr|NOR}} || [[ਰਜ਼ਾ ਇਕਬਾਲ]] || [[ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ|ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ]] || {{cr|GER}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1189744.html ਟੀ20ਆਈ 806] || 20 ਜੂਨ || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || {{cr|ITA}} || [[ਗਯਾਸ਼ਾਨ ਮੁਨਾਸਿੰਘੇ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|DEN}} 30 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185190.html ਟੀ20ਆਈ 807] || 20 ਜੂਨ || {{cr|GER}} || [[ਰਿਸ਼ੀ ਪਿੱਲਾਈ]] || {{cr|JER}} || [[ਚਾਰਲਸ ਪਰਚਰਡ]] || [[ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ|ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ]] || {{cr|GER}} 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਨੀਂਦਰਲੈਂਡਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ=== {{main|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188377.html ਓਡੀਆਈ 4164] || 19 ਜੂਨ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{cr|NED}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188378.html ਓਡੀਆਈ 4167] || 21 ਜੂਨ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{cr|NED}} 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"| ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188379.html ਟੀ20ਆਈ 808] || 23 ਜੂਨ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਹਾਜ਼ੇਲਾਰਵੇਗ ਸਟਾਡੀਅਨ|ਹਾਜ਼ੇਲਾਰਵੇਗ]], [[ਰੌਟਰਡੈਮ]] || {{cr|NED}} 49 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188380.html ਟੀ20ਆਈ 811] || 25 ਜੂਨ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਹਾਜ਼ੇਲਾਰਵੇਗ ਸਟਾਡੀਅਨ|ਹਾਜ਼ੇਲਾਰਵੇਗ]], [[ਰੌਟਰਡੈਮ]] || ਮੈਚ ਟਾਈ ({{cr|ZIM}} ਨੇ [[ਸੂਪਰ ਓਵਰ]]) ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਯੂਰਪ=== {{main|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਯੂਰਪ}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਯੂਰਪ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190604.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 680] || 26 ਜੂਨ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|GER}} || ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਗੌਗ || [[ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ|ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ]], [[ਮਰਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ|ਮਰਸ਼ੀਆ]] || {{crw|SCO}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190605.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 681] || 26 ਜੂਨ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || [[ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ|ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ]], [[ਮਰਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ|ਮਰਸ਼ੀਆ]] || {{crw|NED}} 7 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190606.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 682] || 27 ਜੂਨ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|GER}} || ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਗੌਗ || [[ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ|ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ]], [[ਮਰਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ|ਮਰਸ਼ੀਆ]] || {{crw|NED}} 131 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190607.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 683] || 27 ਜੂਨ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || [[ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ|ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ]], [[ਮਰਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ|ਮਰਸ਼ੀਆ]] || ਮੈਚ ਟਾਈ ({{crw|SCO}} ਨੇ [[ਸੂਪਰ ਓਵਰ]]) ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190608.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 684] || 29 ਜੂਨ || {{crw|GER}} || ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਗੌਗ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || [[ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ|ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ]], [[ਮਰਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ|ਮਰਸ਼ੀਆ]] || {{crw|SCO}} 107 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190609.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 685] || 29 ਜੂਨ || {{crw|GER}} || ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਗੌਗ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || [[ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ|ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ]], [[ਮਰਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ|ਮਰਸ਼ੀਆ]] || {{crw|NED}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} == ਜੁਲਾਈ == ===ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ=== {{main|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168517.html ਓਡੀਆਈ 4181] || 1 ਜੁਲਾਈ|| [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫ਼ੀਲਡ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਬਰੈਡੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਮਗੇਰਾਮੇਸਨ]] || {{cr|IRE}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168518.html ਓਡੀਆਈ 4185] || 4 ਜੁਲਾਈ|| |[[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫ਼ੀਲਡ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਸਟੋਰਮੌਂਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਸਟੋਰਮੌਂਟ]], [[ਬੈਲਫ਼ਾਸਟ]] || {{cr|IRE}} 5 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168519.html ਓਡੀਆਈ 4189] || 7 ਜੁਲਾਈ|| [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫ਼ੀਲਡ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਸਟੋਰਮੌਂਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਸਟੋਰਮੌਂਟ]], [[ਬੈਲਫ਼ਾਸਟ]] || {{cr|IRE}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"| ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168520.html ਟੀ20ਆਈ 821a] || 10 ਜੁਲਾਈ|| [[ਗੈਰੀ ਵਿਲਸਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਗੈਰੀ ਵਿਲਸਨ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਸਟੋਰਮੌਂਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਸਟੋਰਮੌਂਟ]], [[ਬੈਲਫ਼ਾਸਟ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168521.html ਟੀ20ਆਈ 825] || 12 ਜੁਲਾਈ|| [[ਗੈਰੀ ਵਿਲਸਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਗੈਰੀ ਵਿਲਸਨ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਬਰੈਡੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਮਗੇਰਾਮੇਸਨ]] || {{cr|IRE}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168522.html ਟੀ20ਆਈ 831] || 14 ਜੁਲਾਈ|| [[ਗੈਰੀ ਵਿਲਸਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਗੈਰੀ ਵਿਲਸਨ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਬਰੈਡੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਮਗੇਰਾਮੇਸਨ]] || {{cr|ZIM}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਮਹਿਲਾਵਾਂ=== {{main|ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"|ਮ.ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168022.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1158] || 2 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਗ੍ਰੇਸ ਰੋਡ]], [[ਲੀਸੈਸਟਰ]] || {{crw|AUS}} 2 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168023.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1159] || 4 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਗ੍ਰੇਸ ਰੋਡ]], [[ਲੀਸੈਸਟਰ]] || {{crw|AUS}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168024.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1160] || 7 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਸੇਂਟ ਲਾਰੈਂਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕੈਂਟਰਬਰੀ]] || {{crw|AUS}} 194 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"|ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਟੈਸਟ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168025.html ਮ.ਟੈਸਟ 140] || 18–21 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਗਰਾਊਂਡ, ਟਾਊਂਟਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਟਾਊਂਟਨ]] || ਮੈਚ ਡਰਾਅ ਹੋਇਆ |- ! colspan="9"|ਮ.ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168026.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 700] || 26 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ, ਚੈਲਮਸਫ਼ੋਰਡ|ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਚੈਲਮਸਫ਼ੋਰਡ]] || {{crw|AUS}} 93 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168027.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 701] || 28 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ, ਹੋਵੇ|ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਹੇਵੇ]] || {{crw|AUS}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168028.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 705] || 31 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਕਾਊਂਟੀ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ]] || {{crw|ENG}} 17 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ=== {{main|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ 50 ਓਵਰ ਮੈਚ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਟੀ20ਮੈਚ ਖੇਡਣੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਦੌਰਾ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਦੁਆਰਾ ਫੰਡਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=https://www.cricketireland.ie/news/article/cricket-ireland-expresses-profound-disappointment-at-womens-tour-cancellati |title=Cricket Ireland expresses profound disappointment at women’s tour cancellation |work=Cricket Ireland |accessਤਰੀਕ=29 ਜੂਨ 2019 |access-date=2019-09-18 |archive-date=2019-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629082935/https://www.cricketireland.ie/news/article/cricket-ireland-expresses-profound-disappointment-at-womens-tour-cancellati |url-status=dead }}</ref> ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ=== {{main|2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190767.html ਟੀ20ਆਈ 832] || 22 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|SIN}} || [[ਅਮਜਦ ਮਹਿਬੂਬ]] || {{cr|QAT}} || [[ਤਮੂਰ ਸੱਜਦ]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|SIN}} 33 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190768.html ਟੀ20ਆਈ 833] || 22 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|KUW}} || [[ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼ (ਕੁਵੈਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼]] || {{cr|MAS}} || [[ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|MAS}} 42 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190769.html ਟੀ20ਆਈ 834] || 23 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|QAT}} || [[ਤਮੂਰ ਸੱਜਦ]] || {{cr|NEP}} || [[ਪਾਰਸ ਖਡਕਾ]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|QAT}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190770.html ਟੀ20ਆਈ 834a] || 23 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|SIN}} || [[ਅਮਜਦ ਮਹਿਬੂਬ]] || {{cr|KUW}} || [[ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼ (ਕੁਵੈਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190771.html ਟੀ20ਆਈ 835] || 24 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|NEP}} || [[ਗਿਆਨੇਂਦਰਾ ਮੱਲਾ]] || {{cr|MAS}} || [[ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|NEP}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190772.html ਟੀ20ਆਈ 836] || 26 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|QAT}} || [[ਤਮੂਰ ਸੱਜਦ]] || {{cr|KUW}} || [[ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼ (ਕੁਵੈਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|KUW}} 10 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190773.html ਟੀ20ਆਈ 837] || 26 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|SIN}} || [[ਅਮਜਦ ਮਹਿਬੂਬ]] || {{cr|MAS}} || [[ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|SIN}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190774.html ਟੀ20ਆਈ 838] || 27 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|KUW}} || [[ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼ (ਕੁਵੈਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼]] || {{cr|NEP}} || [[ਪਾਰਸ ਖਡਕਾ]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|NEP}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190775.html ਟੀ20ਆਈ 839] || 27 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|MAS}} || [[ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼]] || {{cr|QAT}} || [[ਤਮੂਰ ਸੱਜਦ]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|QAT}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190776.html ਟੀ20ਆਈ 840] || 28 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|SIN}} || [[ਅਮਜਦ ਮਹਿਬੂਬ]] || {{cr|NEP}} || [[ਪਾਰਸ ਖਡਕਾ]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|SIN}} 82 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} === ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ === {{main|ਆਇਰਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" ! colspan="9"| ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਟੈਸਟ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152839.html ਟੈਸਟ 2352] || 24–27 ਜੁਲਾਈ|| [[ਜੋ ਰੂਟ]] || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫ਼ੀਲਡ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|ENG}} 143 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼=== {{main|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1193504.html ਓਡੀਆਈ 4193] || 26 ਜੁਲਾਈ|| [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਤਮੀਮ ਇਕਬਾਲ]] || [[ਆਰ. ਪ੍ਰੇਮਦਾਸਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੋਲੰਬੋ]] || {{cr|SL}} 91 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1193505.html ਓਡੀਆਈ 4194] || 28 ਜੁਲਾਈ|| [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਤਮੀਮ ਇਕਬਾਲ]] || [[ਆਰ. ਪ੍ਰੇਮਦਾਸਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੋਲੰਬੋ]] || {{cr|SL}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1193506.html ਓਡੀਆਈ 4195] || 31 ਜੁਲਾਈ|| [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਤਮੀਮ ਇਕਬਾਲ]] || [[ਆਰ. ਪ੍ਰੇਮਦਾਸਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੋਲੰਬੋ]] || {{cr|SL}} 122 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} == ਅਗਸਤ == === ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ === {{main|2019 ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲੜੀ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"| [[2019–21 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]], [[ਦ ਐਸ਼ੇਜ਼]] – ਟੈਸਟ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152846.html ਟੈਸਟ 2353] || 1–5 ਅਗਸਤ || [[ਜੋ ਰੂਟ]] || [[ਟਿਮ ਪੇਨ]] || [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ|ਐਜਬੈਸਟਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] || {{cr|AUS}} 251 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152847.html ਟੈਸਟ 2355] || 14–18 ਅਗਸਤ || [[ਜੋ ਰੂਟ]] || [[ਟਿਮ ਪੇਨ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || ਮੈਚ ਡਰਾਅ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152848.html ਟੈਸਟ 2357] || 22–26 ਅਗਸਤ || [[ਜੋ ਰੂਟ]] || [[ਟਿਮ ਪੇਨ]] || [[ਹੈਡਿੰਗਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਹੈਡਿੰਗਲੀ]], [[ਲੀਡਸ]]|| {{cr|ENG}} 1 ਵਿਕਟ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152849.html ਟੈਸਟ 2360] || 4–8 ਸਤੰਬਰ || [[ਜੋ ਰੂਟ]] || [[ਟਿਮ ਪੇਨ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|AUS}} 185 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152850.html ਟੈਸਟ 2362] || 12–16 ਸਤੰਬਰ || [[ਜੋ ਰੂਟ]] || [[ਟਿਮ ਪੇਨ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|ENG}} 135 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ=== {{main|ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1191005.html ਟੀ20ਆਈ 841] || 3 ਅਗਸਤ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਮੁਹੰਮਦ ਨਵੀਦ]] || [[ਵੀ.ਆਰ.ਏ. ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ]], [[ਐਮਸਟੈਲਵੀਨ]] || {{cr|UAE}} 13 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1191006.html ਟੀ20ਆਈ 844] || 5 ਅਗਸਤ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਮੁਹੰਮਦ ਨਵੀਦ]] || [[ਵੀ.ਆਰ.ਏ. ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ]], [[ਐਮਸਟੈਲਵੀਨ]] || {{cr|UAE}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1191007.html ਟੀ20ਆਈ 845] || 6 ਅਗਸਤ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਮੁਹੰਮਦ ਨਵੀਦ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਵੈਸਟਵਲੀਟ]], [[ਵੂਰਬਰਗ]] || {{cr|UAE}} 14 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1191008.html ਟੀ20ਆਈ 847] || 8 ਅਗਸਤ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਰਮੀਜ਼ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਵੈਸਟਵਲੀਟ]], [[ਵੂਰਬਰਗ]] || {{cr|UAE}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ=== {{main|ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188621.html ਟੀ20ਆਈ 842] || 3 ਅਗਸਤ || [[ਕਾਰਲੋਸ ਬਰੈਥਵੇਟ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਸੈਂਟਰਲ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਲੌਡਰਹਿਲ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ|ਲੌਡਰਹਿਲ]] || {{cr|IND}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188622.html ਟੀ20ਆਈ 843] || 4 ਅਗਸਤ || [[ਕਾਰਲੋਸ ਬਰੈਥਵੇਟ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਸੈਂਟਰਲ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਲੌਡਰਹਿਲ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ|ਲੌਡਰਹਿਲ]] || {{cr|IND}} 22 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188623.html ਟੀ20ਆਈ 846] || 6 ਅਗਸਤ || [[ਕਾਰਲੋਸ ਬਰੈਥਵੇਟ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਪ੍ਰੌਵੀਡੈਂਸ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਗੁਯਾਨਾ]] || {{cr|IND}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188624.html ਓਡੀਆਈ 4196] || 8 ਅਗਸਤ || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਪ੍ਰੌਵੀਡੈਂਸ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਗੁਯਾਨਾ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188625.html ਓਡੀਆਈ 4197] || 11 ਅਗਸਤ || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਕੁਈਨਜ਼ ਪਾਰਕ ਓਵਲ]], [[ਪੋਰਟ ਆਫ ਸਪੇਨ]] || {{cr|IND}} 59 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188626.html ਓਡੀਆਈ 4199] || 14 ਅਗਸਤ || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਕੁਈਨਜ਼ ਪਾਰਕ ਓਵਲ]], [[ਪੋਰਟ ਆਫ ਸਪੇਨ]] || {{cr|IND}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- ! colspan="9"|[[2019–21 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] – ਟੈਸਟ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188628.html ਟੈਸਟ 2358] || 22–26 ਅਗਸਤ || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਸਰ ਵਿਵੀਅਨ ਰਿਚਰਡਸ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਐਂਟੀਗੁਆ]] || {{cr|IND}} 318 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188629.html ਟੈਸਟ 2359] || 30 ਅਗਸਤ–3 ਸਤੰਬਰ || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਸਬਾਇਨਾ ਪਾਰਕ]], [[ਕਿੰਗਸਟਨ, ਜਮਾਇਕਾ|ਕਿੰਗਸਟਨ]] || {{cr|IND}} 257 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਚੌਕੋਰ ਲੜੀ=== {{main|2019 ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਚੌਕੋਰ ਲੜੀ}} {{2019 ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਚੌਕੋਰ ਲੜੀ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190744.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 715] || 8 ਅਗਸਤ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|IRE}} 79 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190745.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 716] || 8 ਅਗਸਤ || {{crw|SCO}} || [[ਸਾਰਾਹ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|THA}} || [[ਸੋਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|THA}} 74 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190746.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 717] || 9 ਅਗਸਤ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|SCO}} || [[ਸਾਰਾਹ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|SCO}} 5 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190747.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 718] || 9 ਅਗਸਤ || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || {{crw|THA}} || [[ਸੋਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|THA}} 4 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190748.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 719] || 10 ਅਗਸਤ || {{crw|THA}} || [[ਸੋਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|THA}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190749.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 720] || 10 ਅਗਸਤ || {{crw|SCO}} || [[ਸਾਰਾਹ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|SCO}} 11 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190750.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 721] || 12 ਅਗਸਤ || {{crw|THA}} || [[ਸੋਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || {{crw|SCO}} || [[ਸਾਰਾਹ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|SCO}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190751.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 722] || 12 ਅਗਸਤ || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190752.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 723] || 13 ਅਗਸਤ || {{crw|THA}} || [[ਸੋਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|THA}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190753.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 724] || 13 ਅਗਸਤ || {{crw|SCO}} || [[ਸਾਰਾਹ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|SCO}} 62 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190754.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 725] || 14 ਅਗਸਤ || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || {{crw|SCO}} || [[ਸਾਰਾਹ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|IRE}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190755.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 726] || 14 ਅਗਸਤ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|THA}} || [[ਸੋਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|THA}} 93 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ=== {{main|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable"| |- ! colspan="9"| [[2019–21 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] – ਟੈਸਟ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192873.html ਟੈਸਟ 2354] || 14–18 ਅਗਸਤ || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਗਾਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਗਾਲੇ]] || {{cr|SL}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192874.html ਟੈਸਟ 2356] || 22–26 ਅਗਸਤ || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਪਾਈਕਿਆਸੋਥੀ ਸਾਰਾਵਨਾਮੁੱਥੂ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੀ. ਸਾਰਾ ਓਵਲ]], [[ਕੋਲੰਬੋ]] || {{cr|NZ}} ਪਾਰੀ ਅਤੇ 65 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"| ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192875.html ਟੀ20ਆਈ 878] || 1 ਸਤੰਬਰ || [[ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ]] || [[ਟੀਮ ਸਾਊਦੀ]] || [[ਪੱਲੇਕੇਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੈਂਡੀ]] || {{cr|NZ}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192876.html ਟੀ20ਆਈ 879] || 3 ਸਤੰਬਰ || [[ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ]] || [[ਟੀਮ ਸਾਊਦੀ]] || [[ਪੱਲੇਕੇਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੈਂਡੀ]] || {{cr|NZ}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192877.html ਟੀ20ਆਈ 880] || 6 ਸਤੰਬਰ || [[ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ]] || [[ਟੀਮ ਸਾਊਦੀ]] || [[ਪੱਲੇਕੇਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੈਂਡੀ]] || {{cr|SL}} 37 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ=== {{main|2019 ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ}} {{2019 ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|[[2019–22 ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲੀਗ 2]] – ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196670.html ਓਡੀਆਈ 4198] || 14 ਅਗਸਤ || {{cr|OMA}} || [[ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ ਮਕਸੂਦ]] || {{cr|PNG}} || [[ਅਸਦ ਵਲਾ]] || [[ਮੈਨੋਫੀਲਡ ਪਾਰਕ]], [[ਐਬਰਦੀਨ]] || {{cr|OMA}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196671.html ਓਡੀਆਈ 4200] || 15 ਅਗਸਤ || {{cr|SCO}} || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || {{cr|OMA}} || [[ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ ਮਕਸੂਦ]] || [[ਮੈਨੋਫੀਲਡ ਪਾਰਕ]], [[ਐਬਰਦੀਨ]] || {{cr|OMA}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196672.html ਓਡੀਆਈ 4201] || 17 ਅਗਸਤ || {{cr|SCO}} || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || {{cr|PNG}} || [[ਅਸਦ ਵਲਾ]] || [[ਮੈਨੋਫੀਲਡ ਪਾਰਕ]], [[ਐਬਰਦੀਨ]] || {{cr|SCO}} 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196673.html ਓਡੀਆਈ 4202] || 18 ਅਗਸਤ || {{cr|SCO}} || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || {{cr|OMA}} || [[ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ ਮਕਸੂਦ]] || [[ਮੈਨੋਫੀਲਡ ਪਾਰਕ]], [[ਐਬਰਦੀਨ]] || {{cr|SCO}} 85 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196674.html ਓਡੀਆਈ 4203] || 20 ਅਗਸਤ || {{cr|SCO}} || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || {{cr|PNG}} || [[ਅਸਦ ਵਲਾ]] || [[ਮੈਨੋਫੀਲਡ ਪਾਰਕ]], [[ਐਬਰਦੀਨ]] || {{cr|SCO}} 38 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196675.html ਓਡੀਆਈ 4204] || 21 ਅਗਸਤ || {{cr|OMA}} || [[ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ ਮਕਸੂਦ]] || {{cr|PNG}} || [[ਅਸਦ ਵਲਾ]] || [[ਮੈਨੋਫੀਲਡ ਪਾਰਕ]], [[ਐਬਰਦੀਨ]] || {{cr|OMA}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ=== {{main|2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197396.html ਟੀ20ਆਈ 851] || 18 ਅਗਸਤ || {{cr|BER}} || [[ਟੈਰਿਨ ਫ਼ਰੇ]] || {{cr|USA}} || [[ਸੌਰਭ ਨੇਤਰਾਵਲਕਰ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|BER}} 6 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197397.html ਟੀ20ਆਈ 852] || 18 ਅਗਸਤ || {{cr|CAN}} || [[ਨਵਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ]] || {{cr|CAY}} || [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਮੌਰਿਸ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|CAN}} 84 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197398.html ਟੀ20ਆਈ 854] || 19 ਅਗਸਤ || {{cr|BER}} || [[ਟੈਰਿਨ ਫ਼ਰੇ]] || {{cr|CAN}} || [[ਨਵਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ]] || [[ਬਰਮੂਡਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਹੈਮਿਲਟਨ, ਬਰਮੂਡਾ|ਹੈਮਿਲਟਨ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197399.html ਟੀ20ਆਈ 855] || 19 ਅਗਸਤ || {{cr|USA}} || [[ਸੌਰਭ ਨੇਤਰਾਵਲਕਰ]] || {{cr|CAY}} || [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਮੌਰਿਸ]] || [[ਬਰਮੂਡਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਹੈਮਿਲਟਨ, ਬਰਮੂਡਾ|ਹੈਮਿਲਟਨ]] || {{cr|USA}} 10 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197400.html ਟੀ20ਆਈ 857] || 21 ਅਗਸਤ || {{cr|BER}} || [[ਟੈਰਿਨ ਫ਼ਰੇ]] || {{cr|CAY}} || [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਮੌਰਿਸ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|BER}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197401.html ਟੀ20ਆਈ 858] || 21 ਅਗਸਤ || {{cr|USA}} || [[ਸੌਰਭ ਨੇਤਰਾਵਲਕਰ]] || {{cr|CAN}} || [[ਨਵਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|CAN}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197402.html ਟੀ20ਆਈ 860] || 22 ਅਗਸਤ || {{cr|CAY}} || [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਮੌਰਿਸ]] || {{cr|CAN}} || [[ਨਵਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|CAN}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197403.html ਟੀ20ਆਈ 861] || 22 ਅਗਸਤ || {{cr|USA}} || [[ਸੌਰਭ ਨੇਤਰਾਵਲਕਰ]] || {{cr|BER}} || [[ਟੈਰਿਨ ਫ਼ਰੇ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|BER}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197404.html ਟੀ20ਆਈ 863] || 24 ਅਗਸਤ || {{cr|CAY}} || [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਮੌਰਿਸ]] || {{cr|USA}} || [[ਸੌਰਭ ਨੇਤਰਾਵਲਕਰ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|USA}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197405.html ਟੀ20ਆਈ 864] || 24 ਅਗਸਤ || {{cr|CAN}} || [[ਨਵਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ]] || {{cr|BER}} || [[ਟੈਰਿਨ ਫ਼ਰੇ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|CAN}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197406.html ਟੀ20ਆਈ 865] || 25 ਅਗਸਤ || {{cr|CAN}} || [[ਨਵਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ]] || {{cr|USA}} || [[ਸੌਰਭ ਨੇਤਰਾਵਲਕਰ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|CAN}} 15 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197407.html ਟੀ20ਆਈ 866] || 25 ਅਗਸਤ || {{cr|CAY}} || [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਮੌਰਿਸ]] || {{cr|BER}} || [[ਡਿਅਨ ਸਟੋਵੈਲ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|BER}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ=== ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="ICCJuly19"/> ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ, ਪੰਜ ਓਡੀਆਈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਟੀ20ਆਈ ਮੈਚ ਖੇਡਣੇ ਸਨ।<ref name="Fixtures">{{Cite web |title=Future Tours Programme |url=http://icc-live.s3.amazonaws.com/cms/media/about_docs/547c2a4d42a86-Copy%20of%20Copy%20of%20FTP%202015%20to%202019%20as%20at%20Nov%202014.pdf |access-date=25 April 2018 |website=International Cricket Council}}</ref> 20 ਅਗਸਤ 2019, ਨੂੰ [[ਅਫ਼ਗਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੀਮ ਦੇ ਕਾਰਜ-ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=https://cricket.af/acb-news-info/1114 |title=Afghanistan squads anਨੰunced for Bangladesh test and Triangular Series in september |work=Afghan Cricket Board |accessਤਰੀਕ=20 august 2019 |access-date=18 ਸਤੰਬਰ 2019 |archive-date=20 ਅਗਸਤ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102038/https://cricket.af/acb-news-info/1114 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27424281/rashid-khan-lead-new-look-afghanistan-bangladesh-test |title=Rashid Khan to lead new-look Afghanistan in Bangladesh ਟੈਸਟ |work=ESPN Cricinfo |accessਤਰੀਕ=20 august 2019}}</ref> ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ=== {{main|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਗਰੁੱਪ ਏ}} {{col-2}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਗਰੁੱਪ ਬੀ}} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197048.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 733] || 31 ਅਗਸਤ || {{crw|THA}} || [[ਸੌਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|THA}} 30 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197049.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 734] || 31 ਅਗਸਤ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|SCO}} 30 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197050.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 735] || 31 ਅਗਸਤ || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|IRE}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197051.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 736] || 1 ਸਤੰਬਰ || {{crw|THA}} || [[ਸੌਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|THA}} 38 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197052.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 737] || 1 ਸਤੰਬਰ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|PNG}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197053.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 738] || 1 ਸਤੰਬਰ || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|IRE}} 19 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197054.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 739] || 1 ਸਤੰਬਰ || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || {{crw|BAN}} || [[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|BAN}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197047.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 740] || 2 ਸਤੰਬਰ || {{crw|BAN}} || [[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]]|| {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|BAN}} 6 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197055.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 741] || 3 ਸਤੰਬਰ || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || {{crw|THA}} || [[ਸੌਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|THA}} 2 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197056.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 742] || 3 ਸਤੰਬਰ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|NED}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197057.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 743] || 3 ਸਤੰਬਰ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|BAN}} || [[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|BAN}} 13 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197058.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 744] || 3 ਸਤੰਬਰ || {{crw|PNG}} || [[ਰਵੀਨਾ ਓਆ]] || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|PNG}} 22 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- ! colspan="9"|ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197059.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 747] || 5 ਸਤੰਬਰ || {{crw|BAN}} || [[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|BAN}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197060.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 748] || 5 ਸਤੰਬਰ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|NED}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197061.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 749] || 5 ਸਤੰਬਰ || {{crw|THA}} || [[ਸੌਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || {{crw|PNG}} || [[ਰਵੀਨਾ ਓਆ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|THA}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197062.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 750] || 5 ਸਤੰਬਰ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|SCO}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"|ਪਲੇਆਫ ਮੈਚ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197064.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 754] || 7 ਸਤੰਬਰ || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|USA}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197063.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 753] || 7 ਸਤੰਬਰ || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|IRE}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197066.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 757] || 7 ਸਤੰਬਰ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|SCO}} 70 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197065.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 756] || 7 ਸਤੰਬਰ || {{crw|BAN}} || [[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] || {{crw|THA}} || [[ਸੌਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|BAN}} 70 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ====ਅਖੀਰਲੇ ਦਰਜੇ==== {| class="wikitable" |- !width= |ਦਰਜਾ !width=|ਟੀਮ |- style="background:#cfc" | style="text-align:center"| ਪਹਿਲਾ | {{crw|BAN}} |- style="background:#cfc" | style="text-align:center"| ਦੂਜਾ | {{crw|THA}} |- | style="text-align:center"| ਤੀਜਾ || {{crw|IRE}} |- | style="text-align:center"| ਚੌਥਾ || {{crw|PNG}} |- | style="text-align:center"| ਪੰਜਵਾਂ || {{crw|SCO}} |- | style="text-align:center"| ਛੇਵਾਂ || {{crw|NED}} |- | style="text-align:center"| ਸੱਤਵਾਂ || {{crw|USA}} |- | style="text-align:center"| ਅੱਠਵਾਂ || {{crw|NAM}} |} {{Color box|#cfc|border=darkgray}} [[2020 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2020 ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ]] <references group="n" responsive="" /> g6krhnwzek1sjz61j45u0zi0hq64m6o 0 120911 836290 734194 2026-04-03T03:30:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836290 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਮਰ ਸੰਧੂ|image=|birth_date={{Birth date and age|1990|01|06}}|birth_place=[[ਡੱਲਾਸ, ਟੈਕਸਾਸ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]]|height=6 ਫੁੱਟ 2 ਇੰਚ|module={{Infobox musical artist | embed=yes | honorific_prefix = | honorific_suffix = | background = ਸੋਲੋ ਗਾਇਕ | image_size = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = | alias = @amarsandhumusic | native_name_lang = | birth_name = | origin = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date first) --> | death_place = | genre = [[ਪੰਜਾਬੀ]], ਹਿਪੱ-ਹਾਪ, ਆਰ & ਬੀ, ਪੌਪ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਹਾਊਸ | occupation = ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ | instrument = | years_active = 2008–ਮੌਜੂਦ | label = ਆਜ਼ਾਦ | associated_acts = ਮਿਕੀ ਸਿੰਘ, ਜੈਕ ਨਾਈਟ, ਫਤਿਹ (ਰੈਪਰ), ਪ੍ਰੋਪੇਸੀ, ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ, ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ, ਡੀਜੇ ਹਰਪਜ਼, ਜਾਜ਼ ਧਾਮੀ, ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ, ਅਰਜੁਨ (ਗਾਇਕ), ਪਾਵ ਧਾਰੀਆ, ਗੁਰੂ ਰੰਧਾਵਾ, ਡੀਜੇ ਅਪਸਾਈਡ ਡਾਉਨ | website = [http://www.amarsandhumusic.com Official Website] | module = | module2 = | module3 = }}}} '''ਅਮਰ ਸੰਧੂ''' (ਜਨਮ 6 ਜਨਵਰੀ 1990) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਮਪਲ<ref>{{Cite news|url=https://www.thetealmango.com/entertainment/raxstar-spills-the-deets-behind-his-latest-release-rewind/|title=Raxstar Spills the Deets Behind his Latest Release 'Rewind' and Other Things - The Teal Mango|date=2018-04-10|work=The Teal Mango|access-date=2018-04-25|language=en-US|archive-date=2018-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426075832/https://www.thetealmango.com/entertainment/raxstar-spills-the-deets-behind-his-latest-release-rewind/|url-status=dead}}</ref> ਪੰਜਾਬੀ [[ਗਾਇਕ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]], [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref name="Hasan">{{Cite news|url=http://www.india.com/arts-and-culture/amar-sandhu-became-a-singer-by-accident-998242/|title=Amar Sandhu Became a Singer|last=Hasan|first=Syeda|date=2016-03-05|work=India.com|access-date=2018-04-25|language=en}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪੰਜਾਬੀ / ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫਿਊਜ਼ਨ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਲ 2015 ਦੀ ਐਲਬਮ“ ਨਿਊ ਈਰਾ” ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ “ਰੂਫਟੌਪ ਪਾਰਟੀ”,“ਡਬਲ ਐਡੀ” ਅਤੇ “ਰਿਪਲੇਸਏਬਲ”ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟਸ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://dailycampus.com/stories/2017/10/9/pcuc-sari-raat-amar-sandhu-and-pranna-live|title=PCUC Sari Raat: Amar Sandhu and PRANNA live|work=The Daily Campus|access-date=2018-04-25|language=en-US|archive-date=2018-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426080126/http://dailycampus.com/stories/2017/10/9/pcuc-sari-raat-amar-sandhu-and-pranna-live|dead-url=yes}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸੰਧੂ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜਨਵਰੀ 1990 ਨੂੰ [[ਡਾਲਸ|ਡੱਲਾਸ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ]], ਉਹ ਡੱਲਾਸ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਰੌਕਵਾਲ, ਟੈਕਸਸ ਵਿੱਚ ਪਲਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਧੂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਰੀਮਿਕਸ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜਲਦੀ ਡੀਜੇ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਢੋਲ, ਢੋਲਕੀਅਤੇ ਤਬਲਾ ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪਰਸਪਰਵਾਦੀ ਵੀ ਸੀ।<ref name="Hasan"/> ਹਿਉਸਟਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਢੋਲ ਬੀਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। == ਕਰੀਅਰ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ === ਸੰਧੂ ਨੇ [https://www.youtube.com/watch?v=eTXvqEcdiwM ਢੋਲ ਬੀਟ] ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ “ [https://www.youtube.com/watch?v=eTXvqEcdiwM ਨੀ ਉਢਾਲੈ]” ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/music/DBI-announces-Ni-Udaleh-with-Amar-Sandhu/amp_articleshow/17320064.cms|title=DBI announces Ni Udaleh with Amar Sandhu - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-04-25|language=en}}</ref> ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਮਿੱਕੀ ਸਿੰਘ|ਮਿਕੀ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਨਾਲ [[ਰੀਹਾਨਾ|ਰਿਹਾਨਾ]] ਦੇ "ਜਨਮਦਿਨ ਕੇਕ" ਦਾ ਇੱਕ [https://www.youtube.com/watch?v=jDXQN-gnLRo ਰੀਮਿਕਸ] ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/Mickey-Singh-Amar-Sandhu-in-Birthday-Cake/articleshow/16779756.cms|title=Mickey Singh, Amar Sandhu in Birthday Cake - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-04-25}}</ref> ਜਨਮਦਿਨ ਦੇ ਕੇਕ ਰੀਮਿਕਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਮਰ ਸੰਧੂ ਨੇ ਮਿਕੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ "[https://www.youtube.com/watch?v=RAKxSnb23Zc ਡਬਲ ਐਡੀ]" ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/Mickey-Singh-Amar-Sandhu-Double-Addi-Out-31st-July/articleshow/39001471.cms|title=Mickey Singh & Amar Sandhu - Double Addi (Out 31st July) - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-04-25}}</ref> === ਡੈਬਿਊ (ਸ਼ੁਰੂਆਤ) === ਅਮਰ ਸੰਧੂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਇੱਕ ਸਹੀ ਸਟੂਡੀਓ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤੀ ਐਲਬਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਿੰਗਲਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ 2015 ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਪ੍ਰਣਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਾਲੀ ਐਲਬਮ, "ਨਿਊ ਏਰਾ" ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜੋੜਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/Amar-Sandhu-We-created-40-50-songs-before-narrowing-down-10-for-New-Era/articleshow/49555647.cms|title=Amar Sandhu: We created 40-50 songs before narrowing down 10 for 'New Era' - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-04-25}}</ref> ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਗਲ [https://www.youtube.com/watch?v=Emp_JU4vICc "ਅੱਜ ਰਾਤ"] ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਐਲਬਮ [https://www.youtube.com/watch?v=rU9qAsyndag "ਰੂਫਟਪ ਪਾਰਟੀ"] ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ [https://www.youtube.com/watch?v=rU9qAsyndag ਯੂਟਿਊਬ] 'ਤੇ 11 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਯੂਜ਼ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਮਰ ਸੰਧੂ, ਪ੍ਰਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਗਏ,<ref>{{Cite news|url=http://www.india.com/arts-and-culture/neet-pranna-mangat-on-touring-with-amar-sandhu-pursuing-his-passion-and-connecting-with-fans-1017438/|title=Neet 'Pranna' Mangat on Touring with Amar Sandhu, Pursuing His Passion, and Connecting with Fans|last=Hasan|first=Syeda|date=2016-03-09|work=India.com|access-date=2018-04-25|language=en}}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਟਾਪ ਸਨ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਨਿ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਅਰਬਨ ਦੇਸੀ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite news|url=http://www.india.com/arts-and-culture/new-york-citys-first-ever-urban-desi-conference-reveals-the-future-of-urban-desi-music-1093771/|title=New York City’s First-Ever ‘Urban Desi’ Conference Reveals the Future of Urban Desi Music|last=Shah|first=Jinal|date=2016-04-09|work=India.com|access-date=2018-04-25|language=en}}</ref> === ਹੋਰ ਕੰਮ === ਨਿਊ ਏਰਾ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਧੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਸਟੂਡੀਓ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਐਲਬਮ <nowiki>''</nowiki> ਕੋਸਟ ਅਮਰੀਕਾ<nowiki>''</nowiki> ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਡੇਅ, 14 ਫਰਵਰੀ, 2018 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ [https://www.youtube.com/watch?v=mLWDgotDTeU “ਪ੍ਰੇਮੀ ਆਈਲੈਂਡ” ਹੈ] ਜੋ ਕਿ ਐਪਿਕ ਭੰਗੜਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਬੀਹ ਨਵਾਬ ਦੇ [https://www.youtube.com/watch?v=Y0Fxc8AjzOc "ਡਾਂਸ ਫਲੋਰ"], [[ਫਤਿਹ (ਰੈਪਰ)|ਫਤਿਹ]] ਦੁਆਰਾ [https://www.youtube.com/watch?v=Pj8oYhfa4jU "15 ਮਿੰਟ"], ਹਾਜੀ ਸਪ੍ਰਿੰਜਰ ਦੁਆਰਾ [https://soundcloud.com/hajispringer/speed-feat-amar-sandhu "ਸਪੀਡ"], ਅਤੇ ਰੈਕਸਟਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ [https://www.youtube.com/watch?v=la9mMDy07zg "] ਰਿਵਿੰਡ [https://www.youtube.com/watch?v=la9mMDy07zg "], [https://www.youtube.com/watch?v=Y0Fxc8AjzOc '] ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਗਾਣਿਆਂ' ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੰਧੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿਊ ਏਰਾ ਦੌਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ੋਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.newsindiatimes.com/urban-desi-concert-in-new-york-to-feature-top-indian-american-singers|title=Urban Desi concert in New York to feature top Indian American singers|last=Vaishnav|first=Ruchi|date=2018-03-29|work=News India Times|access-date=2018-04-26|language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] 5r9mdg20jybgabqqrb4cnqxxjgf4c3p 0 128251 836294 834166 2026-04-03T03:43:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836294 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=Amal-aden-norwegian-author.jpg|image_size=|caption=ਅਮਲ ਐਦਨ|birth_date={{birth year and age|1983}}|birth_place=ਉਤਰੀ [[ਸੋਮਾਲੀਆ]]|citizenship=|occupation=ਲੇਖਕ, ਉੱਦਮੀ, ਲੈਕਚਰਾਰ|notable_works=''Se oss'' (2008), ''ABC i integrering'' (2009), ''Min drøm om frihet'' (2009)|known_for=ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ|website=[http://www.amaladen.no/ Amal Aden]}} '''ਅਮਲ ਐਦਨ''' (ਜਨਮ 1983) ਸੋਮਾਲੀ - ਨਾਰਵੇਈ ਲੇਖਕ, ਲੈਕਚਰਾਰ ਅਤੇ [[ਲੈਸਬੀਅਨ|ਲੇਸਬੀਅਨ]] ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thelocal.no/20130703/death-threats-for-lesbian-somali-norwegian-activist-pride-lgbt-rainbow|title=Death threats for lesbian Somali-Norwegian|last=Törnkvist|first=Ann|date=3 July 2013|work=The Local|access-date=}}</ref> ਐਦਨ ਨਾਰਵੇਈ ਪ੍ਰੈਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਕਲਪ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2013 ਤੋਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ''ਡੱਗ ਓਗ ਟੀਡ ਵਿਚ'' ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਐਦਨ ਉੱਤਰੀ [[ਸੋਮਾਲੀਆ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਅਨਾਥ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੀਟ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1996 ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪੁਨਰ ਗਠਨ ਕਰਕੇ<ref name="vl21009">{{Cite news|url=http://www.vl.no/magasin/livogsjel/article4631825.ece|title=Norsk nok?|last=Solset|first=Jannie|date=2 October 2009|work=[[Vårt Land (Norwegian newspaper)|Vårt Land]]|access-date=13 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100216202616/http://www.vl.no/magasin/livogsjel/article4631825.ece|archive-date=16 February 2010|language=Norwegian}}</ref> ਦੁਆਰਾ [[ਨਾਰਵੇ]] ਆ ਗਈ।<ref name="asch">{{Cite web|url=http://www.aschehoug.no/forfattere/alfabetisk/vis?contentItemId=2800407|title=Aden, Amal|website=[[Aschehoug]]|language=Norwegian|archive-url=https://web.archive.org/web/20090914220221/http://www.aschehoug.no/forfattere/alfabetisk/vis?contentItemId=2800407|archive-date=14 September 2009|access-date=31 January 2010}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ,ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ। ਉਹ ਗ੍ਰੈਨਲੈਂਡ ਦੇ [[ਓਸਲੋ]] ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.amaladen.no/|title=Velkommen til min hjemmeside|last=Aden|first=Amal|language=Norwegian|access-date=31 January 2010|archive-date=24 ਜੂਨ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624145739/http://www.amaladen.no/|url-status=dead}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ ਉਹ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="asch"/> ਉਹ ਦੋ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ 2002 ਤੋਂ ਉਹ ਹੈਨਫੋਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਅਮਲ ਐਦਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ 2008 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਏਕੀਕਰਣ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜ਼ੋਲਾ-ਪ੍ਰਾਇਸਨ (ਇੱਕ ਨਾਰਵੇਈ ਇਨਾਮ ਜੋ ਫ੍ਰੈਂਚ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵਕ [[ਐਮਿਲ ਜ਼ੋਲਾ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਵਿਵਾਦ == 2013 ਵਿੱਚ [[ਓਸਲੋ]] ਪ੍ਰਾਈਡ ਪਰੇਡ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਮਲ ਐਦਨ ਨੂੰ 146 ਧਮਕੀ ਭਰੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲੇ। ਐਦਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਮੁਸਲਮਾਨ-ਲੇਸਬੀਅਨ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ, 'ਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0"/> == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਜ਼ੋਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2010 * [[ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਐਮਨੇਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਨਾਰਵੇ, 2012 ਦਾ ਐਮਨੇਸਟੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਏਰਿਕ ਬਾਈ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2014 * ਨਾਰਵੇਈ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਵਿਮੈਨ ਰਾਈਟਸ, 2016 ਦਾ ਜੀਨਾ ਕ੍ਰੋਗ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>[http://kvinnesak.no/amal-aden-tildelt-gina-krog-prisen Amal Aden tildelt Gina Krog-prisen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202114939/http://kvinnesak.no/amal-aden-tildelt-gina-krog-prisen |date=2017-02-02 }}, [[Norwegian Association for Women's Rights]]</ref> == ਕਿਤਾਬਚਾ == ਐਦਨ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ:<ref name="asch"/> ** ''Se oss: bekymringsmelding fra en ung norsksomalisk kvinne.'' Aschehoug (2008) ** ''ABC i integrering: 111 gode råd om hvordan alle kan bli fullverdige borgere i det norske samfunnet.'' Aschehoug (2009) ** ''Min drøm om frihet: En selvbiografisk fortelling.'' Aschehoug (2009) ** ''Det skal merkes at de gråter: Om likestilling blant somaliere i Norge'' (2011) ** ''Om håpet glipper, er alt tapt'' (2012) ** ''Jacayl er kjærlighet på somali'' (2015) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.amaladen.no/ ਨਿੱਜੀ ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624145739/http://www.amaladen.no/ |date=2009-06-24 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਮੁਸਲਿਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] obep4d6v93m0yvvwk7pjttbx1ic33bm 0 128991 836221 832592 2026-04-02T14:24:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836221 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੁਧਾ ਚੰਦਰਨ | birth_name = | image = Sudha Chandran (cropped).jpg | image size = | caption = ਸੁਧਾ ਚੰਦਰਨ 2016 ਵਿਚ। | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1965|09|27}}<ref>{{cite web|title=Sudha Chandran Herself|url=http://www.nokiajeenaisikanaam.indiatimes.com/sudha.html|website=Indiatimes|access-date=23 September 2016}}</ref><ref name="gulf">{{cite web|title=Women's Day special – against all odds|url=http://gulfnews.com/opinion/thinkers/women-s-day-special-against-all-odds-1.1685946|website=Gulf News|first=Vimala|last=Madon |access-date=16 June 2016| date=7 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308102926/http://gulfnews.com/opinion/thinkers/women-s-day-special-against-all-odds-1.1685946|archive-date=8 March 2016}}</ref><!--Note: She was 50 according to a 2016 particles written in September, which means she was 51 by September. 2016-51=1965--> | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | spouse = {{Marriage|ਰਵੀ ਦੰਗ|1994}}<ref name="dna">{{cite web|last1=Farook|first1=Farhana|title=I view the accident as a blessing: Sudha Chandran|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-view-the-accident-as-a-blessing-sudha-chandran-1134378|website=DNA|access-date=16 June 2016|date=27 November 2007}}</ref> }} '''ਸੁਧਾ ਚੰਦਰਨ''' (ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ 1965) [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਡਾਂਸਰ ਹੈ। 1981 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਿਆਂ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ [[ਤਿਰੁਚਿਰਪੱਲੀ|ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ]] ਨੇੜੇ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗੀ।<ref name="1981 accident">https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/Natya-Mayuri-from-state-gets-her-groove-back/articleshow/46660655.cms</ref> ਉਸਦੀ ਲੱਤ [[ਗੈਂਗਰੀਨ]] ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਡਾਂਸ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web|url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/everything-social/sudha-chandrans-story-about-her-accident-will-leave-you-inspired/|title=Sudha Chandran's story about her accident will leave you inspired|date=18 January 2016|website=The Times of India|access-date=16 June 2016}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਾਪਤ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਡਾਂਸਰ ਬਣ ਗਈ। ਚੰਦਰਨ ''ਕਹੀਂ ਕਿਸੀ ਰੋਜ'' ਵਿਚ ਰਾਮੋਲਾ ਸਿਕੰਦ, ''ਨਾਗੀਨ'' ''[[ਨਾਗਿਨ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ 2015)|1, 2 ਅਤੇ 3]]'' ਵਿਚ ਯਾਮਿਨੀ, ਦੇਵੀਮ ਠੰਧਾ ਵੀਦੂ ਵਿਚ ''ਚਿੱਤਰਦੇਵੀ'', ''[[ਸਾਥ ਨਿਭਾਨਾ ਸਾਥੀਆ|ਸਾਥੀ ਨਿਭਣਾ ਸਾਥੀਆ]]'' ਦੀ ਤਮਿਲ ਰੀਮੇਕ ਅਤੇ ''ਹਮ ਪੰਚ'' (ਸੀਜ਼ਨ ਦੋ) ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''ਝਲਕ ਦਖਲਾ ਜਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1985 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਯੂਰੀ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸੁਧਾ ਚੰਦਰਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="ref1">[http://www.thehindu.com/features/metroplus/article111469.ece Never-say-die attitude: BACK ON THE BIG SCREEN – Sudha Chandran] ''[[The Hindu]]''. 22 February 2010. Retrieved</ref> ਉਸਨੇ ਨੇਟਵੂ ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਇਲੂਰ, [[ਤਿਰੁਚਿਰਪੱਲੀ|ਤਿਰੂਚਿਰਪੱਲੀ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਦਾਦੀ, ਜੋ ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਨ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਪਲਕਕੈਡ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੇ.ਡੀ.ਚੰਦਰਨ, ਯੂ.ਐਸ.ਆਈ.ਐਸ. ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਅਦਾਕਾਰ ਹਨ। ਸੁਧਾ ਚੰਦਰਨ ਨੇ ਮਿਥੀਬਾਈ ਕਾਲਜ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/education/edex/Her-Friends-Stood-by-Her/2015/07/27/article2938624.ece|title=Her Friends Stood by Her|last=Swaminathan|first=Rajeshwari|date=27 July 2015|website=The New Indian Express|location=Chennai|access-date=17 June 2016|archive-date=8 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808150108/http://www.newindianexpress.com/education/edex/Her-Friends-Stood-by-Her/2015/07/27/article2938624.ece|url-status=dead}}</ref> ਮਈ 1981 ਵਿਚ ਲਗਭਗ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਚ, ਚੰਦਰਨ ਨਾਲ ਇਕ ਹਾਦਸੇ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਵਿਜੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੱਜੀ ਲੱਤ 'ਤੇ [[ਗੈਂਗਰੀਨ|ਗੈਂਗਰੇਨ]] ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/telugu-film-mayuri-captivates-andhra-pradesh-movie-going-public/1/354108.html|title=Mayuri: A profile in courage|last=Amarnath K. Menon|date=9 December 2013|access-date=4 February 2015}}</ref> ਚੰਦਰਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੌਰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਜੈਪੁਰ ਪੈਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref name="time_Icho">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/I-choose-to-fight-in-my-life-Sudha-Chandran/articleshow/11032492.cms?referral=PM|title=I choose to fight in my life: Sudha Chandran – The Times of India|last=Patel|first=Priyanka J|date=9 December 2011|website=The Times of India|access-date=2016-06-17}}</ref> ਉਹ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਚ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]], [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਕੇ]], [[ਕੈਨੇਡਾ|ਕਨੇਡਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ|ਯੂਏਈ]], [[ਕਤਰ]], [[ਕੁਵੈਤ]], [[ਬਹਿਰੀਨ]], [[ਯਮਨ]] ਅਤੇ [[ਉਮਾਨ|ਓਮਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨੀ 8-11 ਦੀ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref name="mathrubhumi.com">{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-148768|title=Inspiration for world|language=Malayalam|archive-url=https://web.archive.org/web/20141024065758/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-148768|archive-date=24 October 2014|access-date=13 December 2013}}</ref><ref name="newsgraph.net">{{Cite web|url=https://www.newsgraph.net/detail/1094-Sudha-Chandran-performing-hindi-Play-Kuch-Meetha-Ho-Jaye.html|title=Sudha Chandran performing a hindi Play Kuch Meetha Ho Jaye|language=English|archive-date=28 ਮਾਰਚ 2020|access-date=14 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328081632/https://www.newsgraph.net/detail/1094-Sudha-Chandran-performing-hindi-Play-Kuch-Meetha-Ho-Jaye.html|dead-url=yes}}</ref> ਸੁਧਾ ਚੰਦਰਨ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਵੀ ਡਾਂਗ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/sudha-chandran-i-married-my-husband-ravi-in-a-temple-24-years-back/articleshow/69111752.cms|title=|last=|first=|date=|website=Times of India|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਇਨਵਰਟਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰੇਲੀ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। == ਕਰੀਅਰ == ਚੰਦਰਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫ਼ਿਲਮ ਮਯੂਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿਚ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.mydigitalfc.com/fc-supplements/elan/fighting-fate|title=Fighting fate|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328081631/https://www.mydigitalfc.com/fc-supplements/elan/fighting-fate|archive-date=2020-03-28|access-date=|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ''ਨਾਚੇ ਮਾਯੂਰੀ'' ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਦਰਨ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ [[ਸ਼ੇਖਰ ਸੁਮਨ]], [[ਅਰੁਣਾ ਇਰਾਨੀ|ਅਰੁਣਾ ਈਰਾਨੀ]] ਅਤੇ [[ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ]]<nowiki/>ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ''ਮਯੂਰੀ'' ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ 1986 ਦੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ]] ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ''ਜਿਊਰੀ'' ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ 'ਤੇ ਚੰਦਰਨ ਦੇ ਉਘੇ ਸ਼ੋਅ 'ਚ 'ਕਹੀਂ ਕਿਸੀ ਰੋਜ' ਅਤੇ ''ਕੇ ਸਟ੍ਰੀਟ ਪਾਲੀ ਹਿੱਲ'' ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ 2007 ਵਿਚ ਡਾਂਸ ਰਿਏਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 2'' ਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸੀ। ਉਹ 2015 ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਸੀਰੀਅਲ ਨਾਗਿਨ ਵਿੱਚ ਯਾਮਿਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਫ਼ਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਭਾਸ਼ਾ !ਹਵਾਲੇ |- |1984 |''ਮਯੂਰੀ'' |ਮਯੂਰੀ |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/telugu-filmmakers-are-working-on-a-line-up-of-biopics-from-sports-to-politics-and-history/article23959962.ece|title=Telugu cinema hops on the biopic bandwagon|last=|first=|date=|website=The Hindu|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- |1986 |''ਮਾਲਰੁਮ ਕੀਲੀਯੁਮ'' |ਰੇਖਾ |[[ਮਲਿਆਲਮ]] | |- |1986 |''ਸ੍ਰਵਾਮ ਸ਼ਕਤੀਯਾਮ'' |ਸਿਵਾਕਮੀ |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] | |- |1986 |''ਧਰਮਾਮ'' | |ਤਮਿਲ | |- |1986 |''ਨਮਭੀਰ ਕੇਡੂਵੀਥੀਲਮ'' | |ਤਮਿਲ | |- |1986 |''ਨਾਚੇ ਮਯੂਰੀ'' |ਮਯੂਰੀ |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.pagalparrot.com/this-actress-is-not-getting-any-film-offer-from-13-years-started-film-career-with-her-own-biopic/|title=This Actress Is Not Getting Any Film Offer From 13 Years, Started Film Career With Her Own Biopic|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528095425/https://www.pagalparrot.com/this-actress-is-not-getting-any-film-offer-from-13-years-started-film-career-with-her-own-biopic/|archive-date=2023-05-28|access-date=|url-status=dead}}</ref> |- |1986 |ਵਸ਼ਾਂਥਾ ਰਾਗਮ | |ਤਮਿਲ | |- |1987 |''ਕਲਮ ਮਾਰੀ ਕਥਾ ਮਾਰੀ'' |ਅਰੀਫ਼ਾ |ਮਲਿਆਲਮ | |- |1987 |''ਚਿਨਾ ਥੰਬੀ ਪੇਰੀਆ ਥੰਬੀ'' |ਥਯਾਮਾ |ਤਮਿਲ | |- |1987 |''ਚਿਨਾ ਪੁਵੇ ਮੇਲਾ ਪੇਸੁ'' |ਸ਼ਾਂਤੀ |ਤਮਿਲ | |- |1987 |ਥਾਏ ਨੀਏ ਥੁਏ | |ਤਮਿਲ | |- |1988 |ਉਰੀਗੀਤਾ ਕੋਲੀ | |[[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] | |- |1988 |''ਓਲਾਵੀਨਾ ਆਸਰੇ'' | |ਕੰਨੜ | |- |1988 |''ਥਂਗਾ ਕਲਾਸਮਾ'' | |ਤਮਿਲ | |- |1989 |ਬੀਸੀਲੂ ਬੇਲਾਦਿੰਗਲੂ | |ਕੰਨੜ | |- |1990 |''ਰਾਜਨਰਤਕੀ'' |ਚੰਦਰਿਮਾ |[[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] | |- |1990 |''ਥਾਨੇਦਾਰ'' |ਮਿਸਸ ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰਾ |ਹਿੰਦੀ | |- |1990 |ਪਤੀ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਵਰ | |ਹਿੰਦੀ | |- |1991 |ਮਸਕਾਰੀ |ਸੁਮਨ |ਮਰਾਠੀ | |- |1991 |''ਕੁਰਬਾਨ'' |ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੀ ਭੈਣ |ਹਿੰਦੀ | |- |1991 |''ਜਾਨ-ਪਛਾਨ'' |ਹੇਮਾ |ਹਿੰਦੀ | |- |1991 |''ਜੀਨੇ ਕੀ ਸਜ਼ਾ'' |ਸ਼ੀਤਲ |ਹਿੰਦੀ | |- |1992 |''ਨਿਸ਼ਚੇ'' |ਜੂਲੀ |ਹਿੰਦੀ | |- |1992 |''ਨਿਸ਼ਚੇ'' | |ਹਿੰਦੀ | |- |1992 |''ਇੰਤਹਾ ਪਿਆਰ ਕੀ'' |ਡਾਂਸਰ |ਹਿੰਦੀ | |- |1992 |''ਕੈਦ ਮੇਂ ਹੈ ਬੁਲਬੁਲ'' |ਜੂਲੀ |ਹਿੰਦੀ | |- |1992 |''ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ'' |ਕਰਨ ਦੀ ਭੈਣ |ਹਿੰਦੀ | |- |1992 |''ਇਨਸਾਫ਼ ਕੀ ਦੇਵੀ'' |ਸੀਤਾ ਸ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ |ਹਿੰਦੀ | |- |1993 |''ਫੂਲਨ ਹਸੀਨਾ ਰਾਮਕਲੀ'' |ਫੂਲਨ |ਹਿੰਦੀ | |- |1993 |''ਅਵਾਨ ਅੰਨਥਾਪਦਮਨ'' |ਭਾਦਰਾ |ਮਲਿਆਲਮ | |- |1994 |''ਅੰਜ਼ਾਮ'' |ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੀ ਭੈਣ |ਹਿੰਦੀ | |- |1994 |''ਦਾਲਦੁ ਚੌਰਾਇਆ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ'' | |ਹਿੰਦੀ | |- |1994 |''ਬਾਲੀ ਉਮਰ ਕੋ ਸਲਾਮ'' | |ਹਿੰਦੀ | |- |1995 |''ਮਿਲਨ'' |ਜਯਾ |ਹਿੰਦੀ | |- |1995 |''ਰਘੁਵੀਰ'' |ਆਰਤੀ ਵਰਮਾ |ਹਿੰਦੀ | |- |1999 |''ਹਮ ਆਪਕੇ ਦਿਲ ਮੇਂ ਰਹਤੇ ਹੈਂ'' |ਮੰਜੂ |ਹਿੰਦੀ | |- |1999 |''ਮਾਂ ਬਾਪ ਨੇ ਭੂਲਸੋ ਨਾਹੀ'' |ਸ਼ਾਰਦਾ |[[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] | |- |2000 |''ਤੂਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੈ ਲੀਆ'' |ਰਾਨੀ |ਹਿੰਦੀ | |- |2001 |''ਏਕ ਲੁਟੇਰੇ'' | |ਹਿੰਦੀ | |- |2004 |''ਸਮਾਇਲ ਪਲੀਜ਼'' |ਤੁਲਸੀ |ਹਿੰਦੀ | |- |2006 |''ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਕੇ ਫਸ ਗਯਾ ਯਾਰ'' |ਡਾਕਟਰ |ਹਿੰਦੀ | |- |2006 |''ਮਾਲਾਮਾਲ ਵੀਕਲੀ'' |ਠਾਕੁਰਾਇਨ |ਹਿੰਦੀ | |- | rowspan="2" |2008 |''ਸਥਯਾਮ'' | rowspan="2" |ਸਥਯਾਮ ਦੀ ਮਾਂ |ਤਮਿਲ | |- |''ਸਲੂਟ'' |ਤੇਲਗੂ | |- |2008 |''ਪ੍ਰਣਾਲੀ'' |ਅਕਾ |ਹਿੰਦੀ | |- |2010 |''ਅਲਕਜੈਦਰ ਦ ਗ੍ਰੇਟ'' |ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ |ਮਲਿਆਲਮ | |- |2011 |''ਵੇਂਘਾਈ'' |ਰਾਧਿਕਾ ਦੀ ਮਾਂ |ਤਮਿਲ | |- |2013 |''ਅਮੀਰੀ ਆਧੀ ਭਗਵਾਨ'' |ਇੰਦਰਾ ਸੁੰਦਰਾਮੂਰਤੀ |ਤਮਿਲ | |- |2013 |''ਪਰਮਵੀਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ'' | |[[ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ|ਭੋਜਪੁਰੀ]] | |- |2013 |''ਸਲਿਓਪਾਤਰਾ'' | |ਮਲਿਆਲਮ | |- |2015 |''ਗੁਰੂ ਸ਼ੁਕਰਨ'' | |ਤਮਿਲ | |- |2016 |''ਸਿਸਟਰਜ਼'' |ਸੁਧਾ |[[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | |- |2016 |''ਬਾਬੂਜੀ ਏਕ ਟਿਕਟ ਮੁੰਬਈ'' | |ਹਿੰਦੀ | |- |2017 |''ਤੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ'' | |ਹਿੰਦੀ | |- |2017 |''ਵਿਜ਼ਹੀਥਿਰੁ'' |ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ |ਤਮਿਲ | |- |2018 |''ਸਮਯ 2'' |ਇਆਯਾ ਪੇਰੂਮਲ |ਤਮਿਲ | |- |2018 |''ਕਰੀਨਾ'' | |ਹਿੰਦੀ | |- |- |2019 |''ਸਿਫ਼ਰ'' |ਆਇਸ਼ਾ |ਹਿੰਦੀ |<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/aug/30/sudha-chandran-starrer-sifar-shines-in-film-festivals-collects-over-26-awards-2026579.html|title=Sudha Chandran starrer 'Sifar' shines in film festivals, collects over 26 awards|last=|first=|date=|website=Indian Express|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਸੀਰੀਅਲ !ਭੂਮਿਕਾ !ਚੈਨਲ !ਭਾਸ਼ਾ !ਹਵਾਲੇ |- | rowspan="2" |1993 |''ਰਿਸ਼ਤੇ'' |ਸੋਨੂ |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] | rowspan="16" |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | |- |''ਅਪਾਰਜਿਤਾ'' | | rowspan="2" |ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ | |- |1996 |''ਸਾਹਿਲ'' | | |- |1997 |''ਹਮ ਪਾਂਚ'' |ਅਨੰਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ | rowspan="2" |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] | |- |1998 |''ਚਸ਼ਮੇ ਬਾਦੂਰ'' | | |- |1998–2003 |''ਹੀਨਾ'' | |ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ | |- |2001 |''ਕਿਸੇ ਕਹੂੰ'' | |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] | |- |2001–2004 |''ਕਹੀਂ ਕਿਸੀ ਰੋਜ਼'' |ਰਾਮੋਲਾ ਸਿਕੰਦ | rowspan="2" |[[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/telly-talk/gossip/photo-gallery/komolika-to-ramola-sikand-5-iconic-vamps-of-tv-producer-ekta-kapoor-we-all-loved-to-hate/432819|title=Ekta Kapoor birthday: Komolika to Ramola Sikand, 5 iconic vamps of the TV producer we all loved to hate!|last=|first=|date=|website=Times Now News|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/telly-talk/gossip/article/5-videos-that-prove-ramola-sikand-aka-sudha-chandran-is-the-most-badass-villains-of-all-times-tv-news/396525|title=5 videos that prove Ramola Sikand aka Sudha Chandran is the most badass villains of all times|last=|first=|date=|website=Times Of India|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- |2002–2005 |''ਕਿਉਂਕੀ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੂ ਥੀ'' |ਰੇਣੁਕਾ ਚੌਧਰੀ / ਰਾਗਨੀ ਸੂਰਿਆਵੰਸ਼ੀ | |- | rowspan="2" |2003–2004 |''ਤੁਮ ਬਿਨ ਜਾਉ ਕਹਾਂ'' |ਗੁਰੂਮਾਂ |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] | |- |''ਵਿਸ਼ਨੂ ਪੁਰਾਨ'' |[[ਕੁੰਤੀ]] |ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ | |- |2004 |''ਜ਼ਮੀਨ ਸੇ ਅਸਮਾਨ ਤਕ'' |ਮੀਰਾ |ਸਹਾਰਾ ਵਨ | |- | rowspan="2" |2004–2006 |''ਤਮ੍ਹਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾ'' |ਵਸੁੰਦਰਾ ਮਲਿਕ |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] | |- |''ਕ.ਸਟ੍ਰੀਟ ਪਲੀ ਹੈ'' |ਗਾਇਤਰੀ ਕੌਲ |ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ | |- |2006–2009 |''ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ'' |ਰਾਜਯਲਕਸ਼ਮੀ |ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ | |- |2006–2008 |''ਸੋਲਹਾ ਸਿੰਗਾਰ'' |ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ |ਸਹਾਰਾ ਵਨ | |- |2006 |''ਕਾਵਿਅੰਜਲੀ'' | |ਸੁਰਿਯਾ ਟੀਵੀ |ਮਲਿਆਲਮ | |- |2006–2007 |''ਜਯਾਮ'' |ਰੰਗਨਨਾਇਕੀ |ਜਯਾ ਟੀਵੀ |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] | |- |2007 |''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 2'' |ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ |ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ | rowspan="6" |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | |- | rowspan="3" |2007–2008 |''ਅਰਧਾਂਗਨੀ'' |ਮੌਸਮੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] | |- |''ਕੁਛ ਇਸ ਤਰਹ'' |ਮਲਿਕਾ ਨੰਦਾ |ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ |<ref>{{Cite web|url=https://m.rediff.com/movies/2007/nov/26s4.htm|title=A peek at Ekta's Kuchh Is Tara|last=|first=|date=|website=Rediff.com|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- |''[[ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੇ ਹੈ ਮੇਰਾ ਦਿਲ|ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਮੇਰਾ ਦਿਲ]]'' |ਇੰਸਪੈਕਟਰ | rowspan="2" |ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ | |- |2007–2009 |''ਕਸਤੂਰੀ'' |ਮਾਸੀ | |- |2008–2011 |''ਮਾਤਾ ਕੀ ਚੌਕੀ'' |ਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ |ਸਹਾਰਾ ਵਨ | |- | rowspan="4" |2008–2009 |''ਕਲਾਸਮ'' |ਚੰਦਰਾਮਤੀ | rowspan="2" |ਸਨ ਟੀਵੀ | rowspan="2" |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] | |- |''ਆਰਸੀ'' |ਥਿਲਗਵਤੀ | |- |''ਕੈਸੀ ਲਗੀ ਲਗਨ'' |ਅੰਬਿਕਾ | rowspan="2" |ਸਹਾਰਾ ਵਨ | rowspan="2" |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | |- |''ਸ਼ੁਭ ਕਦਮ'' |ਰਾਘਵ ਦੀ ਅਸਲ ਮਾਂ | |- | |''ਸ਼ਮਾ'' | |ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | |- | rowspan="2" |2009–2010 |''ਕਰੁਨਾਮੰਜਰੀ'' |ਇੰਦਰਾ |ਰਾਜ ਟੀਵੀ | rowspan="2" |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] | |- |''ਪੋਂਡਤੀ ਥੇਵਾਈ'' |ਰਾਜੀ |ਸਨ ਟੀਵੀ | |- |2010 |ਦੋ ਸਹੇਲੀਆਂ |ਗੁਰੂ ਮਾਂ |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] |<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/Sudhas-getting-positive/articleshow/6050219.cms|title=Sudha getting positive|last=|first=|date=|website=The Times of India|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- | rowspan="3" |2010–2011 |- |''ਸੋਂਦਰਾਵਲ ਦੇਵੀ'' |ਆਕਿਲੰਦੇਸ਼ਵਰੀ |ਜਯਾ ਟੀਵੀ |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] | |- |ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਸ ਇਲਾਹਾਬਾਦਵਾਲੇ |ਗਵਾਂਢੀ |ਸਬ ਟੀਵੀ | rowspan="5" |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | |- |2010–2011 |''ਸੰਯੋਗ ਸੇ ਬਨੀ ਸੰਗਨੀ'' |ਕਾਲਕੀ ਦੇਵੀ |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] | |- |2010 |''ਮਾਤਾ ਕੀ ਚੌਕੀ'' |ਸਵੇਤਾ ਦੇਵੀ |ਸਹਾਰਾ ਵਨ | |- |2011 |''ਅਦਾਲਤ'' |ਇੰਦਰਾਨੀ ਸਿੰਘ |ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ | |- |2012 |''ਝਿਲਮਿਲ ਸਿਤਾਰੋਂ ਕਾ ਆਂਗਨ ਹੋਗਾ'' |ਕਲਿਆਣੀ ਦੇਵੀ ਰਾਇਚੰਦ |ਸਹਾਰਾ ਵਨ | |- |2012–2013 |''ਅਰਦਰਮ'' |ਰਿਟਾਇਰ ਜੱਜ |ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ |[[ਮਲਿਆਲਮ]] | |- |2012–2015 |''ਥੇਂਦਰਲ'' |ਭੁਵਨਾ |ਸਨ ਟੀਵੀ |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] | |- | rowspan="3" |2013 |ਦਿਲ ਸੇ ਦੀ ਦੁਆ |ਮਿਸਸ ਵਿਆਸ | rowspan="2" |ਲਾਈਫ ਓਕੇ | rowspan="2" |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | |- |''ਏਕ ਥੀ ਨਾਇਕਾ'' |ਉਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ |<ref>{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/sudha-chandran-to-feature-in-ek-thi-naayka/1083364/|title=Sudha Chandran to feature in Ek Thi Naayka|last=|first=|date=|work=Indian Express|access-date=}}</ref> |- |''ਨੰ.23 ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨਿਵਾਸਨ'' | |ਜੇਮਿਨੀ ਟੀਵੀ |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |<ref>{{Citation|title=No. 23 Mahalakshmi Nivasam - 114|url=https://www.youtube.com/watch?v=zMNzJYC8zmc|accessdate=2020-01-13}}</ref> |- |2013–2015 |''ਦੇਇਵਮ ਥੰਧਾ ਵੇਦੁ'' |ਚਿੱਤਰਾਦੇਵੀ ਦੇਵਰਾਜ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ |ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] |<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/tamil/My-character-is-strong-willed-just-like-me-Sudha-Chandran/articleshow/48223157.cms#_ga=2.120802696.1201897673.1570208584-669017979.1570208584|title=My character is strong-willed just like me: Sudha Chandran|last=|first=|date=|website=Times of India|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- |2014 |''ਕੈਸਾ ਯੇ ਇਸ਼ਕ ਹੈ...ਅਜਬ ਸਾ ਰਿਸ਼ਕ ਹੈ'' |ਲੋਹਾਰੀ |ਲਾਈਫ ਓਕੇ | rowspan="4" |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/mona-ambegaonkar-quits-life-oks-kaisa-yeh-ishq-hai-after-huge-jhamela-sudha-chandran-step|title=Mona Ambegaonkar quits Life OK's Kaisa Yeh Ishq Hai after huge jhamela; Sudha Chandran to step in as Lohari Bua|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- |2014–2015 |''ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਸਟਰਜ਼'' |ਬੁਆਜੀ | rowspan="3" |ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ |<ref name=":1">{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/interesting-phase-in-tv-now-sudha-chandran_1489054.html|title=Interesting phase in TV now: Sudha Chandran|last=|first=|date=|website=Zee News|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718070518/https://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/interesting-phase-in-tv-now-sudha-chandran_1489054.html|archive-date=2020-07-18|access-date=|dead-url=yes}}</ref> |- |2015–2016 |''[[ਨਾਗਿਨ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ 2015)|ਨਾਗਿਨ]]'' |ਯਾਮਿਨੀ ਸਿੰਘ ਰਹੇਜਾ |<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/entertainment/and-more/i-want-performance-to-be-my-style-statement-sudha-chandran_1822272.html|title=I want performance to be my style statement: Sudha Chandran|last=|first=|date=|website=Zee News|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718064032/https://zeenews.india.com/entertainment/and-more/i-want-performance-to-be-my-style-statement-sudha-chandran_1822272.html|archive-date=2020-07-18|access-date=|dead-url=yes}}</ref> |- |2015 |''ਕਮੇਡੀ ਨਾਇਟ ਬਚਾਓ'' |ਯਾਮਿਨੀ | |- |2015–2016 |''ਸੋਲਵਾਥੇਲਮ ਉਨਮਈ'' |ਖੁਦ |[[ਜ਼ੀ ਤਾਮਿਲ|ਜ਼ੀ ਤਮਿਲ]] |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] |ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂt<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150823/entertainment-tvmusic/article/popular-reality-show-reaches-1000th-episode-mark|title=Popular reality show reaches 1000th episode mark|last=|first=|date=|website=Deccan Chronicle|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- |2016–2017 |''[[ਨਾਗਿਨ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ 2015)|ਨਾਗਿਨ 2]]'' |ਯਾਮਿਨੀ ਸਿੰਘ ਰਹੇਜਾ |ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ | rowspan="7" |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Get-ready-for-an-adventurous-season-of-Naagin-2/articleshow/54737639.cms|title=Get ready for an adventurous season of 'Naagin 2'|last=|first=|date=|website=Times Of India|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/naagin-2-adaa-khan-calls-sudha-chandran-overacting-ki-dukaan-on-off-screen|title=Adaa Khan call’s Sudha Chandran ‘overacting ki dukaan’ on off screen|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- | rowspan="4" |2017 |''ਆਯੁਸ਼ਮਨ ਭਵ'' |ਮਾਈ |ਸਟਾਰ ਭਾਰਤ |<ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/sudha-chandran-ayushaman-bhava-has-engrossing-storyline/18734152|title=Sudha Chandran: Ayushaman Bhava has engrossing storyline|last=|first=|date=|website=Mid Day|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- |''ਸ਼ਾਨੀ'' |ਸਿਮਹਿਕਾ |ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ |<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodmdb.com/television/sudha-chandran-joins-the-cast-of-karamphal-data-shani-excited-for-her-first-mythological-show|title=Sudha Chandran joins the cast of ‘Karamphal Data Shani’; excited for her first mythological show!|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090542/https://www.bollywoodmdb.com/television/sudha-chandran-joins-the-cast-of-karamphal-data-shani-excited-for-her-first-mythological-show|archive-date=2023-02-06|access-date=|url-status=dead}}</ref> |- |''ਦੂਰ ਕਿਨਾਰੇ ਮਿਲਤੇ ਹੈਂ'' | |ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ | |- |''ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਦਿਲ'' |ਹਰਜੀਤ ਖੁਰਾਨਾ |ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ | |- |2018 |''ਰੁਦਰਾ ਕੇ ਰਕਸ਼ਕ'' |ਕੁਈਨ ਸਪਾਇਡਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ |ਬਿਗ ਮੈਜਿਕ |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/after-naagin-sudha-chandran-to-lend-voice-to-a-spider-on-a-tv-show-1152000-2018-01-23|title=After Naagin, Sudha Chandran to lend voice to a spider on a TV show|last=|first=|date=|website=India Today|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- |2018–2019 |''ਯੇ ਹੈ ਮਹੱਬਤੇਂ'' |ਸੁਧਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ |ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ |<ref>{{Cite web|url=https://www.abplive.in/movies/yeh-hai-mohabbatein-sudha-chandran-set-to-re-enter-divyanka-tripathis-star-plus-show-1056160|title=yeh-hai-mohabbatein-sudha-chandran-set-to-re-enter-divyanka-tripathis-star-plus-show|last=|first=|date=|website=Abp Live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914040343/https://www.abplive.in/movies/yeh-hai-mohabbatein-sudha-chandran-set-to-re-enter-divyanka-tripathis-star-plus-show-1056160|archive-date=2019-09-14|access-date=|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 |''ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਟੋਰ'' |ਸੰਕੁਤਲਾ ਦੇਵੀ |ਸਨ ਟੀਵੀ |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] |<ref>{{Cite web|url=https://cinema.vikatan.com/television/147897-actress-sudha-chandran-talks-about-her-serial-acting-experience|title=Actress Sudha Chandran talks about her serial acting experience|last=|first=|date=|website=Vikatan|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- |''ਕਿਚਨ ਚੈਂਪੀਅਨ'' |ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ | rowspan="3" |ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ | rowspan="4" |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/watch-urvashi-dholakia-and-sudhaa-chandran-to-compete-against-each-other-in-kitchen-champions/articleshow/68688701.cms|title=Watch: Urvashi Dholakia and Sudhaa Chandran to compete against each other in Kitchen Champion|last=|first=|date=|website=Times of India|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- |''[[ਨਾਗਿਨ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ 2015)|ਨਾਗਿਨ 3]]'' |ਯਾਮਿਨੀ ਸਿੰਘ ਰਹੇਜਾ |ਐਪੀਸੋਡ ਪਹਿਲਾ ਕੈਮਿਓ ਲਈ |- | rowspan="2" |2019–2020 |''ਬੇਪਨਾਹ ਪਿਆਰ'' |ਕੁੰਤੀ ਮਲਹੋਤਰਾ |<ref>{{Cite web|url=https://www.abplive.in/television/bepanah-pyaarr-naagin-fame-sudha-chandran-enters-show-to-play-step-mother-to-raghbir-aka-pearl-v-puri-1027555|title=Bepanah Pyaarr: 'Naagin' Fame Sudha Chandran To Enter Show, Reunites With Pearl V Puri!|last=|first=|date=|website=Abp Live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801234808/https://www.abplive.in/television/bepanah-pyaarr-naagin-fame-sudha-chandran-enters-show-to-play-step-mother-to-raghbir-aka-pearl-v-puri-1027555|archive-date=2019-08-01|access-date=|url-status=dead}}</ref> |- |''ਤਾਰਾ ਫ੍ਰਾਮ ਸਿਤਾਰਾ'' |ਸ੍ਰੀਲੇਖਾ |[[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/sudha-chandran-to-play-a-judge-in-tara-from-satara/21599474|title=Sudha Chandran to play a judge in Tara From Satara|last=|first=|date=|website=Mid Day|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> |- |2019–present |''ਨੰ. 1 ਕੋਡਾਲੂ'' |ਵਗਦੇਵੀ ਅਰੁਣਪ੍ਰਸਾਦ |ਜ਼ੀ ਤੇਲਗੂ |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/sudha-chandran-to-make-her-telugu-tv-debut-with-no-1-kodalu/articleshow/71792589.cms|title=Sudha Chandran to make her Telugu TV debut with ‘No.1 Kodalu’|website=The Times of India|access-date=28 October 2019}}</ref> |} ; ਬਤੌਰ ਜੱਜ {| class="wikitable sortable" ! ਸਾਲ ! ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ! ਚੈਨਲ ! ਭਾਸ਼ਾ |- | 2019 | ''ਠਕਰਪਨ ਕਾਮੇਡੀ'' | ਮਜ਼ਾਵਿਲ ਮਨੋਰਮਾ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2018 | ''ਡਾਂਸ ਜੋਡੀ ਡਾਂਸ ਜੂਨੀਅਰ'' | [[ਜ਼ੀ ਤਾਮਿਲ]] | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | 2018/2019 | ''ਕਾਮੇਡੀ ਸਿਤਾਰੇ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ 2'' | ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ | ਮਲਿਆਲਮ |- | 2017–2018 | ''ਜ਼ੀ ਡਾਂਸ ਲੀਗ'' | ਜ਼ੀ ਤਾਮਿਲ | rowspan="2" | ਤਾਮਿਲ |- | rowspan="2" | 2017 | ''ਖਿਲੈਡੀਜ਼ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ'' | ਜ਼ੀ ਤਾਮਿਲ |- | ''ਮਲਯਾਲੀ ਵੀਟਾਤਮ'' | ਫਲਾਵਰ ਟੀਵੀ | ਮਲਿਆਲਮ |- | 2016–2017 | ''ਡਾਂਸ ਜੋੜੀ ਡਾਂਸ'' <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/laila-sneha-and-sudha-chandran-have-a-blast-on-the-sets-of-dance-jodi-dance-juniors-see-video/articleshow/68499669.cms|title=Laila, Sneha and Sudha Chandran have a blast on the sets of Dance Jodi Dance Juniors; see video|last=|first=|date=|website=Times of India|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> | ਜ਼ੀ ਤਾਮਿਲ | ਤਾਮਿਲ |- | rowspan="2" | 2013 | ''ਉਗਰਾਮ ਉਜਵਲਮ'' <ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/sudha-chandran-reality-show-judge-ugram-ujjwalam-adds-one-more-feather.html|title='Ugram Ujjwalam' another feather in my cap: Sudha Chandran|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> | ਮਜ਼ਾਵਿਲ ਮਨੋਰਮਾ | rowspan="2" | ਮਲਿਆਲਮ |- | ''ਛੋਟੇ ਸਿਤਾਰੇ'' | ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ |- | 2012 | ''ਮਰਾਠੀ ਤਾਰਾਕਾ'' | ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] |- | 2009 | ''ਸੁਪਰ ਡਾਂਸਰ ਜੂਨੀਅਰ 2'' <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Diva-and-loving-it/article15901524.ece|title=Diva and loving it|last=|first=|date=|website=The Hindu|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> | ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀਵੀ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | rowspan="2" | 2008 | ''ਕ੍ਰੈਜੀ ਕੀਆ ਰੇ'' | ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] |- | ''ਸੁਪਰ ਡਾਂਸਰ'' | ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀਵੀ | rowspan="2" | ਮਲਿਆਲਮ |- | 2007 | ''ਸੁਪਰ ਡਾਂਸਰ ਜੂਨੀਅਰ'' | ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀਵੀ |} * == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] q8688f7m8h7m6to3pq8zhnu523cy9qz 0 132143 836296 778197 2026-04-03T04:16:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836296 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name=ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ |caption=ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ |birth_name=ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ |birth_date={{birth date and age|df=y|1995|4|12}} |birth_place=ਦੱਪਰ, [[ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] |education = ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ, ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ) |occupation=ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ |alma_mater=[[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], |spouse = ਕਿਰਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ |notableworks = [[ਸੁਰਮੇ ਦੇ ਦਾਗ਼]] |image=Arzpreet.jpg |death_date= |death_place= |years_active= }} [[ਤਸਵੀਰ:ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ.png|thumb|ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ]] '''ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ''' (Arzpreet) ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਕ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ [[ਅਰਜ਼ੋਈਆਂ]] ਅਤੇ [[ਸੁਰਮੇ ਦੇ ਦਾਗ਼]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਕਿਤਾਬ [[ਅਜੋਕਾ ਕਾਵਿ]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ ==ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ== ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1995 ਨੂੰ [[ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੱਪਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਛੋਕੜ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬਚਪਨ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਹੀ ਬੀਤਿਆ। ==ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾ== ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੱਪਰ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੱਪਰ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ]] ਤੋਂ ਬੀ. ਕਾਮ (ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ) ਕੀਤੀ। ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਐਮ. ਏ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਡਿਸਟੈਂਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਇਕ ਨਿੱਜੀ ਅਦਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਕਾਉਂਟੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |url=https://punjab.news18.com/amp/news/mohali/meet-the-young-poet-of-mohali-arzpreet-singh-interview-kv-tc-local18-395623.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226031545/https://punjab.news18.com/amp/news/mohali/meet-the-young-poet-of-mohali-arzpreet-singh-interview-kv-tc-local18-395623.html |url-status=dead }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == https://www.punjabi-kavita.com/Arzpreet.php https://www.punjabibulletin.in/arzpreets-book-release/amp/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230511080143/https://www.punjabibulletin.in/arzpreets-book-release/amp/ |date=2023-05-11 }} https://www.goodreads.com/author/show/20305105.Arzpreet_Singh https://www.punjabibulletin.in/article-by-singh-harpreet/amp/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122032819/https://www.punjabibulletin.in/article-by-singh-harpreet/amp/ |date=2021-01-22 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] bev535m6k7n2zamzfcjgykbvbmyfn6c 836297 836296 2026-04-03T04:16:40Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s 836297 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name=ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ |caption=ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ |birth_name=ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ |birth_date={{birth date and age|df=y|1995|4|12}} |birth_place=ਦੱਪਰ, [[ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] |education = ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ, ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ) |occupation=ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ |alma_mater=[[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], |spouse = ਕਿਰਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ |notableworks = [[ਸੁਰਮੇ ਦੇ ਦਾਗ਼]] |image=Arzpreet.jpg |death_date= |death_place= |years_active= }} [[ਤਸਵੀਰ:ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ.png|thumb|ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ]] '''ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ''' (Arzpreet) ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਕ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ [[ਅਰਜ਼ੋਈਆਂ]] ਅਤੇ [[ਸੁਰਮੇ ਦੇ ਦਾਗ਼]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਕਿਤਾਬ [[ਅਜੋਕਾ ਕਾਵਿ]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ ==ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ== ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1995 ਨੂੰ [[ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੱਪਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਛੋਕੜ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬਚਪਨ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਹੀ ਬੀਤਿਆ। ==ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾ== ਅਰਜ਼ਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੱਪਰ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੱਪਰ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ]] ਤੋਂ ਬੀ. ਕਾਮ (ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ) ਕੀਤੀ। ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਐਮ. ਏ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਡਿਸਟੈਂਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਇਕ ਨਿੱਜੀ ਅਦਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਕਾਉਂਟੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |url=https://punjab.news18.com/news/mohali/meet-the-young-poet-of-mohali-arzpreet-singh-interview-kv-tc-local18-395623.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226031545/https://punjab.news18.com/amp/news/mohali/meet-the-young-poet-of-mohali-arzpreet-singh-interview-kv-tc-local18-395623.html |url-status=dead }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == https://www.punjabi-kavita.com/Arzpreet.php https://www.punjabibulletin.in/arzpreets-book-release/amp/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230511080143/https://www.punjabibulletin.in/arzpreets-book-release/amp/ |date=2023-05-11 }} https://www.goodreads.com/author/show/20305105.Arzpreet_Singh https://www.punjabibulletin.in/article-by-singh-harpreet/amp/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122032819/https://www.punjabibulletin.in/article-by-singh-harpreet/amp/ |date=2021-01-22 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] qj6f2lo1m4ykpukf08ft9ecgfm9gkhh 0 134096 836302 691453 2026-04-03T05:51:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836302 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅੰਕਿਤੀ ਬੋਸ | image = Ankiti Bose (cropped).jpg | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1992|07|15|df=y}} | birth_place = [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] | nationality = {{flag|ਭਾਰਤ}} | alma_mater = ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ | known_for = ਫੈਸ਼ਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ }} '''ਅੰਕਿਤੀ ਬੋਸ''' (ਜਨਮ 1992) ਈ-ਕਾਮਰਸ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਮਲਟੀ-ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਰਟ-ਅਪ, ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਦੀ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਅਤੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ ਹੈ|]] ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਵਿਚ ਫੋਰਬਸ ਏਸ਼ੀਆ 30 ਅੰਡਰ 30 ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਅਤੇ 2019 ਵਿਚ ਬਲੂਮਬਰਗ 50 ਦੇ ਨਾਲ ਫੋਰਚੂਨ ਦੀ 40 ਅੰਡਰ 40 ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| <ref name=":1">{{Cite web|url=https://fortune.com/40-under-40/2019/ankiti-bose|title=Ankiti Bose|website=Fortune|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> == ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਬੋਸ [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/newsbuzz/meet-the-27-year-old-ankiti-bose-running-a-nearly-1-billion-fashion-startup/articleshow/67969939.cms?from=mdr|title=Meet the 27-year-old Ankiti Bose running a nearly $1 billion fashion startup|date=2019-02-13|work=The Economic Times|access-date=2020-02-20}}</ref> ਉਸਨੇ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/05/23/zilingo-ankiti-bose-to-be-indias-first-1-billion-female-founder.html|title=Meet the 27-year-old set to be India's first woman to co-found a $1 billion start-up|last=Gilchrist|first=Karen|date=2019-05-23|website=CNBC|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਬੋਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੈਕਕਿਨਸੀ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਸੇਂਕੁਆ ਕੈਪੀਟਲ, [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।]]<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/05/24/zilingo-ceo-ankiti-bose-why-working-at-vc-sequoia-helped-her-start-up.html|title=Why this 27-year-old is happy she worked a corporate job before starting her $1 billion business|last=Gilchrist|first=Karen|date=2019-05-24|website=CNBC|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਤੁਚਕ ਵੀਕੈਂਡ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ<ref>{{Cite web|url=https://www.thenational.ae/business/economy/how-a-trip-to-a-thai-market-inspired-the-launch-of-an-almost-1bn-start-up-1.951143|title=How a trip to a Thai market inspired the launch of an almost $1bn start-up|website=The National|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> ਬੋਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਰਕੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਮਰਾ ਸੀ। ਚਾਤੂਚਕ ਵੀਕੈਂਡ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ 11,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਤੰਤਰ ਵਪਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਆਨਲਾਈਨ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ| ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੋਇਆ, ਬੋਸ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤ, ਸਕੇਲਿੰਗ-ਅਪ, ਵੈਬਸਾਈਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਖਰੀਦ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵੱਡੇ ਗਲੋਬਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਬੋਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਕੋਇਆ ਕੈਪੀਟਲ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2019/05/24/zilingo-ceo-ankiti-bose-why-working-at-vc-sequoia-helped-her-start-up.html|title=Why this 27-year-old is happy she worked a corporate job before starting her $1 billion business|last=Karen Gilchrist|date=2019-05-24|work=CNBC|access-date=2020-02-20|language=en}}</ref> ਬੋਸ ਸਿਰਫ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜੋ ਬੀ 2 ਬੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://hk.asiatatler.com/society/ankiti-bose-zilingo|title=At 27, Ankiti Bose Is Set To Become The First Indian Woman To Found A Billion-Dollar Startup. This Is How She Did It|last=Xinyi|first=Hong|date=2019-09-06|website=Hong Kong Tatler|access-date=2020-02-20}}</ref> [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ|ਉਹ 2016 ਵਿਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਸੋਲੂਸ਼ਨਸ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ।<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.prestigeonline.com/sg/people-events/people/cover-story-ankiti-bose-ceo-of-zilingo-wants-to-level-the-playing-field-for-women/|title=Ankiti Bose is on a mission to level the playing field for women|date=2019-05-29|website=Prestige Online|language=en-US|access-date=2020-02-20}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਡੀ ਫੰਡਰੇਸਿੰਗ ਵਿੱਚ 226 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 970 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਮੁੱਲ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://generationt.asia/people/ankiti-bose|title=For growing into the next e-commerce unicorn|last=|first=|date=|website=Generation T|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220221142/https://generationt.asia/people/ankiti-bose|archive-date=2020-02-20|access-date=2020-02-20|url-status=dead}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2019-12-04/zilingo-s-ankiti-bose-is-southeast-asia-s-tech-sensation|title=Ankiti Bose, Southeast Asia’s Tech Sensation|last=Lee|first=Yoolim|date=|website=www.bloomberg.com|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-02-20}}</ref> ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਉੱਦਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2019 ਤਕ ਜ਼ੀਲਿੰਗੋ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਨ। ਚੀਨ – ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਪਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਰਿਟੇਲਰਾਂ ਨੇ ਚੀਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਧਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ| ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਫੈਬਰਿਕ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਤੇ ਦਫਤਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਬੋਸ ਨੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਮੰਨਦਿਆਂ ਕਿ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 40% ਔਰਤਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਜ਼ਿਲਿੰਗੋ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਕੋਚਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ| ਬੋਸ ਉਦਮੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵਰਲਡ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫੋਰਮ ਵਿਖੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/events/world-economic-forum-on-india-2019/|title=India Economic Summit|website=World Economic Forum|access-date=2020-02-20}}</ref> === ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ === ਉਸਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * 2018 ਫੋਰਬਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ 30 ਅੰਡਰ 30<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/30-under-30-asia/2018/big-money/|title=30 Under 30 Asia 2018: Big Money|website=Forbes|language=en|access-date=2020-03-29}}</ref> * 2019 ਫਾਰਚਿ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ 40 ਅੰਡਰ 40 * 2019 ਦੀ ਬਲੂਮਬਰਗ 50<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/audio/2019-12-10/the-bloomberg-50-broadcast-podcast|title=The Bloomberg 50 Broadcast (Podcast)|last=|first=|date=|website=www.bloomberg.com|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-29}}</ref> * 2019 ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਰਲਡਵਾਈਡ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਸੀਈਓ - ਸਿੰਗਾਪੁਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.bwmonline.com/awards/ceo-awards-2019-winners/|title=CEO Awards 2019 Winners {{!}} Business & Corporate News|date=2019-08-28|language=en-GB|access-date=2020-03-12|archive-date=2020-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501040639/https://www.bwmonline.com/awards/ceo-awards-2019-winners/|url-status=dead}}</ref> * 2020 ਅੰਕਿਤੀ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਫੀਚਰ 100 ਤਕਨੀਕੀ ਸੂਚੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫੀਚਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/news/brandstudio/sg100wit/100-women-in-tech|title=Singapore 100 women in tech list 2020:|website=ChannelNewsAsia|language=en|access-date=2020-09-11|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907015459/https://www.channelnewsasia.com/news/brandstudio/sg100wit/100-women-in-tech|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ ==  {{Reflist}}{{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] j972lcvk5u9o4zvingeo4oedl563yop 0 134350 836272 834060 2026-04-02T23:52:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836272 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2022 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ | country = ਭਾਰਤ | flag_year = 1996 | type = Legislative | ongoing = no | party_colour = | previous_election = 2017 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ | previous_year = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2017|2017]] | election_date = 20 ਫਰਵਰੀ 2022 | next_election = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2027|2027]] | next_year = 2027 | seats_for_election = ਸਾਰਿਆਂ 117 ਸੀਟਾਂ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] | majority_seats = 59 | opinion_polls = #ਚੌਣ ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ | turnout = 71.95% ({{ਘਾਟਾ}}5.25%) | image1 = | colour1 = | leader1 = [[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ]] | leader_since1 = 2019 | leaders_seat1 = [[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]] (ਜੇਤੂ) | party1 = ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ | alliance1 = ਕੋਈ ਨਹੀਂ | last_election1 = 23.72% ਵੋਟਾਂ<br />20 ਸੀਟਾਂ | seats_before1 = 11 | seats1 ='''92''' | seat_change1 ={{ਵਾਧਾ}}72 | popular_vote1 =65,38,783 | percentage1 =42.01 | swing1 ={{ਵਾਧਾ}}18.3% | 1data1 = | image2 =[[File:Charanjit Singh Channi (cropped).png|150px]] | leader2 = [[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ]] | party2 = ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ | alliance2 = ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ | leader_since2 = 2017 | leaders_seat2 = [[ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ]] (ਹਾਰੇ)<br>[[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]] (ਹਾਰੇ) | last_election2 = 38.50% ਵੋਟਾਂ<br />77 ਸੀਟਾਂ | seats_before2 = 80 | seats2 ='''18''' | seat_change2 ={{ਘਾਟਾ}}59 | popular_vote2 =35,76,684 | percentage2 =22.98 | swing2 ={{ਘਾਟਾ}}15.5% | 1blank = {{nowrap|Seats needed}} | image3 = [[File:Sukhvir Singh Badal.jpeg|120px]] | leader3 = [[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ]] | party3 = ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ | alliance3 = ਅਕਾਲੀ-ਬਸਪਾ | leader_since3 = 2019 | leaders_seat3 = [[ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]] (ਹਾਰੇ) | last_election3 = 25.24% ਵੋਟਾਂ <br />15 ਸੀਟਾਂ | seats_before3 = 14 | seats3 ='''3''' | seat_change3 ={{ਘਾਟਾ}}12 | popular_vote3 =28,61,286 | percentage3 =18.38 | swing3 ={{ਘਾਟਾ}}6.8% | 1data3 = <!-- map --> | map_image = File:2022 Punjab Legislative Assembly election results.svg | map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਦੇ ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ <!-- bottom -->| title = ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ | before_election = [[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ]] | before_party = ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ | after_election =ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ | after_party = ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ | needed_votes = 59 ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਸੀਟਾਂ | seats_needed2 = {{increase}}49 }} '''ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022''' ਲਈ 20 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ, 16ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ 117 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਈਆਂ। ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 23 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://eci.gov.in/elections/term-of-houses/|title= ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ|access-date=29 March 2021|website=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://knowindia.gov.in/profile/the-states.php|title=ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ|access-date=29 March 2021|website=knowindia.gov.in|archive-date=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413113518/https://knowindia.gov.in/profile/the-states.php|url-status=dead}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ== 2017 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 117 'ਚੋ 77 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ 10 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੱਤਾ ਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ 20 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਨੇ ਕੁੱਲ 22 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣਾਇਆ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੇ ਬੀਜੇਪੀ 10 ਸਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 18 ਸੀਟਾਂ ਨਾਲ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਜਾ ਪੁੱਜਾ। <ref>[https://www.firstpost.com/politics/punjab-election-results-2017-congress-wins-77-seats-38-5-vote-share-amarinder-singh-to-be-next-cm-3325032.html/amp&ved=2ahUKEwihs7jwxfvvAhXiheYKHUfHCx8QFjADegQIFRAC&usg=AOvVaw3SG2Dqts8UBXueC3bv6VZ1&ampcf=1|title= ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2017 ਨਤੀਜੇ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਾਪਸੀ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2019 ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਦਿਸਿਆ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 13 'ਚੋਂ 8 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ, ਭਾਜਪਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 2-2 ਸੀਟਾਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਆਪ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਸੀਟ ਤੇ ਹੀ ਜਿੱਤ ਮਿਲੀ। <ref>[https://www.punjab.news18.com/amp/photogallery/punjab/punjab-loksabha-winning-candidates-list-85573.html%7Ctitle= ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ੨੦੧੯ ਨਤੀਜਾ ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2017 'ਚ ਆਪ ਵੱਲੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣਾਏ ਗਏ [[ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] ਸਮੇਤ [[ਮੌੜ]] ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਮਾਲੂ ਅਤੇੇ [[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]] ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਪਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਆਪ ਛੱਡ ਕੇ ਕਾਂਗਰਸ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>[https://www.bbc.com/punjabi/india-57341496.amp&ved=2ahUKEwjZsuepg_vwAhXw7XMBHVACCN0QFjAGegQICRAC&usg=AOvVaw0aewGHfa2wdYNSokw-yqiX&ampcf=1|title= ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਸਮੇਤ ਆਪ ਦੇ 3 ਵਿਧਾਇਕ ਕਾਂਗਰਸ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable sortable" ! ਨੰ. ! ਚੋਣਾਂ ! ਸੀਟਾਂ ! ਕਾਂਗਰਸ ! ਆਪ ! ਅਕਾਲੀ ! ਭਾਜਪਾ ! ਹੋਰ |- ! 1 ! 2014 ਲੋਕਸਭਾ | 13 | 3 | 4 |4 |2 |0 |- ! 2 ! 2017 ਵਿਧਾਨਸਭਾ |117 |77 |20 |15 |3 |2 |- ! 3 ! 2019 ਲੋਕਸਭਾ |13 |8 |1 |2 |2 |0 |- !4 !2022 ਵਿਧਾਨਸਭਾ |117 |18 |92 |3 |2 |2 |} ===ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਕਾਸ=== {{See also|2020 ਦੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ}} ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ 2019 ਲੋਕਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੀਟਾਂ ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ। ਤਿੰਨੇ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ 4.79 ਲੱਖ ਵੋਟਾਂ ਬਸਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਲੰਧਰ (ਰਿਜ਼ਰਵ) ਤੋਂ ਬਸਪਾ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 2.4 ਵੱਖ ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਰਿਜ਼ਰਵ) ਤੋਂ ਪਾਰਟੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ 1.28 ਲੱਖ ਵੋਟਾਂ ਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਨੂੰ 1.46 ਲੱਖ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤਿੰਨਾਂ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਬਸਪਾ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਹੀ ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਈ।<ref>[https://www.punjabijagran.com/lite/editorial/general-bsp-emergence-in-punjab-8662854.html|title= ਪੰਜਾਬ ਚ ਬਸਪਾ ਦਾ ਉਭਾਰ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਆਪ ਵਿਧਾਇਕ ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਫੂਲਕਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ 15 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ 16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾ ਕੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣਗੇ। ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਲਾਹੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਤੁਗਲਕੀ ਫਰਮਾਨ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਆਪ ਦੇ ਖਹਿਰਾ ਸਮੇਤ 8 ਵਿਧਾਇਕ ਆਪ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਗੀ ਹੋ ਗਏ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਵਿਧਾਇਕ ਆਪ 'ਚ ਵਾਪਿਸ ਵੀ ਗਏ<ref>[https://m.punjabitribuneonline.com/news/archive/punjab/%25E0%25A8%25AB%25E0%25A9%2582%25E0%25A8%25B2%25E0%25A8%2595%25E0%25A8%25BE-%25E0%25A8%25A8%25E0%25A9%2587-%25E0%25A8%2585%25E0%25A8%25B8%25E0%25A8%25A4%25E0%25A9%2580%25E0%25A8%25AB%25E0%25A8%25BC%25E0%25A9%2587-%25E0%25A8%25A6%25E0%25A8%25BE-%25E0%25A8%25AB%25E0%25A8%25BC%25E0%25A9%2588%25E0%25A8%25B8%25E0%25A8%25B2-1436971&ved=2ahUKEwiDn8Lkn4XwAhWLWX0KHasTCvoQFjAFegQIChAC&usg=AOvVaw3Frd-ikbtyk3OP1dVFIm69|title= ਫੂਲਕਾ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਟਾਲਿਆ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/another-mla-joins-punjab-aap-rebel-camp-tally-reaches-eight/story-8QjB2GAcg5pCid2PFGPNpK_amp.html%26ved%3D2ahUKEwizxPWhm4XwAhWHzTgGHdKhBTQQFjABegQIFhAC%26usg%3DAOvVaw30_l9jREc1L2-Kya2CBWHA%26ampcf%3D1%7Ctitle%3D |title=ਖਹਿਰਾ ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 8 ਵਿਧਾਇਕ ਆਪ ਛੱਡ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ |access-date=2021-04-17 |archive-date=2021-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417115428/https://www.hindustantimes.com/punjab/another-mla-joins-punjab-aap-rebel-camp-tally-reaches-eight/story-8QjB2GAcg5pCid2PFGPNpK_amp.html%26ved%3D2ahUKEwizxPWhm4XwAhWHzTgGHdKhBTQQFjABegQIFhAC%26usg%3DAOvVaw30_l9jREc1L2-Kya2CBWHA%26ampcf%3D1%7Ctitle%3D |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/rebel-mla-baldev-returns-to-aap-848037&ved=2ahUKEwjH0tLooIXwAhVFcCsKHSWFB2wQFjABegQIDBAC&usg=AOvVaw3ApG-QASyu3R1ZRP6lPgGP&ampcf=1|title= ਆਪ ਦੇ ਕਈ ਬਾਗੀ ਵਿਧਾਇਕ ਮੁੜ ਆਪ 'ਚ ਆਏ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2019 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>[https://www.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/nazar-singh-manshahia-1098229%3famp|title= ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨਸ਼ਾਹੀਆ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ''ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ''ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਲੜਖੜਾਏ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ਰੋਪੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਦੋਆ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>[https://punjab.news18.com/news/punjab/aap-ropar-mla-amarjit-singh-sandoa-returns-to-party-fold-181351.html|title= ਆਪ' 'ਚ ਵਾਪਸ ਆਏ ਕਾਂਗਰਸ 'ਚ ਗਏ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਦੋਆ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ਨਵੇਂ ਸਮੀਕਰਣ === ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ 3 ਕਿਸਾਨੀ ਬਿੱਲਾਂ 'ਤੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ 2 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬੀਜੇਪੀ ਨਾਲ 2020 ਚ ਆਪਣਾ ਗੱਠਜੋੜ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|last=Sep 27|first=TNN / Updated:|last2=2020|last3=Ist|first3=09:06|title= ਸਰਕਾਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲੋਂ ਗਠਜੋੜ ਵੀ ਤੋੜਿਆ{{!}} India News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/after-quitting-govt-bjps-oldest-ally-akali-dal-walks-out-of-nda/articleshow/78340957.cms|access-date=2021-04-14|website=The Times of India|language=en}}</ref> ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਗੱਠਜੋੜ ਵਿਚ 2017 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੱਠਜੋੜ ਵੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>[https://www.sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/lip-breaks-alliance-with-aap-over-kejriwal-apology-558714&ved=2ahUKEwjGvq_avv3vAhUhyjgGHRlmBRMQFjAAegQIAxAC&usg=AOvVaw2CCL6OieIxyJ1QgsaJZxzf&ampcf=11|title= ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਤੋੜਿਆ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ਚੋਣ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ === {{See also|2021 ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟ}} 17 ਸਿਤੰਬਰ 2021 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਇੰਚਾਰਜ ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕਰਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਹਾਈਕਮਾਨ ਵਲੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਦਲ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ।<ref>[[https://https://zeenews.india.com/hindi/zeephh/punjab/captains-chair-in-danger-congress-punjab-in-charge-harish-rawat-calls-emergency-meeting/988676/amp&ved=2ahUKEwj8suHs_oX0AhXMWisKHX7WARsQFnoECA8QAQ&usg=AOvVaw0qfQNgE-0OBhbXudQj9fGg&ampcf=1%7Ctitle=ਕੀ https://zeenews.india.com/hindi/zeephh/punjab/captains-chair-in-danger-congress-punjab-in-charge-harish-rawat-calls-emergency-meeting/988676/amp&ved=2ahUKEwj8suHs_oX0AhXMWisKHX7WARsQFnoECA8QAQ&usg=AOvVaw0qfQNgE-0OBhbXudQj9fGg&ampcf=1%7Ctitle=ਕੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |date=25 ਜੂਨ 2020 }} ਕੈਪਟਨ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਹੈ ਖ਼ਤਰੇ `ਚ?ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਭਾਰੀ ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਨੇ ਸੱਦੀ ਹੰਗਾਮੀ ਮੀਟਿੰਗ</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 18 ਸਿਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦ ਸਨ।<ref>[https://www.bbc.com/punjabi/india-58606984|title= ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਸਤੀਫ਼ਾ, ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਗਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹਾਈਕਮਾਨ ਲਵੇਗਾ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ <ref>{{cite web|date=19 September 2021|title=ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਕੌਣ ਹੈ।|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/who-is-charanjit-singh-channi-new-punjab-chief-minister/articleshow/86342151.cms|work=[[The Times of India]]|accessdate=20 September 2021}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਵਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 20 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।<ref>[https://www.bbc.com/punjabi/international-58626511|title= ਚਰਨਜੀਤ ਚੰਨੀ ਬਣੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ˸ ਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਘਟ ਗਈਆਂ ਜਾਂ ਸਿੱਧੂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੱਧ ਗਈਆਂ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.freepressjournal.in/india/yes-i-will-be-forming-a-new-party-says-amarinder-singh-will-soon-share-name-and-symbol|title=Yes, I will be forming a new party, says Amarinder Singh; will soon share name and symbol |work=[[The Free Press Journal]]|date=27 October 2021 |access-date=27 October 2021}}</ref> == ਚੋਣ ਸਮਾਂ ਸੂਚੀ == ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 8 ਜਨਵਰੀ 2022 ਨੂੰ 11 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਉਹ ਦੁਪਹਿਰ 3:30 ਵਜੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਰਕੇ 5 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{Cite news|url=https://m.punjabijagran.com/national/general-election-commission-will-announce-the-assembly-elections-today-9010798.html|title=ਅੱਜ ਹੋਵੇਗਾ ਪੰਜ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟਿਕੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਭਵਨ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸੁਸ਼ੀਲ ਚੰਦਰਾ ਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ 3:30 ਵਜੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੋਣ ਜਾਬਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਚੋਣ ਤਰੀਕ 14 ਫਰਵਰੀ 2022 ਤੋਂ 20 ਫਰਵਰੀ 2022 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਰਵੀਦਾਸ ਜਯੰਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2022-01-17|title=EC Defers Punjab Polls to Feb 20 After Parties Seek Fresh Date Due to Guru Ravidas Jayanti|url=https://www.news18.com/news/india/ec-defers-punjab-polls-to-feb-20-after-parties-seek-fresh-date-due-to-guru-ravidas-jayanti-4666853.html|access-date=2022-01-17|website=News18|language=en}}</ref> [[File:Map of Assembly Constituencies of Punjab, India in 2022.jpg|thumb|2022 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਣ ਹਲਕੇ ]] {| class="wikitable" |- !ਨੰਬਰ !ਘਟਨਾ !ਤਾਰੀਖ !ਦਿਨ |- !1. |ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਲਈ ਤਾਰੀਖ |25 ਜਨਵਰੀ 2022 |ਮੰਗਲਵਾਰ |- !2. |ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਰੀ ਤਾਰੀਖ |1 ਫਰਵਰੀ 2022 |ਮੰਗਲਵਾਰ |- !3. |ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਤਾਰੀਖ |2 ਫਰਵਰੀ 2022 |ਬੁੱਧਵਾਰ |- !4. |ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਆਖਰੀ ਤਾਰੀਖ |4 ਫਰਵਰੀ 2022 |ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ |- !''5.'' |''ਚੌਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ'' |''20 ਫਰਵਰੀ 2022'' |''ਸੋਮਵਾਰ'' |- !'''''6.''''' |'''''ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਮਿਤੀ''''' |'''''10 ਮਾਰਚ 2022''''' |'''''ਵੀਰਵਾਰ''''' |- !7. |ਤਾਰੀਖ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੋਣ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ |12 ਮਾਰਚ 2022 |ਸ਼ਨੀਵਾਰ |} ਪਹਿਲਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। {| class="wikitable" |- !ਨੰਬਰ !ਘਟਨਾ !ਤਾਰੀਖ !ਦਿਨ |- !1. |ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਲਈ ਤਾਰੀਖ |21 ਜਨਵਰੀ 2022 |ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ |- !2. |ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਰੀ ਤਾਰੀਖ |28 ਜਨਵਰੀ 2022 |ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ |- !3. |ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਤਾਰੀਖ |29 ਜਨਵਰੀ 2022 |ਸ਼ਨੀਵਾਰ |- !4. |ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਆਖਰੀ ਤਾਰੀਖ |31 ਜਨਵਰੀ 2022 |ਸੋਮਵਾਰ |- !5. |ਚੌਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ |14 ਫਰਵਰੀ 2022 |ਸੋਮਵਾਰ |- !'''''6.''''' |'''''ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਮਿਤੀ''''' |'''''10 ਮਾਰਚ 2022''''' |'''''ਵੀਰਵਾਰ''''' |- !7. |ਤਾਰੀਖ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੋਣ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ |12 ਮਾਰਚ 2022 |ਸ਼ਨੀਵਾਰ |} ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਚੋਣ ਖ਼ਰਚਿਆਂ 'ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ 'ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 30.80 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੀ ਖ਼ਰਚ ਕਰ ਸਕੇਗਾ।<ref>{{Cite news|url=https://m.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/punjab-vidhan-sabha-elections-1333140%3famp|title=ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ : ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ 30.80 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਰਚਾ|last=12/25/2021 12:05:11 PM}}</ref> == ਵੋਟਰ ਅੰਕੜੇ == {{Main|2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟਰ ਪ੍ਰੋਫਾਇਲ}} 2022 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਵੋਟਰਾਂ ਨੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://m.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/punjab-elections-1342098|title=ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜ ਰਹੇ 1,304 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ’ਚ 2 ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਤੇ 93 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ}}</ref> {| class="wikitable sortable" !ਨੰ. ! ਵੇਰਵਾ ! ਗਿਣਤੀ |- !1. |ਕੁੱਲ ਵੋਟਰ |2,14,99,804 |- !2. |ਆਦਮੀ ਵੋਟਰ |1,12,98,081 |- !3. |ਔਰਤਾਂ ਵੋਟਰ |1,02,00,996 |- !4. |ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ |727 |} {| class="wikitable sortable" !ਨੰ. ! ਵੇਰਵਾ ! ਗਿਣਤੀ |- !1. |ਆਮ ਵੋਟਰ |2,07,21,026 |- !2. |ਦਿਵਿਆਂਗ ਵੋਟਰ |1,58,341 |- !3. |ਸੇਵਾ ਵੋਟਰ |1,09,624 |- !4. |ਪ੍ਰਵਾਸੀ/ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵੋਟਰ |1,608 |- !5. |80 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਵੋਟਰ |5,09,205 |- !6. ! ਕੁੱਲ ਵੋਟਰ ! 2,14,99,804 |} ਵੋਟਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥਾਂ ਨੂੰ ਵੈੱਬਕਾਸਟਿੰਗ ਅਧੀਨ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪੋਲਿੰਗ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪੁਲਸ ਬਲਾਂ (ਸੀ. ਏ. ਪੀ. ਐੱਫ.) ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਬਾਕੀ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। {| class="wikitable sortable" !ਨੰ. ! ਵੇਰਵਾ ! ਗਿਣਤੀ |- !1. |ਕੁੱਲ ਵੋਟਿੰਗ ਕੇਂਦਰ |14,684 |- !2. |ਕੁੱਲ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ |24,740 |- !3. |ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੋਟਿੰਗ ਕੇਂਦਰ |1,051 |- !4. |ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ |2,013 |} == ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਗਠਜੋੜ == === {{legend2|{{ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ/meta/color}}|[[ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ]]|border=solid 1px #AAAAAA}} === {| class="wikitable sortable" width="40%" !ਨੰਬਰ !ਪਾਰਟੀ !ਝੰਡਾ !ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ !ਤਸਵੀਰ !ਲੀਡਰ !ਕੁੱਲ ਉਮੀਦਵਾਰ !ਪੁਰਸ਼ ਉਮੀਦਵਾਰ !ਇਸਤਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ |- | style="text-align:center; background:{{Indian National Congress/meta/color}};color:white" |'''1.''' |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Indian National Congress Flag.svg|50x50px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Indian_National_Congress_symbol.svg|82x82px|Hand]] |[[File:Charanjit Singh Channi (cropped).png|50px]] |[[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ |ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ]] |117 |107 |10 |} === {{legend2|{{Aam Aadmi Party/meta/color}}|[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]]|border=solid 1px #AAAAAA}} === {| class="wikitable sortable" width="40%" !ਨੰਬਰ !ਪਾਰਟੀ !ਝੰਡਾ !ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ !ਤਸਵੀਰ !ਲੀਡਰ !ਕੁੱਲ ਉਮੀਦਵਾਰ !ਪੁਰਸ਼ ਉਮੀਦਵਾਰ !ਇਸਤਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ |- | style="text-align:center; background:{{Aam Aadmi Party/meta/color}};color:white" |'''1.''' |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[File:Aam Aadmi Party logo (English).svg|50px]] |[[ਤਸਵੀਰ:AAP_Symbol.png|82x82px]] | |[[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ]] |117<ref>{{Cite web|date=27 July 2021|title=No alliance, AAP to contest all 117 seats in Punjab|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/no-alliance-aap-to-contest-all-117-seats-in-punjab-7424472/|access-date=9 November 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref> |104 |13 |} === {{legend2|#026D37}}[[ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/punjabi/india-59789740.amp|title=ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜੇਵਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਲੜੀ ਜਾਵੇਗੀ ਚੋਣ, 22 ਕਿਸਾਨ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਐਲਾਨ|access-date=25 ਦਸੰਬਰ 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabijagran.com/lite/punjab/ludhiana-political-turmoil-with-the-formation-of-sanyukat-samaj-morcha-9004864.html|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਗਠਨ ਨਾਲ ਆਇਆ ਸਿਆਸੀ ਭੂਚਾਲ, ਉੱਘੇ ਗਾਇਕ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === [[File:SSM-SSP coalition seats distribution 2022.png|thumb|ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ]] {| class="wikitable" width="50%" |- !ਨੰਬਰ !ਪਾਰਟੀ !ਝੰਡਾ !ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ !ਤਸਵੀਰ !ਲੀਡਰ !ਕੁੱਲ ਉਮੀਦਵਾਰ !ਪੁਰਸ਼ ਉਮੀਦਵਾਰ !ਇਸਤਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ |- |! style="text-align:center; background:#026D37;color:white"|'''1.''' | [[ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ]]<ref>{{Cite news|url=https://m.punjabitribuneonline.com/news/punjab/22-farmers-associations-of-punjab-announce-to-contest-elections-121867|title=ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 22 ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਦਾ ਐਲਾਨ|access-date=Dec 26, 2021 06:59 AM}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://abplive.com/states/punjab/apna-punjab-party-merged-into-sanyukt-samaj-morcha-aap-ex-member-also-joined-2038020/amp#aoh=16420822648510&csi=1&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s|title=Punjab Election 2022: अपना पंजाब पार्टी ने संयुक्त समाज मोर्चा में किया विलय, आप के पूर्व मेंबर्स भी हुए एसएसएम में शामिल}}</ref> | | |[[ਤਸਵੀਰ:Balbir Singh Rajewal.jpg|75x75px]] |[[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜੇਵਾਲ]]<ref>{{Cite web|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/punjab-assembly-election-2022-profile-of-bhartiya-kisan-union-balbir-singh-rajewal-639374/amp|title=Punjab Election 2022: ਜਾਣੋ ਆਖਰ ਕੌਣ ਹਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜੇਵਾਲ}}</ref> |107<ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/farmers-form-new-political-front-announced-united-social-front-291779.html|title=ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਸਾਰੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਚੋਣ ਲੜਨਗੇ ਕਿਸਾਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ|access-date=2026-03-10|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090718/https://punjab.news18.com/news/punjab/farmers-form-new-political-front-announced-united-social-front-291779.html|url-status=dead}}</ref> |103 |4 |- |! style="text-align:center; background:#00FF00;color:white"|'''2.''' |[[ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ]] | |TBD |[[File:Circle-icons-profile.svg|50x50px]] |[[ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚਡੂੰਨੀ]] |10 |10 |0 |} === {{legend2|#BD710F|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ|ਅਕਾਲੀ+ਬਸਪਾ]]|border=solid 1px #AAAAAA}} === [[ਤਸਵੀਰ:SAD_Alliance_Seats_Sharing_in_Punjab.png|thumb|ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ]] {| class="wikitable sortable" width="40%" !ਨੰਬਰ !ਪਾਰਟੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/punjabi/india-57451079.amp|title=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੇ ਬਸਪਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗਠਜੋੜ, 2022 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਇਕੱਠੇ ਲੜਨਗੇ|ਤਾਰੀਕ =੧੨ ਜੂਨ ੨੦੨੧|}}</ref> !ਝੰਡਾ !ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ !ਤਸਵੀਰ !ਲੀਡਰ !ਕੁੱਲ ਉਮੀਦਵਾਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/akali-dal-bsp-elections-1293892%3famp|title=ਅਕਾਲੀ-ਬਸਪਾ ਗਠਜੋੜ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੀ ਖ਼ਬਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ 20 ਸੀਟਾਂ ’ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੇਗੀ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !ਪੁਰਸ਼ ਉਮੀਦਵਾਰ !ਇਸਤਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ |- | style="text-align:center; background:#BD710F;color:white" |'''1.''' |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[File:Akali dal logo.png|50px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Shiromani Akali Dal symbol.svg|50x50px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Sukhbir_Singh_Badal.png|64x64px]] |[[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ]] |97 |93 |4 |- | style="text-align:center; background:{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}};color:white" |'''2.''' |[[ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Elephant_Bahujan_Samaj_Party.svg|50x50px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Indian_Election_Symbol_Elephant.png|50x50px]] | |[[ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗੜ੍ਹੀ]] |20 |19 |1 |} === {{legend2|{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}|[[ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ|ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ]]|border=solid 1px #AAAAAA}} === [[File:BJP-PLC-SAD(S) coalition seats distribution 2022.png|thumb|ਸੀਟ ਵੰਡ ਭਾਜਪਾ, ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਸੰਯੁਕਤ)]] {| class="wikitable sortable" width="40%" !ਨੰਬਰ !ਪਾਰਟੀ !ਝੰਡਾ !ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ !ਤਸਵੀਰ !ਲੀਡਰ !ਕੁੱਲ ਉਮੀਦਵਾਰ !ਪੁਰਸ਼ ਉਮੀਦਵਾਰ !ਇਸਤਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ |- | style="text-align:center; background:{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}};color:white" |'''1.''' |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ]] | |[[ਤਸਵੀਰ:Lotus flower symbol.svg|50x50px]] | |ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ |68 |63 |5 |- |! style="text-align:center; background:#0018A8;color:white"|'''2.''' |ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਕਾਂਗਰਸ | [[File:No image available.svg|50x50px]] | |[[File:Amarinder Singh.jpg|50px]] |[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ]] |34 |32 |2 |- |! style="text-align:center; background:#FF4F00;color:white"|'''3.''' |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਸੰਯੁਕਤ)]] | | |[[File:Sukhdev Singh Dhindsa.jpg|50px]] |[[ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ]] |15 |14 |1 |} === {{legend2|{{ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}|[[ਪੰਜਾਬ ਜਮਹੂਰੀ ਗੱਠਜੋੜ]]|border=solid 1px #AAAAAA}} === {| class="wikitable sortable" width="40%" !ਨੰਬਰ !ਪਾਰਟੀ !ਝੰਡਾ !ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ !ਤਸਵੀਰ !ਲੀਡਰ !ਕੁੱਲ ਉਮੀਦਵਾਰ !ਪੁਰਸ਼ ਉਮੀਦਵਾਰ !ਇਸਤਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ |- |style="text-align:center; background:#800000;color:white" |'''1.''' |[[ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ]] | | | |[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ]] |34 |34 |0 |- | style="text-align:center; background:{{ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ/meta/color}};color:white" |'''2.''' |[[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਤਸਵੀਰ:CPI-banner.svg|50x50px]] |[[ਤਸਵੀਰ:CPI symbol.svg|50x50px]] | |[[ਬੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ]] |7 |7 |0 |- | style="text-align:center; background:#AB4E52;color:white" |'''3.''' |[[Revolutionary Marxist Party of India]] |[[File:RMPI flag.jpg|50px]] | |[[ਤਸਵੀਰ:Mangat_Ram_Pasla.jpg|50x50px]] |[[ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ]] | | | | |- | style="text-align:center; background:{{ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ/meta/color}};color:white" |4. |ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) |[[File:CPI-M-flag.svg|50px]] | [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]] | |ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ |18 |18 |0 |- |5. |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)]] |[[ਤਸਵੀਰ:Shrimoani_akali_dal_Amritsar.jpg|50px]] | | |ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ | | | |} == ਭੁਗਤੀਆਂ ਵੋਟਾਂ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰੇ 8:00 ਵਜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਮ 6:00 ਵਜੇ ਤੱਕ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ 9:00 ਵਜੇ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 4.80% ਵੋਟਿੰਗ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਿੰਗ [[ਅਮਲੋਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ 12.00% ਵੋਟਾਂ ਪਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ [[ਖਰੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਖਰੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕੇ]] ਵਿੱਚ 0.80% ਵੋਟਿੰਗ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/punjab-assembly-election-2022-voting-live-news-updates-news-updates-polls-channi-sidhu-kejriwal-congress-aap-bjp-akali-bsp-ks-as-316605.html|title=1 ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ 4.80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੋਟਿੰਗ, ਲੋਕ ਪੂਰੇ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਵੋਟਿੰਗ|access-date=2022-02-20|archive-date=2022-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220045100/https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/punjab-assembly-election-2022-voting-live-news-updates-news-updates-polls-channi-sidhu-kejriwal-congress-aap-bjp-akali-bsp-ks-as-316605.html|url-status=dead}}</ref> 11:00 ਵਜੇ ਤੱਕ ਦਾ ਆਂਕੜਾ 11:30 ਵਜੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 17.77% ਵੋਟਾਂ ਭੁਗਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ 25.01% ਵੋਟਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਤੇ [[ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ 5.90% ਵੋਟਾਂ ਹੀ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/TheCEOPunjab/status/1495284759895089153?t=IZ1Y8U6G0BGfmw-EtyWdMQ&s=08|title=11:00 ਵਜੇ ਤੱਕ ਕੁੱਲ 17.77 ਫੀਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਭੁਗਤੀਆਂ}}</ref> 1:00 ਵਜੇ ਤੱਕ ਦਾ ਆਂਕੜਾ ਜੋ ਕਿ ਚੌਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ 1:30 ਵਜੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 34.10 % ਵੋਟਾਂ ਭੁਗਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ 44.70 % ਵੋਟਾਂ ਪਈਆਂ ਅਤੇ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਵਿਚ 43.70 % ਵੋਟਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵੋਟਾਂ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਅਤੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੱਛਮੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਵਿਚ ਪਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ 18.60 % ਵੋਟਾਂ ਹੀ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਅਤੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਵਿੱਚ 22.30 % ਵੋਟਾਂ ਹੀ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ <ref>{{Cite news|url=https://punjabi.abplive.com/elections/punjab-election-punjab-34-voting-till-1-pm-vidhan-sabha-elections-645006/amp|title=ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਵੋਟਿੰਗ ਨੇ ਫੜੀ ਰਫਤਾਰ, 1 ਵਜੇ ਤੱਕ 34.10 ਫੀਸਦੀ ਵੋਟਿੰਗ}}</ref> 3 :00 ਵਜੇ ਤੱਕ ਦਾ ਆਂਕੜਾ ਜੋ ਕਿ ਚੌਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ 3:30 ਵਜੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 49.81 % ਵੋਟਾਂ ਭੁਗਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਇਸ ਵਾਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ 61.40 % ਅਤੇ [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ 60.30 % ਵੋਟਾਂ ਪਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵੋਟ ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਾਲੇ ਹਲਕੇ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਵਿੱਚ 33.70 % [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਵਿੱਚ 36.60 % ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/TheCEOPunjab/status/1495341728588795911?t=8ys4R_aUVaETaQuis_7mmA&s=08|title=ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022 ਔਸਤਨ ਵੋਟਾਂ ਸ਼ਾਮ 03:00 ਵਜੇ ਤੱਕ -49.81%}}</ref> 5:00 ਵਜੇ ਤੱਕ ਦਾ ਆਂਕੜਾ 5:30 ਵਜੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 63.44% ਵੋਟਾਂ ਭੁਗਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਵਾਲੇ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ 77.80%, [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ 77.00%, [[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ 74.96%,[[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ 74.50% [[ਬੁਢਲਾਡਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ 74.00% ਵੋਟਾਂ ਭੁਗਤੀਆਂ। ਘੱਟ ਵੋਟ ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਾਲੇ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ 48.06%, [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ 49.30%, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੱਛਮੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ 50.10%, [[ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬੱਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ 50.50% ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਹੀ ਪੈਐ ਸਕੀਆਂ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੇਂਡੂ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/elections/punjab-assembly-election/punjab-assembly-election-2022-live-voting-updates-third-phase-february-20-latest-news-101645315780036.html|title=Punjab election 2022: Polling ends in border state, voter turnout at 70.2%}}</ref> ==== ਹਲਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵੋਟ ਫ਼ੀਸਦੀ ==== {| class="wikitable sortable" |- !ਨੰ. !ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ !ਨਕਸ਼ਾ !ਵੋਟ % !ਨੰਬਰ ! ਹਲਕਾ !ਵੋਟ(%) |- ! rowspan="11" |੧. | rowspan="11" |'''ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="11" |[[File:India_-_Punjab_-_Amritsar.svg|75px]] | rowspan="11" |'''65.84''' |1. | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ]] |59.19 |- |2. | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ]] |64.05 |- |3. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਉੱਤਰੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤਰੀ]] |60.97 |- |4. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ]] |59.48 |- |5. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੱਛਮੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ]] |55.10 |- |6. | [[ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਜਨਾਲਾ]] |77.29 |- |7. |[[ਅਟਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਟਾਰੀ]] |67.37 |- |8. |[[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ]] |65.32 |- |9. |[[ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ]] |70.87 |- |10. |[[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਜੀਠਾ]] |72.85 |- |11. |[[ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ]] |75.00 |- ! rowspan="7" |੨. | rowspan="7" |'''ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="7" |[[File:Gurdaspur in Punjab (India).svg|75px]] | rowspan="7" |'''71.28''' |12. |[[ਬਟਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਟਾਲਾ]] |67.40 |- |13. | [[ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]] |73.70 |- |14. |[[ਦੀਨਾ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦੀਨਾ ਨਗਰ]] |71.56 |- |15. |[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ]] |73.03 |- |16. |[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] |72.02 |- |17. |[[ਕਾਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਾਦੀਆਂ]] |72.24 |- |18. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ]] |69.03 |- !rowspan="4" |੩. | rowspan="4" |'''ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="4" |[[File:India_-_Punjab_-_Tarn_Taran.svg|75px]] | rowspan="4" |'''70.09''' |19. |[[ਖੇਮ ਕਰਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੇਮ ਕਰਨ]] |71.33 |- |20. |[[ਪੱਟੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪੱਟੀ]] |71.28 |- |21. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] |71.76 |- |22. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ]] |65.81 |- ! rowspan="3" |੪. | rowspan="3" |'''ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="3" |[[File:India_-_Punjab_-_Pathankot.svg|75px]] | rowspan="3" |'''74.69''' |23. |[[ਭੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੋਆ]] |73.91 |- |24. |[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] |73.82 |- |25. |[[ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਜਾਨਪੁਰ]] |76.33 |- !rowspan="9" |੫. | rowspan="9" |'''ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="9" |[[File:India_-_Punjab_-_Jalandhar.svg|75px]] | rowspan="9" |'''66.95''' |26. |[[ਆਦਮਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਦਮਪੁਰ]] |67.53 |- |27. |[[ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ]] |64.02 |- |28. |[[ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ]] |60.65 |- |29. |[[ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ]] |66.70 |- |30. |[[ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ]] |67.31 |- |31. |[[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] |67.49 |- |32. |[[ਨਕੋਦਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਕੋਦਰ]] |68.66 |- |33. |[[ਫਿਲੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਿਲੌਰ]] |67.28 |- |34. |[[ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਹਕੋਟ]] |72.77 |- !rowspan="7" |੬. | rowspan="7" |'''ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="7" |[[File:India_-_Punjab_-_Hoshiarpur.svg|75px]] | rowspan="7" |'''68.66''' |35. |[[ਚੱਬੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚੱਬੇਵਾਲ]] |71.19 |- |36. |[[ਦਸੂਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਸੂਆ]] |66.90 |- |37. |[[ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ]] |69.40 |- |38. |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] |65.92 |- |39. |[[ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੁਕੇਰੀਆਂ]] |69.72 |- |40. |[[ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ]] |69.43 |- |41. |[[ਉੜਮੁੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਉੜਮੁੜ]] |68.60 |- ! rowspan="4" |੭. | rowspan="4" |'''ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="4" |[[File:India_-_Punjab_-_Kapurthala.svg|75px]] | rowspan="4" |'''68.07''' |42. |[[ਭੁਲੱਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੋਲੱਥ]] |66.30 |- |43. |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] |67.77 |- |44. |[[ਫਗਵਾੜਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਗਵਾੜਾ]] |66.13 |- |45. |[[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] |72.55 |- ! rowspan="3" |੮. | rowspan="3" |'''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ(ਐਸ.ਬੀ.ਐਸ ਨਗਰ) /ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="3" |[[File:Shahid Bhagat Singh Nagar in Punjab (India).svg|75px]] | rowspan="3" |'''70.75''' |46. |[[ਬੰਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੰਗਾ]] |69.39 |- |47. |[[ਬਲਾਚੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਲਾਚੌਰ]] |73.77 |- |48. |[[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] |69.37 |- ! rowspan="14" |੯. | rowspan="14" |'''ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="14" |[[File:India_-_Punjab_-_Ludhiana.svg|75px]] | rowspan="14" |'''67.67''' |49. |[[ਆਤਮ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਤਮ ਨਗਰ]] |61.25 |- |50. |[[ਦਾਖਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਾਖਾ]] |75.63 |- |51. |[[ਗਿੱਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਲ]] |67.07 |- |52. |[[ਜਗਰਾਉਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਗਰਾਉਂ]] |67.54 |- |53. |[[ਖੰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੰਨਾ]] |74.41 |- |54. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ]] |61.77 |- |55. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ]] |66.23 |- |56. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ]] |61.26 |- |57. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ]] |59.04 |- |58. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ]] |63.73 |- |59. |[[ਪਾਇਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਾਇਲ]] |76.12 |- |60. |[[ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਏਕੋਟ]] |72.33 |- |61. |[[ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਾਹਨੇਵਾਲ]] |67.43 |- |62. |[[ਸਮਰਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਰਾਲਾ]] |75.49 |- ! rowspan="2" |੧੦. | rowspan="2" |'''ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="2" | | rowspan="2" |'''78.28''' |63. |[[ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਰਗੜ੍ਹ]] |77.98 |- |64. |[[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] |78.60 |- ! rowspan="8" |੧੧. | rowspan="8" |'''ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="8" |[[File:India_-_Punjab_-_Patiala.svg|75px]] | rowspan="8" |'''73.11''' |65. |[[ਘਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਘਨੌਰ]] |79.04 |- |66. |[[ਨਾਭਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਾਭਾ]] |77.05 |- |67. |[[ਪਟਿਆਲਾ ਦੇਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦੇਹਾਤੀ]] |65.12 |- |68. |[[ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]] |63.58 |- |69. |[[ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਜਪੁਰਾ]] |74.82 |- |70. |[[ਸਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਨੌਰ]] |72.82 |- |71. |[[ਸਮਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਾਣਾ]] |76.82 |- |72. |[[ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ]] |75.60 |- ! rowspan="5" |੧੨. | rowspan="5" |'''ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="5" |[[File:India_-_Punjab_-_Sangrur.svg|75px]] | rowspan="5" |'''78.04''' |72. |[[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]] |77.37 |- |73. |[[ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਿੜ੍ਹਬਾ]] |79.21 |- |74. |[[ਲਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲਹਿਰਾ]] |79.60 |- |76. |[[ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] |75.63 |- |77. |[[ਸੁਨਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੁਨਾਮ]] |78.49 |- ! rowspan="6" |੧੩. | rowspan="6" |'''ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="6" |[[File:Bathinda in Punjab (India).svg|75px]] | rowspan="6" |'''78.19''' |78. |[[ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ]] |78.24 |- |79. |[[ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]] |69.89 |- |80. | [[ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ]] |80.40 |- |81. |[[ਮੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੌੜ]] |80.57 |- |82. |[[ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ]] |79.56 |- |83. |[[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ]] |83.70 |- ! rowspan="4" |੧੪. | rowspan="4" |'''ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="4" |[[File:India_-_Punjab_-_Fazilka.svg|75px]] | rowspan="4" |'''78.18''' |84. |[[ਬੱਲੂਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਲੂਆਣਾ]] |77.78 |- |85. | [[ਅਬੋਹਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਬੋਹਰ]] |73.76 |- |86. |[[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] |80.87 |- |87. |[[ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]] |80.00 |- ! rowspan="4" |੧੫. | rowspan="4" |'''ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="4" |[[File:India_-_Punjab_-_Firozpur.svg|75px]] | rowspan="4" |'''77.59''' |88. |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ]] |71.41 |- |89. |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ]] |77.22 |- |90. |[[ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ]] |81.08 |- |91. |[[ਜ਼ੀਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜ਼ੀਰਾ]] |80.47 |- ! rowspan="4" |੧੬. | rowspan="4" |'''ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="4" |[[File:India_-_Punjab_-_Muktsar.svg|75px]] | rowspan="4" |'''80.49''' |92. |[[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] |84.93 |- |93. |[[ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲੰਬੀ]] |81.35 |- |94. |[[ਮਲੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੋਟ]] |78.01 |- |95. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] |78.12 |- !rowspan="4" |੧੭. | rowspan="4" |'''ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="4" |[[File:India_-_Punjab_-_Moga.svg|75px]] | rowspan="4" |'''73.95''' |96. |[[ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ]] |77.15 |- |97. |[[ਧਰਮਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧਰਮਕੋਟ]] |77.88 |- |98. |[[ਮੋਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੋਗਾ]] |70.55 |- |99. |[[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] |71.06 |- ! rowspan="3" |੧੮. | rowspan="3" |'''ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="3" |[[File:Faridkot in Punjab (India).svg|75px]] | rowspan="3" |'''76.31''' |100. |[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] |75.67 |- |101. |[[ਜੈਤੋ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਜੈਤੋ]] |76.55 |- |102. |[[ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] |76.75 |- ! rowspan="3" |੧੯. | rowspan="3" |'''ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="3" |[[File:Barnala in Punjab (India).svg|75px]] | rowspan="3" |'''73.84''' |103. |[[ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] |71.45 |- |104. |[[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]] |78.90 |- |105. |[[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ]] |71.58 |- !rowspan="3" |੨੦. | rowspan="3" |'''ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="3" |[[File:India_-_Punjab_-_Mansa.svg|75px]] | rowspan="3" |'''81.24''' |106. |[[ਬੁਢਲਾਡਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੁਢਲਾਡਾ]] |81.52 |- |107. |[[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਾਨਸਾ]] |78.99 |- |108. |[[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] |83.64 |- ! rowspan="3" |੨੧. | rowspan="3" |'''ਸ਼੍ਰੀ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="3" |[[File:Fatehgarh Sahib in Punjab (India).svg|75px]] | rowspan="3" |'''76.87''' |109. | [[ਅਮਲੋਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਲੋਹ]] |78.56 |- |110. |[[ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾ]] |74.85 |- |111. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] |77.23 |- ! rowspan="3" |੨੨. | rowspan="3" |'''ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="3" |[[File:Rupnagar in Punjab (India).svg|75px]] | rowspan="3" |'''73.99''' |112. |[[ਰੂਪਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] |73.58 |- |113. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] |74.52 |- |114. |[[ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ]] |73.84 |- ! rowspan="3" |੨੩. | rowspan="3" |'''ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਐਸ.ਐ.ਐਸ ਨਗਰ)ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' | rowspan="3" |[[File:India_-_Punjab_-_Sahibzada_Ajit_Singh_Nagar.svg|75px]] | rowspan="3" |'''66.87''' |115. |[[ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬੱਸੀ]] |69.25 |- |116. |[[ਖਰੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਖਰੜ]] |66.17 |- |117. |[[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] |64.76 |- ! colspan="3" |ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਕੁੱਲ ਭੁਗਤੀਆਂ ਵੋਟਾਂ (%) ! colspan="4" |71.95 |- |} ਸਰੋਤ: [http://eciresults.nic.in ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218160549/http://eciresults.nic.in/ |date=2014-12-18 }} == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਮੀਦਵਾਰ == {{Main|2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}} == ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ == ==== ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ==== # ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ 25000/- ਰੂਪੈ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨੇ ਲਈ '''<nowiki/>'ਕਿਸਾਨ ਬਚਾਅ ਕਮਿਸ਼ਨ'''' । # ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਲਈ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਟਾਰੀ ਬਾਰਡਰ ਖੁਲਵਾਉਣਾ। # ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ '''<nowiki/>'ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਮਾਡਲ',''' ਫ਼ਸਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲਈ ਐੱਮ.ਐੱਸ.ਪੀ। # ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਾ ਉਚੇਚਾ ਪ੍ਰਬੰਧ। # ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਟੋਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਮਦਦ। # ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਆਵਾਜਾਈ ਮਜਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ। # ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਤਾਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਰੋਕੇ ਜਾਣ। # ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਲਈ 5 ਲੱਖ ਦਾ ਕਰਜਾ। # ਖੇਤੀ ਅਧਾਰਿਤ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਏਗਾ # ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਫਾਰਮਰ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ। # ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ 3 ਲੱਖ ਤੱਕ ਦਾ ਕਰਜਾ ਵਿਆਜ ਰਹਿਤ। # ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। # ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ ਜਮੀਨ ਤੇ ਕੰਮ ਨਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਪਿਸ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ==== (2) ਮਾਲ ਮਹਿਕਮਾ ==== # ਘਰੇਲੂ ਝਗੜੇ ਦੀ ਤਕਸੀਮ 1 ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤਕਸੀਮ ਸਮੇਂ 5 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਸ ਤੇ ਕਾਬਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। # ਇੰਤਕਾਲ ਮਨਜੂਰ ਕਰਾਉਣਾ ਪਟਵਾਰੀ, ਕਾਨੂੰਗੋ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਏਗੀ। ਇੰਤਕਾਲ ਲਈ 6 ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। # ਫਰਦ-ਬਦਰ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਦੁਰਸਤੀ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਟਵਾਰੀ, ਕਾਨੂੰਗੋ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। # ==== (3) ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਉਪਾਰ==== # ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਜੋ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸਾਫ ਰੱਖਣ। # ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਦਮੀਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ। ਨਵੇਂ 10 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ 5 ਲੱਖ ਦਾ ਕਰਜਾ ਵਿਆਜ ਰਹਿਤ। # ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਕਰਨਾ। # ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਅਧਾਰਿਤ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਪਹਿਲ। # ਉਦਯੋਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਸਰਕਾਰ ਲਾਵੇਗੀ। # ਅਸੰਗਠਿਤ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਮਜਦੂਰ ਦੀ ਲੁੱਟ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ==== (4) ਰੁਜ਼ਗਾਰ ==== # ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਲੀ ਅਸਾਮੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। # ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਆਇਤਾਂ। # ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਬਣਦਾ 60% ਕੋਟਾ ਪੂਰਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। # 5 ਏਕੜ ਤੱਕ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਏਗਾ। # ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਛੋਟੇ ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਆਇਤਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। #ਬਲਾਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਿਆਰੀ ਹੁਨਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਫ਼ੀਸ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗੀ। #ਸਰਕਾਰੀ ਕਿਰਤ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨਾ #ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਵਾਂਗ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਉੱਪਰ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। #ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਆਇਤਾਂ। ==== (5) ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ==== # ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਦੁਗਣਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣਾ। # ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਫੀਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਬੱਧ ਕਰਨਾ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨਾ। # ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਏਗੀ। # ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। # ਨਿਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ 25% ਗਰੀਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। # ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਫਤ। # ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਸੋਸ਼ਨ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਇਆ ਕਰਨਗੀਆਂ। # ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਖਰਚ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਪਰ ਪਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗਾ। ==== (6) ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ==== # ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਅਥਾਰਟੀ ਬਣਾਈ ਜਾਏਗੀ ਜੋ ਫੀਸਾਂ ਅਧਾਰਿਤ ਕਰੇਗੀ। # ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਪੋਲੀਟੈਕਨਿਕ ਵਿਦਿਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁਨਰ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਰਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। # ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਆਪਕ ਰੱਖੇ ਜਾਣਗੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਦਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦਿਆ ਕਰਨਗੀਆਂ। # ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਫੰਡ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। # ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ====(7) ਸਿਹਤ==== # ਸਿਹਤ ਦਾ ਬਜਟ ਦੁਗਣਾ ਹੋਏਗਾ। # ਪਿੰਡ, ਬਲਾਕ, ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਪੜਾਅ ਵਾਰ ਕੰਮ ਹੋਣਗੇ। # 8 ਲੱਖ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਸਿਹਤ ਦਾ ਖਰਚ ਸਰਕਾਰ ਚੁੱਕੇਗੀ। # ਸੁਪਰ-ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ - ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਸਕਣ। == ਚੌਣ ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ == {| style="float; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em" class="infobox" |+Polling aggregates |- | style="text-align: center" | <span style="font-size:105%;">'''Active Parties'''</span> |- | style="padding: 0 5px;" | {{color box|#00BFFF}} Indian National Congress |- | style="padding: 0 5px;" | {{color box|#0378A6}} Aam Aadmi Party |- | style="padding: 0 5px;" | {{color box|#0F204A}} Shiromani Akali Dal+ |- | style="padding: 0 5px;" | {{color box|#DDDDDD}} Others <!--|- | style="text-align: center" | <span style="font-size:105%;">'''Events'''</[[span> |- | style="padding: 0 5px;" | {{color box|Orange}} National [[COVID-19 pandemic]] <br> emergency declared |- | style="padding: 0 5px;" | {{color box|LightSteelBlue}} Debates--> |} {{Graph:Chart | hannotatonslabel=Majority | hannotatonsline=59 | vannotatonslabel=Amarinder Singh resigned, Election schedule announced | vannotatonsline=2021/9/19, 2022/1/8 | width = 800 | height= 450 | type = line | interpolate = bundle | xType = date | xAxisAngle = -40 | yAxisTitle = Seats | yGrid = yes | yAxisMin = 0 | linewidth = 5 | x = 2021/3/18, 2021/3/19, 2021/4/29, 2021/5/23, 2021/6/12, 2021/7/24, 2021/8/21, 2021/9/4, 2021/9/6, 2021/9/28, 2021/10/8, 2021/10/19, 2021/11/12, 2021/11/14, 2021/12/11, 2021/12/19, 2021/12/21, 2021/12/24, 2022/1/2, 2022/1/5, 2022/1/10, 2022/1/20, 2022/2/1 | y1 = 53, 46, 49, 47, 43, 49, 44, 42, 41, 43, 43, 49, 46, 48, 42, 53, 42.5, 43, 43, 42, 40, 36.5, 51 | y2 = 40, 54, 55, 52, 51, 39, 44, 54, 52, 46, 52, 38, 50, 40, 53, 34, 49.5, 53.5, 55, 61.5, 55, 37.5, 30 | y3 = 16, 15, 11, 13, 15, 19, 18, 20, 16, 23, 21, 26, 20, 20, 20, 19, 24, 18.5, 16, 9.5, 20, 33.5, 31 | y4 = 8, 4, 2, 5, 8, 10, 11, 1, 8, 5, 1, 4, 1, 9, 2, 11, 3, 2, 4, 3, 2, 8.5, 4 | colors = #00BFFF, #0378A6, #0F204A, #DDDDDD | showSymbols = 0.8,0.8,0.8,0.8 | symbolsShape = Triangle }} === ਓਪੀਨੀਅਨ ਪੋਲ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px" ! rowspan="2" width="100px" |ਤਾਰੀਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ! rowspan="2" width="175px" |ਪੋਲਿੰਗ ਏਜੰਸੀ | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | | bgcolor="#BD710F" | | bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | | bgcolor="gray" | ! rowspan="2" width="75px" |ਲੀਡ ! rowspan="2" |ਟਿੱਪਣੀ |- ! style="width:75px;" |ਕਾਂਗਰਸ ! style="width:75px;" |ਆਪ ! style="width:75px;" |ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. ! style="width:75px;" |ਭਾਜਪਾ ! style="width:75px;" |ਹੋਰ |- | rowspan="2" |'''10 ਜਨਵਰੀ 2022''' ! rowspan="2" |'''ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਸੀ-ਵੋਟਰ'''<ref>{{Cite web|title=https://twitter.com/abpnews/status/1480505406497636352|url=https://twitter.com/abpnews/status/1480505406497636352|access-date=2022-01-10|website=Twitter|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=https://twitter.com/abpnews/status/1480504402540744707|url=https://twitter.com/abpnews/status/1480504402540744707|access-date=2022-01-10|website=Twitter|language=en}}</ref> |37-43 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''52-58''' |17-23 |1-3 |0-1 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''15''' | rowspan="2" |'''ਲਟਕਿਆ''' ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ |- |35.9% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''39.7%''' |17.7% |2.5% |4.2% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''3.8%''' |- | rowspan="2" |'''5 ਜਨਵਰੀ 2022''' ! rowspan="2" |'''ਈਟੀਜੀ ਰਿਸਰਚ - ਇੰਡੀਆ ਅਹੈੱਡ'''<ref>{{Cite web|last=Ahead|first=India|date=2022-01-05|title=AAP To Win Simple Majority In Punjab, Congress Faces Defeat, Amarinder-BJP Rout: India Ahead-ETG Poll - India Ahead|url=https://indiaaheadnews.com/india/embattled-punjab-congress-faces-stiff-competition-aap-likely-to-bag-64-seats-india-ahead-etg-poll-89977/|access-date=2022-01-06|language=en-US|archive-date=2022-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106045020/https://indiaaheadnews.com/india/embattled-punjab-congress-faces-stiff-competition-aap-likely-to-bag-64-seats-india-ahead-etg-poll-89977/|url-status=dead}}</ref> |40-44 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''59-64''' |8-11 |1-2 |1-2 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''15-24''' | rowspan="2" |'''ਆਪ ਬਹੁਮਤ''' |- |30.5% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''36.6%''' |10.3% |5.4% |17.3% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''6.1%''' |- |rowspan="2" |'''21 ਦਿਸੰਬਰ 2021''' ! rowspan="2" |'''ਪੋਲਸਟਰੇਟ-ਨਿਊਜ਼ ਐਕਸ'''<ref>{{cite news |title=Polstrat-NewsX Pre-Poll Survey Results: Who's winning Punjab? |url=https://www.newsx.com/national/polstart-newsx-pre-poll-survey-results-whos-winning-punjab.html |access-date=24 December 2021 |work=NewsX |quote="The Aam Aadmi Party, seeking to solidify its position in Punjab, is predicted to defeat Congress with a small margin by winning 47-52 seats with a 38.83% vote share." |date=22 December 2021 |language=en |archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222194246/https://www.newsx.com/national/polstart-newsx-pre-poll-survey-results-whos-winning-punjab.html |url-status=dead }}</ref> |40-45 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''47-52''' |22-26 |1-2 |0-1 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''2-12''' |rowspan="2" |'''ਲਟਕਿਆ''' ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ |- |35.20% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''38.83%''' |21.01% |2.33% |2.63% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''3. 63%''' |- |rowspan="2" |'''11 ਦਿਸੰਬਰ 2021''' ! rowspan="2" |'''ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਸੀ-ਵੋਟਰ'''<ref> {{Cite web|last=|first=|date=2021-12-11|title=ABP News-CVoter Survey: AAP Most Favourite In Punjab, BJP Could Retain Uttarakhand|url=https://news.abplive.com/news/india/abp-news-cvoter-survey-aap-on-top-in-punjab-bjp-could-retain-uttarakhand-despite-anti-incumbency-1499117|url-status=live|access-date=2021-12-11|website=news.abplive.com|language=en}} </ref> | 39-45 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''50-56''' | 17-23 |0-3 |0-1 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''5-16''' | rowspan="2" |'''ਲਟਕਿਆ''' ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ |- |34.1% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''38.4%''' |20.4% |2.6% |4.5% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''4.3%''' |- |rowspan="2" |'''12 ਨਵੰਬਰ 2021''' ! rowspan="2" |'''ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਸੀ-ਵੋਟਰ'''<ref> https://news.abplive.com/news/india/abp-news-c-voter-survey-november-opinion-polls-punjab-election-2022-vote-share-seat-sharing-kbm-bjp-congress-sad-aap-1492996 </ref> | 42-50 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''47-53''' | 16-24 |0-1 |0-1 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''0-3''' | rowspan="2" |'''ਲਟਕਿਆ''' ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ |- |34.9% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''36.5%''' |20.6% |2.2% |5.8% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''1.6%''' |- |rowspan="2" |'''8 ਅਕਤੂਬਰ 2021''' ! rowspan="2" | '''ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਸੀ-ਵੋਟਰ'''<ref> {{Cite web|last=|first=|date=2021-10-08|title=ABP-CVoter Survey: Will Punjab Congress Crisis Benefit AAP, SAD-BSP Alliance In Election?|url=https://news.abplive.com/news/india/abp-news-cvoter-survey-snap-poll-punjab-election-2022-kaun-banerga-mukhyamantri-final-vote-share-seat-share-1486671|url-status=live|access-date=2021-10-09|website=news.abplive.com|language=en}} </ref> | 39-47 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''49-55''' | 17-25 |0-1 |0-1 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''2-16''' | rowspan="2" |'''ਲਟਕਿਆ''' ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ |- |31.8%% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''35.9%''' |22.5% |3.8% |6.0% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''5.1%''' |- |rowspan="2" |'''04 ਸਿਤੰਬਰ 2021''' ! rowspan="2" |ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਸੀ-ਵੋਟਰ<ref>[https://www.thequint.com/news/politics/abp-cvoter-survey-aap-congress-uttarakhand-goa-punjab-arvind-kejriwal-rahul-gandhi|title=ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਸੀ-ਵੋਟਰ ਦਾ ੫ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ 2021]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |38-46 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''51-57''' |16-24 |0-1 |0-1 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''13-11''' | rowspan="2" |'''ਲਟਕਿਆ''' ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ |- |28.8% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''35.1%''' |21.8% |7.3% |7.0% |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''6.3%''' |- |- | rowspan="2" |'''19 ਮਾਰਚ 2021''' ! rowspan="2" | '''ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਸੀ-ਵੋਟਰ''' <ref>[https://mobile.twitter.com/ABPNews/status/1372926443559129089|title=ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਸੀ-ਵੋਟਰ ਦਾ ਕੈਪਟਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 4 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਸਰਵੇਖਣ 2021]</ref> |43-49 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |'''{{font color|white|51-57}}''' |12-18 |0-3 | 0-5 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''8-14''' | rowspan="2" |'''ਲਟਕਿਆ''' ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ |- |32% | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |'''{{font color|white|37%}}''' |21% |5% | 0 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" style="color:white" |'''5%''' |} '''ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਸੀ-ਵੋਟਰ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂ (19 ਮਾਰਚ 2021) <ref>[https:www. //youtu.be/GQw0gM5Uvnc] </ref> <sup>[https://www.google.com/search?ie=UTF-8&client=ms-android-google&source=android-browser&q=abp+news+opinion+poll+4+years+of+captain-]</sup>''' {| class="wikitable sortable" ! rowspan="3" |1. ! colspan="5" |ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ |- |ਬਹੁਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ | ਸੰਤੁਸ਼ਟ |'''ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ''' | colspan="2" | ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ |- |14% | 19% | '''57%''' | colspan="2" | 10% |- ! rowspan="3" |2. ! colspan="5" |ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। ? |- |'''ਆਪ''' |ਕਾਂਗਰਸ |ਅਕਾਲੀ |ਭਾਜਪਾ |ਹੋਰ |- |'''29%''' |26% |14% |6% |25% |- ! rowspan="3" |3. ! colspan="5" |ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ |- |'''ਘਟੀ''' |ਵਧੀ | colspan="3" |ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ |- |'''69%''' |17% | colspan="3" |14% |- ! rowspan="3" |4. ! colspan="5" |ਕੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਸਹੀ ਹੈ ? |- |'''ਸਹੀ''' |ਸਹੀ ਨਹੀ | colspan="3" |ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ |- |'''77%''' |13% | colspan="3" |10% |- ! rowspan="3" |5. ! colspan="5" |ਕੀ ਆਪ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾ ਸਕੇਗੀ ? |- |'''ਹਾਂ''' |ਨਹੀਂ | colspan="3" |ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ |- |'''43%''' |32% | colspan="3" |25% |- ! rowspan="3" |6. ! colspan="5" |ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿਹਰਾ ਕੌਣ ਹੈ ? |- |'''ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ''' '''ਸਿੱਧੂ''' |ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | colspan="2" |ਨਾ ਸਿੱਧੂ ਨਾ ਕੈਪਟਨ |ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ |- |'''43%''' |23% | colspan="2" |26% |8% |} === ਚੋਣ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੇ ਸਰਵੇਖਣ === 7 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ। The Election Commission banned the media from publishing exit polls between 7 AM on 10 February 2022 and 6:30 PM on 7 March 2022. Violation of the directive would be punishable with two years of imprisonment. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px" ! rowspan="2" width="100px" |ਨੰਬਰ ! rowspan="2" width="175px" |ਪੋਲਿੰਗ ਏਜੰਸੀ | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | | bgcolor="#BD710F" | | bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | | bgcolor="gray" | ! rowspan="2" width="75px" |ਲੀਡ ! rowspan="2" |ਟਿੱਪਣੀ |- ! style="width:75px;" |ਕਾਂਗਰਸ ! style="width:75px;" |ਆਪ ! style="width:75px;" |ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. ! style="width:75px;" |ਭਾਜਪਾ ! style="width:75px;" |ਹੋਰ |- |1. !ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ - ਸੀ ਵੋਟਰ |22-28 |'''51-61''' |20-26 |7-13 | |'''23-39''' | |- |2. !ਨਿਊਜ਼ ਐਕਸ - ਪੋਲਸਟਰੇਟ |24-29 |'''56-61''' |22-26 |1-6 | |'''27-37''' | |- |3. !ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ - ਐਕਸਿਸ ਮਾਈ ਇੰਡੀਆ |19-31 |'''76-90''' |7-11 |1-4 | |'''76-90''' || |- |4. !ਇੰਡੀਆ ਟੀਵੀ - ਗ੍ਰਾਊਂਡ ਜ਼ੀਰੋ ਰਿਸਰਚ |'''49-59''' |27-37 |20-30 |2-6 | |'''49-59''' | |- |5. !ਨਿਊਜ਼24 - ਟੂਡੇਸ ਚਾਨੱਕਿਆ |10 |'''100''' |6 |1 | |'''100''' | |- |6. !ਰੀਪੱਬਲਿਕ-ਪੀ ਮਾਰਕ |23-31 |'''62-70''' |16-24 |1-3 | |'''62-70''' | |- |7. !ਟਾਇਮਸ ਨਾਓ- ਵੀਟੋ |22 |'''70''' |19 |19 | |'''70''' | |- |8. !ਟੀਵੀ 9 ਮਰਾਠੀ-ਪੋਲਸਟਰੇਟ |24-29 |'''56-61''' |22-26 |1-6 | |'''56-61''' | |- |9. !ਜ਼ੀ ਨਿਊਜ਼ - ਡਿਜ਼ਾਇਨਬੋਕਸਡ |26-33 |'''52-61''' |24-32 |3-7 | |'''52-61''' |- |} == ਚੋਣ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ== === ''ਮੁਹਿੰਮ'' === '''ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ''' ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਤਮਨਗਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ]] ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|title=CM चन्नी की पहली रैली:22 नवंबर को लुधियाना के आत्मनगर से बजेगा कांग्रेस का विधानसभा चुनाव का बिगुल; तैयारियां जारी|url=https://www.bhaskar.com/local/punjab/ludhiana/news/congress-will-ring-the-election-bugle-from-ludhiana-punjabs-first-election-rally-being-held-in-atma-nagar-129136212.html|url-status=live}}</ref> '''ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ''' ਮਾਰਚ 2021 ਵਿਚ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਨਾ ਵਿਖੇ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਮਹਾਂਪੰਚਾਇਤ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਮਾਡਲ ਪੰਜਾਬ ਚ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਵਾਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਹੀ। <ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/politics/aap-sounds-poll-bugle-in-punjab-but-dissent-leadership-crisis-cloud-2022-hopes/629904/|title=ਆਪ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਬਿਗਲ ਵਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਅਸਹਿਮਤੀ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸੰਕਟ ਦੇ ਬੱਦਲ 2022 ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਤੇ ਫੇਰ ਸਕਦਾ ਪਾਣੀ |last=Sethi|first=Chitleen K.|date=2021-03-29|website=ThePrint|language=en-US|access-date=2021-03-30}}</ref> 28 ਜੂਨ 2021 ਨੂੰ, ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ [ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਪਾਰਟੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ 300 ਯੂਨਿਟ ਮੁਫਤ ਬਿਜਲੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਜਾਏਗੀ।<ref>{{Cite web|date=28 June 2021|first=Ashutosh|last=Mishra|title=Arvind Kejriwal says free electricity for all in Punjab if AAP wins 2022 assembly election|url=https://www.indiatoday.in/india/punjab/story/arvind-kejriwal-free-electricity-punjab-aap-wins-2022-assembly-election-government-1820287-2021-06-28|access-date=30 June 2021|website=India Today|language=en}}</ref> 30 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਆਪ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੋਹਲਾ ਕਲੀਨਿਕ ਬਣਾਏਗੀ ਜੋ ਮੁਫਤ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ।<ref>{{Cite web|last=|first=|last2=|last3=|first3=|date=1 October 2021|title=Free treatment, medicines at govt hospitals if AAP voted to power in Punjab: Arvind Kejriwal - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ludhiana/free-treatment-medicines-at-govt-hospitals-if-aap-voted-to-power-in-punjab-arvind-kejriwal/articleshow/86670509.cms|url-status=live|access-date=2 October 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref> 22 ਨਵੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇ ਆਪ ਪੰਜਾਬ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਹਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ 1,000 ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ।<ref>{{Cite web|last=Live|first=A. B. P.|date=22 November 2021|title=सीएम केजरीवाल का एलान, पंजाब में हर महिला को देंगे एक हजार रुपये प्रति माह|url=https://www.abplive.com/news/india/delhi-cm-arvind-kejriwal-on-biggest-women-empowerment-program-2002943|access-date=22 November 2021|website=www.abplive.com|language=hi}}</ref> '''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ''' ਮਾਰਚ 2021 ਵਿਚ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ "ਪੰਜਾਬ ਮੰਗਦਾ ਜਾਵਾਬ" ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਤਹਿਤ ਰੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਪਾਵਰ ਟੈਰਿਫ ਵਾਧੇ, ਬਾਲਣ 'ਤੇ ਵੈਟ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫੀ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੁੱਦਿਆਂ' ਤੇ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/disclose-one-landmark-achievement-of-your-4-yr-term-sukhbir-to-cm/articleshow/81401944.cms|title=ਆਪਣੇ 4-ਸਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਣੇ ਗਿਣਾਉਣ : ਸੁਖਬੀਰ ਦੇ ਕੈਪਟਨ ਨੂੰ ਸਵਾਲ {{!}} Chandigarh News - Times of India|last1=Mar 9|first1=TNN /|last2=2021|website=The Times of India|language=en|access-date=9 March 2021|last3=Ist|first3=07:03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/punjab-mangda-hisab-sukhbir-targets-capt-govt-over-power-tariff-hike-7220255/|title=ਪੰਜਾਬ ਮੰਗਦਾ ਹਿਸਾਬ ': ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦਾ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ |ਤਾਰੀਕ =9 ਮਾਰਚ 2021| |ਡੇਟ =9 March 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://in.news.yahoo.com/sukhbir-badal-attacks-amarinder-singh-151935532.html|title=ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਘੇਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਯਾਦ ਕਰਵਾਏ ਕਰਜੇ ਮਾਫੀ ਅਤੇ ਸਸਤੇ ਪੈਟ੍ਰੋਲ ਡੀਜ਼ਲ ਦੇ ਵਾਅਦੇ |website=in.news.yahoo.com|language=en-IN|access-date=9 March 2021}}</ref> '''ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ''' ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਨੂੰ, ਬਸਪਾ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੱਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਕਰ ਸ਼ੰਭੂ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ 100 ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੈ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ 'ਤੇ ਬੈਨਰ ਵੀ ਲਹਿਰਾਏ।, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|last=Jan 1|first=IP Singh / TNN / Updated:|last2=2021|last3=Ist|first3=08:58|title=BSP joins farmers protest at Singhu border on New Year eve {{!}} Ludhiana News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ludhiana/bsp-join-farmers-protest-at-singhu-border-on-ny-eve/articleshow/80052738.cms|access-date=2021-04-25|website=The Times of India|language=en}}</ref> ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਪੋਸਟ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸਕੀਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|title=Massive protest by BSP against farm bills, announces support to Punjab bandh on 25 September|url=https://www.babushahi.com/full-news.php?id=108519|access-date=2021-04-25|website=www.babushahi.com}}</ref> <ref>{{Cite news|last=India|first=Press Trust of|date=2019-05-24|title=BSP surprises many in Punjab; its 3 candidates finish third|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/bsp-surprises-many-in-punjab-its-3-candidates-finish-third-119052401510_1.html|access-date=2021-04-25}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sethi|first=Chitleen K.|date=2020-09-27|title=Akalis could look at BSP for alliance, and BJP at a new SAD, as curtains fall on old ties|url=https://theprint.in/politics/akalis-could-look-at-bsp-for-alliance-and-bjp-at-a-new-sad-as-curtains-fall-on-old-ties/511677/|access-date=2021-04-25|website=ThePrint|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=Dalit to be Dy CM, if voted: Sukhbir Badal|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/dalit-to-be-dy-cm-if-voted-sukhbir-239157|access-date=2021-04-25|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=SAD, BSP ‘close’ to forging alliance|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sad-bsp-%E2%80%98close%E2%80%99-to-forging-alliance-189996|access-date=2021-04-25|website=Tribuneindia News Service|language=en|archive-date=2021-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425112328/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sad-bsp-%E2%80%98close%E2%80%99-to-forging-alliance-189996|url-status=dead}}</ref> === ''ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਵਿਵਾਦ'' === '''ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ''' '''ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ''' '''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ''' === ''ਪਾਰਟੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ'' === '''ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ''' '''ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ''' '''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ''' 2022 ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਅਹਿਮ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ 2022 ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦਲਿਤ ਚਿਹਰਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੋਵੇਗਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www./url?q=https://m.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/ukhbir-badal--akali-dal--deputy-chief-minister-1279886|title= ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਖੇਡਿਆ ਦਲਿਤ ਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ’ਤੇ ਦਲਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਉੱਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ|website=www.google.com|access-date=2021-04-14}}</ref> === ''ਰਾਜਵੰਸ਼ ਰਾਜਨੀਤੀ'' === '''ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ''' '''ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ''' '''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ''' ''' ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ === '''''ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਤ''''' === ==ਮੁੱਦੇ ਅਤੇ ਚੋਣ ਮਨੋਰਥ ਪੱਤਰ== ===ਮੁੱਦੇ=== 1. ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਫਰੇਮ ਕਾਨੂੰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। 2. ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇਣਾ। 3. ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਦਾ , ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ, ਨਿਰੰਤਰ ਅਸਫਲ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ 2017 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੇ। 4. ਸਾਲ 2015 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰਾਂਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੇਸ ਚਲਾਉਣਾ ਵੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। 5. ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਸੀ-ਵੋਟਰ ਰਾਏ ਪੋਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੁੱਦੇ ਹਨ- {| class="wikitable sortable" !ਨੰਬਰ !ਮੁੱਦਾ !ਲੋਕ ਰਾਏ (%) |- |1. |ਰੁਜ਼ਗਾਰ |41 % |- |2. |3 ਖੇਤੀ ਬਿੱਲ |19 % |- |3. |ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ |12 % |- |4. |ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ |7 % |- |5. |ਨਸ਼ਾ |4 % |- |6. |ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ |4 % |- |7. |ਹੈਲਥ |4 % |- |8. |ਹੋਰ |9 % |} ===ਚੋਣ ਮਨੋਰਥ ਪੱਤਰ=== '''ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ''' '''ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ''' '''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ''' === ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ === ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਨੂੰ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। (ਚੋਣ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ)<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/BRajewal/status/1491386828909207557?t=bEqKaoVQoWjFuAm2J_bLHA&s=08|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ}}</ref> ==== (1) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ==== # ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ 25000/- ਰੂਪੈ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨੇ ਲਈ '''<nowiki/>'ਕਿਸਾਨ ਬਚਾਅ ਕਮਿਸ਼ਨ'''' । # ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਲਈ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਟਾਰੀ ਬਾਰਡਰ ਖੁਲਵਾਉਣਾ। # ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ '''<nowiki/>'ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਮਾਡਲ',''' ਫ਼ਸਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲਈ ਐੱਮ.ਐੱਸ.ਪੀ। # ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਾ ਉਚੇਚਾ ਪ੍ਰਬੰਧ। # ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਟੋਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਮਦਦ। # ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਆਵਾਜਾਈ ਮਜਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ। # ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਤਾਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਰੋਕੇ ਜਾਣ। # ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਲਈ 5 ਲੱਖ ਦਾ ਕਰਜਾ। # ਖੇਤੀ ਅਧਾਰਿਤ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਏਗਾ # ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਫਾਰਮਰ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ। # ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ 3 ਲੱਖ ਤੱਕ ਦਾ ਕਰਜਾ ਵਿਆਜ ਰਹਿਤ। # ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। # ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ ਜਮੀਨ ਤੇ ਕੰਮ ਨਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਪਿਸ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ==== (2) ਮਾਲ ਮਹਿਕਮਾ ==== # ਘਰੇਲੂ ਝਗੜੇ ਦੀ ਤਕਸੀਮ 1 ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤਕਸੀਮ ਸਮੇਂ 5 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਸ ਤੇ ਕਾਬਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। # ਇੰਤਕਾਲ ਮਨਜੂਰ ਕਰਾਉਣਾ ਪਟਵਾਰੀ, ਕਾਨੂੰਗੋ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਏਗੀ। ਇੰਤਕਾਲ ਲਈ 6 ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। # ਫਰਦ-ਬਦਰ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਦੁਰਸਤੀ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਟਵਾਰੀ, ਕਾਨੂੰਗੋ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। # ==== (3) ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਉਪਾਰ ==== # ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਜੋ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸਾਫ ਰੱਖਣ। # ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਦਮੀਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ। ਨਵੇਂ 10 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ 5 ਲੱਖ ਦਾ ਕਰਜਾ ਵਿਆਜ ਰਹਿਤ। # ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਕਰਨਾ। # ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਅਧਾਰਿਤ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਪਹਿਲ। # ਉਦਯੋਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਸਰਕਾਰ ਲਾਵੇਗੀ। # ਅਸੰਗਠਿਤ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਮਜਦੂਰ ਦੀ ਲੁੱਟ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ==== (4) ਰੁਜ਼ਗਾਰ ==== # ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਲੀ ਅਸਾਮੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। # ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਆਇਤਾਂ। # ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਬਣਦਾ 60% ਕੋਟਾ ਪੂਰਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। # 5 ਏਕੜ ਤੱਕ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਏਗਾ। # ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਛੋਟੇ ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਆਇਤਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। # ਬਲਾਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਿਆਰੀ ਹੁਨਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਫ਼ੀਸ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗੀ। # ਸਰਕਾਰੀ ਕਿਰਤ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨਾ # ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਵਾਂਗ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਉੱਪਰ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। # ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਆਇਤਾਂ। ==== (5) ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ==== # ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਦੁਗਣਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣਾ। # ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਫੀਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਬੱਧ ਕਰਨਾ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨਾ। # ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਏਗੀ। # ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। # ਨਿਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ 25% ਗਰੀਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। # ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਫਤ। # ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਸੋਸ਼ਨ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਇਆ ਕਰਨਗੀਆਂ। # ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਖਰਚ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਪਰ ਪਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗਾ। ==== (6) ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ==== # ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਅਥਾਰਟੀ ਬਣਾਈ ਜਾਏਗੀ ਜੋ ਫੀਸਾਂ ਅਧਾਰਿਤ ਕਰੇਗੀ। # ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਪੋਲੀਟੈਕਨਿਕ ਵਿਦਿਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁਨਰ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਰਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। # ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਆਪਕ ਰੱਖੇ ਜਾਣਗੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਦਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦਿਆ ਕਰਨਗੀਆਂ। # ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਫੰਡ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। # ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ==== (7) ਸਿਹਤ ==== # ਸਿਹਤ ਦਾ ਬਜਟ ਦੁਗਣਾ ਹੋਏਗਾ। # ਪਿੰਡ, ਬਲਾਕ, ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਪੜਾਅ ਵਾਰ ਕੰਮ ਹੋਣਗੇ। # 8 ਲੱਖ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਸਿਹਤ ਦਾ ਖਰਚ ਸਰਕਾਰ ਚੁੱਕੇਗੀ। # ਸੁਪਰ-ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ - ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਸਕਣ। ==ਪਾਰਟੀ, ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇਵਾਰ ਨਤੀਜਾ== === ੧. ਗੱਠਜੋੜ/ਪਾਰਟੀ ਮੁਤਾਬਕ ਨਤੀਜਾ<ref>{{Cite web|url=https://www.indiavotes.com/ac/party/detail/7/286|title=ਪਾਰਟੀ ਮੁਤਾਬਕ ਨਤੀਜਾ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/partywiseresult-S19.htm?st=S19|title=ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ, ਭਾਰਤੀ ਚੌਣ ਕਮਿਸ਼ਨ}}</ref> === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |ਲੜੀ ਨੰ. ! colspan="2" rowspan="2" |ਗੱਠਜੋੜ ! colspan="2" rowspan="2" |ਪਾਰਟੀ ! colspan="3" |ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੋਟ ! colspan="3" |ਸੀਟਾਂ |- !ਵੋਟਾਂ !ਵੋਟ% !± ਪ੍ਰ.ਬਿੰ. !ਲੜੀਆਂ !ਜਿੱਤਿਆ !ਬਦਲਾਅ |- !੧. ! colspan="2" rowspan="2" |ਕੋਈ ਨਹੀਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |65,38,783 |42.01 | |117 |92 |{{ਵਾਧਾ}}72 |- !੨. | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |35,76,683 |22.98 | |117 |18 |{{ਘਾਟਾ}}59 |- ! rowspan="2" | ੩. | rowspan="2" bgcolor="#BD710F" | ! rowspan="2" |ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ.-ਬਸਪਾ | bgcolor="bgcolor=" #BD107F"" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |28,61,286 |18.38 | |97 |3 |{{ਘਾਟਾ}}12 |- | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ]] |2,75,232 |1.77 | |20 |1 |{{ਵਾਧਾ}}1 |- ! rowspan="3" |੪. | rowspan="3" bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | ! rowspan="3" |[[ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ]] | bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |10,27,143 |6.60 | |68 |2 |{{ਘਾਟਾ}}1 |- | bgcolor="#FF4F00" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਸੰਯੁਕਤ)]] |91,995 |0.6 | |15 |0 | |- | |ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ |84,697 |0.5 | |28 |0 | |- !੫. !colspan="2" rowspan="6" |ਕੋਈ ਨਹੀਂ | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)]] |3,86,176 |2.5 | |81 |0 | |- !੬. | bgcolor="#800000" | |[[ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ]] |43,229 |0.3 | |35 |0 |1 |- !੭. | |ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ |16,904 |0.1 | |10 |0 | |- !੮. | |ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) |9,503 |0.1 | |14 |0 | |- !੯. | |ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ (ਅੰਬੇਦਕਰ) |8,018 |0.1 | |12 |0 | |- !੧੦. | bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] |7,440 |0.0 | |7 |0 | |- !੧੧. ! colspan="3" rowspan="3" |ਕੋਈ ਨਹੀਂ |ਅਜ਼ਾਦ |4,57,410 |3.0 | |459 |1 |1 |- !੧੨. |ਹੋਰ | | | | | | |- !੧੩. |ਨੋਟਾ | | | ! colspan="3" | |} {| style="width:100%; text-align:center;" |+ |- style="color:white;" | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" ; width:26.19%;" | '''92''' | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"; width:73.13%;" | '''18''' | | bgcolor="{{Shiromani Akali Dal/meta/color}}"; width:0.34%;" | '''3''' |- | '''ਆ ਮ ਆ ਦ ਮੀ ਪਾ ਰ ਟੀ''' | | '''ਕਾਂ ਗ ਰ ਸ''' | | ''' ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ.''' |} === ੨. ਖੇਤਰਵਾਰ ਨਤੀਜਾ === {| class="wikitable sortable" |+ !ਲੜੀ ਨੰ. !ਖੇਤਰ !ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ !ਸੀਟਾਂ | colspan="2" bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> | colspan="2" bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ '''</span> | colspan="2" bgcolor="#BD710F" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. + ਬਸਪਾ'''</span> | colspan="2" bgcolor="gray" |ਹੋਰ |- !੧. !ਮਾਲਵਾ !15 |69 |66 |{{ਵਾਧਾ}}48 |02 |{{ਘਾਟਾ}}38 |1 |{{ਘਾਟਾ}}07 |00 |{{ਘਾਟਾ}}03 |- !੨. !ਮਾਝਾ !4 |25 |16 |{{ਵਾਧਾ}}16 |07 |{{ਘਾਟਾ}}15 |01 |{{ਘਾਟਾ}}02 |01 |{{ਵਾਧਾ}}01 |- !੩. !ਦੋਆਬਾ !4 |23 |10 |{{ਵਾਧਾ}}08 |09 |{{ਘਾਟਾ}}06 |02 |{{ਘਾਟਾ}}04 |02 |{{ਵਾਧਾ}}01 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !23 !117 !92 !{{ਵਾਧਾ}}72 !18 !{{ਘਾਟਾ}}59 !4 !11 !3 ! |} === ੩. ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਤੀਜਾ === {| class="wikitable sortable" |+ !ਲੜੀ ਨੰ. !ਡਿਵੀਜ਼ਨ !ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ !ਸੀਟਾਂ | colspan="2" bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> | colspan="2" bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ '''</span> | colspan="2" bgcolor="#BD710F" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. + ਬਸਪਾ'''</span> | colspan="2" bgcolor="gray" |ਹੋਰ |- !੧. !ਜਲੰਧਰ !7 |45 |25 |{{ਵਾਧਾ}}23 |16 |{{ਘਾਟਾ}}20 |01 |{{ਘਾਟਾ}}05 |03 |{{ਵਾਧਾ}}02 |- !੨. !ਪਟਿਆਲਾ !6 |35 |34 |{{ਵਾਧਾ}}26 |00 |{{ਘਾਟਾ}}22 |01 |{{ਘਾਟਾ}}02 |00 |{{ਘਾਟਾ}}02 |- !੩. !ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ !4 |16 |14 |{{ਵਾਧਾ}}11 |02 |{{ਘਾਟਾ}}09 |00 |{{ਘਾਟਾ}}03 |00 |{{ਵਾਧਾ}}01 |- !੪. !ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ !3 |12 |12 |{{ਵਾਧਾ}}05 |00 |{{ਘਾਟਾ}}04 |00 |{{ਘਾਟਾ}}01 |00 |00 |- !੫. !ਰੋਪੜ !3 |9 |07 |{{ਵਾਧਾ}}05 |00 |{{ਘਾਟਾ}}04 |1+1=2 |{{ਘਾਟਾ}}01 |00 |00 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !23 !117 !92 !{{ਵਾਧਾ}}72 !18 !{{ਘਾਟਾ}}59 !4 !{{ਘਾਟਾ}}11 !3 !{{ਘਾਟਾ}}2 |} === ੪. ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਵਾਰ ਨਤੀਜਾ === {| class="wikitable sortable" |+ !ਲੜੀ ਨੰ. !ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਨਾਂ !ਸੀਟਾਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ '''</span> | bgcolor="#0018A8"|<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ.+ਬਸਪਾ'''</span> | bgcolor="gray" |ਹੋਰ |- !੧. !ਲੁਧਿਆਣਾ |14 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''13'''</span> |0 |1 |0 |- !੨. !ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |11 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''9'''</span> |1 |1 |0 |- !੩. !ਜਲੰਧਰ |9 |4 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''5'''</span> |0 |0 |- !੪. !ਪਟਿਆਲਾ |8 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''8'''</span> |0 |0 |0 |- !੫. !ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ |7 |2 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''5 '''</span> |0 |0 |- !੬. !ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ |7 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''5'''</span> |1 |0 |1 |- !੭. !ਬਠਿੰਡਾ |6 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''6'''</span> |0 |0 |0 |- !੮. !ਸੰਗਰੂਰ |5 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''5'''</span> |0 |0 |0 |- !੯. !ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ |4 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''3'''</span> |1 |0 |0 |- !੧੦. !ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ |4 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''4'''</span> |0 |0 |0 |- !੧੧. !ਕਪੂਰਥਲਾ |4 |0 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''3'''</span> |0 |1 |- !੧੨. !ਮੋਗਾ |4 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''4'''</span> |0 |0 |0 |- !੧੩. !ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ |4 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''3'''</span> |1 |0 |0 |- !੧੪. !ਤਰਨ ਤਾਰਨ |4 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''4'''</span> |0 |0 |0 |- !੧੫. !ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ |2 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''2'''</span> |0 |0 |0 |- !੧੬. !ਬਰਨਾਲਾ |3 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''3'''</span> |0 |0 |0 |- !੧੭. !ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ |3 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''3'''</span> |0 |0 |0 |- !੧੮. !ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ |3 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''3'''</span> |0 |0 |0 |- !੧੯. !ਮਾਨਸਾ |3 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''3'''</span> |0 |0 |0 |- !੨੦. !ਪਠਾਨਕੋਟ |3 |1 |1 |0 |1 |- !੨੧. !ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ(ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ) |3 |1 |0 |bgcolor="#0018A8"|<span style="color:white;">'''2'''</span> |0 |- !੨੨. !ਰੂਪਨਗਰ |3 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''3'''</span> |0 |0 |0 |- !੨੩. !ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਮੋਹਾਲੀ) |3 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''3'''</span> |0 |0 |0 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !117 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''92'''</span> !18 !4 ! 3 |} ===੫. ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ=== {| class="wikitable sortable" |+ !ਲੜੀ ਨੰ. !ਸੀਟਾਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ '''</span> | bgcolor="#0018A8"|<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ.+ਬਸਪਾ'''</span> | bgcolor="gray" |ਹੋਰ |- !੧. |ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ |'''92''' (16+10+66) |'''18''' (7+9+2) |'''4''' (1+2+1) |3 |- !੨. |ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ |'''10''' (2+7+1) |'''47''' (9+9+29) |'''47''' (13+6+28) |13 |- !੩. |ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ |'''15''' (7+6+2) |'''47''' (9+3+35) |'''37''' (6+9+22) |18 |- !੪. |ਚੌਥਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਿੱਛੇ |'''0''' (0+0+0) |'''5''' (0+2+3) |'''29''' (5+6+18) |83 |- !੫. |ਜੋੜ | colspan="4" |117 |} ==ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਤੀਜਾ== {{Category see also|2022 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੌਣਾਂ ਨਤੀਜੇ}}ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/statewiseS191.htm?st=S191|title=ਪਹਿਲੇ 10 ਹਲਕੇ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/statewiseS192.htm|title=11-20 ਹਲਕੇ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/statewiseS193.htm|title=੨੧-੩੦ ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/statewiseS194.htm|title=੩੧-੪੦ ਹਲਕੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/statewiseS195.htm|title=੪੧-੫੦}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/statewiseS196.htm|title=੫੧-੬੦}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/statewiseS197.htm|title=੬੧-੭੦}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/statewiseS198.htm|title=੭੧-੮੦}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/statewiseS199.htm|title=੮੧-੯੦}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/statewiseS1910.htm|title=੯੧-੧੦੦}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/statewiseS1911.htm|title=੧੦੧-੧੧੦}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/statewiseS1912.htm|title=੧੧੦-੧੧੭}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan="2" |ਲੜੀ ਨੰਬਰ ! colspan="3" |ਚੋਣ ਹਲਕਾ ! colspan="5" |ਜੇਤੂ ਉਮੀਦਵਾਰ ! colspan="6" |ਪਛੜਿਆ ਉਮੀਦਵਾਰ ! colspan="4" |2017 ਨਤੀਜੇ |- !ਨੰਬਰ ! ਨਾਮ !ਭੁਗਤੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ! colspan="2" |ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ !ਵੋਟਾਂ !ਵੋਟ% ! colspan="2" |ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ !ਵੋਟਾਂ !ਵੋਟ% !ਫ਼ਰਕ !ਪਾਰਟੀ !ਜੇਤੂ ਉਮੀਦਵਾਰ !ਵੋਟਾਂ !ਫ਼ਰਕ |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੧ |1 |[[ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਜਾਨਪੁਰ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS191.htm?ac=1|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,29,339''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਨਰੇਸ਼ ਪੁਰੀ]] |'''46,916''' |36.27 | bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਦਿਨੇਸ਼ ਸਿੰਘ (ਬੱਬੂ)]] |'''42,280''' |32.69 |4,636 | bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਦਿਨੇਸ਼ ਸਿੰਘ (ਬੱਬੂ)]] |'''48,910''' |18,701 |- ! ੨ |2 |[[ਭੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੋਆ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS192.htm?ac=2|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,37,572''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਲਾਲ ਚੰਦ ਕਟਾਰੂਚੱਕ]] |'''50,339''' |36.59 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ]] |'''49,135''' |35.72 |1,204 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ]] |'''67,865''' |27,496 |- ! ੩ |3 |[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS193.htm?ac=3|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,13,480''' | bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ]] |'''43,132''' |38.01 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅਮਿਤ ਵਿਜ]] |'''35,373''' |31.17 |7,759 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅਮਿਤ ਵਿਜ]] |'''56,383''' |11,170 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੪ |4 |[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS194.htm?ac=4|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,24,152''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਬਰਿੰਦਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਹੜਾ]] |'''43,743''' |35.23 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ]] |'''36,408''' |29.33 |7,335 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਬਰਿੰਦਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਹੜਾ]] |'''67,709''' |28,956 |- ! ੫ |5 |[[ਦੀਨਾ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦੀਨਾ ਨਗਰ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS195.htm?ac=5|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,39,708''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅਰੁਣਾ ਚੌਧਰੀ]] |'''51,133''' |36.60 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ]] |'''50,002''' |35.79 |1,131 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅਰੁਣਾ ਚੌਧਰੀ]] |'''72,176''' |31,917 |- ! ੬ |6 |[[ਕਾਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਾਦੀਆਂ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS196.htm?ac=6|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,33,183''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] |'''48,679''' |36.55 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ]] |'''41,505''' |31.16 |7,174 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਫਤਿਹਜੰਗ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] |'''62,596''' |11,737 |- ! ੭ |7 |[[ਬਟਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਟਾਲਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS197.htm?ac=7|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,27,545''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅਮਨਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ|ਅਮਨਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ (ਸ਼ੈਰੀ ਕਲਸੀ)]] |'''55,570''' |43.57 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅਸ਼ਵਨੀ ਸੇਖੜੀ]] |'''27,098''' |21.25 |28,472 | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਧੀਨੰਗਲ]] |'''42,517''' |485 |- ! ੮ |8 |[[ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS198.htm?ac=8|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,24,473''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]] |'''53,205''' |42.74 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਰਾਜਨਬੀਰ ਸਿੰਘ]] |'''36,242''' |29.12 |16,963 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਡੀ|ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |'''57,489''' |18,065 |- ! ੯ |9 |[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS199.htm?ac=9|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,28,822''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] |'''46,311''' |35.95 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਧੀਨੰਗਲ]] |'''40,766''' |31.65 |5,545 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] |'''54,348''' |1,999 |- ! ੧੦ |10 | [[ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1910.htm?ac=10|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,44,359''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] |'''52,555''' |36.41 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਰਵੀਕਰਨ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ]] |'''52,089''' |36.08 |466 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] |'''60,385''' |1,194 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੧੧ |11 | [[ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਜਨਾਲਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1911.htm?ac=11|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,22,038''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ]] |'''43,555''' |35.69 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਅਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੋਨੀ ਅਜਨਾਲਾ]] |'''35,712''' |29.26 |7,843 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਹਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ]] |'''61,378''' |18,713 |- ! ੧੨ |12 |[[ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1912.htm?ac=12|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,33,615''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁਖਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰੀਆ]] |'''46,872''' |35.08 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਪੋਕੇ]] |'''41,398''' |30.98 |5,474 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁਖਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰੀਆ]] |'''59,628''' |5,727 |- ! ੧੩ |13 |[[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਜੀਠਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1913.htm?ac=13|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,22,152''' | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ]] |'''57,027''' |46.69 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਰਾਜ ਸਿੰਘ (ਲਾਲੀ)]] |'''30,965''' |25.35 |26,062 | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ]] |'''65,803''' |22,884 |- ! ੧੪ |14 |[[ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜੰਡਿਆਲਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1914.htm?ac=14|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,28,681''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਈਟੀਓ|ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਈ.ਟੀ.ਓ.]] |'''59,724''' |46.41 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਡੈਨੀ ਬੰਡਾਲਾ|ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ "ਡੈਨੀ" ਬੰਡਾਲਾ]] |'''34,341''' |26.69 |25,383 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ "ਡੈਨੀ" ਬੰਡਾਲਾ]] |'''53,042''' |18,422 |- ! ੧੫ |15 |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਉੱਤਰੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤਰੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1915.htm?ac=15|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,23,752''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਕੁੰਵਰ ਵਿਜੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ]] |'''58,133''' |46.98 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ|ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ]] |'''29,815''' |24.09 |28,318 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁਨੀਲ ਦੁੱਤੀ]] |'''59,212''' |14,236 |- ! ੧੬ |16 |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੱਛਮੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1916.htm?ac=16|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,18,606''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ|ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] |'''69,251''' |58.39 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਵੇਰਕਾ]] |'''25,338''' |21.36 |43,913 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਵੇਰਕਾ]] |'''52,271''' |26,847 |- ! ੧੭ |17 | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1917.htm?ac=17|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''87,205''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅਜੈ ਗੁਪਤਾ|ਅਜੇ ਗੁਪਤਾ]] |'''40,837''' |46.83 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੋਨੀ]] |'''26,811''' |30.74 |14,026 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੋਨੀ]] |'''51,242''' |21,116 |- ! ੧੮ |18 | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1918.htm?ac=18|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,08,003''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਜੀਵਨ ਜੋਤ ਕੌਰ]] |'''39,679''' |36.74 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] |'''32,929''' |30.49 |6,750 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] |'''60,477''' |42,809 |- ! ੧੯ |19 |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1919.htm?ac=19|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,05,885''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਇੰਦਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿੱਜਰ]] |'''53,053''' |50.1 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਤਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] |'''25,550''' |24.13 |27,503 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਇੰਦਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੋਲਾਰੀਆ]] |'''47,581''' |22,658 |- ! ੨੦ |20 |[[ਅਟਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਟਾਰੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1920.htm?ac=20|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,28,145''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |'''56,798''' |44.32 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਰਣੀਕੇ]] |'''37,004''' |28.88 |19,794 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਡੀ.ਸੀ.]] |'''55,335''' |10,202 |- ! ੨੧ |25 |[[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1925.htm?ac=25|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,31,237''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਟੌਂਗ]] |'''52,468''' |39.98 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਭਲਾਈਪੁਰ]] |'''32,916''' |25.08 |19,552 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਭਲਾਈਪੁਰ|ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] |'''45,965''' |6,587 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] '''</span> |- ! ੨੨ |21 |[[ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਤਰਨ ਤਾਰਨ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1921.htm?ac=21|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,30,874''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ|ਡਾ. ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ]] |'''52,935''' |40.45 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] |'''39,347''' |30.06 |13,588 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਧਰਮਬੀਰ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ|ਡਾ. ਧਰਮਬੀਰ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ]] |'''59,794''' |14,629 |- ! ੨੩ |22 |[[ਖੇਮ ਕਰਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੇਮ ਕਰਨ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1922.htm?ac=22|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,54,988''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਸਰਵਨ ਸਿੰਘ ਧੁੰਨ]] |'''64,541''' |41.64 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ ਵਲਟੋਹਾ]] |'''52,659''' |33.98 |11,882 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ|ਸੁੱਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ]] |'''81,897''' |19,602 |- ! ੨੪ |23 |[[ਪੱਟੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪੱਟੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1923.htm?ac=23|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,44,922''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਲਾਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ]] |'''57,323''' |39.55 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ]] |'''46,324''' |31.96 |10,999 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] |'''64,617''' |8,363 |- ! ੨੫ |24 |[[ਸ਼੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1924.htm?ac=24|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-12}}</ref> |'''1,45,256''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲਪੁਰਾ]] |'''55,756''' |38.38 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਕੀ|ਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਹੋਤਾ ਸਿੱਕੀ]] |'''39,265''' |27.03 |16,491 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਕੀ|ਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਹੋਤਾ ਸਿੱਕੀ]] |'''64,666''' |17,055 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੨੬ |26 |[[ਭੁਲੱਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੋਲੱਥ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1926.htm?ac=26|title=ਭੋਲੱਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ}}</ref> |'''90,537''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] |'''37,254''' |41.15 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ]] |'''28,029''' |30.96 |9,225 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] |'''48,873''' |8,202 |- ! ੨੭ |27 |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1927.htm?ac=27|title=ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,02,700''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਰਾਣਾ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] |'''44,096''' |42.94 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਮੰਜੂ ਰਾਣਾ]] |'''36,792''' |35.82 |7,304 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਰਾਣਾ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] |'''56,378''' |28,817 |- ! ੨੮ |28 |[[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1928.htm?ac=28|title=ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,08,106''' | bgcolor="#EDEAE0" | ||[[ਅਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ|ਅਜ਼ਾਦ]] |[[ਰਾਣਾ ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ]] |'''41,337''' |38.24 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ]] |'''29,903''' |27.66 |11,434 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ]] |'''41,843''' |8,162 |- ! ੨੯ |29 |[[ਫਗਵਾੜਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਗਵਾੜਾ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1929.htm?ac=29|title=ਫਗਵਾੜਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,27,964''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ]] |'''37,217''' |29.08 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] |'''34,505''' |26.96 |2,712 | bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] |'''45,479''' |2,009 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੩੦ |30 |[[ਫਿਲੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਿਲੌਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1930.htm?ac=30|title=ਫਿਲੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੌਣ ਹਲਕਾ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,39,886''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੌਧਰੀ]] |'''48,288''' |34.52 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] |'''35,985''' |25.72 |12,303 | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] |'''41,336''' |3,477 |- ! ੩੧ |31 |[[ਨਕੋਦਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਕੋਦਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1931.htm?ac=31|title=ਨਕੋਦਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,34,163''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਨ]] |'''42,868''' |31.95 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਵਡਾਲਾ]] |'''39,999''' |29.81 |2,869 | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਵਡਾਲਾ]] |'''56,241''' |18,407 |- ! ੩੨ |32 |[[ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਹਕੋਟ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1932.htm?ac=32|title=ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,32,510''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਲਾਡੀ]] |'''51,661''' |38.99 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾੜ]] |'''39,582''' |29.87 |12,079 | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[Ajit Singh Kohar|ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾੜ]] |'''46,913''' |4,905 |- ! ੩੩ |33 |[[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1933.htm?ac=33|title=ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,24,988''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ]] |'''41,830''' |33.47 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਚੌਧਰੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |'''37,256''' |29.81 |4,574 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਵਡਾਲਾ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਚੌਧਰੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |'''46,729''' |6,020 |- ! ੩੪ |34 |[[ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1934.htm?ac=34|title=ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,16,247''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਸ਼ੀਤਲ ਅੰਗੂਰਾਲ]] |'''39,213''' |33.73 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਰਿੰਕੂ|ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਰਿੰਕੂ]] |'''34,960''' |30.07 |4,253 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਰਿੰਕੂ]] |'''53,983''' |17,334 |- ! ੩੫ |35 |[[ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1935.htm?ac=35|title=ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,06,554''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਰਮਨ ਅਰੋੜਾ]] |'''33,011''' |30.98 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਰਜਿੰਦਰ ਬੇਰੀ]] |'''32,764''' |30.75 |247 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਰਜਿੰਦਰ ਬੇਰੀ]] |'''55,518''' |24,078 |- ! ੩੬ |36 |[[ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1936.htm?ac=36|title=ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022}}</ref> |'''1,28,158''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੂਨੀਅਰ]] |'''47,338''' |36.94 | bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਕੇ. ਡੀ. ਭੰਡਾਰੀ]] |'''37,852''' |29.54 |9,486 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੂਨੀਅਰ]] |'''69,715''' |32,291 |- ! ੩੭ |37 |[[ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1937.htm?ac=37|title=ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,25,090''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ ਪੋਵਾਰ]] |'''40,816''' |32.63 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ]] |'''35,008''' |27.99 |5,808 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ ਪੋਵਾਰ]] |'''59,349''' |29,124 |- ! ੩੮ |38 |[[ਆਦਮਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਦਮਪੁਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1938.htm?ac=38|title=ਆਦਮਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,13,753''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁੱਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਟਲੀ]] |'''39,554''' |34.77 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਟੀਨੂੰ]] |'''34,987''' |30.76 |4,567 | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਟੀਨੂੰ]] |'''45,229''' |7,699 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੩੯ |39 |[[ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੁਕੇਰੀਆਂ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1939.htm?ac=39|title=ਮੁਕੇਰੀਆਂ}}</ref> |'''1,43,300''' | bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਜੰਗੀ ਲਾਲ ਮਹਾਜਨ]] |'''41,044''' |28.64 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਮੁਲਤਾਨੀ]] |'''38,353''' |26.76 |2,691 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਰਜਨੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਬੱਬੀ]] |'''56,787''' |23,126 |- ! ੪੦ |40 |[[ਦਸੂਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਸੂਆ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1940.htm?ac=40|title=ਦਸੂਹਾ}}</ref> |'''1,33,456''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਕਰਮਬੀਰ ਸਿੰਘ]] |'''43,272''' |32.42 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅਰੁਣ ਡੋਗਰਾ]] |'''34,685''' |25.99 |8,587 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅਰੁਣ ਡੋਗਰਾ]] |'''56,527''' |17,638 |- ! ੪੧ |41 |[[ਉੜਮੁੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਉਰਮਾਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1941.htm?ac=41|title=ਉੜਮੁੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,25,205''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਗਿੱਲ]] |'''42,576''' |34.01 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਗਿਲਜੀਆਂ|ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਗਿਲਜ਼ੀਆਂ]] |'''38,386''' |30.66 |4,190 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਗਿਲਜੀਆਂ|ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਗਿਲਜ਼ੀਆਂ]] |'''51,477''' |14,954 |- ! ੪੨ |42 |[[ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1942.htm?ac=42|title=ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,24,024''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਡਾ. ਰਵਜੋਤ ਸਿੰਘ]] |'''60,730''' |48.97 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਅਦੀਆ]] |'''39,374''' |31.75 |21,356 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਅਦੀਆ]] |'''46,612''' |3,815 |- ! ੪੩ |43 |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1943.htm?ac=43|title=ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,27,907''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ੰਕਰ ਜਿੰਪਾ|ਬ੍ਰਮ ਸ਼ੰਕਰ (ਜਿੰਪਾ)]] |'''51,112''' |39.96 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਾਮ ਅਰੋੜਾ]] |'''37,253''' |29.13 |13,859 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਾਮ ਅਰੋੜਾ]] |'''49,951''' |11,233 |- ! ੪੪ |44 |[[ਚੱਬੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚੱਬੇਵਾਲ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1944.htm?ac=44|title=ਚੱਬੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,15,506''' | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਡਾ. ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ]] |'''47,375''' |41.02 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |'''39,729''' |34.4 |7,646 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਡਾ. ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ]] |'''57,857''' |29,261 |- ! ੪੫ |45 |[[ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1945.htm?ac=45|title=ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,22,472''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਜੈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] |'''32,341''' |26.41 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅਮਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ]] |'''28,162''' |22.99 |4,179 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਜੈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] |'''41,720''' |1,650 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] |- ! ੪੬ |46 |[[ਬੰਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੰਗਾ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1946.htm?ac=46|title=ਬੰਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,15,301''' | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸੁੱਖੀ ਡਾ.]] |'''37,338''' |32.38 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ]] |'''32,269''' |27.99 |5,069 | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸੁੱਖੀ ਡਾ.|ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ]] |'''45,256''' |1,893 |- ! ੪੭ |47 |[[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1947.htm?ac=47|title=ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,23,868''' | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਡਾ. ਨਛੱਤਰ ਪਾਲ]] |'''37,031''' |29.9 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਲਲਿਤ ਮੋਹਨ ਬੱਲੂ]] |'''31,655''' |25.56 |5,376 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅੰਗਦ ਸਿੰਘ]] |'''38,197''' |3,323 |- ! ੪੮ |48 |[[ਬਲਾਚੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਲਾਚੌਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1948.htm?ac=48|title=ਬਲਾਚੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,14,964''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਸੰਤੋਸ਼ ਕੁਮਾਰੀ ਕਟਾਰੀਆ]] |'''39,633''' |34.47 | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਸੁਨੀਤਾ ਰਾਣੀ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਸੁਨੀਤਾ ਰਾਣੀ]] |'''35,092''' |30.52 |4,541 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਦਰਸ਼ਨ ਲਾਲ]] |'''49,558''' |19,640 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" | <span style="color:white;">'''[[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੪੯ |49 |[[ਸ਼੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1949.htm?ac=49|title=ਸ਼੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,41,809''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਹਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ]] |'''82,132''' |57.92 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਕੰਵਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] |'''36,352''' |25.63 |45,780 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਕੰਵਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] |'''60,800''' |23,881 |- ! ੫੦ |50 |[[ਰੂਪਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1950.htm?ac=50|title=ਰੂਪਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,35,793''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਦਿਨੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਚੱਢਾ]] |'''59,903''' |44.11 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਬਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] |'''36,271''' |26.71 |23,632 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਦੋਆ]] |'''58,994''' |23,707 |- ! ੫੧ |51 |[[ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1951.htm?ac=51|title=ਸ਼੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,47,571''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ]] |'''70,248''' |47.6 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ]] |'''62,306''' |42.22 |7,942 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ]] |'''61,060''' |12,308 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਮੋਹਾਲੀ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੫੨ |52 |[[ਖਰੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਖਰੜ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1952.htm?ac=52|title=ਖਰੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,76,684''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅਨਮੋਲ ਗਗਨ ਮਾਨ]] |'''78,273''' |44.3 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] |'''40,388''' |22.86 |37,885 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਕੰਵਰ ਸੰਧੂ]] |'''54,171''' |2,012 |- ! ੫੩ |53 |[[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1953.htm?ac=53|title=ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,55,196''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ]] |'''77,134''' |49.7 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] |'''43,037''' |27.73 |34,097 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] |'''66,844''' |27,873 |- ! ੫੪ |112 |[[ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬੱਸੀ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS19112.htm?ac=112|title=ਡੇਰਾ ਬੱਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,99,529''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] |'''70,032''' |35.1 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਦੀਪਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] |'''48,311''' |24.21 |21,721 | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਨਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ]] |'''70,792''' |1,921 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੫੫ |54 |[[ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1954.htm?ac=54|title=ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,12,144''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |'''54,018''' |48.17 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ]] |'''16,177''' |14.43 |37,841 | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ]] |'''47,319''' |10,046 |- ! ੫੬ |55 |[[ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1955.htm?ac=55|title=ਸ਼੍ਰੀ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,25,515''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ |'''57,706''' |45.98 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਗਰਾ |'''25,507''' |20.32 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਗਰਾ |'''58,205''' |23,867 |- ! ੫੭ |56 | [[ਅਮਲੋਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਲੋਹ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1956.htm?ac=56|title=ਅਮਲੋਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,13,966''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੈਰੀ' ਬੜਿੰਗ |'''52,912''' |46.43 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ ਖੰਨਾ |'''28,249''' |24.79 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਰਣਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ |'''39,669''' |3,946 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੫੮ |57 |[[ਖੰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੰਨਾ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1957.htm?ac=57|title=ਖੰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਪੰਜਾਬ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,28,586''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਤਰੁਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੌਂਦ |62,425 |48.55 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਜਸਦੀਪ ਕੌਰ ਯਾਦੂ |26805 |20.85 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਗੁਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਕੋਟਲੀ |'''55,690''' |20,591 |- ! ੫੯ |58 |[[ਸਮਰਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਰਾਲਾ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1958.htm?ac=58|title=ਸਮਰਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,33,524''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਿਆਲਪੁਰਾ |57,557 |43.11 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ |26667 |19.97 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋ |'''51,930''' |11,005 |- ! ੬੦ |59 |[[ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਾਹਨੇਵਾਲ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1959.htm?ac=59|title=ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,79,196''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀਆਂ]] |61,515 |34.33 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ |46322 |25.85 | | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ |'''63,184''' |4,551 |- ! ੬੧ |60 |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1960.htm?ac=60|title=ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਪੰਜਾਬ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,44,481''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ|ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਭੋਲਾ' ਗਰੇਵਾਲ]] |68682 |47.54 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਸੰਜੀਵ ਤਲਵਾਰ |32760 |22.67 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਸੰਜੀਵ ਤਲਵਾਰ |'''43,010''' |1,581 |- ! ੬੨ |61 |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1961.htm?ac=61|title=ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਚੌਣ ਨਤੀਜਾ 2022}}</ref> |'''1,05,427''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਰਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕੌਰ ਛੀਨਾ |43811 |41.56 |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |ਤਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤਾਜਪੁਰੀ |17673 |16.76 | | bgcolor="#800000" |[[ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ|ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ ਪਾਰਟੀ]] |ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ |'''53,955''' |30,917 |- ! ੬੩ |62 |[[ਆਤਮ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਤਮ ਨਗਰ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1962.htm?ac=62|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,05,083''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ |44601 |42.44 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਰਵਲ |28247 |26.88 | | bgcolor="#800000" |[[ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ|ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ]] |'''53,541''' |16,913 |- ! ੬੪ |63 |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1963.htm?ac=63|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''98,405''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਅਸ਼ੋਕ 'ਪੱਪੀ' ਪ੍ਰਾਸ਼ਰ |32789 |33.32 |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |ਗੁਰਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇਬੀ |27985 |28.44 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ |'''47,871''' |20,480 |- ! ੬੫ |64 |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1964.htm?ac=64|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,17,360''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੀ |40443 |34.46 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਆਸ਼ੂ]] |32931 |28.06 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਆਸ਼ੂ |'''66,627''' |36,521 |- ! ੬੬ |65 |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1965.htm?ac=65|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,25,907''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਮਦਨ ਲਾਲ ਬੱਗਾ |51104 |40.59 |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |ਪ੍ਰਵੀਨ ਬਾਂਸਲ |35822 |28.45 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਰਾਕੇਸ਼ ਪਾਂਡੇ |'''44,864''' |5,132 |- ! ੬੭ |66 |[[ਗਿੱਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਲ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1966.htm?ac=66|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,84,163''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸੰਗੋਵਾਲ |92696 |50.33 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ |35052 |19.03 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵੈਦ |'''67,923''' |8,641 |- ! ੬੮ |67 |[[ਪਾਇਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਾਇਲ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1967.htm?ac=67|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,26,822''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਮਾਨਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਸਪੁਰਾ |63633 |50.18 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਲਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਲੱਖਾ |30624 |24.15 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਲਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਲੱਖਾ |'''57,776''' |21,496 |- ! ੬੯ |68 |[[ਦਾਖਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਾਖਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1968.htm?ac=68|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,42,739''' | bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਯਾਲੀ |49909 |34.97 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਕੈਪਟਨ ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ |42994 |30.12 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਐਚ ਐਸ ਫੂਲਕਾ]] |'''58,923''' |4,169 |- ! ੭੦ |69 |[[ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਏਕੋਟ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1969.htm?ac=69|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,13,599''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਠੇਕੇਦਾਰ]] |63659 |56.04 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਕਮੀਲ ਅਮਰ ਸਿੰਘ |36015 |31.7 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੱਗਾ ਹਿੱਸੋਵਾਲ |'''48,245''' |10,614 |- ! ੭੧ |70 |[[ਜਗਰਾਉਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਗਰਾਉਂ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1970.htm?ac=70|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,25,503''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਣੂਕੇ]] |65195 |51.95 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਐੱਸ ਆਰ ਕਲੇਰ |25539 |20.35 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਸਰਵਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਣੂਕੇ |'''61,521''' |25,576 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹਾ]] '''</span> |- ! ੭੨ |71 |[[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1971.htm?ac=71|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,41,308''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿਲਾਸਪੁਰ |65156 |46.11 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਾਹੋਕੇ |27172 |19.23 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ |'''67,313''' |27,574 |- ! ੭੩ |72 |[[ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1972.htm?ac=72|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,33,222''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੁਖਾਨੰਦ]] |67143 |50.4 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲਾ |33384 |25.06 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ |'''48,668''' |7,250 |- ! ੭੪ |73 |[[ਮੋਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੋਗਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1973.htm?ac=73|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,44,232''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਅਰੋੜਾ|ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਅਰੋੜਾ]] |59149 |41.01 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਮਾਲਵਿਕਾ ਸੂਦ |38234 |26.51 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਹਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਕਮਲ |'''52,357''' |1,764 |- ! ੭੫ |74 |[[ਧਰਮਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧਰਮਕੋਟ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1974.htm?ac=74|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,42,204''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਡੀ ਧੌਂਸ |65378 |45.97 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੋਹਗੜ੍ਹ |35406 |24.9 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ |'''63,238''' |22,218 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹਾ]] '''</span> |- ! ੭੬ |75 |[[ਜ਼ੀਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜ਼ੀਰਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1975.htm?ac=75|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,51,211''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਨਰੇਸ਼ ਕਟਾਰੀਆ]] |64034 |42.35 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ |41258 |27.29 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ |'''69,899''' |23,071 |- ! ੭੭ |76 |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1976.htm?ac=76|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,24,499''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ |48443 |38.91 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਕੀ |28874 |23.19 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਕੀ |'''67,559''' |29,587 |- ! ੭੮ |77 |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1977.htm?ac=77|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,51,909''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਰਜਨੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦਹੀਆ]] |75293 |49.56 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦੂ |47547 |31.3 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਸਤਕਾਰ ਕੌਰ |'''71,037''' |21,380 |- ! ੭੯ |78 |[[ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1978.htm?ac=78|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,39,408''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਸਰਾਰੀ]] |68343 |49.02 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਵਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੋਨੀਮਾਨ |57769 |41.44 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ |'''62,787''' |5,796 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜਿਲ੍ਹਾ]] '''</span> |- ! ੮੦ |79 |[[ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1979.htm?ac=79|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,72,717''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਜਗਦੀਪ ਕੰਬੋਜ ਗੋਲਡੀ|ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ 'ਗੋਲਡੀ']] |91455 |52.95 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] |60525 |35.04 | | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] |'''75,271''' |18,500 |- ! ੯੧ |80 |[[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1980.htm?ac=80|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,45,224''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਵਨਾ |63157 |43.49 |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |ਸੁਰਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਜਿਆਣੀ |35437 |24.4 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁਬਾਇਆ |'''39,276''' |2,65 |- ! ੯੨ |81 | [[ਅਬੋਹਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਬੋਹਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1981.htm?ac=81|title=ਅਬੋਹਰ ਵਿਧਾਨ ਚੌਣ ਹਲਕਾ ਨਤੀਜੇ 2022}}</ref> |'''1,33,102''' |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | ਸੰਦੀਪ ਜਾਖੜ |49924 |37.51 | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਕੁਲਦੀਪ ਕੁਮਾਰ (ਦੀਪ ਕੰਬੋਜ) |44453 |33.4 | | bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |ਅਰੁਣ ਨਾਰੰਗ |'''55,091''' |3,279 |- ! ੯੩ |82 |[[ਬੱਲੂਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਲੂਆਣਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1982.htm?ac=82|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,43,964''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਿਰ|ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗੋਲਡੀ ਮੁਸਾਫਿਰ]] |58893 |40.91 |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |ਵੰਦਨਾਂ ਸਾਂਗਵਾਲ |39720 |27.59 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਨੱਥੂ ਰਾਮ |'''65,607''' |15,449 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜਿਲ੍ਹਾ]] '''</span> |- ! ੮੪ |83 |[[ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲੰਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1983.htm?ac=83|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,35,697''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀਆਂ]] |66313 |48.87 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] |54917 |40.47 | | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |[[ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] |'''66,375''' |22,770 |- ! ੪੫ |84 |[[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1984.htm?ac=84|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,43,765''' |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ]] |50998 |35.47 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਡਿੰਪੀ |49649 |34.53 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ |'''63,500''' |16,212 |- ! ੮੬ |85 |[[ਮਲੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੋਟ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1985.htm?ac=85|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,39,167''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ|ਡਾ. ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ]] |77370 |55.6 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ |37109 |26.67 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਅਜੈਬ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ |'''49,098''' |4,989 |- ! ੮੭ |86 |[[ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੁਕਤਸਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1986.htm?ac=86|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-13}}</ref> |'''1,49,390''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਾਕਾ ਬਰਾੜ|ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ 'ਕਾਕਾ' ਬਰਾੜ]] |76321 |51.09 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੋਜੀਬਰਕੰਦੀ |42127 |28.2 | | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ |'''44,894''' |7,980 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹਾ]] '''</span> |- ! ੮੮ |87 |[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=87|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,29,883''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ |53484 |41.18 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਪਰਮਬੰਸ ਸਿੰਘ ਰੋਮਾਣਾ |36687 |28.25 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਕੁਸ਼ਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ |'''51,026''' |11,659 |- ! ੮੯ |88 |[[ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਕੋਟਕਪੂਰਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=88|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,23,267''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ |54009 |43.81 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਅਜੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ |32879 |26.67 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ |'''47,401''' |10,075 |- ! ੯੦ |89 |[[ਜੈਤੋ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਜੈਤੋ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=89|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,16,318''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ]] |60242 |51.79 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ |27453 |23.6 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ |'''45,344''' |9,993 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੯੧ |90 |[[ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=90|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,36,089''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ |56155 |41.26 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਸਿਕੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਲੂਕਾ |45745 |33.61 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗੜ |'''55,269''' |10,385 |- ! ੯੨ |91 | [[ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=91|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,49,724''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਮਾਸਟਰ ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ |85778 |57.29 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕੋਟਫ਼ੱਟਾ |35566 |23.75 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ |'''51,605''' |645 |- ! ੯੩ |92 |[[ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=92|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,62,698''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ |93057 |57.2 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] |29476 |18.12 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] |'''63,942''' |18,480 |- ! ੯੪ |93 |[[ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=93|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,24,402''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅਮਿਤ ਰਤਨ|ਅਮਿਤ ਰਾਠਾਂ ਕੋਟਫੱਤਾ]] |66096 |53.13 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ |30617 |24.61 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਰੂਬੀ |'''51,572''' |10,778 |- ! ੯੫ |94 |[[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=94|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,31,606''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਪ੍ਰੋ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ |48753 |37.04 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਜੀਤਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ |33501 |25.46 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਪ੍ਰੋ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ |'''54,553''' |19,293 |- ! ੯੬ |95 |[[ਮੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੌੜ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=95|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,36,081''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਸੁਖਵੀਰ ਮਾਈਸਰ ਖਾਨਾ |63099 |46.37 |bgcolor="#EDEAE0" | ||[[ਅਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ|ਅਜ਼ਾਦ]] |[[ਲੱਖਾ ਸਿਧਾਣਾ|ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਸਿਧਾਣਾ]] |28091 |20.64 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ |'''62,282''' |14,677 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹਾ]] '''</span> |- ! ੯੭ |96 |[[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਾਨਸਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=96|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,73,756''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਵਿਜੇ ਸਿੰਗਲਾ|ਡਾ. ਵਿਜੇ ਸਿੰਗਲਾ]] |100023 |57.57 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ]] |36700 |21.12 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਨਾਜ਼ਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨਸ਼ਾਹੀਆ |'''70,586''' |20,469 |- ! ੯੮ |97 |[[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=97|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,52,822''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਣਾਵਾਲੀ |75817 |49.61 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮੌਫਰ |34446 |22.54 | | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਦਿਲਰਾਜ ਸਿੰਘ |'''59,420''' |8,857 |- ! ੯੯ |98 |[[ਬੁਢਲਾਡਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੁਢਲਾਡਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=98|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,60,410''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਬੁੱਧ ਰਾਮ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬੁੱਧ ਰਾਮ]] |88282 |55.04 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਡਾ. ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ |36591 |22.81 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਬੁੱਧ ਰਾਮ |'''52,265''' |1,276 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੧੦੦ |99 |[[ਲਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲਹਿਰਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=99|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,37,776''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਬਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੋਇਲ |60058 |43.59 |bgcolor=#FF0000| |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਸੰਯੁਕਤ)]] |[[ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ]] |33540 |24.34 | | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ |'''65,550''' |26,815 |- ! ੧੦੧ |100 |[[ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਿੜ੍ਹਬਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=100|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,45,257''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ]] |82630 |56.89 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ |31975 |22.01 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ |'''46,434''' |1,645 |- ! ੧੦੨ |101 |[[ਸੁਨਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੁਨਾਮ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=101|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,54,684''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅਮਨ ਅਰੋੜਾ]] |94794 |61.28 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੀਮਾਨ |19517 |12.62 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਅਮਨ ਅਰੋੜਾ |'''72,815''' |30,307 |- ! ੧੦੩ |107 |[[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=107|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,28,458''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] |82592 |64.29 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਦਲਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਦਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗੋਲਡੀ]] |24386 |18.98 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਦਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗੋਲਡੀ |'''49,347''' |2,811 |- ! ੧੦੪ |108 |[[ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੰਗਰੂਰ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=108|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,44,873''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭਰਾਜ]] |74851 |51.67 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਵਿਜੈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਗਲਾ]] |38421 |26.52 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਵਿਜੇ ਇੰਦਰ ਸਿੰਗਲਾ |'''67,310''' |30,812 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ]] '''</span> |- ! ੧੦੫ |102 |[[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=102|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,25,247''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਉਗੋਕੇ]] |63967 |51.07 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ]] |26409 |21.09 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਪੀਰਮਲ ਸਿੰਘ |'''57,095''' |20,784 |- ! ੧੦੬ |103 |[[ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਰਨਾਲਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=103|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,31,532''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੀਤ ਹੇਅਰ |64800 |49.27 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਤਾ |27178 |20.66 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੀਤ ਹੇਅਰ |'''47,606''' |2,432 |- ! ੧੦੭ |104 |[[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=104|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,15,462''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ |53714 |46.52 |bgcolor="{{ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)/meta/color}}"| |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)|ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) (ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ)]] |ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਕੱਟੂ |23367 |20.24 | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ |'''57,551''' |27,064 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੧੦੮ |105 |[[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=105|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,26,042''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਡਾ. ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਮਿਲ ਉਰ ਰਹਿਮਾਨ |65948 |52.32 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨਾ]] |44262 |35.12 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨਾ |'''58,982''' |12,702 |- ! ੧੦੯ |106 | [[ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਰਗੜ੍ਹ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=106|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,29,868''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੱਜਣਮਾਜਰਾ]] |44523 |34.28 |bgcolor="{{ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)/meta/color}}"| |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)|ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) (ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ)]] |[[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] |38480 |29.63 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੀਮਾਨ |'''50,994''' |11,879 |- | colspan="19" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''[[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]'''</span> |- ! ੧੧੦ |109 |[[ਨਾਭਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਾਭਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=109|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,42,819''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇਵ ਮਾਜਰਾ |82053 |57.45 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਕਬੀਰ ਦਾਸ |29453 |20.62 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ |'''60,861''' |18,995 |- ! ੧੧੧ |110 |[[ਪਟਿਆਲਾ ਦੇਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦਿਹਾਤੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=110|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,48,243''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ |77155 |52.05 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਮੋਹਿਤ ਮਹਿੰਦਰਾ |23681 |15.97 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਬ੍ਰਹਮ ਮਹਿੰਦਰਾ ਮੋਹਿੰਦਰਾ |'''68,891''' |27,229 |- ! ੧੧੨ |111 |[[ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਜਪੁਰਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=111|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,36,759''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਨੀਨਾ ਮਿੱਤਲ]] |54834 |40.1 |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |ਜਗਦੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਜੱਗਾ |32341 |23.65 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ |'''59,107''' |32,565 |- ! ੧੧੩ |113 |[[ਘਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਘਨੌਰ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=113|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,30,423''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਗੁਰਲਾਲ ਘਨੌਰ]] |62783 |48.14 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਮਦਨਲਾਲ ਜਲਾਲਪੁਰ |31018 |23.78 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਠੇਕੇਦਾਰ ਮਦਨ ਲਾਲ ਜਲਾਲਪੁਰ |'''65,965''' |36,557 |- ! ੧੧੪ |114 |[[ਸਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਨੌਰ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=114|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,65,007''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਠਾਨਮਾਜਰਾ |83893 |50.84 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਹਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ |34771 |21.07 | | bgcolor="#BD710F" |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਹਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ |'''58,867''' |48,70 |- ! ੧੧੫ |115 |[[ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=115|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,03,468''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਅਜੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ]] |48104 |46.49 |bgcolor="{{#0018A8}} | |ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ |[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |28231 |27.28 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |'''72,586''' |52,407 |- ! ੧੧੬ |116 |[[ਸਮਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਾਣਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=116|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,48,335''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਜੌੜੇ ਮਾਜਰਾ |74375 |50.14 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖੜਾ |34662 |23.37 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ |'''62,551''' |9,849 |- ! ੧੧੭ |117 |[[ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1987.htm?ac=117|title=Election Commission of India|website=results.eci.gov.in|access-date=2022-03-14}}</ref> |'''1,37,739''' | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜ਼ੀਗਰ|ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜੀਗਰ]] |81751 |59.35 |bgcolor="#0018A8" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |ਬੀਬੀ ਵਨਿੰਦਰ ਕੌਰ ਲੂੰਬਾ |30197 |21.92 | | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ |'''58,008''' |18,520 |} {| class="wikitable sortable" |- |} ਸਰੋਤ: [http://eciresults.nic.in ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218160549/http://eciresults.nic.in/ |date=2014-12-18 }} ==ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਮਿਆਰ== === ੧. ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ === '''(ੳ) ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ''' '''(ਅ) ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ''' '''(ੲ) ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ''' === ੨. ਦਲ ਬਦਲੂ === '''(ੳ) ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ''' # ਭੁਲੱਥ ਵਿਧਾਇਕ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਆਪ ਛੱਡ ਕਾਂਗਰਸ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। # ਮੌੜ ਵਿਧਾਇਕ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਆਪ ਛੱਡ ਕਾਂਗਰਸ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। # ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਇਕ ਪੀਰਮਲ ਸਿੰਘ ਆਪ ਛੱਡ ਕਾਂਗਰਸ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। # ਮਾਨਸਾ ਵਿਧਾਇਕ ਨਾਜਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨਸ਼ਾਹੀਆ ਆਪ ਛੱਡ ਕਾਂਗਰਸ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। # '''(ਅ) ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ''' # ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤਰੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। #ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਸੁਜਾਨਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। #ਅਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਟਕਸਾਲੀ) ਛੱਡ ਕੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਬ) ਵੱਲੋਂ ਅਜਨਾਲਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। #ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਛੱਡ ਕੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। #ਜੀਤਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਤੋਂ ੧ ਆਜਾਦ ਤੇ ਫਿਰ ੨ ਵਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ੧ ਵਾਰ ਅਕਾਲੀ ਵਿਧਾਇਕ ਰਹੇ। ੨੦੧੭ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਹਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਫਿਰ ਅਕਾਲੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੇ। #ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਬੱਲੂਆਣਾ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਵਾਰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇਹਾਤੀ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹਨ। #ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋਂ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਰਹੇ, ਫ਼ਿਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ' ਚ ਗਏ। 2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫ਼ਿਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ 'ਚ ਪਰਤੇ ਤੇ ਮੌੜ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। #ਕੈਪਟਨ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 2022 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਹੋਣਗੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਜੋ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ<ref>[[https://zeenews.india.com/hindi/zeephh/punjab/captain-harminder-singh-will-be-the-akali-dal-candidate-from-sultanpur-lodhi/1000803/amp|title={{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸ ਆਗੂ ਅਤੇ ਮਿਲਕਫੈੱਡ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਕੈਪਟਨ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਜ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫ਼ੜ ਲਿਆ ਹੈ।]]</ref> '''(ੲ) ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ''' === ੩. ਪਰਿਵਾਰਵਾਦ ਅਤੇ ਭਤੀਜਾਵਾਦ === ==== (ੳ) ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਬਾਦਲ) ==== # ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ|ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਜੋ ਕਿ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੀਬੀ [[ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ]] ਜੋ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹਨ , ਉਹ [[ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]] ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਲੜਨਗੇ।<ref>{{Cite web|date=15 March 2021|title=Sukhbir Badal: Will contest from Jalalabad in 2022 Punjab polls|url=https://www.indianexpress.com/article/india/sukhbir-badal-will-contest-from-jalalabad-in-2022-punjab-polls-7228488/lite/|url-status=live}}</ref> # ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ [[ਤੋਤਾ ਸਿੰਘ]] ਧਰਮਕੋਟ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਨਗੇ।<ref>{{Cite web|date=6 December 2016|title=Father, son get SAD tickets from Moga, partymen doubt their winnability|url=https://www.indianexpress.com/article/india/punjab-2017-elections-father-son-get-sad-tickets-from-moga-partymen-doubt-their-winnability-4412726/lite/|url-status=live|access-date=16 November 2021}}</ref> #[[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਸ਼੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਤੋਂ ਸਾਬਕਾ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਚੰਦੂਰਾਜਰਾ ਨੂੰ [[ਘਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਘਨੌਰ]] ਤੋਂ ਟਿਕਟ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਬੇਟਾ ਹਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ ਨੂੰ [[ਸਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਨੌਰ]] ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ [[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਨੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|title=Ticket to Chandumajra- resentment in SAD leaders over ticket allocation|url=https://www.royalpatiala.in/ticket-to-chandumajra-resentment-in-sad-leaders-over-ticket-allocation/amp/|url-status=live}}</ref> '''(ਅ) ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ''' '''(ੲ) ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ''' === ੪. ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ === ਇਸ ਵਾਰ ਅੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਧਾਇਕ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ। '''सबसे कर्जाई विधायक''' * '''राणा गुरजीत सिंह, कांग्रेस :''' 71 करोड़ * '''अमन अरोड़ा, AAP :''' 22 करोड़ * '''राणा इंद्र प्रताप सिंह, निर्दलीय :''' 17 करोड़ ''' ਸਿੱਖਿਆ :''' {| class="wikitable sortable" !ਨੰ. !ਸਿੱਖਿਆ !ਵਿਧਾਇਕ |- |੧. |5 ਵੀਂ ਪਾਸ |1 |- |੨. |8 ਵੀਂ ਪਾਸ |3 |- |੩. |10 ਵੀਂ ਪਾਸ |17 |- |੪. |12 ਵੀਂ ਪਾਸ |24 |- |੫. |ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ |21 |- |੬. |ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ |23 |- |੭. |ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ |21 |- |੮. |ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. |2 |- |੯. |ਡਿਪਲੋਮਾ ਹੋਲਡਰ |5 |} '''ਉਮਰ:''' {| class="wikitable sortable" !ਨੰ. !ਵਿਧਾਇਕ !ਸੰਖਿਆ |- |੧. |25-30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ |3 |- |੨. |31-40 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ |21 |- |੩. |41-50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ |37 |- |੪. |51-60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ |33 |- |੫. |61-70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ |21 |- |੬. |71-80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ |2 |} === ੫. ਸ਼ੁੱਧਤਾ/ ਜਾਤ-ਪਾਤ === === ੬. ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੀ ਘਾਟ === === ੭. ਅਪਰਾਧੀ === === ੮. ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ === === ੧੦. ਵਿਧਾਇਕ ਜਾਣਕਾਰੀ === {| class="wikitable sortable" !ਨੰ !ਵਿਧਾਇਕ<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/local/punjab/news/punjab-assembly-sessionoath-will-be-administered-to-117-mlas-new-cm-bhagwant-mann-129523235.html|title=ਵਿਧਾਇਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 2022 ਚੌਣਾਂ}}</ref> !ਸੰਖਿਆ |- |੧. |ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ |90 |- |੨. |ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ |17 |- |੩. |ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ |6 |- |੪. |ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ |3 |- |੫. |ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ |1 |} ==ਚੌਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ== === ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਗਠਨ === === ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ === ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== [[ਮਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ]] [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2027]] [[2020 ਦੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ]] [[ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੌਣਾਂ 2019]] [[ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2024]] [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ)]] [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ|ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਸੂਚੀ]] [[ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ 2020 -2021]] [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਮੁਨਸੀਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਚੌਣਾਂ 2021]] [[2022 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ]] ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] fwiyot5cxs74d4gcly6fd36e6eyhup0 0 137058 836259 830005 2026-04-02T20:57:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836259 wikitext text/x-wiki '''ਹਵੇਲੀ ਬਰੂਦ ਖ਼ਾਨਾ''' 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ [[ਹਵੇਲੀ|ਹਵੇਲੀ ਹੈ]] ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] [[ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ|ਸ਼ਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thefridaytimes.com/tft/the-old-world-charms-of-mian-salli/|title=The old world charms of Mian Salli|publisher=thefridaytimes}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://walledcitylahore.gop.pk/haveli-barood-khana/4|title=Walled City Lahore - Havelis Of Lahore|publisher=walledcitylahore.gop.pk|access-date=2021-09-09|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429111326/https://walledcitylahore.gop.pk/haveli-barood-khana/4/|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲੀਆ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਵੇਲੀ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2015/05/30/gems-of-lahore-the-havelis/|title=Gems of Lahore — The Havelis|publisher=pakistantoday.com.pk}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਸਿੱਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ|ਹਵੇਲੀ ਬਰੂਦ ਖਾਨਾ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫੌਜ]] ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਜਨਰਲ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ। ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਅਫਸਰ ਦੇ ਘਰ ਬਾਰੂਦ ਰੱਖਣਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਆਮ ਰਵਾਜ ਸੀ। [[ਲਹੌਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ|ਹਵੇਲੀ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ]] ਬਾਹਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡੀਪੂ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿੱਧਾ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਬਰੂਦ ਖਾਨਾ" ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਅਸਲਾ ਡੀਪੋ"। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਯੂਸਫ ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਲਾਹੂਦੀਨ ਨੇ ਹਵੇਲੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਮੀਆਂ ਕਰੀਮ ਬਖਸ਼ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1870 ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਹਵੇਲੀ ਬਰੂਦ ਖ਼ਾਨਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਹ ਹਵੇਲੀ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ]] ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਨੇਤਾ [[ਮੀਆਂ ਅਮੀਰੁੱਦੀਨ]] ਦਾ ਘਰ ਸੀ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਲਿਮ ਲਾਰਡ ਮੇਅਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/641240|title=Flashback: From guns to roses|publisher=dawn.com}}</ref> == ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ == ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਛੱਤ ਲੱਕੜ ਦੇ ਤਖਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਰਮ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਹਵੇਲੀ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ। 1901 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ਹਵੇਲੀ ਨੂੰ ''ਜ਼ਨਾਨ ਖ਼ਾਨਾ'' ਅਤੇ ''ਮਰਦਾਨ ਖ਼ਾਨਾ'' ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ''ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੱਚ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਿੱਖ ਪਵਿੱਤਰ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਗ੍ਰੰਥ, ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਮਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਦੇ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557657-music-never-stops-in-yousaf-salahuddin-barood-khana-haveli|title=Where the music never stops…|publisher=The News}}</ref> == ਟਿਕਾਣਾ == ਹਵੇਲੀ ਬਰੂਦ ਖ਼ਾਨਾ ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਟਕਸਾਲੀ ਗੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਹੱਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ,ਪੀਰ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਨੌਗਜਾਹ ਦੇ ਅਸਥਾਨ, ਜਾਮੀਆ ਮਸਜਿਦ ਹੰਫੀਆ ਅਤੇ [[ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ|ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਨੇੜੇ]] ਵੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ ਬਣਾਈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1113813/corner-ali-shah/|title=The corner: Ali Shah|publisher=tribune.com.pk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://insidelahore.com/1634-2/|title=Inside the Walled City of Lahore|publisher=insidelahore.com|access-date=2021-09-09|archive-date=2021-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909012818/https://insidelahore.com/1634-2/|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210909012818/https://insidelahore.com/1634-2/ |date=2021-09-09 }}</ref> == ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ == ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। [[ਬਸੰਤ - ਪਤੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ (ਪੰਜਾਬ)|ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ]] ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਸਾਲਾਂ-ਬੱਧੀ ਰਾਇਲਟੀ, ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ, ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ਾਮ, ਟੀਵੀ / ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ, ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ। ''[[ਖ਼ੁਦਾ ਕੇ ਲੀਏ|ਫਿਲਮ ਖ਼ੁਦਾ ਕੇ ਲੀਏ]]'' ਦੇ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇੱਥੇ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰ ''ਵਿਰਸਾ: ਹੈਰੀਟੇਜ ਰਿਵਾਈਵਡ'' ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.youlinmagazine.com/story/yusuf-salahuddin-guardian-of-cultural-heritage/MTgx|title=Yusuf Salahuddin: Guardian of Cultural Heritage|publisher=youlinmagazine}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://newslinemagazine.com/magazine/interview-mian-yusuf-salahuddin/|title=Interview: Mian Yusuf Salahuddin|publisher=newslinemagazine|access-date=2021-09-09|archive-date=2018-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627045931/https://newslinemagazine.com/magazine/interview-mian-yusuf-salahuddin/|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਮਕਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵੇਲੀਆਂ]] 20dk8a7uhcbasnvff8i346a9lsur6s8 0 139522 836251 750832 2026-04-02T19:01:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836251 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=ਹਰਜੋਤ ਕਮਲ ਸਿੰਘ|successor=|birth_date=1950-09-16|children=1 ਮੁੰਡਾ, 1 ਕੁੜੀ|profession=ਬਿਜ਼ਨਸ, ਡਾਕਟਰ|mother=ਬੀਬੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੌਰ|father=ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|residence=ਅਜੀਤਵਾਲ, ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ ਜਿਲ੍ਹਾ - ਮੋਗਾ , ਪਿੰਨ - 142053|spouse=ਡਾ. ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ|term=2017-2022|predecessor=|image=|office=<font color="#0645ad">ਵਿਧਾਇਕ, ਪੰਜਾਬ</font>|constituency=[[ਮੋਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]]|party=[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]]|term2=|successor2=|predecessor2=|constituency2=|birth_place=ਟਾਂਡਾ}}'''ਹਰਜੋਤ ਕਮਲ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਤੇ ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ ਵਿਚ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (ਐਮਐਲਏ) ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਮੋਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ।<ref>{{Cite news|url=http://www.punjabassembly.nic.in/index.php/members/detail/218|title=ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਡੀ ਵਿਧਾਇਕ}}</ref> == ਦਲ ਬਦਲੀ == [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022]] ਵਿੱਚ ਟਿਕਟ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਨਰਾਜ਼ ਵਿਧਾਇਕ ਹਰਜੋਤ ਕਮਲ ਭਾਜਪਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹਰਜੋਤ ਕਮਲ ਨੇ ਟਿਕਟ ਕੱਟਣ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾ ਅੰਦਰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦਫਤਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ।<ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/moga-congress-mla-harjot-kamal-join-bjp-300955.html|title=ਟਿਕਟ ਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਿਧਾਇਕ ਹਰਜੋਤ ਕਮਲ ਭਾਜਪਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2017-2022]] c2kqgip8yi3zie6upza9rjtjw6jueql 0 139911 836270 821121 2026-04-02T23:46:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 5 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836270 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:2022_Punjab_Legislative_Assembly_election_results.svg|right|266x266px]] 2022 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਜੋ ਕਿ 20 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਤੈਅ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ 117 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। == ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ == {| class="wikitable sortable" !ਨੰ. ! ਵੇਰਵਾ ! ਗਿਣਤੀ |- ! 1. |ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ |2263 |- ! 2. |ਚੌਣਾਂ ਲੜ ਰਹੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾ |1304 |- ! 3. |ਦਾਗੀ ਉਮੀਦਵਾਰ |314 |- ! 4. |ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਠੀਕ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ |1516 |- !5. | ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ |598 |- ! 6 |ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਵਾਪਿਸ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ |152 |} ਸਰੋਤ:- ਕੇਵਾਈਸੀ- ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਐੱਪ == ਉਮੀਦਵਾਰ ਅੰਕੜੇ == {| class="wikitable sortable" !ਨੰਬਰ !ਵੇਰਵਾ<ref>{{Cite web|url=https://m.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/punjab-elections-1342098|title=ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜ ਰਹੇ 1,304 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ’ਚ 2 ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਤੇ 93 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ}}</ref> !ਗਿਣਤੀ |- !1. |ਕੁੱਲ ਉਮੀਦਵਾਰ |1304 |- !2. |ਪੁਰਸ਼ ਉਮੀਦਵਾਰ |1209 |- !3. |ਔਰਤਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ |93 |- !4. |ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ |2 |- !5. |25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ |9 |- !6. |80 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ |6 |} == ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਾਖਰਤਾ == ਪ੍ਰਮੁੱਖ 4 ਪਾਰਟੀਆਂ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]], [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]], [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 467 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" !ਨੰ !ਯੋਗਤਾ !ਉਮੀਦਵਾਰ !ਕਾਂਗਰਸ !ਆਪ !ਅਕਾਲੀ+ !ਭਾਜਪਾ |- !1. |ਪੀ ਐੱਚ ਡੀ |5 |1 |3 |0 |1 |- !2. |ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ |73 |17 |21 |15 |20 |- !3. |ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ (ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ) |91 |20 |28 |26 |17 |- !4. |ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ |111 |32 |20 |30 |29 |- !5. |12 ਵੀਂ |74 | | | | |- !6. |10 ਵੀਂ |70 | | | | |- !7. |8 ਵੀਂ |24 | | | | |- !8. |5 ਵੀਂ |4 | | | | |- !9. |ਚੌਥੀ |1 | | | | |- !10. |ਸਾਖਰ |1 | | | | |- !11. |ਅਨਪੜ੍ਹ |2 | | | | |- !12. |ਕੁੱਲ |456 | | | | |} == ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ == {| class="wikitable sortable" ! colspan="6" |ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਿਹਰੇ |- !ਨੰ. !ਤਸਵੀਰ !ਉਮੀਦਵਾਰ !ਐਲਾਨ !ਹਲਕਾ !ਪਾਰਟੀ |- !1. |[[File:Balbir Singh Rajewal.jpg|150px]] |[[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜੇਵਾਲ]] |25 ਦਿਸੰਬਰ 2021<ref>{{Cite web|url=https://rozanaspokesman.in/amp/news/punjab/251221/22-organizations-with-samyukta-samaj-morcha-set-foot-in-politics.html|title=22 ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ 'ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ' ਨਾਲ ਧਰਿਆ ਸਿਆਸਤ 'ਚ ਪੈਰ, ਰਾਜੇਵਾਲ ਹੋਣਗੇ CM ਚਿਹਰਾ|access-date=2022-02-06|archive-date=2023-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601172807/https://www.rozanaspokesman.in/amp/news/punjab/251221/22-organizations-with-samyukta-samaj-morcha-set-foot-in-politics.html|url-status=dead}}</ref> |[[ਸਮਰਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਰਾਲਾ]] |ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ |- !2. | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagwant Mann.png|220x220px]] |[[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] |18 ਜਨਵਰੀ 2022<ref>{{Cite web|url=https:punjab.news18.com/amp/news/punjab/after-announcement-bhagwant-mann-cm-candidate-his-mother-became-emotional-301811.html|title=ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਣ ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਵੁਕ ਹੋਈ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦੀ ਮਾਂ, ਸੁਣੋ ਕੀ ਕਿਹਾ}}</ref> |[[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]] |ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ |- !3. |[[File:Charanjit Singh Channi.png|150px]] |[[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ]] |6 ਫਰਵਰੀ 2022<ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/congress-announces-chief-ministerial-candidate-in-all-punjab-assembly-elections-310425.html|title=ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਚੰਨੀ ਨੂੰ ਐਲਾਨਿਆ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਿਹਰਾ|access-date=2022-02-06|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206121403/https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/congress-announces-chief-ministerial-candidate-in-all-punjab-assembly-elections-310425.html|url-status=dead}}</ref> | # [[ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ]] # [[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]] |ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ |} ==ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ == {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੌਣ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ |- !1. |[[File:ParkashSinghBadal.JPG|150px]] |[[ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] |[[ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲੰਬੀ]](ਹਾਰੇ) |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |- !2. |[[File:Rajinder Kaur Bhattal.jpg|150px]] |[[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ]] |[[ਲਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲਹਿਰਾ]](ਹਾਰੇ) |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |- !3 |[[File:Amarinder Singh.jpg|150px]] |[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |[[ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]](ਹਾਰੇ) |ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਕਾਂਗਰਸ |} == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਮੀਦਵਾਰ == {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |ਚੌਣ ਹਲਕਾ | colspan="2" align="center" bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> | colspan="2" align="center" bgcolor="{{#026D37}}" |<span style="color:white;">'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ'''</span> | colspan="2" align="center" bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> | colspan="2" align="center" bgcolor="#BD710F" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. + ਬਸਪਾ''' <ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/shiromani-akali-dal-announces-64-candidates-for-assembly-elections-251095.html|title=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ 64 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ|date=|website=ਨਿਊਜ਼18 ਪੰਜਾਬ|access-date=2022-02-04|archive-date=2021-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115041726/https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/shiromani-akali-dal-announces-64-candidates-for-assembly-elections-251095.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabijagran.com/lite/punjab/chandigarh-akali-dal-and-bsp-exchanged-4-seats-8948577.html|title=Punjab Assembly Election 2022: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੇ ਬਸਪਾ ਨੇ 4 ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ,ਸ਼ਾਮਚੁਰਾਸੀ ਤੋਂ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਰਾਂ ਹੋਣਗੇ BSP ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/punjabi/ptcnewspunjabi-epaper-ptcpunj/sukhabir+singh+badal+ne+2022+diaa+vidhan+sabha+chona+lai+4+hor+umidavara+da+kita+ailan-newsid-n325210834?listname=topicsList&index=1&topicIndex=0&mode=pwa&action=scroll|title=ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਸੁਨਾਮ ਤੋਂ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਲਹਿਰਾ ਤੋਂ ਭਾਈ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਹਰਪਾਲ ਜੁਨੇਜਾ ਅਤੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਤੋਂ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮੇਘ (ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ) ਨੂੰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਿਆ ਹੈ।}}</ref><span style="color:white;"><span style="color:white;"><span style="color:white;"><ref>[https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/the-akali-dal-has-announced-two-more-candidates-for-the-assembly-elections-264525.html%7Ctitle= ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਦੋ ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨ, 76 ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੋਏ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>[https://punjabi.abplive.com/news/punjab/punjab-assembly-elections-2022-akali-dal-exchanges-seats-with-bsp-632050/amp <nowiki>› punjab Web results ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਬਸਪਾ ਨਾਲ ਬਦਲੀਆਂ ਸੀਟਾਂ - ABP Sanjha]</nowiki></ref><ref>[https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/city/chandigarh-1/shiromani-akali-dal-president-sukhbir-singh-badal-announces-candidate/pb20211022165433346%7Cਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਐਲਾਨੇ ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></span></span></span></span> | colspan="2" align="center" bgcolor="{{#ffffff}}" |ਹੋਰ |- !ਨੰਬਰ !ਨਾਮ !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ<ref>{{Cite news|url=https://m.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/the-first-list-of-congress-candidates-released--these-new-faces-in-the-fray-1337049%3famp|title=ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ, ਚੋਣ ਮੈਦਾਨ ''ਚ ਉਤਾਰੇ ਇਹ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-aap-candidate-amandeep-singh-ashu-bangar-from-ferozepur-rural-joins-congress-ks-301461.html|title='ਆਪ' ਉਮੀਦਵਾਰ ਆਸ਼ੂ ਬਾਂਗੜ ਹੁਣ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਲੜੇਗਾ ਚੋਣ, CM ਚੰਨੀ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਪਾਰਟੀ 'ਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/congress-announces-second-list-of-23-candidates-for-punjab-election-2022-305285.html|title=ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸੂਚੀ|access-date=2022-02-04|archive-date=2022-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128012023/https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/congress-announces-second-list-of-23-candidates-for-punjab-election-2022-305285.html|url-status=dead}}</ref> !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ <ref>{{Cite news|url=https://punjabi.sachkahoon.com/united-kisan-morcha-releases-first-list-of-candidates-10-candidates-announced/|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ, 10 ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨੇ|access-date=2022-02-04|archive-date=2022-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204132531/https://www.punjabi.sachkahoon.com/united-kisan-morcha-releases-first-list-of-candidates-10-candidates-announced/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rozanaspokesman.in/news/punjab/170122/united-social-front-releases-second-list-of-30-candidates.html|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ 30 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/punjab-elections-gurnam-charuni-announce-9-candidates-641464/amp|title=ਗੁਰਨਾਮ ਚੜੂਨੀ ਨੇ ਐਲਾਨੇ ਨੌਂ ਉਮੀਦਵਾਰ}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/state/ludhiana/sanyukt-smaaj-morcha-releases-third-list-of-candidates/pb20220119184044225|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ ਵਲੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/city/chandigarh-1/sanyukt-samaj-morcha-releases-fourth-list-of-candidates-for-assembly-elections/pb20220122201119419|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ ਵਲੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.babushahi.com/punjabi/full-news.php?id=144039|title=ਰਾਜੇਵਾਲ ਮੋਰਚੇ ਵਲੋਂ 8 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/punjab-election-2022-ssm-announces-12-more-candidates-for-punjab-assembly-election-642306|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲੋਂ 12 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ , ਜਾਣੋਂ ਕਿਸਨੂੰ ਮਿਲੀ ਟਿਕਟ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-kisan-sangharsh-party-president-gurnam-chadhuni-announces-candidate-from-bhulath-constituency-ks-305929.html|title=ਗੁਰਨਾਮ ਚੜ੍ਹੂਨੀ ਨੇ ਭੁਲੱਥ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ|access-date=2022-02-04|archive-date=2022-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128014106/https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-kisan-sangharsh-party-president-gurnam-chadhuni-announces-candidate-from-bhulath-constituency-ks-305929.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dailyhamdard.com/united-social-front-releases-list-of-4-more-candidates/|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲੋਂ 4 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.babushahi.in/full-news.php?id=143643|title=ਰਾਜੇਵਾਲ ਦੇ ਵੋਟ- ਮੋਰਚੇ ਨੇ 17 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ ( ਵੀਡੀਉ ਵੀ ਦੇਖੋ )}}</ref> !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/punjab-assembly-elections-aap-announces-first-list-of-10-candidates/articleshow/87665689.cms|title=AAP Punjab Candidates: Punjab assembly elections; AAP announces first list of 10 candidates {{!}} Chandigarh News - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=14 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abplive.com/news/india/punjab-assembly-elections-2022-aam-aadmi-party-announce-30-candidate-see-list-here-2014067|title=पंजाब चुनाव के लिए आम आदमी पार्टी ने किया 30 उम्मीदवारों के नामों का एलान, देखें लिस्ट|last=Live|first=A. B. P.|date=2021-12-10|website=www.abplive.com|language=hi|access-date=2021-12-10}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/aam-aadmi-party-released-the-third-list-for-the-2022-elections-291397.html|title=ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸੂਚੀ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/aam-aadmi-party-fourth-list-of-candidates-released-punjab-assembly-elections-2022-639353/amp|title=ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸੂਚੀ, ਜਾਣੋ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ ਟਿਕਟ|date=26 Dec 2021 06:15 PM}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ptcnews.tv/aap-releases-fifth-list-of-candidates-find-out-who-got-the-ticket-from-where|title=‘ਆਪ’ ਵੱਲੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ, ਜਾਣੋ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ ਟਿਕਟ|last=ਇਸ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 15 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.etvbharat.com/amp/punjabi/punjab/city/chandigarh-1/aap-has-released-the-sixth-list-of-candidates-punjab-assembly-elections-2022/pb20211230175458298|title=ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://m.punjabitribuneonline.com/news/Punjab/aap-releases-seventh-list-of-candidates-with-five-more-names-123649|title=‘ਆਪ’ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਲਾਲੀ ਮਜੀਠੀਆ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਟਿਕਟ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjabilokchannel.com/%E0%A8%86%E0%A8%AA-%E0%A8%A8%E0%A9%87-2022-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%9A%E0%A9%8B%E0%A8%A3%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%89%E0%A8%AE%E0%A9%80%E0%A8%A6-2/|title=‘ਆਪ’ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਸੂਚੀ ਕੀਤੀ ਜਾਰੀ|access-date=2022-02-04|archive-date=2022-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107141051/https://punjabilokchannel.com/%e0%a8%86%e0%a8%aa-%e0%a8%a8%e0%a9%87-2022-%e0%a8%a6%e0%a9%80%e0%a8%86%e0%a8%82-%e0%a8%9a%e0%a9%8b%e0%a8%a3%e0%a8%be%e0%a8%82-%e0%a8%b2%e0%a8%88-%e0%a8%89%e0%a8%ae%e0%a9%80%e0%a8%a6-2/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/aam-aadmi-party-has-released-the-ninth-list-of-candidates-for-the-2022-assembly-elections-640548/amp|title=ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਸੂਚੀ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://m.punjabitribuneonline.com/news/Punjab/aap-announces-three-more-candidates-126548|title=ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਤਿੰਨ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/rajnish-dahiya-new-candidate-of-aap-from-ferozepur-rural-301605.html|title=ਆਸ਼ੂ ਬਾਂਗੜ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ 'ਚ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਆਪ' ਨੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ|access-date=2022-02-04|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183148/https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/rajnish-dahiya-new-candidate-of-aap-from-ferozepur-rural-301605.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/aap-releases-last-list-for-assembly-elections-announces-4-candidates-1338242|title='ਆਪ' ਵੱਲੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਆਖਰੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ, 4 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ}}</ref> !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ<ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-akali-dal-has-declared-former-mla-jalal-usma-as-its-candidate-from-baba-bakala-ks-303981.html|title=ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਤੋਂ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਜਲਾਲਉਸਮਾ ਨੂੰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਿਆ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-bahujan-samaj-party-announces-first-list-of-14-candidates-ks-303061.html|title=ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 14 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਐਲਾਨੀ, ਜਾਣੋ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਟਿਕਟ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/bsp-releases-second-list-for-assembly-elections--announces-6-candidates-1339041|title=ਬਸਪਾ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ 6 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabijagran.com/punjab/chandigarh-akali-dal-declared-parminder-sohana-as-its-candidate-from-mohali-9014561.html|title=ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਹਾਣਾ ਨੂੰ ਮੋਹਾਲੀ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਿਆ}}</ref> !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |1. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੋਨੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਮਧਾਰੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਅਜੇ ਗੁਪਤਾ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਬੀਬੀ ਦਲਬੀਰ ਕੌਰ | | |- |2. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੁ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜੀਵਨਜੋਤ ਕੌਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ | | |- |3. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਉੱਤਰੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਨੀਲ ਦੁੱਤੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁੰਵਰ ਵਿਜੇ ਪ੍ਰਤਾਪ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ]] | | |- |4. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਇੰਦਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੋਲਾਰੀਆ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਇੰਦਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿੱਝਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਤਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | | |- |5. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੱਛਮੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਵੇਰਕਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਡਾ. ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੇੇਰਕਾ | | |- |6. |[[ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਜਨਾਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਹਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ|ਹਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ]] | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਲਵ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਅਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ | | |- |7. |[[ਅਟਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਟਾਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਸਿਆਲਕਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਏ. ਡੀ. ਸੀ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਰਣੀਕੇ]] | |- |8. |[[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਭਲਾਈਪੁਰ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਗੁਰਨਾਮ ਕੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਲਾਲਉਸਮਾ | | |- |9. |[[ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਡੈਨੀ ਬੰਡਾਲਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਉਦ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਈਟੀਓ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ | | |- |10. |[[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਜੀਠਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਜਗਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਜੱਗਾ ਮਜੀਠੀਆ) | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ ਮਜੀਠੀਆ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ | | |- |11. |[[ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਖਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰੀਆ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਿਡੀਆਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਪੋਕੇ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |12. |[[ਬਟਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਟਾਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਅਸ਼ਵਨੀ ਸੇਖੜੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸ਼ੈਰੀ ਕਲਸੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਛੋਟੇਪੁਰ | | |- |13. |[[ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਾਨੌਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਰਵੀਕਰਨ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ | | |- |14. |[[ਦੀਨਾ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦੀਨਾ ਨਗਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਅਰੁਣਾ ਚੌਧਰੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਕਮਲਜੀਤ ਚਾਵਲਾ | | |- |15. |[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਧੀਨੰਗਲ]] | | |- |16. |[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਬਰਿੰਦਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਹੜਾ]] | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਇੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਮਨ ਬਹਿਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ | | |- |17. |[[ਕਾਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਾਦੀਆਂ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਸੇਖਵਾਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ | | |- |18. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰ ਨੰਗਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਡਾ. ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੇ.ਜੇ. | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਰਾਜਨਬੀਰ ਸਿੰਘ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |19. |[[ਖੇਮ ਕਰਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੇਮ ਕਰਨ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਚੋ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਧੁੰਨ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ ਵਲਟੋਹਾ<ref>[https://www./amp/s/zeenews.india.com/hindi/zeephh/politics/sukhbir-badal-annouced-virsa-singh-valtoha-candidate-for-khemkaran-seat/866259/amp%7Ctitle= ਜਿਸ ਸੀਟ `ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ `ਚ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿਆਸੀ ਕਲੇਸ਼, ਉਸ ਹਲਕੇ `ਚ ਸੁਖਬੀਰ ਨੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ, ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ ਵਲਟੋਹਾ ਖੇਮਕਰਨ ਤੋਂ ਹੋਣਗੇ ਅਕਾਲੀ ਉਮੀਦਵਾਰ]</ref> | | |- |20. |[[ਪੱਟੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪੱਟੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਲਾਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਅਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ | | |- |21. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਕੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਾਂਡਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲਪੁਰਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾ]] | | |- |22. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਧਰਮਬੀਰ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ|ਡਾ. ਧਰਮਬੀਰ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਡਾ. ਸੁਖਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |23. |[[ਭੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੋਆ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਯੁੱਧਵੀਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਲਾਲ ਚੰਦ ਕਟਾਰੂਚੱਕ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਰਾਕੇਸ਼ ਮਹਾਸ਼ਾ | | |- |24. |[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਅਮਿਤ ਵਿਜ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਵਿਭੂਤੀ ਸ਼ਰਮਾ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਜਯੋਤੀ ਭੀਮ | | |- |25. |[[ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਜਾਨਪੁਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਨਰੇਸ਼ ਪੁਰੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਬਿਸ਼ਨ ਦਾਸ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਮਿਤਾ ਸਿੰਘ ਮੰਟੋ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |26. |[[ਆਦਮਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਦਮਪੁਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੁੱਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਟਲੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਹੀਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜੀਤ ਲਾਲ ਭੱਟੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਟੀਨੂੰ]] | | |- |27. |[[ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | | |- |28. |[[ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਰਜਿੰਦਰ ਬੇਰੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਮਨ ਅਰੋੜਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਚੰਦਨ ਗਰੇਵਾਲ | | |- |29. |[[ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੂਨੀਅਰ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਦੇਸ ਰਾਜ ਜੱਸਾਈ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਦਿਨੇਸ਼ ਢੱਲ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਲੁਬਾਣਾ | | |- |30. |[[ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਰਿੰਕੂ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸ਼ੀਤਲ ਅੰਗੂਰਾਲ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਅਨਿਲ ਮੀਨੀਆ | | |- |31. |[[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਚੌਧਰੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਾਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡੀਸੀਪੀ ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਐਡਵੋਕੇਟ ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ | | |- |32. |[[ਨਕੋਦਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਕੋਦਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਡਾ. ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਧਈਆ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਮਾਸਟਰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਨ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਵਡਾਲਾ]] | | |- |33. |[[ਫਿਲੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਿਲੌਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੌਧਰੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਜੇ ਕੁਮਾਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਪ੍ਰਿੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] | | |- |34. |[[ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਹਕੋਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਲਾਡੀ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਕਕਰਕਲਾਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾੜ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |35. |[[ਚੱਬੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚੱਬੇਵਾਲ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਡਾ. ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਚੱਬੇਵਾਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੱਬੇਵਾਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਥੰਡਲ | | |- |36. |[[ਦਸੂਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਸੂਆ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਅਰੁਣ ਡੋਗਰਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਾਮ ਲਾਲ ਸੰਧੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ | | |- |37. |[[ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਅਮਰਪ੍ਰੀਤ ਲਾਲੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਡਾ. ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜੈ ਕਿਸ਼ਨ ਰੌੜੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲੇਵਾਲ | | |- |38. |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਾਮ ਅਰੋੜਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਐਡਵੋਕੇਟ ਹਰਿੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਪੰ. ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ੰਕਰ ਜਿੰਪਾ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਹਾਰ | | |- |39. |[[ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੁਕੇਰੀਆਂ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਇੰਦੂ ਬਾਲਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਮੁਲਤਾਨੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਬੀ | | |- |40. |[[ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਅਧੀਆ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਠੇਕੇਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਰਵਜੋਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਇੰਜੀ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਰ | | |- |41. |[[ਉੜਮੁੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਉੜਮੁੜ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਗਿਲਜੀਆਂ|ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਗਿਲਜ਼ੀਆਂ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਗਿੱਲ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲੱਖੀ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |42. |[[ਭੁਲੱਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੋਲੱਥ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੁਬਾਣਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ]] | | |- |43. |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਰਾਣਾ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ਨ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਮੰਜੂ ਰਾਣਾ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੈਪਈ | | |- |44. |[[ਫਗਵਾੜਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਗਵਾੜਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਚੌਧਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਰਾਮ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗੜ੍ਹੀ | |- |45. |[[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਕੈਪਟਨ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ<ref>[[https://www.ptcnews.tv/captain-harminder-singh-sad-candidate-from-sultanpur-lodhi-in-the-2022-elections%7Ctiitle={{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ਕੈਪਟਨ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 2022 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਹੋਣਗੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ</ref> | | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ(ਐਸ.ਬੀ.ਐਸ ਨਗਰ) /ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |46. |[[ਬੰਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੰਗਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਸੁੰਡ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਮਾਹਿਲ ਖੁਰਦ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹਾਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਡਾ. ਸੁੱਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖੀ | | |- |47. |[[ਬਲਾਚੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਲਾਚੌਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਦਰਸ਼ਨ ਲਾਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸੰਤੋਸ਼ ਕਟਾਰੀਆ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸੁਨੀਤਾ ਚੌਧਰੀ | | |- |48. |[[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਬਾਲੀਚਿੱਕੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਜੀਦਪੁਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਲਲਿਤ ਮੋਹਨ 'ਬੱਲੂ' ਪਾਠਕ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਡਾ. ਨਛੱਤਰ ਪਾਲ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |49. |[[ਆਤਮ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਤਮ ਨਗਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਰਵਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰੀਸ਼ ਰਾਏ ਧੰਦਾ | | |- |50. |[[ਦਾਖਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਾਖਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕੈਪਟਨ ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਖੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੇ. ਐੱਨ. ਐੱਸ. ਕੰਗ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਯਾਲੀ | | |- |51. |[[ਗਿੱਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਲ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵੈਦ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਾਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਲਵਲੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸੰਗੋਵਾਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ | | |- |52. |[[ਜਗਰਾਉਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਗਰਾਉਂ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੱਗਾ ਹਿੱਸੋਵਾਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਡੱਲਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |[[ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਣੂਕੇ|ਸਰਵਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਣੂਕੇ]] | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਐੱਸ ਆਰ ਕਲੇਰ | | |- |53. |[[ਖੰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੰਨਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਗੁਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਕੋਟਲੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੁਖਵੰਤ ਸਿੰਘ ਟਿੱਲੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਤਰੁਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੁੰਡ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬੀਬੀ ਜਸਦੀਪ ਕੌਰ | | |- |54. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦਾਵਾਰ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸ਼ਿਵਮ ਅਰੋੜਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਸ਼ੋਕ 'ਪੱਪੀ' ਪ੍ਰਾਸ਼ਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪ੍ਰੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪਾਲੀ | | |- |55. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੰਜੀਵ ਤਲਵਾਰ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਭੋਲਾ' ਗਰੇਵਾਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | | |- |56. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰਾਕੇਸ਼ ਪਾਂਡੇ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਐਡਵੋਕੇਟ ਵਰਿੰਦਰ ਖਾਰਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਮਦਨ ਲਾਲ ਬੱਗਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਆਰ. ਡੀ. ਸ਼ਰਮਾ | | |- |57. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਈਸ਼ਵਰ ਜੋਤ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕੌਰ ਛੀਨਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਗਾਬੜੀਆ | | |- |58. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਆਸ਼ੂ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਤਰੁਣ ਜੈਨ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਮਹੇਸ਼ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ | | |- |59. |[[ਪਾਇਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਾਇਲ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਲਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਲੱਖਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸਿਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਮਾਨਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਸਪੁਰਾ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਡਾ. ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ | | |- |60. |[[ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਏਕੋਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕਮੀਲ ਅਮਰ ਸਿੰਘ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਠੇਕੇਦਾਰ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ | | |- |61. |[[ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਾਹਨੇਵਾਲ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਵਿਕਰਮ ਬਾਜਵਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੋਲ. ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰੋਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀਆਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | | |- |62. |[[ਸਮਰਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਰਾਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰਾਜਾ ਗਿੱਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |[[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜੇਵਾਲ]] | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |63. |[[ਘਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਘਨੌਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਮਦਨਲਾਲ ਜਲਾਲਪੁਰ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਐਡਵੋਕੇਟ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਲਾਲ ਘਨੌਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ | | |- |64. |[[ਨਾਭਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਾਭਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਧਰਮਸੋਤ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਬਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਬਿੱਟੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇਵ ਮਾਜਰਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਕਬੀਰ ਦਾਸ | | |- |65. |[[ਪਟਿਆਲਾ ਦੇਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦੇਹਾਤੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਮੋਹਿਤ ਮਹਿੰਦਰਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਧਰਮਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਚੱਠਾ | | |- |66. |[[ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਵਿਸ਼ਣੂ ਸ਼ਰਮਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸੋਹਾਲੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਜੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰਪਾਲ ਜੁਨੇਜਾ | | |- |67. |[[ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਜਪੁਰਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਰਪਾਲਪੁਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਨੀਨਾ ਮਿੱਤਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | | |- |68. |[[ਸਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਨੌਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਹਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮਾਨ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦੀਪੁਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਠਾਨਮਾਜਰਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ | | |- |69. |[[ਸਮਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਾਣਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਰਛਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੋੜਾਮਾਜਰਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਜੋਰਮਾਜਰਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖੜਾ | | |- |70. |[[ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੱਗਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜੀਗਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬੀਬੀ ਵਨਿੰਦਰ ਕੌਰ ਲੂੰਬਾ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |71. |[[ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਰਗੜ੍ਹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੁਮੀਤ ਸਿੰਘ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸਤਵੀਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਾਜਨਮਾਜਰਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਝੁੰਡਾ | | |- |72. |[[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਦਲਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਦਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗੋਲਡੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਲਾਲ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |[[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੰਦ ਗਰਗ | | |- |73. |[[ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਿੜ੍ਹਬਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਰਟੌਲ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |[[ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ]] | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ | | |- |74. |[[ਲਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲਹਿਰਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਡੇਵਾਲਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਬਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੋਇਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲੋਂਗੋਵਾਲ | | |- |75. |[[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਐਡਵੋਕੇਟ ਜੁਲਿਫਕਾਰ ਅਲੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਮਿਲ ਉਰ ਰਹਿਮਾਨ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਨੁਸਰਤ ਅਲੀ ਖਾਨ | | |- |76. |[[ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਵਿਜੈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਗਲਾ]] | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਜਗਦੀਪ ਮਿੰਟੂ ਤੂਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭਰਾਜ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਵਿਨਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਲਡੀ | | |- |77. |[[ਸੁਨਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੁਨਾਮ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੀਮਾਨ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਮਨ ਅਰੋੜਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |78. |[[ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ 'ਲਾਡੀ' | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਬਾਬਾ ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਮਿਤ ਰਾਠਾਂ ਕੋਟਫੱਤਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ | | |- |79. |[[ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਹਰਮਿਲਾਪ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸਰੂਪ ਚੰਦ ਸਿੰਗਲਾ | | |- |80. |[[ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਕਲੀਆ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਮਾਸਟਰ ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕੋਟਫ਼ੱਟਾ | | |- |81. |[[ਮੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੌੜ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਡਾ. ਮਨੋਜ ਬਾਲਾ ਬਾਂਸਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |[[ਲੱਖਾ ਸਿਧਾਣਾ]] | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸੁਖਵੀਰ ਮਾਈਸਰ ਖਾਨਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | | |- |82. |[[ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗੜ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਜਸਕਰਨ ਬੁੱਟਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸਿਕੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਲੂਕਾ | | |- |83. |[[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਖੁਸ਼ਬਾਜ ਸਿੰਘ ਜਟਾਣਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |[[ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ|ਪ੍ਰੋ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ]] | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜੀਤਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ<ref>[https://www./amp/s/www.rozanaspokesman.in/amp/news/punjab/130421/sukhbir-badal-declared-jeet-mahinder-singh-sidhu-as-his-candidate-from.html%7C title= ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਜੀਤਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਿਆ]</ref> | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |84. |[[ਬੱਲੂਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਲੂਆਣਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਕੁਲਾਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ 'ਗੋਲਡੀ' ਮੁਸਾਫਿਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮੇਘ | | |- |85. |[[ਅਬੋਹਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਬੋਹਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੰਦੀਪ ਜਾਖੜ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਦੀਪ ਕੰਬੋਜ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਰਿਣਵਾ | | |- |86. |[[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁਬਾਇਆ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਵਨਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹੰਸਰਾਜ ਜੋਸਨ | | |- |87. |[[ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਫਲੀਆਂਵਾਲਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੱਡੀਆਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ 'ਗੋਲਡੀ' | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]]<ref>{{cite news|url=https://www.jagran.com/punjab/ludhiana-akal-dal-president-sukhbir-badal-will-contest-2022-punjab-assembly-elections-from-jalalabad-21461693.html|title=ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਲੜੇਗਾ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਤੋਂ 2022 ਦੀ ਚੋਣ}}</ref> | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |88. |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਕੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਰੋਹਿਤ ਵੋਹਰਾ | | |- |89. |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਆਸ਼ੂ ਬਾਂਗੜ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਮੋੜਾ ਸਿੰਘ ਅਣਜਾਣ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਜਨੀਸ਼ ਦਹੀਆ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦੂ | | |- |90. |[[ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਵਿਜੇ ਕਾਲੜਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਸਰਾਰੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਵਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੋਨੀਮਾਨ | | |- |91. |[[ਜ਼ੀਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜ਼ੀਰਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜ਼ੀਰਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਮੇਘ ਰਾਜ ਰਲਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਨਾਰੇਸ਼ ਕਟਾਰੀਆ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ<ref>[https://www./amp/s/m.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/shiromani-akali-dal-assembly-elections-s-janmeja-singh-candidate-1279156%3famp%7Ctitle= ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਜ਼ੀਰਾ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਿਆ]</ref> | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |92. |[[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਟਲੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਪ੍ਰੀਤਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਡਿੰਪੀ | | |- |93. |[[ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲੰਬੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਜਗਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਬੁਲਖੁਰਾਣਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੂਡੀਆਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] | | |- |94. |[[ਮਲੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੋਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਰੂਬੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ | | |- |95. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕਰਨ ਕੌਰ ਬਰਾੜ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਨੁਰੂਪ ਕੌਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ 'ਕਾਕਾ' ਬਰਾੜ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੋਜੀਬਰਕੰਦੀ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |96. |[[ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੁਖਾਨੰਦ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲਾ | | |- |97. |[[ਧਰਮਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧਰਮਕੋਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੋਹਗੜ੍ਹ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਡੀ ਧੌਂਸ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਤੋਤਾ ਸਿੰਘ | | |- |98. |[[ਮੋਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੋਗਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਮਾਲਵਿਕਾ ਸੂਦ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਅਰੋੜਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | | |- |99. |[[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਾਹੋਕੇ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿਲਾਸਪੁਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਣੂਕੇ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |100. |[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕੁਸ਼ਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪਰਮਬੰਸ ਸਿੰਘ ਰੋਮਾਣਾ | | |- |101. |[[ਜੈਤੋ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਜੈਤੋ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲਵਾਂ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ | | |- |102. |[[ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਅਜੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੱਤਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਮਨਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਬਰਨਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |103. |[[ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਮਨੀਸ਼ ਬਾਂਸਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਭਿਕਰਨ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੀਤ ਹੇਅਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਤਾ | | |- |104. |[[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਗੋਰਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲਵਾਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਉਗੋਕੇ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ | | |- |105. |[[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਹਰਚੰਦ ਕੌਰ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਖੇੜੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਵੀਰ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |106. |[[ਬੁਢਲਾਡਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੁਢਲਾਡਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰਣਵੀਰ ਕੌਰ ਮੀਆ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੌਹਾਨ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬੁੱਧ ਰਾਮ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਡਾ. ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ | | |- |107. |[[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਾਨਸਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ|ਸਿੱਧੂ ਮੂਲੇਵਾਲਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਭੀਖੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਵਿਜੇ ਸਿੰਗਲਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ | | |- |108. |[[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮੌਫਰ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਛੋਟਾ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਣਾਵਾਲੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਦਿਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਭੂੰਦੜ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੀ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |109. |[[ਅਮਲੋਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਲੋਹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕਾਕਾ ਰਣਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੈਰੀ' ਬੜਿੰਗ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ ਖੰਨਾ | | |- |110. |[[ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ.ਪੀ. | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਢੋਲੇਵਾਲ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੈਪੀ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਐਡਵੋਕੇਟ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਕਲਿਆਣ | | |- |111. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਗਰਾ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਖਣ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |112. |[[ਰੂਪਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਬਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਦਿਨੇਸ਼ ਚੱਡਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਡਾ. ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ | | |- |113. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰਾਣਾ ਕੰਵਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਹਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਨਿਤਿਨ ਨੰਦਾ | | |- |114. |[[ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਹਰਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਐਸ.ਐ .ਐਸ ਨਗਰ)/ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |115. |[[ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬੱਸੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਦੀਪਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਨਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ<ref>[https://punjab.newsdateline.com/sitting-mla-nk-sharma-is-again-set-to-contest-from-dera-bassi-sukhbir-badal-announces-his-candidature/%7Ctitle= ਡੇਰਾਬਸੀ ਤੋਂ ਐਨ.ਕੇ. ਸ਼ਰਮਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> | | |- |116. |[[ਖਰੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਖਰੜ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਵਿਜੇ ਸ਼ਰਮਾ ਟਿੰਕੂ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਪਰਮਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੈਦਵਾਣ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਨਮੋਲ ਗਗਨ ਮਾਨ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | | |- |117. |[[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਹਾਣਾ | | |- |} ਸਰੋਤ: [http://eciresults.nic.in{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218160549/http://eciresults.nic.in/ |date=2014-12-18 }} ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == # [[2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟਰ ਪ੍ਰੋਫਾਇਲ]] # [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022]] # [[ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ 1960]] # [[2022 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ]] # [[ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2024]] == ਹਵਾਲੇ == 3jgetywu9osij4gyd096h052lbrzjnj 836271 836270 2026-04-02T23:46:38Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s 836271 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:2022_Punjab_Legislative_Assembly_election_results.svg|right|266x266px]] 2022 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਜੋ ਕਿ 20 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਤੈਅ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਰੇ 117 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। == ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ == {| class="wikitable sortable" !ਨੰ. ! ਵੇਰਵਾ ! ਗਿਣਤੀ |- ! 1. |ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ |2263 |- ! 2. |ਚੌਣਾਂ ਲੜ ਰਹੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾ |1304 |- ! 3. |ਦਾਗੀ ਉਮੀਦਵਾਰ |314 |- ! 4. |ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਠੀਕ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ |1516 |- !5. | ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ |598 |- ! 6 |ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਵਾਪਿਸ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ |152 |} ਸਰੋਤ:- ਕੇਵਾਈਸੀ- ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਐੱਪ == ਉਮੀਦਵਾਰ ਅੰਕੜੇ == {| class="wikitable sortable" !ਨੰਬਰ !ਵੇਰਵਾ<ref>{{Cite web|url=https://m.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/punjab-elections-1342098|title=ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜ ਰਹੇ 1,304 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ’ਚ 2 ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਤੇ 93 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ}}</ref> !ਗਿਣਤੀ |- !1. |ਕੁੱਲ ਉਮੀਦਵਾਰ |1304 |- !2. |ਪੁਰਸ਼ ਉਮੀਦਵਾਰ |1209 |- !3. |ਔਰਤਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ |93 |- !4. |ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ |2 |- !5. |25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ |9 |- !6. |80 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ |6 |} == ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਾਖਰਤਾ == ਪ੍ਰਮੁੱਖ 4 ਪਾਰਟੀਆਂ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]], [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]], [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 467 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" !ਨੰ !ਯੋਗਤਾ !ਉਮੀਦਵਾਰ !ਕਾਂਗਰਸ !ਆਪ !ਅਕਾਲੀ+ !ਭਾਜਪਾ |- !1. |ਪੀ ਐੱਚ ਡੀ |5 |1 |3 |0 |1 |- !2. |ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ |73 |17 |21 |15 |20 |- !3. |ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ (ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ) |91 |20 |28 |26 |17 |- !4. |ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ |111 |32 |20 |30 |29 |- !5. |12 ਵੀਂ |74 | | | | |- !6. |10 ਵੀਂ |70 | | | | |- !7. |8 ਵੀਂ |24 | | | | |- !8. |5 ਵੀਂ |4 | | | | |- !9. |ਚੌਥੀ |1 | | | | |- !10. |ਸਾਖਰ |1 | | | | |- !11. |ਅਨਪੜ੍ਹ |2 | | | | |- !12. |ਕੁੱਲ |456 | | | | |} == ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ == {| class="wikitable sortable" ! colspan="6" |ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਿਹਰੇ |- !ਨੰ. !ਤਸਵੀਰ !ਉਮੀਦਵਾਰ !ਐਲਾਨ !ਹਲਕਾ !ਪਾਰਟੀ |- !1. |[[File:Balbir Singh Rajewal.jpg|150px]] |[[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜੇਵਾਲ]] |25 ਦਿਸੰਬਰ 2021<ref>{{Cite web|url=https://rozanaspokesman.in/amp/news/punjab/251221/22-organizations-with-samyukta-samaj-morcha-set-foot-in-politics.html|title=22 ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ 'ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ' ਨਾਲ ਧਰਿਆ ਸਿਆਸਤ 'ਚ ਪੈਰ, ਰਾਜੇਵਾਲ ਹੋਣਗੇ CM ਚਿਹਰਾ|access-date=2022-02-06|archive-date=2023-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601172807/https://www.rozanaspokesman.in/amp/news/punjab/251221/22-organizations-with-samyukta-samaj-morcha-set-foot-in-politics.html|url-status=dead}}</ref> |[[ਸਮਰਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਰਾਲਾ]] |ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ |- !2. | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagwant Mann.png|220x220px]] |[[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] |18 ਜਨਵਰੀ 2022<ref>{{Cite web|url=https:punjab.news18.com/amp/news/punjab/after-announcement-bhagwant-mann-cm-candidate-his-mother-became-emotional-301811.html|title=ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਣ ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਵੁਕ ਹੋਈ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦੀ ਮਾਂ, ਸੁਣੋ ਕੀ ਕਿਹਾ}}</ref> |[[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]] |ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ |- !3. |[[File:Charanjit Singh Channi.png|150px]] |[[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ]] |6 ਫਰਵਰੀ 2022<ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/congress-announces-chief-ministerial-candidate-in-all-punjab-assembly-elections-310425.html|title=ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਚੰਨੀ ਨੂੰ ਐਲਾਨਿਆ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਿਹਰਾ|access-date=2022-02-06|archive-date=2022-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206121403/https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/congress-announces-chief-ministerial-candidate-in-all-punjab-assembly-elections-310425.html|url-status=dead}}</ref> | # [[ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ]] # [[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]] |ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ |} ==ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ == {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੌਣ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ |- !1. |[[File:ParkashSinghBadal.JPG|150px]] |[[ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] |[[ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲੰਬੀ]](ਹਾਰੇ) |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |- !2. |[[File:Rajinder Kaur Bhattal.jpg|150px]] |[[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ]] |[[ਲਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲਹਿਰਾ]](ਹਾਰੇ) |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |- !3 |[[File:Amarinder Singh.jpg|150px]] |[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |[[ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]](ਹਾਰੇ) |ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਕਾਂਗਰਸ |} == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਮੀਦਵਾਰ == {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |ਚੌਣ ਹਲਕਾ | colspan="2" align="center" bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> | colspan="2" align="center" bgcolor="{{#026D37}}" |<span style="color:white;">'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ'''</span> | colspan="2" align="center" bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> | colspan="2" align="center" bgcolor="#BD710F" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. + ਬਸਪਾ''' <ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/shiromani-akali-dal-announces-64-candidates-for-assembly-elections-251095.html|title=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ 64 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ|date=|website=ਨਿਊਜ਼18 ਪੰਜਾਬ|access-date=2022-02-04|archive-date=2021-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115041726/https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/shiromani-akali-dal-announces-64-candidates-for-assembly-elections-251095.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabijagran.com/lite/punjab/chandigarh-akali-dal-and-bsp-exchanged-4-seats-8948577.html|title=Punjab Assembly Election 2022: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੇ ਬਸਪਾ ਨੇ 4 ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ,ਸ਼ਾਮਚੁਰਾਸੀ ਤੋਂ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਰਾਂ ਹੋਣਗੇ BSP ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/punjabi/ptcnewspunjabi-epaper-ptcpunj/sukhabir+singh+badal+ne+2022+diaa+vidhan+sabha+chona+lai+4+hor+umidavara+da+kita+ailan-newsid-n325210834?listname=topicsList&index=1&topicIndex=0&mode=pwa&action=scroll|title=ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਸੁਨਾਮ ਤੋਂ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਲਹਿਰਾ ਤੋਂ ਭਾਈ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਹਰਪਾਲ ਜੁਨੇਜਾ ਅਤੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਤੋਂ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮੇਘ (ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ) ਨੂੰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਿਆ ਹੈ।}}</ref><span style="color:white;"><span style="color:white;"><span style="color:white;"><ref>[https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/the-akali-dal-has-announced-two-more-candidates-for-the-assembly-elections-264525.html%7Ctitle= ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਦੋ ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨ, 76 ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੋਏ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>[https://punjabi.abplive.com/news/punjab/punjab-assembly-elections-2022-akali-dal-exchanges-seats-with-bsp-632050/amp <nowiki>› punjab Web results ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਬਸਪਾ ਨਾਲ ਬਦਲੀਆਂ ਸੀਟਾਂ - ABP Sanjha]</nowiki></ref><ref>[https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/city/chandigarh-1/shiromani-akali-dal-president-sukhbir-singh-badal-announces-candidate/pb20211022165433346%7Cਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਐਲਾਨੇ ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></span></span></span></span> | colspan="2" align="center" bgcolor="{{#ffffff}}" |ਹੋਰ |- !ਨੰਬਰ !ਨਾਮ !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ<ref>{{Cite news|url=https://m.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/the-first-list-of-congress-candidates-released--these-new-faces-in-the-fray-1337049%3famp|title=ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ, ਚੋਣ ਮੈਦਾਨ ''ਚ ਉਤਾਰੇ ਇਹ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-aap-candidate-amandeep-singh-ashu-bangar-from-ferozepur-rural-joins-congress-ks-301461.html|title='ਆਪ' ਉਮੀਦਵਾਰ ਆਸ਼ੂ ਬਾਂਗੜ ਹੁਣ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਲੜੇਗਾ ਚੋਣ, CM ਚੰਨੀ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਪਾਰਟੀ 'ਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/congress-announces-second-list-of-23-candidates-for-punjab-election-2022-305285.html|title=ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸੂਚੀ|access-date=2022-02-04|archive-date=2022-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128012023/https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/congress-announces-second-list-of-23-candidates-for-punjab-election-2022-305285.html|url-status=dead}}</ref> !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ <ref>{{Cite news|url=https://punjabi.sachkahoon.com/united-kisan-morcha-releases-first-list-of-candidates-10-candidates-announced/|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ, 10 ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨੇ|access-date=2022-02-04|archive-date=2022-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204132531/https://www.punjabi.sachkahoon.com/united-kisan-morcha-releases-first-list-of-candidates-10-candidates-announced/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rozanaspokesman.in/news/punjab/170122/united-social-front-releases-second-list-of-30-candidates.html|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ 30 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/punjab-elections-gurnam-charuni-announce-9-candidates-641464/amp|title=ਗੁਰਨਾਮ ਚੜੂਨੀ ਨੇ ਐਲਾਨੇ ਨੌਂ ਉਮੀਦਵਾਰ}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/state/ludhiana/sanyukt-smaaj-morcha-releases-third-list-of-candidates/pb20220119184044225|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ ਵਲੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/city/chandigarh-1/sanyukt-samaj-morcha-releases-fourth-list-of-candidates-for-assembly-elections/pb20220122201119419|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ ਵਲੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.babushahi.com/punjabi/full-news.php?id=144039|title=ਰਾਜੇਵਾਲ ਮੋਰਚੇ ਵਲੋਂ 8 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/punjab-election-2022-ssm-announces-12-more-candidates-for-punjab-assembly-election-642306|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲੋਂ 12 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ , ਜਾਣੋਂ ਕਿਸਨੂੰ ਮਿਲੀ ਟਿਕਟ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-kisan-sangharsh-party-president-gurnam-chadhuni-announces-candidate-from-bhulath-constituency-ks-305929.html|title=ਗੁਰਨਾਮ ਚੜ੍ਹੂਨੀ ਨੇ ਭੁਲੱਥ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ|access-date=2022-02-04|archive-date=2022-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128014106/https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-kisan-sangharsh-party-president-gurnam-chadhuni-announces-candidate-from-bhulath-constituency-ks-305929.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dailyhamdard.com/united-social-front-releases-list-of-4-more-candidates/|title=ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲੋਂ 4 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.babushahi.in/full-news.php?id=143643|title=ਰਾਜੇਵਾਲ ਦੇ ਵੋਟ- ਮੋਰਚੇ ਨੇ 17 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ ( ਵੀਡੀਉ ਵੀ ਦੇਖੋ )}}</ref> !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/punjab-assembly-elections-aap-announces-first-list-of-10-candidates/articleshow/87665689.cms|title=AAP Punjab Candidates: Punjab assembly elections; AAP announces first list of 10 candidates {{!}} Chandigarh News - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=14 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abplive.com/news/india/punjab-assembly-elections-2022-aam-aadmi-party-announce-30-candidate-see-list-here-2014067|title=पंजाब चुनाव के लिए आम आदमी पार्टी ने किया 30 उम्मीदवारों के नामों का एलान, देखें लिस्ट|last=Live|first=A. B. P.|date=2021-12-10|website=www.abplive.com|language=hi|access-date=2021-12-10}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/aam-aadmi-party-released-the-third-list-for-the-2022-elections-291397.html|title=ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸੂਚੀ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/aam-aadmi-party-fourth-list-of-candidates-released-punjab-assembly-elections-2022-639353/amp|title=ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸੂਚੀ, ਜਾਣੋ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ ਟਿਕਟ|date=26 Dec 2021 06:15 PM}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ptcnews.tv/aap-releases-fifth-list-of-candidates-find-out-who-got-the-ticket-from-where|title=‘ਆਪ’ ਵੱਲੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ, ਜਾਣੋ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ ਟਿਕਟ|last=ਇਸ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 15 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/city/chandigarh-1/aap-has-released-the-sixth-list-of-candidates-punjab-assembly-elections-2022/pb20211230175458298|title=ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://m.punjabitribuneonline.com/news/Punjab/aap-releases-seventh-list-of-candidates-with-five-more-names-123649|title=‘ਆਪ’ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਲਾਲੀ ਮਜੀਠੀਆ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਟਿਕਟ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjabilokchannel.com/%E0%A8%86%E0%A8%AA-%E0%A8%A8%E0%A9%87-2022-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%9A%E0%A9%8B%E0%A8%A3%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%89%E0%A8%AE%E0%A9%80%E0%A8%A6-2/|title=‘ਆਪ’ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਸੂਚੀ ਕੀਤੀ ਜਾਰੀ|access-date=2022-02-04|archive-date=2022-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107141051/https://punjabilokchannel.com/%e0%a8%86%e0%a8%aa-%e0%a8%a8%e0%a9%87-2022-%e0%a8%a6%e0%a9%80%e0%a8%86%e0%a8%82-%e0%a8%9a%e0%a9%8b%e0%a8%a3%e0%a8%be%e0%a8%82-%e0%a8%b2%e0%a8%88-%e0%a8%89%e0%a8%ae%e0%a9%80%e0%a8%a6-2/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/aam-aadmi-party-has-released-the-ninth-list-of-candidates-for-the-2022-assembly-elections-640548/amp|title=ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਸੂਚੀ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://m.punjabitribuneonline.com/news/Punjab/aap-announces-three-more-candidates-126548|title=ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਤਿੰਨ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/rajnish-dahiya-new-candidate-of-aap-from-ferozepur-rural-301605.html|title=ਆਸ਼ੂ ਬਾਂਗੜ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ 'ਚ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਆਪ' ਨੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ|access-date=2022-02-04|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183148/https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/rajnish-dahiya-new-candidate-of-aap-from-ferozepur-rural-301605.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/aap-releases-last-list-for-assembly-elections-announces-4-candidates-1338242|title='ਆਪ' ਵੱਲੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਆਖਰੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ, 4 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ}}</ref> !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ<ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-akali-dal-has-declared-former-mla-jalal-usma-as-its-candidate-from-baba-bakala-ks-303981.html|title=ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਤੋਂ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਜਲਾਲਉਸਮਾ ਨੂੰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਿਆ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-bahujan-samaj-party-announces-first-list-of-14-candidates-ks-303061.html|title=ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 14 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਐਲਾਨੀ, ਜਾਣੋ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਟਿਕਟ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/bsp-releases-second-list-for-assembly-elections--announces-6-candidates-1339041|title=ਬਸਪਾ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ 6 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabijagran.com/punjab/chandigarh-akali-dal-declared-parminder-sohana-as-its-candidate-from-mohali-9014561.html|title=ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਹਾਣਾ ਨੂੰ ਮੋਹਾਲੀ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਿਆ}}</ref> !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |1. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੋਨੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਮਧਾਰੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਅਜੇ ਗੁਪਤਾ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਬੀਬੀ ਦਲਬੀਰ ਕੌਰ | | |- |2. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੁ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜੀਵਨਜੋਤ ਕੌਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ | | |- |3. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਉੱਤਰੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਨੀਲ ਦੁੱਤੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁੰਵਰ ਵਿਜੇ ਪ੍ਰਤਾਪ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ]] | | |- |4. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਇੰਦਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੋਲਾਰੀਆ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਇੰਦਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿੱਝਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਤਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | | |- |5. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੱਛਮੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਵੇਰਕਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਡਾ. ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੇੇਰਕਾ | | |- |6. |[[ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਜਨਾਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਹਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ|ਹਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ]] | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਲਵ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਅਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ | | |- |7. |[[ਅਟਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਟਾਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਸਿਆਲਕਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਏ. ਡੀ. ਸੀ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਰਣੀਕੇ]] | |- |8. |[[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਭਲਾਈਪੁਰ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਗੁਰਨਾਮ ਕੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਲਾਲਉਸਮਾ | | |- |9. |[[ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਡੈਨੀ ਬੰਡਾਲਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਉਦ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਈਟੀਓ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ | | |- |10. |[[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਜੀਠਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਜਗਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਜੱਗਾ ਮਜੀਠੀਆ) | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ ਮਜੀਠੀਆ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਗਨੀਵ ਕੌਰ ਮਜੀਠੀਆ | | |- |11. |[[ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਖਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰੀਆ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਿਡੀਆਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਪੋਕੇ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |12. |[[ਬਟਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਟਾਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਅਸ਼ਵਨੀ ਸੇਖੜੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸ਼ੈਰੀ ਕਲਸੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਛੋਟੇਪੁਰ | | |- |13. |[[ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਾਨੌਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਰਵੀਕਰਨ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ | | |- |14. |[[ਦੀਨਾ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦੀਨਾ ਨਗਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਅਰੁਣਾ ਚੌਧਰੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਕਮਲਜੀਤ ਚਾਵਲਾ | | |- |15. |[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਧੀਨੰਗਲ]] | | |- |16. |[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਬਰਿੰਦਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਹੜਾ]] | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਇੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਮਨ ਬਹਿਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ | | |- |17. |[[ਕਾਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਾਦੀਆਂ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਸੇਖਵਾਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ | | |- |18. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰ ਨੰਗਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਡਾ. ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੇ.ਜੇ. | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਰਾਜਨਬੀਰ ਸਿੰਘ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |19. |[[ਖੇਮ ਕਰਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੇਮ ਕਰਨ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਚੋ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਧੁੰਨ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ ਵਲਟੋਹਾ<ref>[https://www./amp/s/zeenews.india.com/hindi/zeephh/politics/sukhbir-badal-annouced-virsa-singh-valtoha-candidate-for-khemkaran-seat/866259/amp%7Ctitle= ਜਿਸ ਸੀਟ `ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ `ਚ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿਆਸੀ ਕਲੇਸ਼, ਉਸ ਹਲਕੇ `ਚ ਸੁਖਬੀਰ ਨੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ, ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ ਵਲਟੋਹਾ ਖੇਮਕਰਨ ਤੋਂ ਹੋਣਗੇ ਅਕਾਲੀ ਉਮੀਦਵਾਰ]</ref> | | |- |20. |[[ਪੱਟੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪੱਟੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਲਾਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਅਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ | | |- |21. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਕੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਾਂਡਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲਪੁਰਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾ]] | | |- |22. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਧਰਮਬੀਰ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ|ਡਾ. ਧਰਮਬੀਰ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਡਾ. ਸੁਖਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |23. |[[ਭੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੋਆ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਯੁੱਧਵੀਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਲਾਲ ਚੰਦ ਕਟਾਰੂਚੱਕ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਰਾਕੇਸ਼ ਮਹਾਸ਼ਾ | | |- |24. |[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਅਮਿਤ ਵਿਜ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਵਿਭੂਤੀ ਸ਼ਰਮਾ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਜਯੋਤੀ ਭੀਮ | | |- |25. |[[ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਜਾਨਪੁਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਨਰੇਸ਼ ਪੁਰੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਬਿਸ਼ਨ ਦਾਸ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਮਿਤਾ ਸਿੰਘ ਮੰਟੋ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |26. |[[ਆਦਮਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਦਮਪੁਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੁੱਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਟਲੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਹੀਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜੀਤ ਲਾਲ ਭੱਟੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਟੀਨੂੰ]] | | |- |27. |[[ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | | |- |28. |[[ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਰਜਿੰਦਰ ਬੇਰੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਮਨ ਅਰੋੜਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਚੰਦਨ ਗਰੇਵਾਲ | | |- |29. |[[ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੂਨੀਅਰ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਦੇਸ ਰਾਜ ਜੱਸਾਈ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਦਿਨੇਸ਼ ਢੱਲ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਲੁਬਾਣਾ | | |- |30. |[[ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਰਿੰਕੂ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸ਼ੀਤਲ ਅੰਗੂਰਾਲ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਅਨਿਲ ਮੀਨੀਆ | | |- |31. |[[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਚੌਧਰੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਾਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡੀਸੀਪੀ ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਐਡਵੋਕੇਟ ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ | | |- |32. |[[ਨਕੋਦਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਕੋਦਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਡਾ. ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਧਈਆ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਮਾਸਟਰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਨ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਵਡਾਲਾ]] | | |- |33. |[[ਫਿਲੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਿਲੌਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੌਧਰੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਜੇ ਕੁਮਾਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਪ੍ਰਿੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] | | |- |34. |[[ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਹਕੋਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਲਾਡੀ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਕਕਰਕਲਾਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾੜ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |35. |[[ਚੱਬੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚੱਬੇਵਾਲ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਡਾ. ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਚੱਬੇਵਾਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੱਬੇਵਾਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਥੰਡਲ | | |- |36. |[[ਦਸੂਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਸੂਆ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਅਰੁਣ ਡੋਗਰਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਾਮ ਲਾਲ ਸੰਧੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ | | |- |37. |[[ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਅਮਰਪ੍ਰੀਤ ਲਾਲੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਡਾ. ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜੈ ਕਿਸ਼ਨ ਰੌੜੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲੇਵਾਲ | | |- |38. |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਾਮ ਅਰੋੜਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਐਡਵੋਕੇਟ ਹਰਿੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਪੰ. ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ੰਕਰ ਜਿੰਪਾ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਹਾਰ | | |- |39. |[[ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੁਕੇਰੀਆਂ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਇੰਦੂ ਬਾਲਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਮੁਲਤਾਨੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਬੀ | | |- |40. |[[ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਅਧੀਆ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਠੇਕੇਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਰਵਜੋਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਇੰਜੀ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਰ | | |- |41. |[[ਉੜਮੁੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਉੜਮੁੜ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਗਿਲਜੀਆਂ|ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਗਿਲਜ਼ੀਆਂ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਗਿੱਲ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲੱਖੀ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |42. |[[ਭੁਲੱਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੋਲੱਥ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੁਬਾਣਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ]] | | |- |43. |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਰਾਣਾ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ਨ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਮੰਜੂ ਰਾਣਾ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੈਪਈ | | |- |44. |[[ਫਗਵਾੜਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਗਵਾੜਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਚੌਧਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਰਾਮ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗੜ੍ਹੀ | |- |45. |[[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਕੈਪਟਨ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ<ref>[[https://www.ptcnews.tv/captain-harminder-singh-sad-candidate-from-sultanpur-lodhi-in-the-2022-elections%7Ctiitle={{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ਕੈਪਟਨ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 2022 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਹੋਣਗੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ</ref> | | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ(ਐਸ.ਬੀ.ਐਸ ਨਗਰ) /ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |46. |[[ਬੰਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੰਗਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਸੁੰਡ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਮਾਹਿਲ ਖੁਰਦ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹਾਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਡਾ. ਸੁੱਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖੀ | | |- |47. |[[ਬਲਾਚੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਲਾਚੌਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਦਰਸ਼ਨ ਲਾਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸੰਤੋਸ਼ ਕਟਾਰੀਆ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸੁਨੀਤਾ ਚੌਧਰੀ | | |- |48. |[[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਬਾਲੀਚਿੱਕੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਜੀਦਪੁਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਲਲਿਤ ਮੋਹਨ 'ਬੱਲੂ' ਪਾਠਕ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਡਾ. ਨਛੱਤਰ ਪਾਲ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |49. |[[ਆਤਮ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਤਮ ਨਗਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਰਵਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰੀਸ਼ ਰਾਏ ਧੰਦਾ | | |- |50. |[[ਦਾਖਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਾਖਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕੈਪਟਨ ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਖੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੇ. ਐੱਨ. ਐੱਸ. ਕੰਗ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਯਾਲੀ | | |- |51. |[[ਗਿੱਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਲ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵੈਦ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਾਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਲਵਲੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸੰਗੋਵਾਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ | | |- |52. |[[ਜਗਰਾਉਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਗਰਾਉਂ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੱਗਾ ਹਿੱਸੋਵਾਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਡੱਲਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |[[ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਣੂਕੇ|ਸਰਵਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਣੂਕੇ]] | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਐੱਸ ਆਰ ਕਲੇਰ | | |- |53. |[[ਖੰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੰਨਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਗੁਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਕੋਟਲੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੁਖਵੰਤ ਸਿੰਘ ਟਿੱਲੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਤਰੁਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੁੰਡ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬੀਬੀ ਜਸਦੀਪ ਕੌਰ | | |- |54. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦਾਵਾਰ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸ਼ਿਵਮ ਅਰੋੜਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਸ਼ੋਕ 'ਪੱਪੀ' ਪ੍ਰਾਸ਼ਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪ੍ਰੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪਾਲੀ | | |- |55. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੰਜੀਵ ਤਲਵਾਰ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਭੋਲਾ' ਗਰੇਵਾਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | | |- |56. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰਾਕੇਸ਼ ਪਾਂਡੇ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਐਡਵੋਕੇਟ ਵਰਿੰਦਰ ਖਾਰਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਮਦਨ ਲਾਲ ਬੱਗਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਆਰ. ਡੀ. ਸ਼ਰਮਾ | | |- |57. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਈਸ਼ਵਰ ਜੋਤ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕੌਰ ਛੀਨਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਗਾਬੜੀਆ | | |- |58. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਆਸ਼ੂ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਤਰੁਣ ਜੈਨ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਮਹੇਸ਼ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ | | |- |59. |[[ਪਾਇਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਾਇਲ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਲਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਲੱਖਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸਿਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਮਾਨਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਸਪੁਰਾ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਡਾ. ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ | | |- |60. |[[ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਏਕੋਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕਮੀਲ ਅਮਰ ਸਿੰਘ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਠੇਕੇਦਾਰ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ | | |- |61. |[[ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਾਹਨੇਵਾਲ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਵਿਕਰਮ ਬਾਜਵਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੋਲ. ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰੋਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀਆਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | | |- |62. |[[ਸਮਰਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਰਾਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰਾਜਾ ਗਿੱਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |[[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜੇਵਾਲ]] | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |63. |[[ਘਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਘਨੌਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਮਦਨਲਾਲ ਜਲਾਲਪੁਰ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਐਡਵੋਕੇਟ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਲਾਲ ਘਨੌਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ | | |- |64. |[[ਨਾਭਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਾਭਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਧਰਮਸੋਤ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਬਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਬਿੱਟੂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇਵ ਮਾਜਰਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਕਬੀਰ ਦਾਸ | | |- |65. |[[ਪਟਿਆਲਾ ਦੇਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦੇਹਾਤੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਮੋਹਿਤ ਮਹਿੰਦਰਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਧਰਮਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਚੱਠਾ | | |- |66. |[[ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਵਿਸ਼ਣੂ ਸ਼ਰਮਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸੋਹਾਲੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਜੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰਪਾਲ ਜੁਨੇਜਾ | | |- |67. |[[ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਜਪੁਰਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਰਪਾਲਪੁਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਨੀਨਾ ਮਿੱਤਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | | |- |68. |[[ਸਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਨੌਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਹਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮਾਨ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦੀਪੁਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਠਾਨਮਾਜਰਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ | | |- |69. |[[ਸਮਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਾਣਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਰਛਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੋੜਾਮਾਜਰਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਜੋਰਮਾਜਰਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖੜਾ | | |- |70. |[[ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੱਗਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜੀਗਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬੀਬੀ ਵਨਿੰਦਰ ਕੌਰ ਲੂੰਬਾ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |71. |[[ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਰਗੜ੍ਹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੁਮੀਤ ਸਿੰਘ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸਤਵੀਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਾਜਨਮਾਜਰਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਝੁੰਡਾ | | |- |72. |[[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਦਲਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਦਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗੋਲਡੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਲਾਲ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |[[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੰਦ ਗਰਗ | | |- |73. |[[ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਿੜ੍ਹਬਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਰਟੌਲ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |[[ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ]] | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ | | |- |74. |[[ਲਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲਹਿਰਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਡੇਵਾਲਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਬਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੋਇਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲੋਂਗੋਵਾਲ | | |- |75. |[[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਐਡਵੋਕੇਟ ਜੁਲਿਫਕਾਰ ਅਲੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਮਿਲ ਉਰ ਰਹਿਮਾਨ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਨੁਸਰਤ ਅਲੀ ਖਾਨ | | |- |76. |[[ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਵਿਜੈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਗਲਾ]] | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਜਗਦੀਪ ਮਿੰਟੂ ਤੂਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭਰਾਜ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਵਿਨਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਲਡੀ | | |- |77. |[[ਸੁਨਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੁਨਾਮ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੀਮਾਨ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਮਨ ਅਰੋੜਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |78. |[[ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ 'ਲਾਡੀ' | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਬਾਬਾ ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਮਿਤ ਰਾਠਾਂ ਕੋਟਫੱਤਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ | | |- |79. |[[ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਹਰਮਿਲਾਪ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸਰੂਪ ਚੰਦ ਸਿੰਗਲਾ | | |- |80. |[[ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਕਲੀਆ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਮਾਸਟਰ ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕੋਟਫ਼ੱਟਾ | | |- |81. |[[ਮੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੌੜ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਡਾ. ਮਨੋਜ ਬਾਲਾ ਬਾਂਸਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |[[ਲੱਖਾ ਸਿਧਾਣਾ]] | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਸੁਖਵੀਰ ਮਾਈਸਰ ਖਾਨਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | | |- |82. |[[ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗੜ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਜਸਕਰਨ ਬੁੱਟਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸਿਕੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਲੂਕਾ | | |- |83. |[[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਖੁਸ਼ਬਾਜ ਸਿੰਘ ਜਟਾਣਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |[[ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ|ਪ੍ਰੋ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ]] | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜੀਤਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ<ref>[https://www./amp/s/www.rozanaspokesman.in/amp/news/punjab/130421/sukhbir-badal-declared-jeet-mahinder-singh-sidhu-as-his-candidate-from.html%7C title= ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਜੀਤਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਿਆ]</ref> | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |84. |[[ਬੱਲੂਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਲੂਆਣਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਕੁਲਾਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ 'ਗੋਲਡੀ' ਮੁਸਾਫਿਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮੇਘ | | |- |85. |[[ਅਬੋਹਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਬੋਹਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੰਦੀਪ ਜਾਖੜ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਦੀਪ ਕੰਬੋਜ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਰਿਣਵਾ | | |- |86. |[[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁਬਾਇਆ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਵਨਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹੰਸਰਾਜ ਜੋਸਨ | | |- |87. |[[ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਫਲੀਆਂਵਾਲਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੱਡੀਆਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ 'ਗੋਲਡੀ' | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]]<ref>{{cite news|url=https://www.jagran.com/punjab/ludhiana-akal-dal-president-sukhbir-badal-will-contest-2022-punjab-assembly-elections-from-jalalabad-21461693.html|title=ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਲੜੇਗਾ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਤੋਂ 2022 ਦੀ ਚੋਣ}}</ref> | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |88. |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਕੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਰੋਹਿਤ ਵੋਹਰਾ | | |- |89. |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਆਸ਼ੂ ਬਾਂਗੜ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਮੋੜਾ ਸਿੰਘ ਅਣਜਾਣ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰਜਨੀਸ਼ ਦਹੀਆ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦੂ | | |- |90. |[[ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਵਿਜੇ ਕਾਲੜਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਸਰਾਰੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਵਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੋਨੀਮਾਨ | | |- |91. |[[ਜ਼ੀਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜ਼ੀਰਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜ਼ੀਰਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਮੇਘ ਰਾਜ ਰਲਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਨਾਰੇਸ਼ ਕਟਾਰੀਆ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ<ref>[https://www./amp/s/m.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/shiromani-akali-dal-assembly-elections-s-janmeja-singh-candidate-1279156%3famp%7Ctitle= ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਜ਼ੀਰਾ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਿਆ]</ref> | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |92. |[[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਟਲੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਪ੍ਰੀਤਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਡਿੰਪੀ | | |- |93. |[[ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲੰਬੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਜਗਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਬੁਲਖੁਰਾਣਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੂਡੀਆਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |[[ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] | | |- |94. |[[ਮਲੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੋਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਰੂਬੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ | | |- |95. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕਰਨ ਕੌਰ ਬਰਾੜ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਨੁਰੂਪ ਕੌਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ 'ਕਾਕਾ' ਬਰਾੜ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੋਜੀਬਰਕੰਦੀ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |96. |[[ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੁਖਾਨੰਦ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲਾ | | |- |97. |[[ਧਰਮਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧਰਮਕੋਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੋਹਗੜ੍ਹ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਡੀ ਧੌਂਸ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਤੋਤਾ ਸਿੰਘ | | |- |98. |[[ਮੋਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੋਗਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਮਾਲਵਿਕਾ ਸੂਦ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਅਰੋੜਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | | |- |99. |[[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਾਹੋਕੇ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿਲਾਸਪੁਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਣੂਕੇ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |100. |[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕੁਸ਼ਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪਰਮਬੰਸ ਸਿੰਘ ਰੋਮਾਣਾ | | |- |101. |[[ਜੈਤੋ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਜੈਤੋ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲਵਾਂ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ | | |- |102. |[[ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਅਜੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੱਤਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਮਨਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਬਰਨਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |103. |[[ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਮਨੀਸ਼ ਬਾਂਸਲ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਅਭਿਕਰਨ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੀਤ ਹੇਅਰ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਤਾ | | |- |104. |[[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਗੋਰਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲਵਾਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਉਗੋਕੇ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ | | |- |105. |[[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਹਰਚੰਦ ਕੌਰ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਖੇੜੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਵੀਰ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |106. |[[ਬੁਢਲਾਡਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੁਢਲਾਡਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰਣਵੀਰ ਕੌਰ ਮੀਆ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੌਹਾਨ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬੁੱਧ ਰਾਮ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਡਾ. ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ | | |- |107. |[[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਾਨਸਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ|ਸਿੱਧੂ ਮੂਲੇਵਾਲਾ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਭੀਖੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਵਿਜੇ ਸਿੰਗਲਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ | | |- |108. |[[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮੌਫਰ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਛੋਟਾ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਣਾਵਾਲੀ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਦਿਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਭੂੰਦੜ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੀ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |109. |[[ਅਮਲੋਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਲੋਹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕਾਕਾ ਰਣਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੈਰੀ' ਬੜਿੰਗ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ ਖੰਨਾ | | |- |110. |[[ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ.ਪੀ. | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਢੋਲੇਵਾਲ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੈਪੀ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਐਡਵੋਕੇਟ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਕਲਿਆਣ | | |- |111. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਗਰਾ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਾਰਟੀ''' |ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਖਣ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |112. |[[ਰੂਪਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਬਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਦਿਨੇਸ਼ ਚੱਡਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਡਾ. ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ | | |- |113. |[[ਸ਼੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਰਾਣਾ ਕੰਵਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਾ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਹਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਨਿਤਿਨ ਨੰਦਾ | | |- |114. |[[ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਡਾ. ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਬਸਪਾ'''</span> |ਹਰਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਐਸ.ਐ .ਐਸ ਨਗਰ)/ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''</span> |- |115. |[[ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬੱਸੀ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਦੀਪਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਨਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ<ref>[https://punjab.newsdateline.com/sitting-mla-nk-sharma-is-again-set-to-contest-from-dera-bassi-sukhbir-badal-announces-his-candidature/%7Ctitle= ਡੇਰਾਬਸੀ ਤੋਂ ਐਨ.ਕੇ. ਸ਼ਰਮਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> | | |- |116. |[[ਖਰੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਖਰੜ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |ਵਿਜੇ ਸ਼ਰਮਾ ਟਿੰਕੂ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਪਰਮਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੈਦਵਾਣ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਅਨਮੋਲ ਗਗਨ ਮਾਨ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | | |- |117. |[[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਕਾਂਗਰਸ'''</span> |[[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਾਜ ਮੋਰਚਾ''' |ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''ਆਪ'''</span> |ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ'''</span> |ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਹਾਣਾ | | |- |} ਸਰੋਤ: [http://eciresults.nic.in{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218160549/http://eciresults.nic.in/ |date=2014-12-18 }} ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == # [[2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟਰ ਪ੍ਰੋਫਾਇਲ]] # [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022]] # [[ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ 1960]] # [[2022 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ]] # [[ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2024]] == ਹਵਾਲੇ == ouxsf2yc2u8ucrn9quwqz4vh5zbfkaj 0 141241 836303 621215 2026-04-03T06:32:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836303 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬੇਡਕਰਾਈਟ''' ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਗ ਹੈ ਜਿਹੜਾ [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ]], ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਹੁਮੰਤਵੀ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦੇ [[ਦਰਸ਼ਨ|ਫਲਸਫੇ]] ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://velivada.com/2017/07/14/ambedkarite-ideology/|title=What is Ambedkarite ideology?|date=14 July 2017|work=Velivada|access-date=30 January 2022}}</ref> ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜਾਂ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ '''ਅੰਬੇਡਕਰਵਾਦ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਭਾਈਚਾਰਾ, ਨਿਆਂ, ਧੰਮ, ਜਮਹੂਰੀਅਤ, ਨਾਰੀਵਾਦ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ, ਮਨੁੱਖਤਾ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਬੇਡਕਰਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ। == ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਸ਼ਨ == ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਸਮਾਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਮਾਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇੱਕ ਜਮਾਤ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਰਥਿਕ, ਬੌਧਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਇਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸ ਜਮਾਤ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਜਾਤ, ਇੱਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ, ਅਗਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋਏ ਹਨ। "ਇੱਕ ਜਾਤ ਇੱਕ ਬੰਦ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਹੈ." <ref>Moon, Vasant (Comp), Dr. Babasaheb Ambedkar Writing and Speeches, Vol. 1, p. 15, Bombay: The Education Department, Government of Maharashtra, (1979).</ref> == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ == ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਫਲਸਫਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਆਸੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਦੁਬਿਧਾ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ । ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਉਦਾਰਵਾਦੀ, ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਅਤੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ, ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸੋਚ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.ambedkaritetoday.com/2019/12/ambedkar-as-political-a-political-philosopher.html|title=Dr. Bhimrao Ambedkar as a Political Philosopher|date=December 2019|access-date=30 January 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹੌਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿੜ ਸਮਾਜਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਕ ਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਆਰਾਮ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੁਝ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਚਾਰ ਗੁਪਤ ਜਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਹਠਧਰਮੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਡੋਗਮਾ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref>{{Cite journal|last=RAJASEKHARIAH, A. M., HEMALATA JAYARAJ.|year=1991|title=POLITICAL PHILOSOPHY OF Dr. B. R. AMBEDKAR|url=http://www.jstor.org/stable/41855567|journal=The Indian Journal of Political Science|publisher=Indian Political Science Association|volume=52, no. 3|issue=1991|pages=359|jstor=41855567}}</ref> == ਅੰਬੇਡਕਰਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ]], ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 7ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/an-inspiring-lesson-kejriwal-opens-play-on-ambedkar-s-life-101645838181047.html|title=‘An inspiring lesson’: Kejriwal opens play on Ambedkar’s life|date=2022-02-26|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-02-28}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/news/delhi-ncr/why-did-delhi-cm-arvind-kejriwal-call-himself-a-devotee-and-worshiper-of-br-ambedkar-nodssp-4005915.html|title=दिल्ली के CM अरविंद केजरीवाल ने खुद को बीआर आम्बेडकर की पूजा करने वाला भक्त क्यों कहा..?|date=2022-02-12|website=News18 हिंदी|language=hi|access-date=2022-02-28|archive-date=2022-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228084644/https://hindi.news18.com/news/delhi-ncr/why-did-delhi-cm-arvind-kejriwal-call-himself-a-devotee-and-worshiper-of-br-ambedkar-nodssp-4005915.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.abplive.com/news/india/delhi-cm-kejriwal-called-himself-a-devotee-of-babasaheb-a-drama-based-on-ambedkar-s-life-begins-in-jln-ann-2069911|title=अंबेडकर के जीवन पर आधारित नाटक JLN में शुरू, केजरीवाल बोले- आम आदमी तक पहुंचाएंगे उनका जीवन|last=न्यूज|first=मदीहा खान, एबीपी|date=2022-02-26|website=www.abplive.com|language=hi|access-date=2022-02-28}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/delhi-govt-offices-to-have-photos-of-only-ambedkar-bhagat-singh-no-other-leader-arvind-kejriwal/articleshow/89116180.cms|title=Delhi govt offices to have photos of only Ambedkar, Bhagat Singh, no other leader: Arvind Kejriwal|work=The Economic Times|access-date=2022-02-28}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aajtak.in/elections/punjab-assembly-elections/story/arvind-kejriwal-devotee-of-baba-saheb-put-up-photos-bhagat-singh-ambedkar-government-offices-ntc-1402199-2022-01-30|title=Punjab Election: 'मैं बाबा साहब का बहुत बड़ा भक्त हूं', केजरीवाल बोले- सरकारी ऑफिसों में भगत सिंह और अंबेडकर के फोटो लगाएंगे|website=आज तक|language=hi|access-date=2022-02-28}}</ref> * [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]], ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 14ਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.aajtak.in/india/story/prime-minister-narendra-modi-lays-foundation-stone-for-br-ambedkar-national-memorial-and-deliver-ambedkar-memorial-lecture-364694-2016-03-21|title=मैं हूं अंबेडकर भक्‍त, आरक्षण है दलितों का अधिकार...कोई छीन नहीं सकता: पीएम मोदी|website=आज तक|language=hi|access-date=2022-02-28}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://hindi.oneindia.com/news/india/pm-modi-says-he-is-the-bhakt-of-baba-saheb-ambedkar-377169.html|title=पीएम बोले मैं बाबा साहब का भक्त हूं, आरक्षण कभी नहीं छीना जा सकता|last=Ankur|date=2016-03-21|website=hindi.oneindia.com|language=hi|access-date=2022-02-28}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/i-am-prime-minster-because-of-br-ambedkar-says-modi/story-vKiErxlNkuOBem8GpcOajM.html|title=I am Prime Minster because of BR Ambedkar, says Modi|date=2018-04-15|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-02-28}}</ref> * ਆਨੰਦਰਾਜ ਅੰਬੇਡਕਰ * [[ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਦਕਰ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ)]] * ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਯਸ਼ਵੰਤ ਅੰਬੇਡਕਰ * ਸਵਿਤਾ ਅੰਬੇਡਕਰ * [[ਯਸ਼ਵੰਤ ਅੰਬੇਡਕਰ]] * ਸ. ਆਨੰਦ * [[ਰਾਮਦਾਸ ਆਠਵਲੇ|ਰਾਮਦਾਸ ਅਠਾਵਲੇ]] * ਜਤਿੰਦਰ ਅਵਹਦ * [[ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਵਣ]] * ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਡੋਲੇ * [[ਬਾਬੂ ਰਾਓ ਬਾਗੁਲ|ਬਾਬੂਰਾਓ ਬਗੁਲ]] * [[ਈਸ਼ਵਰੀ ਬਾਈ]] * ਗਣ ਬਾਲਾ * ਵੀ. ਬਾਲਸੁੰਦਰਮ * [[ਬਾਮਸੇਫ਼|BAMCEF]] * ਸੰਜੇ ਬੰਸੋਡੇ * ਦਾਤਾ ਭਗਤ * ਰਾਮਚੰਦਰ ਧੌਂਡੀਬਾ ਭੰਡਾਰੇ * ਸੁਰੇਸ਼ ਭੱਟ * ਭੀਮ ਆਰਮੀ * ਭੀਮ ਸੈਨਾ * ਛਗਨ ਭੁਜਬਲ * [[ਬਿਰਸਾ ਅੰਬੇਦਕਰ ਫੂਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ|ਬਿਰਸਾ ਅੰਬੇਡਕਰ ਫੂਲੇ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] * ਉਪੇਂਦਰ ਨਾਥ ਬਿਸਵਾਸ * [[ਰਿਚਾ ਚੱਡਾ]] * ਕੇ ਚੰਦਰੂ * ਦਲਿਤ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਉਤਸਵ * ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰਜ਼ * ਦਲਿਤ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਸਮਾਜ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮਿਤੀ * ਸਵਰਨ ਰਾਮ ਦਾਰਾਪੁਰੀ * ਪੰਜਾਬ ਰਾਓ ਦੇਸ਼ਮੁਖ * ਰਾਜੇਸ਼ ਧਾਬਰੇ * ਰਾਜਾ ਢੇਲ * [[ਨਾਮਦੇਵ ਢਸਾਲ|ਨਾਮਦੇਉ ਢਸਾਲ]] * [[ਪੌਲ ਦਿਵਾਕਰ|ਪਾਲ ਦਿਵਾਕਰ]] * ਗੰਗਾਧਰ ਗਾਡੇ * [[ਭਾਊ ਰਾਓ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਜੀ ਗਾਇਕਵਾੜ|ਭੌਰਾਓ ਗਾਇਕਵਾੜ]] * ਏਕਨਾਥ ਗਾਇਕਵਾੜ * [[ਲਕਸ਼ਮਣ ਗਾਇਕਵਾੜ]] * ਵਰਸ਼ਾ ਗਾਇਕਵਾੜ * ਗੰਗਾਧਰ ਨੀਲਕੰਠ ਸਹਸ੍ਰਬੁੱਧੇ * ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਗੌਤਮ * [[ਭੂਸ਼ਨ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਵਈ|ਭੂਸ਼ਨ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਾਵੈ]] * ਰਾਜਿੰਦਰ ਗਵਈ * [[ਰਾਮ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੂਰੀਆਭਾਨ ਗਵਈ|ਆਰ ਐਸ ਗਵਈ]] * ਦੌਲਤ ਗੁਣਾਜੀ ਗਾਵੈ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਬੇਦਕਰਵਾਦੀ]] 3nwvdh9vk1k2mp937zl26tz2o9ld010 0 141837 836277 827336 2026-04-03T00:50:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836277 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image=MJK 37447 Agnès Varda (Berlinale 2019) (cropped).jpg }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਗਨੇਸ ਵਰਦਾ''' ( French: [aɲɛs vaʁda] [ਆਨਿਅਸ ਵਰਦਾ]; ਜਨਮ '''ਅਰਲੇਟ ਵਰਦਾ''', 30 ਮਈ 1928 – 29 ਮਾਰਚ 2019) ਇੱਕ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਨਿਊ ਵੇਵ ਫਿਲਮ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ [[ਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਕਲਾ)|ਯਥਾਰਥਵਾਦ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, [[ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ]] ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ। <ref>{{Cite web|url=https://www.connaissancedesarts.com/photographie/disparition-de-la-realisatrice-francaise-agnes-varda-11117670/|title=Disparition de la réalisatrice française Agnès Varda|date=2019-03-29|website=Connaissance des Arts|language=fr|access-date=2020-09-29}}</ref> ਵਰਦਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ (ਅਸਲ ਸਥਾਨ) ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਧੁਨੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਬਾਹਰ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਲੈਂਡਸਕੇਪਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤੇ ਸੈੱਟਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਬੈਕਡ੍ਰੌਪਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਆਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਗੈਰ-ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਸਦੀ ਵਰਤੋਂ 1950 ਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਨੇਮਾ ਲਈ ਵੀ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਸੀ। ਵਰਦਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ''ਲਾ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਰਟੇ'' (1955) ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਕਲੀਓ 5 ਤੋਂ 7'' (1962), ਪਰ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ, ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ; ''ਵੈਗਾਬੋਂਡ'' (1985), ਅਤੇ ''ਕੁੰਗ ਫੂ ਮਾਸਟਰ'' (1988) ਸੀ। ਵਰਦਾ ਨੂੰ ''ਬਲੈਕ ਪੈਂਥਰਜ਼'' (1968), ''ਦ ਗਲੇਨਰਜ਼ ਐਂਡ ਆਈ'' (2000), ''ਦ ਬੀਚਸ ਆਫ ਐਗਨਸ'' (2008), ''ਫੇਸ ਪਲੇਸਜ਼'' (2017), ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅੰਤਿਮ ਫਿਲਮ, ''ਐਗਨਸ ਦੁਆਰਾ ਵਰਦਾ'' ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। (2019)। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਮਾਰਟਿਨ ਸਕੌਰਸੀਜ਼ੇ|ਮਾਰਟਿਨ ਸਕੋਰਸੇਸ]] ਨੇ ਵਰਦਾ ਨੂੰ "ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਦੱਸਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/race/telluride-martin-scorsese-calls-agnes-varda-one-gods-at-fest-tribute-1235935|title=Telluride Martin Scorsese Calls Agnes Varda one of the Gods|website=The Hollywood Reporter|access-date=November 26, 2020}}|</ref> ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ, ਵਰਦਾ ਨੂੰ [[ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|ਕਾਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਪਾਮ ਡੀ'ਓਰ, ਵੇਨਿਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲਡਨ ਲਾਇਨ, ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਆਨਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫੀਚਰ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਨਰੇਰੀ ਆਸਕਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-41185923|title=Meet the first female director to get an honorary Oscar|date=September 7, 2017|website=[[BBC]]|access-date=November 17, 2020}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਵਰਦਾ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਮਈ 1928 ਨੂੰ ਆਈਕਸਲੇਸ, ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼, ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਟੀਅਨ (ਨੀ ਪਾਸਕੇਟ) ਅਤੇ ਯੂਜੀਨ ਜੀਨ ਵਰਦਾ, ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/29/Agnes-Varda.html|title=Agnes Varda Biography (1928-)|date=30 May 1928|publisher=Filmreference.com|access-date=10 September 2017}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸੇਟ, ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਗ੍ਰੀਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ [[ਅਨਾਤੋਲੀਆ|ਏਸ਼ੀਆ ਮਾਈਨਰ]] ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੀ ਸੀ। ਵਰਦਾ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਐਗਨਸ [ਆਨਿਅਸ] ਰੱਖ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੇਟ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਹੀ 'ਤੇ ਉਸੇ ਦੁਰਾਨ ਵਰਦਾ ਨੇ ਲਾਇਸੀ ਏਟ ਕਾਲਜ ਵਿਕਟਰ-ਡੁਰਯੂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਅਤੇ [[ਪੈਰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਸੋਰਬੋਨ]] ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref name="encyclopedia_com">{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/film-and-television-biographies/agnes-varda|title=Agnes Varda facts, information, pictures {{!}} Encyclopedia.com articles about Agnes Varda|website=www.encyclopedia.com|language=en|access-date=10 April 2018}}</ref> ਉਸਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ "ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੁਖਦਾਈ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਇਸ ਸਲੇਟੀ, ਅਣਮਨੁੱਖੀ, ਉਦਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਯਾਦ ਦਿੱਤੀ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਸੋਰਬੋਨ ਵਿਖੇ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ "ਮੂਰਖ, ਪੁਰਾਤਨ, ਅਮੂਰਤ, [ਅਤੇ] ਉਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਘਿਣਾਉਣੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਣਉਚਿਤ" ਦੱਸਿਆ। <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8aEYAAAAIAAJ|title=World Film Directors – Volume 2: 1945 – 1985|last=Wakeman|first=John|date=1987|publisher=Hw Wilson Company|isbn=9780824207632|series=World Film Directors|pages=1142|language=en}}</ref> == ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕਰੀਅਰ == ਵਰਦਾ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕਿਉਰੇਟਰ ਬਣਨ ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਏਕੋਲੇ ਡੂ ਲੂਵਰੇ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, <ref name="encyclopedia_com"/> ਪਰ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਵੌਗੀਰਡ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। <ref name=":0"/> ਉਸਨੇ ਲੈਫਟ ਬੈਂਕ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਨਿਊ ਵੇਵ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਟਿਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਤਰਲ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ: "ਮੈਂ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਦੀ ਹਾਂ ਜਾਂ ਮੈਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਜਾਂ ਮੈਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਆਂ।" <ref name="Darke">Darke, Chris. "Agnes Varda." ''Sight & Sound,'' vol. 25, no. 4, April 2015, pp. 46–50. ''Film & Television Literature Index with Full Text'', EBSCO''host.''</ref> <ref>Interestingly, a particular photo taken by Varda in Portugal in the 1950s inspired the book [https://www.wook.pt/livro/a-tale-of-two-cities-steve-harrison/23224417 A Tale of Two Cities] (and a homonymous [[imdbtitle:8316046|documentary]]) by historian Steve Harrison (2017).</ref> ਵਰਦਾ ਨੇ ਸਟਿਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਦੀ ਹੈ: "ਮੈਂ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਮੂਲੀ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਜੀਵਨ ਕਮਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ 'ਰਚਨਾਵਾਂ' ਕਿਹਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਰਿਹੀ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਰਚਨਾ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਰਿਹੀ ਸੀ।" <ref name="Darke">Darke, Chris. "Agnes Varda." ''Sight & Sound,'' vol. 25, no. 4, April 2015, pp. 46–50. ''Film & Television Literature Index with Full Text'', EBSCO''host.''</ref> 1951 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਜੀਨ ਵਿਲਰ ਨੇ 'ਥੀਏਟਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਪੂਲਰ' ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਵਰਦਾ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਐਵੀਗਨਨ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਲਈ ਸਟੇਜ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। <ref name="encyclopedia_com"/> ਉਸਨੇ 1951 ਤੋਂ 1961 ਤੱਕ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਲਈ 'ਥੀਏਟਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਪੂਲਰ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਸਾਖ ਵਧੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੇ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋ-ਜਰਨਲਿਸਟ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। <ref name=":0"/> ਵਰਦਾ ਦੀ ਸਥਿਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਮੋਸ਼ਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite book|title=Agnes Varda between Film, Photography, and Art|last=DeRoo|first=Rebecca|publisher=University of California Press|year=2018|isbn=9780520279407|location=Oakland|pages=43–45, 88, 108–110}}</ref> ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ: "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ, ''ਲਾ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਰਟੇ'' ਬਣਾਈ — ਬਿਨਾਂ ਤਜਰਬੇ ਦੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਹਾਇਕ ਦੇ, ਫਿਲਮ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ — ਮੈਂ ਹਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲਈਆਂ ਜੋ ਮੈਂ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਫੋਟੋਆਂ ਜੋ ਲਗਭਗ ਸ਼ਾਟਸ ਲਈ ਮਾਡਲ ਹਨ। . ਅਤੇ ਮੈਂ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਕੈਮਰਾ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਕਿੰਨੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਕਿਸ ਲੈਂਸ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ ਨਾਲ?" ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ:<blockquote>ਮੈਂ 1982 ਵਿੱਚ ''ਯੂਲੀਸ''ਸ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਕਿ 1954 ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫੋਟੋ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਉਸੇ ਬੇਲੋਜ਼ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ''ਯੂਲੀਸਸ'' ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, 'ਮੈਂ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦੇਖਦੀ ਸੀ।' ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਇਹ ਫੋਟੋ ਦਾ ਮੂਲ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਕੈਮਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਫਰੇਮ ਕਰੋਗੇ, ਇਸਲਈ ਮੈਂ ਕੈਮਰੇ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰੈਸਾਈ (ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ) ਨੂੰ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਵਾਚਿਆ/ਦੇਖਿਆ। <ref name="Darke">Darke, Chris. "Agnes Varda." ''Sight & Sound,'' vol. 25, no. 4, April 2015, pp. 46–50. ''Film & Television Literature Index with Full Text'', EBSCO''host.''</ref></blockquote>2010 ਵਿੱਚ, ਵਰਦਾ ਗੈਲਰੀ ਨਥਾਲੀ ਓਬਾਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। <ref>[[:fr:Point de vue (magazine)|Point de Vue]], 16 June 2016, « Agnès Varda, la joconde de la rue Daguerre »</ref> == ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕੈਰੀਅਰ == ਵਰਦਾ ਦਾ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕੈਰੀਅਰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਨਿਊ ਵੇਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਖਾਸ ਉਸ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref name="Smith1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iddRAQAAIAAJ|title=Agnès Varda|last=Smith|first=Alison|date=1998|publisher=Manchester University Press|isbn=9780719050619|location=Manchester|oclc=39443910}}</ref> {{Rp|3}}ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਰਦਾ ਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਧਿਅਮ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 20 ਫਿਲਮਾਂ ਦੇਖ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਲਿਖਿਆ ਸੀ "ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਖਤਮ ਕਰ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਉਸ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗੀ,' ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਾਇਆ।" ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਔਖੀ ਲੱਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਵਾਂਗ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸੁਭਾਵਕ ਅਤੇ ਨਾਰੀਤਵ ਸੀ। ''ਦ ਬੀਲੀਵਰ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਵਰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ( ''ਲਾ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਰਟੇ'' ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ) ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.believermag.com/issues/200910/?read=interview_varda|title=Agnès Varda [FILMMAKER]|last=Heti|first=Sheila|authorlink=Sheila Heti|access-date=29 October 2014|archive-date=22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422124943/https://believermag.com/issues/200910/?read=interview_varda|url-status=dead}}</ref> === ''ਲਾ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਰਟ'' (1954) === ਵਰਦਾ ਨੂੰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਪਸੰਦ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਕਸਬੇ ਲਾ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਰਟੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰ ਦੋਸਤ ਲਈ ਫਿਲਮਾਂਕਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਵਰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 1954 ਵਿੱਚ, ਵਰਦਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ, ''ਲਾ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਰਟ'', ਇੱਕ ਨਾਖੁਸ਼ ਜੋੜੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਫ੍ਰੈਂਚ ਨਿਊ ਵੇਵ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਹੈ। <ref name="Neupert">Neupert, Richard. ''A History of the French New Wave Cinema'', University of Wisconsin Press, 2007. Pg. 57.</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਰਦਾ ਗੈਸਟਨ ਬੈਚਲਰਡ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੋਰਬੋਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। "ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਕਲਪਨਾ ਡੇਸ ਮੈਟੀਰੇਸ' ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ [[ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ]] ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਸਨ।" ਇਹ ਵਿਚਾਰ ''La Pointe Courte'' ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਵਰਗੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੁਆਰਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਰਿੱਤਰ ਅਮੂਰਤਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਵਰਦਾ ਨੇ ਦੋ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ, ਸਿਲਵੀਆ ਮੋਨਫੋਰਟ ਅਤੇ ਫਿਲਿਪ ਨੋਇਰੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਲਾ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਰਟੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਤੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਓਰੀਅਲਵਾਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਰਦਾ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਪਨਿਕ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। <ref name="Fitterman">Fitterman-Lewis, ''To Desire Differently'', Columbia University Press, 1996, pp. 215-245.</ref> ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਵਰਦਾ ਦੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਾਥੀ "ਲੇਫਟ ਬੈਂਕ" ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਐਲੇਨ ਰੇਸਨੇਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ "ਲਗਭਗ ਉਹ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜੋ ਉਹ ਖੁਦ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ" ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਬਣਤਰ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲ੍ਮ ''ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਮੋਨ ਅਮੋਰ'' ਵਰਗੀ ਸੀ। (1959)। ਵਰਦਾ ਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਰੇਸਨੇਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਲੁਚੀਨੋ ਵਿਸਕੋਂਟੀ, ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ ਐਂਟੋਨੀਓਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ "ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸਿਨੇਮੇਥੇਕ ਵਿੱਚ ਗਈ। ਉਹ ਕਿਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।" ਰੇਸਨੇਸ ਅਤੇ ਵਰਦਾ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਦੋਸਤ ਬਣੇ ਰਹੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੇਸਨੇਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ "ਬਿੱਲੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ" ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name=":0"/> ''ਕਾਹੀਅਰਸ ਡੂ ਸਿਨੇਮਾ'' ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ: ਆਂਡਰੇ ਬਾਜ਼ਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਾਹਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ।" <ref>{{Cite web|url=http://www.newwavefilm.com/french-new-wave-encyclopedia/la-pointe-courte.shtml|title=LA POINTE COURTE - Agnes Varda|website=www.newwavefilm.com|access-date=1 April 2019}}</ref> ਫ੍ਰੈਂਕੋਇਸ ਟਰੂਫੌਟ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਕੰਮ, ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ" ਕਿਹਾ। <ref>{{Cite web|url=http://www.wga.org/news-events/news/press/2019/french-filmmaker-agnes-varda-to-receive-2019-jean-renoir-award|title=French Filmmaker Agnès Varda to Receive WGAW's 2019 Jean Renoir Award for International Screenwriting Achievement|website=www.wga.org|language=en|access-date=1 April 2019|archive-date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401013749/https://www.wga.org/news-events/news/press/2019/french-filmmaker-agnes-varda-to-receive-2019-jean-renoir-award|url-status=dead}}</ref> ਵਰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਫਿਲਮ "ਤੋਪ ਦੇ ਗੋਲੇ ਵਾਂਗ ਹਿੱਟ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣੇ ਪਏ ਸਨ।" <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The text near this tag needs a citation. (April 2019)">ਇਸ ਹਵਾਲੇ ਲਈ ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ਪਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਤੀ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਵਰਦਾ ਨੇ ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। <ref name=":0" /> ਵਰਦਾ ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਨਿਊ ਵੇਵ ਦੀ ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਲਾ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਰਟੇ'' ਨੂੰ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.criterion.com/explore/178-agnes-varda|title=Agnès Varda|work=The Criterion Collection|access-date=10 April 2018}}</ref> ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਕਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ "ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਲੜਦੇ ਹਨ"। <ref>{{Cite news|url=https://variety.com/2017/film/awards/agnes-varda-faces-places-governors-awards-2017-1202606838/|title=Agnès Varda on Radical Filmmaking: 'I Never Thought I Didn't Have the Right'|last=Rizzo|first=Carita|date=10 November 2017|work=Variety|access-date=10 April 2018|language=en-US}}</ref> === ''ਕਲੀਓ 5 ਤੋਂ 7'' (1961) === ''ਲਾ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਰਟ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਰਦਾ ਨੇ ਕਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ; ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਟੂਰਿਸਟ ਦਫਤਰ ਦੁਆਰਾ ਪੈਸੇ ਲਾਏ ਗਏ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਦਾ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ''ਲ'ਓਪੇਰਾ-ਮੌਫੇ'', ਰੂਏ ਮੌਫੇਟਾਰਡ ਸਟ੍ਰੀਟ ਮਾਰਕੀਟ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 1958 ਦੇ ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। <ref name=":0"/> ''5 ਤੋਂ 7 ਤੱਕ ਕਲੀਓ'' ਦੋ ਅਸਾਧਾਰਨ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੌਪ ਗਾਇਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਬਾਇਓਪਸੀ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਸਤਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਰਦਾ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਟ੍ਰੋਪ ਹੈ। <ref name="Wilson1999">{{Cite book|title=French Cinema since 1950: Personal Histories.|last=Emma|first=Wilson|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|year=1999|isbn=0715628496|location=[[Lanham, MD]]|pages=42–46|chapter=3. Mourning Films I.|author-link=Emma Wilson}}</ref> ਡੂੰਘੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ''5 ਤੋਂ 7 ਤੱਕ'' ਕਲੀਓ ਨੇ ਕਲੀਓ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਮੂਨੇ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲੀਓ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ "ਦੇਖਣ-ਦੇਖਣ" ਗੁਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਵਿੱਗ) ਨੂੰ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ''5 ਤੋਂ 7 ਤੱਕ'' ਕਲੀਓ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗਲਪ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਲਾ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਰਟੇ'' ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ [[ਡਾਇਜੀਸਿਸ|ਡਾਈਜੇਟਿਕ]] ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਮ 5 ਤੋਂ 7 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦਾ ਰਨ-ਟਾਈਮ 89 ਮਿੰਟ ਹੈ। <ref name="Fitterman">Fitterman-Lewis, ''To Desire Differently'', Columbia University Press, 1996, pp. 215-245.</ref> === ਸਿਨੇ-ਟਾਮਾਰਿਸ (1977) === 1977 ਵਿੱਚ, ਵਰਦਾ ਨੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਉੱਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ, [https://www.cine-tamaris.fr/ ਸਿਨੇ-ਟੈਮਾਰਿਸ ਦੀ] ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। <ref name="senses">{{Cite web|url=http://sensesofcinema.com/2002/great-directors/varda/|title=Agnes Varda|last=Carter|first=Helen|website=Senses of Cinema|access-date=29 October 2014}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਾਉਂਟੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਨੇ ''ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਰਦਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਐਗਨਸ ਵਰਦਾ ਦਾ'' ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਕਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.lacma.org/art/exhibition/agn%C3%A8s-varda-californialand|title=Agnès Varda in Californialand|website=www.lacma.org|access-date=24 October 2014}}</ref> === ''ਵੈਗਾਬੋਂਡ'' (1985) === === ''ਜੈਕੋਟ ਡੀ ਨੈਂਟਸ'' (1991) === === ''ਦਿ ਗਲੇਨਰਜ਼ ਐਂਡ ਆਈ'' (2000) === [[ਤਸਵੀਰ:Agnès_Varda_at_Guadalajara_Film_Festival.jpg|thumb| ਵਰਦਾ 2010 ਵਿੱਚ ਗੁਆਡਾਲਜਾਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] === ''ਫੇਸ ਪਲੇਸ'' (2017) === == ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == === ਫ੍ਰੈਂਚ ਨਿਊ ਵੇਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ === === ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ === == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ == == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Cannes_handprints.jpg|thumb| ਕਾਨਸ ਵਿਖੇ ਵਰਦਾ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ]] ਵਰਦਾ 2005 ਵਿੱਚ ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ 1983 ਵਿੱਚ ਵੇਨਿਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। <ref name="Juries 2005 : All the Juries">{{Cite web|url=http://www.festival-cannes.fr/en/archives/2005/allJury.html|title=Juries 2005 : All the Juries|website=Festival de Cannes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092218/http://www.festival-cannes.fr/en/archives/2005/allJury.html|archive-date=4 March 2016|access-date=30 March 2019}}</ref> <ref name="Giurie anni ’80">{{Cite web|url=http://www.carnivalofvenice.com/?page_id=122&lang=en+Juries+for+the+1980s|title=Giurie anni '80|website=Carnival of Venice|archive-url=https://web.archive.org/web/20120830025432/http://www.carnivalofvenice.com/?page_id=122|archive-date=30 August 2012|access-date=30 March 2019}}</ref> 2002 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਕੈਡਮੀ ਇਨਾਮ, ''ਰੇਨੇ ਕਲੇਅਰ ਅਵਾਰਡ'' ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.vogue.com/article/agnes-varda-obituary|title=Agnès Varda, Acclaimed French Filmmaker and "Grandmother of the New Wave," Is Dead at Age 90|date=29 March 2019|website=Vogue|language=en|access-date=30 March 2019}}</ref> 4 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ ਦੀ ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਂਡ ਅਫਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="legiondhonneur.fr">{{Cite web|url=http://www.culture.gouv.fr/culture/actualites/conferen/donnedieu/avarda.html|title=Elévation d'Agnès Varda à la dignité de Grand officier dans l'ordre national du mérite|publisher=[[Ministry of Culture (France)]]|language=fr|trans-title=Elevation of Agnès Varda to the honor of Grand Officer of the National Order of Merit|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125120721/http://www.culture.gouv.fr/culture/actualites/conferen/donnedieu/avarda.html|archive-date=25 January 2018}}</ref> 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਕਮਾਂਡਰ ਡੇ ਲਾ ਲੀਜਿਅਨ ਡੀ'ਹੋਨੂਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2009/04/12/legion-d-honneur-plusieurs-proches-de-sarkozy-promus_1179810_823448.html|title=Légion d'honneur : Vincent Bolloré et Max Gallo promus|date=12 April 2009|publisher=[[Lemonde.fr]]|language=fr|trans-title=Legion of Honor: Vincent Bolloré and Max Gallo promoted}}</ref> ਮਈ 2010 ਵਿੱਚ ਵਰਦਾ ਨੂੰ [[ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਫੋਰਟਨਾਈਟ ਦਾ 8ਵਾਂ ਕੈਰੋਸੇ ਡੀ ਓਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। <ref>{{Cite news|url=https://variety.com/2010/film/markets-festivals/spotlight-on-sidebars-1118017346/|title=Spotlight on sidebars|last=Mintzer|first=Jordan|date=7 April 2010|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=25 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125114931/http://variety.com/2010/film/markets-festivals/spotlight-on-sidebars-1118017346/|archive-date=25 January 2018|last2=Keslassy|first2=Elsa}}</ref> 22 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ, ਵਰਦਾ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਲੀਜ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.uliege.be/cms/c_492494/fr/rentree-academique-a-l-universite-de-liege-22/09/2010|title=Rentrée académique à l'Université de Liège|date=22 September 2010|website=[[University of Liège]]|language=fr|access-date=30 March 2019|archive-date=17 ਮਾਰਚ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317042813/https://www.uliege.be/cms/c_492494/fr/rentree-academique-a-l-universite-de-liege-22/09/2010|dead-url=yes}}</ref> 14 ਮਈ 2013 ਨੂੰ, ਵਰਦਾ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਕਰਾਸ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref name="legiondhonneur.fr" /> 22 ਮਈ 2013 ਨੂੰ, ਵਰਦਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਬਹਾਲੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ 2013 ਦਾ FIAF ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। <ref>{{Cite web|url=http://fiafnet.org/uk/news/21.html|title=2013 FIAF Award presented to French Filmaker {{sic|hide=y}} Agnès Varda during the International Cannes Film Festival|date=27 May 2013|website=[[fiafnet.org]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130906004346/http://fiafnet.org/uk/news/21.html|archive-date=6 September 2013|access-date=25 January 2018}}</ref> 10 ਅਗਸਤ 2014 ਨੂੰ, ਵਰਦਾ ਨੇ 67ਵੇਂ ਲੋਕਾਰਨੋ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਲੀਓਪਾਰਡ ਆਫ ਆਨਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name="www.cineuropa.org">{{Cite web|url=http://www.cineuropa.org/it.aspx?t=interview&l=en&did=261466|title=Agnès Varda • Director|last=Llanos Martinez|first=Hector|website=www.cineuropa.org|access-date=26 September 2014}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕੀਰਾ ਮੁਰਾਤੋਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਸੀ। <ref name="Leopard of Honour Award">{{Cite web|url=http://www.cineuropa.org/nw.aspx?t=newsdetail&l=en&did=259544|title=The Leopard of Honour at the Locarno Film Festival will this year celebrate the great Agnès Varda|last=Del Don|first=Georgia|website=www.cineuropa.org|access-date=26 September 2014|archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126012416/http://www.cineuropa.org/nw.aspx?t=newsdetail&l=en&did=259544|url-status=dead}}</ref> 13 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ, ਵਰਦਾ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਫਿਲਮ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਆਨਰੇਰੀ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ । <ref>{{Cite web|url=http://www.cineuropa.org/nw.aspx?t=newsdetail&l=en&did=265408|title=EFA honours Agnès Varda|website=Cineuropa|access-date=3 November 2014|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141103215636/http://www.cineuropa.org/nw.aspx?t=newsdetail&l=en&did=265408|url-status=dead}}</ref> 24 ਮਈ 2015 ਨੂੰ, ਵਰਦਾ ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਪਾਮ ਡੀ'ਓਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਆਨਰੇਰੀ ਪਾਮ ਡੀ ਓਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/article/61348.html|title=A Palme d'honneur to Agnès Varda|website=[[festival-cannes.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093527/http://www.festival-cannes.com/en/article/61348.html|archive-date=18 May 2015|access-date=9 May 2015}}</ref> 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਨੂੰ, ਵਰਦਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਂਡ ਅਫਸਰ ਡੇ ਲਾ ਲੀਜਿਅਨ ਡੀ'ਹੋਨੂਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.ladepeche.fr/article/2017/04/16/2557161-legion-honneur-francois-pinault-laurent-fabius-agnes-varda-distingues.html|title=Légion d'honneur: François Pinault, Laurent Fabius et Agnès Varda distingués|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417211510/http://www.ladepeche.fr/article/2017/04/16/2557161-legion-honneur-francois-pinault-laurent-fabius-agnes-varda-distingues.html|archive-date=17 April 2017|publisher=[[Agence France-Presse]]|language=fr|trans-title=Legion of Honor: François Pinault, Laurent Fabius and Agnès Varda honored|via=[[La Dépêche du Midi]]}}</ref> ਵਰਦਾ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਆਈ ਦੀ 2017 ਦੀ "ਅਨਫਰਗੇਟੇਬਲਜ਼" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://realscreen.com/2017/10/19/ciff-17-cinema-eye-unveils-unforgettables/|title=CIFF '17: Cinema Eye unveils "Unforgettables"|last=Alcinii|first=Daniele|date=19 October 2017|publisher=Realscreen|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029173755/http://realscreen.com/2017/10/19/ciff-17-cinema-eye-unveils-unforgettables/|archive-date=29 October 2017|access-date=29 November 2017}}</ref> 11 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਵਰਦਾ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਆਨਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣ ਗਈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.oscars.org/news/academy-honor-charles-burnett-owen-roizman-donald-sutherland-and-agnes-varda-oscars-2017|title=THE ACADEMY TO HONOR CHARLES BURNETT, OWEN ROIZMAN, DONALD SUTHERLAND AND AGNÈS VARDA WITH OSCARS AT 2017 GOVERNORS AWARDS &#124; Oscars.org &#124; Academy of Motion Picture Arts and Sciences|date=6 September 2017|publisher=[[Oscars.org]]|access-date=10 September 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://en.unifrance.org/news/15093/agnes-varda-the-first-female-director-to-receive-a-governors-award-in-hollywood|title=Agnès Varda, the first female director to receive a Governors Award in Hollywood - uniFrance Films|date=14 November 2017|website=[[UniFrance|En.unifrance.org]]|access-date=29 November 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.varsity.co.uk/film-and-tv/14086|title=Academy Honorary Award 2017: Le Bonheur is tainted by hypocrisy|date=24 November 2017|website=[[Varsity (Cambridge)|Varsity]]|access-date=29 November 2017}}</ref> ਇਹ ਇਨਾਮ 9ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਗਵਰਨਰ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ''ਫੇਸਜ਼ ਪਲੇਸਜ਼'' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ (ਉਹ ਸਾਥੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਜੇਮਸ ਆਈਵਰੀ ਨਾਲੋਂ ਅੱਠ ਦਿਨ ਵੱਡੀ ਸੀ)। <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/films/2018/01/23/french-director-agnes-varda-89-becomes-oldest-ever-oscar-nominee/|title=French director Agnès Varda, 89, becomes oldest ever Oscar nominee|website=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/films/2018/01/23/french-director-agnes-varda-89-becomes-oldest-ever-oscar-nominee/|archive-date=12 January 2022|url-access=subscription}}</ref> 1985 ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ''ਵੈਗਾਬੋਂਡ'' ਲਈ, ਉਸਨੇ 42ਵੇਂ ਵੇਨਿਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਗੋਲਡਨ ਲਾਇਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.labiennale.org/en/history-venice-film-festival|title=History of the Venice Film Festival|date=7 December 2017|website=La Biennale di Venezia|language=en|access-date=30 March 2019}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ''The Beaches of Agnès'' ਨੇ 34ਵੇਂ ਸੀਜ਼ਰ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। <ref>{{Cite web|url=http://www.lescesarducinema.com/#palmares|title=Accueil - Académie des Arts et Techniques du Cinéma|publisher=Lescesarducinema.com|access-date=10 September 2017}}</ref> ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਰਦਾ ਅਕੈਡਮੀ ਆਨਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਨਰੇਰੀ ਆਸਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। <ref>{{Cite magazine|last=JR|author-link=JR (artist)|date=4 April 2019|title='She Was Always in the Present.' Artist JR on the Films and Friendship of Agnès Varda|url=http://time.com/5564179/agnes-varda-obituary-jr/|magazine=Time|access-date=13 ਮਈ 2022|archive-date=13 ਮਈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513035634/https://time.com/5564179/agnes-varda-obituary-jr/|url-status=dead}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ [[ਐਂਜਲੀਨਾ ਜੋਲੀ]] ਦੁਆਰਾ ਗਵਰਨਰ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ, [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਨੇ 84 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 368 ਫਿਲਮ ਮਾਹਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਪੋਲ ਕੀਤਾ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਮੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ: ''ਦ ਬੀਚਸ ਆਫ਼ ਐਗਨਸ'', ''ਵਨ ਸਿੰਗਜ਼, ਦ ਅਦਰ'' ਡਜ਼ਨਟ, ''ਦ ਗਲੇਨਰਜ਼ ਐਂਡ ਆਈ'', ''ਲੇ ਬੋਨਹੂਰ'', ''ਵੈਗਾਬੋਂਡ'', ਅਤੇ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ-ਦੋ ਐਂਟਰੀ, ''ਕਲੀਓ 5 ਤੋਂ 7 ਤੱਕ'' <ref name="BBC 100 greatest">{{Cite news|url=http://www.bbc.com/culture/story/20191125-the-100-greatest-films-directed-by-women-poll|title=The 100 greatest films directed by women|date=26 November 2019|work=BBC|access-date=28 December 2019}}</ref> <ref name="James BBC Varda">{{Cite news|url=http://www.bbc.com/culture/story/20191125-greatest-films-directed-by-women-film-poll-agns-varda|title=Why Agnès Varda's Cléo from 5 to 7 deserves to be a classic|last=James|first=Caryn|date=26 November 2019|work=BBC|access-date=28 December 2019}}</ref> == ਪਿਛਾਖੜੀ == [[ਬੀਲਦਮੁਸੀਟ|ਬਿਲਡਮੁਸੇਟ]], ਉਮਿਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਵੀਡਨ ਵਿਖੇ ਐਗਨਸ ''ਵਰਦਾ'' । 2 ਜੂਨ, 2013 - ਅਗਸਤ 18, 2013 <ref>{{Cite web|url=https://www.dn.se/kultur-noje/film-tv/helena-lindblad-filmens-lekfulla-lilla-gumma-brann-for-bade-verkligheten-och-fantasin/|title=Helena Lindblad: Filmens lekfulla lilla gumma brann för både verkligheten och fantasin|date=29 March 2019|website=DN.SE}}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Agnes_varda.jpg|right|thumb| ਵਰਦਾ ਹਾਰਵਰਡ ਫਿਲਮ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪਿਛਾਖੜੀ ਲੜੀ 'ਤੇ ਬੋਲਦੀ ਹੋਈ]] === ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ <ref name="filmog">{{Cite web|url=http://www.allocine.fr/personne/fichepersonne-2492/filmographie/|title=Agnès Varda: Filmographie|website=Allocine|access-date=29 March 2019}}</ref> ! ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਰਲੇਖ ! ਕ੍ਰੈਡਿਟ |- | 1955 | ''ਲਾ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਰਟ'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1962 | ''ਕਲੀਓ ਡੀ 5 à 7'' | ''ਕਲੀਓ 5 ਤੋਂ 7 ਤੱਕ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1965 | ''Le Bonheur'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1966 | ''Les Creatures'' | ''ਜੀਵ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1967 | ''ਲੋਇਨ ਡੂ ਵੀਅਤਨਾਮ'' | ''ਵਿਅਤਨਾਮ ਤੋਂ ਦੂਰ'' | ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |- | 1969 | ''ਸ਼ੇਰ ਪਿਆਰ'' | ''ਸ਼ੇਰ ਪਿਆਰ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ |- | 1975 | ''ਡੈਗੁਏਰੀਓਟਾਈਪਸ'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1977 | ''L'Une chante, l'autre Pas'' | ''ਇੱਕ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1981 | ''ਮੁਰ ਮਰਸ'' | ''ਮੂਰਲ ਮੂਰਲਸ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1981 | ''ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ'' | ''ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1985 | ''ਸੰਸ ਤੋਇਤ ਨ ਲੋਇ ॥'' | ''ਭਗੌੜਾ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ |- | 1988 | ''ਜੇਨ ਬੀ ਪਾਰ ਐਗਨੇਸ ਵੀ.'' | ''ਐਗਨਸ ਵੀ ਦੁਆਰਾ ਜੇਨ ਬੀ.'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ |- | 1987 | ''Le Petit amour'' | ''ਕੁੰਗ ਫੂ ਮਾਸਟਰ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1991 | ''ਜੈਕੋਟ ਡੀ ਨੈਂਟਸ'' | ''ਜੈਕੋਟ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1993 | ''Les demoiselles ont eu 25 ans'' | ''ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ 25 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਹਨ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1994 | ''Les Cent et une nuits de Simon Cinema'' | ''ਏ ਹੰਡ੍ਰੇਡ ਐਂਡ ਵਨ ਨਾਈਟਸ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1995 | ''L'univers de Jacques Demy'' | ''ਜੈਕ ਡੇਮੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 2000 | ''Les Glaneurs et la glaneuse'' | ''ਦਿ ਗਲੇਨਰਜ਼ ਅਤੇ ਆਈ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸੰਪਾਦਕ |- | 2002 | ''Les Glaneurs et la glaneuse... deux ans après'' | ''ਦਿ ਗਲੇਨਰਜ਼ ਅਤੇ ਮੈਂ: ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ'' | ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸੰਪਾਦਕ |- | 2004 | ''ਸਿਨੇਵਰਦਾਫੋਟੋ'' | ''ਸਿਨੇਵਰਦਾਫੋਟੋ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 2006 | ''Quelques veuves de Noirmoutier'' | ''Noirmoutier ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਧਵਾਵਾਂ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 2008 | ''Les plaages d'Agnès'' | ''ਐਗਨਸ ਦੇ ਬੀਚ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ |- | 2017 | ''ਵਿਸੇਜ਼ ਪਿੰਡਾਂ'' | ''ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰੋ'' | ਡਾਇਰੈਕਟਰ |- | 2019 | ''ਵਰਦਾ ਪਾਰ ਅਗਨੇਸ'' | ''ਐਗਨੇਸ ਦੁਆਰਾ ਵਰਦਾ'' | ਡਾਇਰੈਕਟਰ |} === ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ <ref name="filmog"/> ! ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਰਲੇਖ ! ਕ੍ਰੈਡਿਟ |- | 1958 | ''L'opéra-mouffe'' | ''ਇੱਕ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਦੀ ਡਾਇਰੀ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1958 | ''La cocotte d'azur'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1958 | ''Du coté de la cote'' | ''ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ / ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1958 | ''Ô saisons, ô châteaux'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1961 | ''Les fiancés du pont MacDonald<br /><br /><br /><br />''<nowiki></br></nowiki> ''(Méfiez-vous des lunettes noires)'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1963 | ''ਸਲੂਟ ਲੇਸ ਕਿਊਬੇਨ'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ |- | 1965 | ''ਐਲਸਾ ਲਾ ਗੁਲਾਬ'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1967 | ''Oncle Yanco'' | ''ਅੰਕਲ ਯੈਂਕੋ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ |- | 1968 | ''ਬਲੈਕ ਪੈਂਥਰਜ਼'' | - | ਡਾਇਰੈਕਟਰ |- | 1975 | ''ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ: ਨੋਟਰੇ ਕੋਰ, ਨੋਟਰੇ ਸੈਕਸ'' | ''ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ |- | 1976 | ''Plaisir d'amour en ਇਰਾਨ'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1984 | ''ਲੇਸ ਡਾਈਟਸ ਕੈਰੀਏਟਾਈਡਸ'' | ''ਅਖੌਤੀ ਕੈਰੀਟਿਡਜ਼'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ |- | 1984 | ''7 ਪੀ. cuis., s. de b., ... à saisir'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1986 | ''T'as de Beaux escaliers, tu sais'' | ''ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਪੌੜੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1982 | ''ਯੂਲਿਸ'' | ''ਯੂਲਿਸ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ |- | 2002 | ''Hommage à Zgougou (et salut à Sabine Mamou)'' | ''Zgougou ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ |- | 2003 | ''Le lion volatil'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 2004 | ''Ydessa, les ours et ਆਦਿ.'' | ''ਯਡੇਸਾ, ਰਿੱਛ ਆਦਿ।'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 2004 | ''ਵਿਏਨਲੇ ਵਾਲਜ਼ਰ'' | ''ਵਿਏਨਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2004 - ਟ੍ਰੇਲਰ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ |- | 2005 | ''ਲੇਸ ਡਾਈਟਸ ਕੈਰੀਏਟਾਈਡਸ ਬੀ.ਆਈ.ਐਸ'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 2005 | ''Cléo de 5 à 7: ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਕਿੱਸੇ'' | ''5 ਤੋਂ 7 ਤੱਕ ਕਲੀਓ: ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕਿੱਸੇ'' | ਡਾਇਰੈਕਟਰ |- | 2015 | ''Les 3 Boutons'' | ''ਤਿੰਨ ਬਟਨ'' | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਾ ਕੰਮ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ <ref name="filmog"/> ! ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਰਲੇਖ ! ਕ੍ਰੈਡਿਟ |- | 1970 | ''ਨੌਸਿਕਾ'' (ਟੀਵੀ ਫਿਲਮ) | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 1983 | ''ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਪਾਉ ਯੂਨ ਚਿੱਤਰ'' (ਟੀਵੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ) | - | ਡਾਇਰੈਕਟਰ |- | 2010 | ''ਪੀਓਵੀ'', ਐਪੀਸੋਡ 3, ਸੀਜ਼ਨ 23, ''ਐਗਨਸ ਦੇ ਬੀਚਸ'' | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ |- | 2011 | ''[[:fr:Agnès de ci de là Varda|Agnès de ci de là Varda]]'', 5 ਐਪੀਸੋਡ (ਟੀਵੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ) | - | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ |} == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * ''Les Plages d'Agnès: texte illustre du film d'Agnès Varda'', ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮੈਮੋਇਰਸ ਡੀ ਸੀਜ਼ਰ, ਐਡੀਸ਼ਨਸ ਡੇ l'Œil, 108 pp. (2010)   * ''L'île et elle: Agnès Varda'', Actes sud, 81 pp. (2006)   * ''ਸੈਨਸ ਟੋਇਟ ਨੀ ਲੋਈ: ਅਨ ਫਿਲਮ ਡੀ'ਐਗਨੇਸ ਵਰਦਾ'', ਲ'ਅਵੈਂਟ-ਸੀਨ ਸਿਨੇਮਾ, 92 ਪੀ.ਪੀ. (2003)  <ref>{{Cite web|url=https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb399599701|title=Notice bibliographique|publisher=[[Bibliothèque nationale de France|BNF]]|access-date=30 March 2019}}</ref> * ''ਵਰਦਾ ਪਾਰ ਐਗਨੇਸ'', ਲੇਸ ਕਾਹਿਅਰਸ ਡੂ ਸਿਨੇਮਾ (1994, 2005 ਰੀਪ੍ਰਿੰਟ)   * ''La Cote d'Azur, d'azur, d'azur, d'azur'', ਸੰਗ੍ਰਹਿ Lieu-dit, Les editions du Temps (1961)  <ref>{{Cite web|url=https://egs.edu/faculty/agn%C3%A8s-varda|title=Agnès Varda, Professor of Film at The European Graduate School / EGS|publisher=[[European Graduate School]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630190723/https://egs.edu/faculty/agn%C3%A8s-varda|archive-date=30 June 2019|access-date=30 March 2019}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.cine-tamaris.fr/ ਸਿਨੇ ਤਾਮਾਰਿਸ] ਵਿਖੇ [https://www.cine-tamaris.fr/agnes-varda/ ਅਗਨੇਸ ਵਰਦਾ] * {{IMDB name|889513}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] 7641gvfqxbl6r7lhp9h4h7jdje2lrax 0 147356 836300 830122 2026-04-03T04:39:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836300 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਰਿਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ | image = Ariana Grande promoting Wicked (2024).jpg | caption = 2024 ਵਿਚ ਅਰਿਆਨਾ | alt = | birth_name = <!--ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ "ਬੁਟੇਰਾ" ਰੱਖੋ। ਇਹ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਮ ਲਈ ਹੈ, ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ। --> ਏਰੀਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ-ਬੁਟੇਰਾ | birth_date = {{Birth date and age|1993|6|26}} | birth_place = [[ਬੋਕਾ ਰੈਟਨ, ਫਲੋਰੀਡਾ]], ਯੂ.ਐਸ. | occupation = ਹਲਿਸਟ ਗਾਇਕ ਗੀਤਕਾਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | years_active = 2008–ਮੌਜੂਦ | agent = [[ਸਕੂਟਰ ਬਰਾਊਨ]] | net_worth = | spouse = {{ਵਿਆਹ|ਡਾਲਟਨ ਗੋਮੇਜ਼|15 may, 2021| july, 2023}} | works = {{hlist|[[Ariana Grande discography|Discography]]|[[Ariana Grande ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗੀਤ]] }} | partner = <!--ਸਾਥੀ ਅਣਵਿਆਹੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਜਾਂ ਮੰਗੇਤਰ--> | relatives = [[ਫ੍ਰੈਂਕੀ ਗ੍ਰਾਂਡੇ]] (ਸੌਤੇ-ਭਰਾ) | awards = [[ਏਰੀਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ]] | signature = Ariana Grande autograph.svg | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | instruments = Vocals | genre = {{hlist|[[Pop music|Pop]]|[[Contemporary R&B|R&B]]}}<!--Reliable sources must classify artist/their overall music as listed genre(s)--> | label = [[Republic Records|Republic]] }} | module2 = {{Listen|embed=yes | filename = | title = Grande's singing voice | type = speech | description = Grande performing "[[God is a Woman]]" at the [[2018 MTV Video Music Awards]] }} | website = {{URL|https://arianagrande.com/}} }} '''ਏਰੀਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ-ਬੁਟੇਰਾ''' ( /ˌ ɑːr i ˈ ɑː n ə ˈ ɡ r ɑː n d eɪ / ; [note 1] ਜਨਮ 26 ਜੂਨ, 1993) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਚਾਰ-ਅਸ਼ਟਵ ਵੋਕਲ ਰੇਂਜ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ]], ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਬਾਂਬੀ ਅਵਾਰਡ, ਦੋ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ, ਤਿੰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ, ਨੌਂ ਐਮਟੀਵੀ ਵੀਡੀਓ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ 30 [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2008 ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਸੰਗੀਤਕ ''13'' ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਕਲੋਡੀਓਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਵਿਕਟੋਰੀਅਸ'' (2010–2013) ਅਤੇ ''ਸੈਮ ਐਂਡ ਕੈਟ'' (2013–2014) ਵਿੱਚ ਕੈਟ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਰਿਪਬਲਿਕ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਜਦੋਂ ਲੇਬਲ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵਜ਼ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕਵਰਿੰਗ ਗੀਤਾਂ ਦੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਵੀਡੀਓ ਦੇਖੇ। ਉਸਦੀ 1950 ਦੇ ਡੂ-ਵੋਪ- ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]] ਅਤੇ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ,<ref name="Pitchfork">{{Cite magazine|last=Ryce|first=Andre|title=Ariana Grande Yours Truly|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/18591-ariana-grande-yours-truly/|magazine=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=June 7, 2020}}</ref> ''ਯੂਅਰਸ'' ਟਰੂਲੀ (2013), ਯੂਐਸ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' 200 ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿੰਗਲ, " ਦਿ ਵੇ ", ਯੂਐਸ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹਾਟ 100 ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਦਸ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਐਲਬਮ 'ਤੇ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੀਟੀ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰ ਨੇ [[ਮਾਰਿਆ ਕੇੈਰੀ|ਮਾਰੀਆ ਕੈਰੀ]] ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ, ''ਮਾਈ ਏਵਰੀਥਿੰਗ'' (2014) ਅਤੇ ''ਡੈਂਜਰਸ ਵੂਮੈਨ'' (2016) ਵਿੱਚ ਪੌਪ ਅਤੇ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ''ਮਾਈ'' ਏਵਰੀਥਿੰਗ ਨੇ EDM ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ " ਪ੍ਰੋਬਲਮ ", " ਬ੍ਰੇਕ ਫ੍ਰੀ " ਅਤੇ " ਬੈਂਗ ਬੈਂਗ " ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ''ਡੈਂਜਰਸ ਵੂਮੈਨ'' ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਨੰਬਰ-ਵਨ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਣ ਗਈ। ਨਿੱਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ - ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ, ''ਸਵੀਟਨਰ'' (2018) ਅਤੇ ''ਥੈਂਕ ਯੂ, ਨੈਕਸਟ'' (2019), ਜੋ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਸਨ। ''ਸਵੀਟਨਰ'' ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪੌਪ ਵੋਕਲ ਐਲਬਮ ਲਈ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ''ਥੈਂਕ ਯੂ, ਨੈਕਸਟ'' ਨੇ ਪੌਪ ਐਲਬਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੀ ਐਲਬਮ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੰਗਲਜ਼ " ਥੈਂਕ ਯੂ, ਨੈਕਸਟ ", " 7 ਰਿੰਗਸ ", ਅਤੇ " ਬ੍ਰੇਕ ਅੱਪ ਵਿਦ ਯੂਅਰ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ, ਆਈ ਐਮ ਬੋਰਡ " ਨੇ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਹਾਟ 100 'ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਇਕੱਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸਫਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ। ਖੁਦ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ। [[ਜਸਟਿਨ ਬੀਬਰ]] ਦੇ ਨਾਲ " ਸਟੱਕ ਵਿਦ ਯੂ " ਅਤੇ [[ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ]] ਨਾਲ " ਰੇਨ ਆਨ ਮੀ " ਦੇ 2020 ਦੇ ਸਹਿਯੋਗਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੰਬਰ-1 ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਪੌਪ ਡੂਓ/ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ । ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ R&B- ਕੇਂਦਰਿਤ ਛੇਵੀਂ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ''ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨਜ਼'' (2020), ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ। 2021 ਵਿੱਚ, [[ਦ ਵੀਕੇਂਡ|ਦ ਵੀਕੈਂਡ]] ਦੇ " ਸੇਵ ਯੂਅਰ ਟੀਅਰਜ਼ " ਦੇ ਰੀਮਿਕਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਛੇਵਾਂ ਯੂਐਸ ਨੰਬਰ-ਵਨ ਸਿੰਗਲ ਸੀ। ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਪੌਪ ਆਈਕਨ ਅਤੇ [[wiktionary:triple threat|ਤੀਹਰੀ ਧਮਕੀ ਮਨੋਰੰਜਨ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 85 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵੇਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਪਲੈਟੀਨਮ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਚਾਰਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜ ਨੰਬਰ-ਵਨ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨੰਬਰ ਇੱਕ-ਡੈਬਿਊ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਰੇਕ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਨੰਬਰ ਇਕ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਲਈ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਸਪੋਟੀਫਾਈ|Spotify]] (2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ) 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ Apple Music, Spotify 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋ ਕੀਤੀ ਗਈ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ, ਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਹਕੀ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]]'' {{'}} ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ (2016 ਅਤੇ 2019) ਅਤੇ ''ਫੋਰਬਸ'' ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ 100 (2019–2020) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਸਾਲ 2018 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਪੌਪ ਸਟਾਰ, ਅਤੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਦੁਆਰਾ 2010 ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ [[ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ|ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]], [[ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ]], ਅਤੇ [[ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ|ਲਿੰਗ]], ਨਸਲੀ, ਅਤੇ LGBT ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਕਈ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ; ਉਹ 2019 ਵਿੱਚ [[ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ|ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ]] 'ਤੇ [[ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੌਲੋ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ]] ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ 2022 ਤੱਕ 300 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋਅਰਜ਼ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲਾਈਨ, ਜੋ 2015 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, 2022 ਤੱਕ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ $1 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਏਰੀਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ-ਬੁਟੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜੂਨ, 1993 ਨੂੰ ਬੋਕਾ ਰੈਟਨ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ।<ref name="allmusicbio">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/ariana-grande-mn0002264745/biography|title=Ariana Grande Biography|last=Collar|first=Matt|publisher=[[AllMusic]]|access-date=May 22, 2010}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.ibtimes.com/who-ariana-all-about-ariana-grande-leader-arianators-1415616|title=Who Is Ariana? All About Ariana Grande, Leader of the Arianators|last=Sheets|first=Connor Adams|date=October 6, 2013|work=[[International Business Times]]|access-date=February 7, 2015}}</ref> ਉਹ 1964 ਤੋਂ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਹੋਜ਼-ਮੈਕਕਨ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਬਰੁਕਲਿਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀਈਓ ਜੋਨ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਧੀ ਹੈ,<ref>{{Cite magazine|last=Connor|first=Katie|date=July 11, 2018|title=Ariana Grande Is Here to Save Us|url=https://www.elle.com/culture/music/a22094769/ariana-grande-sweetener-album-manchester-cover-story|magazine=[[Elle (magazine)|Elle]]}}</ref> ਅਤੇ ਬੋਕਾ ਰੈਟਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਫਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਐਡਵਰਡ ਬੁਟੇਰਾ।<ref name="DailyNews1">{{Cite news|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/ariana-grande-owes-stardom-singing-not-sex-appeal-article-1.1902829|title=Ariana Grande owes her stardom to singing, not sex appeal|last=Farber|first=Jim|date=August 14, 2014|work=[[New York Daily News|Daily News]]|access-date=February 7, 2015|location=New York City}}</ref><ref name="BillboardFreaky2">{{Cite magazine|last=Goodman|first=Lizzy|date=August 15, 2014|title=Billboard Cover: Ariana Grande on Fame, Freddy Krueger and Her Freaky Past|url=https://www.billboard.com/articles/news/6221482/billboard-cover-ariana-grande-on-fame-freddy-krueger-and-her-freaky-past|magazine=Billboard|access-date=September 1, 2014}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਇਤਾਲਵੀ<ref name="Savage4">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-40005064|title=Ariana Grande: The diva with a heart|last=Savage|first=Mark|date=May 23, 2017|access-date=October 25, 2017|publisher=[[BBC]]}}</ref> ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਸੀਲੀਅਨ ਅਤੇ ਅਬਰੂਜ਼ੀ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite tweet|user=ArianaGrande}}</ref> ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ, ਫ੍ਰੈਂਕੀ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/11/13/style/frankie-grande-ariana-grandes-half-brother-stars-in-rock-of-ages.htm|title=Frankie Grande, Ariana Grande's Half Brother, Stars in ''Rock of Ages''|last=Musto|first=Michael|date=November 12, 2014|work=[[The New York Times]]|author-link=Michael Musto}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/news/a19403/ariana-grande-reaction-frankie-grade-gay|title=Ariana Grande Had the Perfect Response When Her Brother Came Out|last=Gonzales|first=Erica|date=December 14, 2016|work=[[Harpers Bazaar]]}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਆਪਣੀ ਨਾਨੀ ਮਾਰਜੋਰੀ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Maldonado|first=Jennifer|date=April 25, 2016|title=Ariana Grande Holds Hands With Her Favorite Person on Snapchat|url=http://www.m-magazine.com/posts/ariana-grande-snapchat-singer-holds-hands-with-her-nonna-100011/photos/ariana-grande-140091|magazine=M Magazine}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਫਲੋਰੀਡਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਠ ਜਾਂ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name="BillboardFreaky2"/> ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਫਲੋਰਿਡਾ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ ਟਿਕਟ ਧਾਰਕ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਹਾਕੀ ਪੱਕ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਮਾਮੂਲੀ [[ਨੀਲ (ਸੱਟ)|ਸੱਟਾਂ]] ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਘਟਨਾ 9 ਅਕਤੂਬਰ, 1998 ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਰ ਰੈਂਟਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਯਮਤ-ਸੀਜ਼ਨ ਗੇਮ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਇੰਟਰਮਿਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਬਿਲਕੁਲ-ਨਵੇਂ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ੈਂਬੋਨੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬੱਚੀ ਵੀ ਸੀ, ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ $200 ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ।<ref>[https://www.sun-sentinel.com/news/fl-xpm-1998-10-10-9810100067-story.html Lambiet, Jose. ]</ref> ਜ਼ੈਂਬੋਨੀ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ''ਦੱਖਣੀ ਫਲੋਰੀਡਾ ਸਨਸੈਂਟੀਨਲ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>[https://www.sun-sentinel.com/local/fl-ne-ariana-grande-zamboni-sun-sentinel-archives-20190209-story.html Alanez, Tonya. ]</ref> 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 16 ਜਨਵਰੀ, 2002 ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬਲੈਕਹਾਕਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਖੇਡ ਵਿੱਚ " ਦਿ ਸਟਾਰ-ਸਪੈਂਗਲਡ ਬੈਨਰ " ਗਾਇਆ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=QEwwhklDbVo Ariana Grande at 8 years old singing National Anthem &#x2013; YouTube (via Ariana Grande Official Artist Channel).]</ref> ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਫੋਰਟ ਲਾਡਰਡੇਲ ਚਿਲਡਰਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite news|url=http://articles.sun-sentinel.com/2012-08-31/news/fl-boca-ariana-grande-20120830_1_twitter-nickelodeon-social-media|title=America's Tweetheart: Boca-born singer/actress big on Twitter|last=Geggis|first=Anne|date=August 31, 2012|work=[[Sun-Sentinel]]|access-date=September 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806182101/http://articles.sun-sentinel.com/2012-08-31/news/fl-boca-ariana-grande-20120830_1_twitter-nickelodeon-social-media|archive-date=August 6, 2018|location=Florida}}</ref> ਸੰਗੀਤਕ ''ਐਨੀ'' ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ''ਦ ਵਿਜ਼ਾਰਡ ਆਫ ਓਜ਼'' ਅਤੇ ''ਬਿਊਟੀ ਐਂਡ ਦ ਬੀਸਟ'' ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Savage4"/><ref name="Complex">{{Cite magazine|last=Nostro|first=Lauren|title=Who Is Ariana Grande? – Growing Up and Starting to Sing|url=http://www.complex.com/music/2013/08/who-is-ariana-grande/growing-up-and-starting-to-sing|magazine=Complex|access-date=2022-12-20|archive-date=2019-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719140117/https://www.complex.com/music/2013/08/who-is-ariana-grande/growing-up-and-starting-to-sing|url-status=dead}}</ref> ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਰੂਜ਼ ਸ਼ਿਪ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਰਾਓਕੇ ਲਾਉਂਜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਈ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ, ਫਲੋਰਿਡਾ ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਪੌਪਸ ਅਤੇ ਸਿੰਫੋਨਿਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="AboutGrande">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/artists/ariana-grande/biography/|title=About Ariana Grande|publisher=MTV|access-date=August 28, 2014|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 16, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216080254/http://www.mtv.com/artists/ariana-grande/biography/|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਪਾਈਨ ਕ੍ਰੈਸਟ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>{{Cite magazine|last=Wilson|first=Olivia|date=December 9, 2014|title=16 Celebrities You Didn't Know Went to Boarding or Prep School|url=http://www.teen.com/2014/12/09/celebrities/celebrities-who-went-to-boarding-prep-school/#1|magazine=[[Teen (magazine)|Teen]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815024411/http://www.teen.com/2014/12/09/celebrities/celebrities-who-went-to-boarding-prep-school/#1|archive-date=August 15, 2017|access-date=May 31, 2016}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === 2008-2012: ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਨਿੱਕੇਲੋਡੀਅਨ === 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਥੀਏਟਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://wallstcheatsheet.com/entertainment/8-things-you-might-not-know-about-ariana-grande.html/?a=viewall|title=8 Things You Might Not Know About Ariana Grande|last=Sahagian|first=Jacqueline|date=September 9, 2014|publisher=Entertainment Cheat Sheet|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101102544/http://wallstcheatsheet.com/entertainment/8-things-you-might-not-know-about-ariana-grande.html/?a=viewall|archive-date=January 1, 2015|access-date=September 15, 2014}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਐਲਬਮ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ: "ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਇੱਕ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਐਲਬਮ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ,' ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨ 'ਉਮ, ਇਹ ਇੱਕ ਹੈਲੁਵਾ ਟੀਚਾ ਹੈ। ! 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਐਲਬਮ ਕੌਣ ਖਰੀਦਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? !'"<ref name="BillboardFreaky2"/> 2008 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਸੰਗੀਤਕ ''[[13 (ਸੰਗੀਤ)|13]]'' ਵਿੱਚ ਚੀਅਰਲੀਡਰ ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/10/06/theater/reviews/06bran.html|title=Stranger in Strange Land: The Acne Years|last=Brantley|first=Ben|date=October 6, 2008|work=[[The New York Times]]|access-date=September 11, 2014}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=December 5, 2013|title=Ariana Grande|url=http://www.timeforkids.com/news/ariana-grande/133541|magazine=[[Time for Kids]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218235254/https://www.timeforkids.com/news/ariana-grande/133541/|archive-date=December 18, 2013|access-date=September 7, 2014}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ; ਸਕੂਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟਿਊਟਰਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਭੇਜੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.girl2watch.com/ariana-grande-from-boca-to-broadway|title=Ariana Grande: From Boca to Broadway|date=May 4, 2010|publisher=Girl2watch.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100718135009/http://www.girl2watch.com/ariana-grande-from-boca-to-broadway/|archive-date=July 18, 2010|access-date=June 23, 2010}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਜੈਜ਼ ਕਲੱਬ ਬਰਡਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗਾਇਆ।<ref name="bio">{{Cite web|url=http://arianagrande.info/site/?page_id=2|title=About|publisher=Ariana Grande official website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721184425/http://arianagrande.info/site/?page_id=2|archive-date=July 21, 2011|access-date=March 6, 2012}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Ariana_Grande_by_David_Shankbone_(cropped).jpg|thumb|2010 ਟ੍ਰਿਬੇਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਡੇ]] ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ''13'' ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਗਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲੋਡੀਓਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ''ਵਿਕਟੋਰੀਅਸ'' ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Liz2009">{{Cite magazine|last=Brown|first=Lauren|date=April 21, 2010|title=Elizabeth Gillies from Victorious Interview|url=http://www.seventeen.com/cosmogirl/five-questions-elizabeth-gillies|magazine=[[Seventeen (American magazine)|Seventeen]]|access-date=August 30, 2014}}</ref> ਸਿਟਕਾਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ [[ਮੰਚੀ ਕਲਾਵਾਂ (ਪ੍ਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ)|ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ]] ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ "ਅਦਬ ਨਾਲ ਮੱਧਮ" ਕੈਟ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਖੇਡਿਆ।<ref name="Savage4"/><ref name="Liz2009" /> ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਲ ਲਈ ਹਰ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite magazine|last=Mueller|first=Marissa G.|date=June 7, 2019|title=Ariana Grande Wore Her Hair Down Again, and Fans Still Can't Handle It|url=https://www.allure.com/story/ariana-grande-hair-down-no-ponytail-photos|magazine=[[Allure (magazine)|Allure]]|quote=Since people give me such a hard time about my hair I thought I'd take the time to explain the whole situation to everybody," she wrote on Facebook. "I had to bleach my hair and dye it red every other week for the first 4 years of playing Cat... as one would assume, that completely destroyed my hair.}}</ref> ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਮਾਰਚ 2010 ਵਿੱਚ 5.7 ਮਿਲੀਅਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਿੱਕੇਲੋਡੀਓਨ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਲੜੀ ਲਈ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/03/26/arts/television/26victor.html|title=First the Tween Heart, Now the Soul|last=Wyatt|first=Edward|date=March 25, 2010|work=The New York Times|access-date=August 30, 2014}}</ref><ref name="rat2">{{Cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/03/29/nickelodeon-scores-2nd-biggest-kids-choice-awards-victorious-bows-to-5-7-million/46493/|title=Nickelodeon Scores 2nd Biggest "Kids' Choice Awards"; "Victorious" Bows to 5.7 Million|last=Seidman|first=Robert|date=March 29, 2010|publisher=TV by the Numbers|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711234226/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/03/29/nickelodeon-scores-2nd-biggest-kids-choice-awards-victorious-bows-to-5-7-million/46493/|archive-date=July 11, 2015|access-date=September 3, 2014}}</ref> ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਅਦਾਕਾਰੀ "ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਗੀਤ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite magazine|last=Greene|first=Andy|date=May 22, 2014|title=How Ariana Grande and Max Martin Made 'Problem' the Song of the Summer|url=https://www.rollingstone.com/music/news/how-ariana-grande-and-max-martin-made-problem-the-song-of-the-summer-20140522|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407224107/https://www.rollingstone.com/music/news/how-ariana-grande-and-max-martin-made-problem-the-song-of-the-summer-20140522|archive-date=April 7, 2018|access-date=September 2, 2014}}</ref> ਉਸਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ "ਕਲਿਊਲੈਸ ਵਿੱਚ ''ਹੈਪਲੈਸ'' ਤਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਬ੍ਰਿਟਨੀ ਮਰਫੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ" ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ" ਪਰ "ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਠਾ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BillActing">{{Cite magazine|last=Unterberger|first=Andrew|date=August 22, 2014|title=A Critical Evaluation of Ariana Grande's Acting|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6228967/ariana-grande-acting-victorious-sam-cat|magazine=Billboard|access-date=September 3, 2014}}</ref> === 2013-2015: ''ਤੁਹਾਡਾ ਸੱਚਾ'' ਅਤੇ ''ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ'' === [[ਤਸਵੀਰ:ArianaGrandeDecember2013_ohne_Hintergrund.jpg|left|thumb|ਗ੍ਰੈਂਡ 2013 ਵਿੱਚ]] ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ''ਯੋਰਸ ਟਰੂਲੀ'', ਅਸਲ ਵਿੱਚ ''ਡੇਡ੍ਰੀਮਿਨ''' ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.fanlala.com/news/ariana-grande-finishes-recording-first-album|title=Ariana Grande Finishes Recording First Album|publisher=Fanlala|archive-url=https://web.archive.org/web/20130702071145/http://www.fanlala.com/news/ariana-grande-finishes-recording-first-album|archive-date=July 2, 2013|access-date=June 24, 2013}}</ref> ਇਹ 30 ਅਗਸਤ, 2013 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਯੂਐਸ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' 200 ਐਲਬਮਾਂ ਦੇ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 138,000 ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite magazine|last=Caulfield|first=Keith|date=September 11, 2013|title=Ariana Grande Debuts At No. 1 On ''Billboard'' 200|url=https://www.billboard.com/articles/news/5687364/ariana-grande-debuts-at-no-1-on-billboard-200|magazine=Billboard|access-date=September 11, 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rap-up.com/2013/09/11/ariana-grande-tamar-braxton-score-top-debuts/|title=Ariana Grande, Tamar Braxton Score Top Debuts|date=September 11, 2014|website=Rap-Up|access-date=August 29, 2014}}</ref> ''ਯੂਅਰਸ ਟਰੂਲੀ'' ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ,<ref>{{Cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/chart/download/1478/albums|title=WEEK COMMENCING 9 SEPTEMBER, 2013|publisher=ARIA|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055715/http://www.ariacharts.com.au/chart/download/1478/albums|archive-date=September 21, 2013}}</ref> ਯੂਕੇ,<ref>{{Cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-1975-score-debut-number-1-album-2474/|title=The 1975 score debut Number 1 album|last=Lane|first=Daniel|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=September 8, 2013}}</ref> ਆਇਰਲੈਂਡ,<ref>{{Cite web|url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%252Fmusicvideo%252Fmusic%252Farchive%252Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2013&year=2013&week=36|title=GFK Chart-Track – Irish Album Chart 5 September 2013|website=www.chart-track.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214135218/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2013&year=2013&week=36|archive-date=December 14, 2018|access-date=March 31, 2016}}</ref> ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਖਰਲੇ ਦਸਾਂ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Ariana+Grande&titel=Yours+Truly&cat=a|title=Yours Truly|publisher=Dutch Charts}}</ref> [[ਪਿਟਸਬਰਗ]] ਰੈਪਰ ਮੈਕ ਮਿਲਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿੰਗਲ, " ਦਿ ਵੇ " ਯੂਐਸ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਦਸਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ,<ref name="billboard1">{{Cite magazine|date=February 16, 2008|title=Macklemore & Ryan Lewis Top Hot 100; Imagine Dragons, Ariana Grande Hit Top 10|url=https://www.billboard.com/articles/news/1555888/macklemore-ryan-lewis-top-hot-100-imagine-dragons-ariana-grande-hit-top-10|magazine=Billboard|access-date=May 5, 2013}}</ref> ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਨੌਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।<ref>{{Cite magazine|date=June 12, 2013|title=The song, featuring T.I. and Pharrell, zips 6–1 to become Thicke's first Hot 100 No. 1. Plus, Ariana Grande returns to the top 10 at a new peak and Miley Cyrus debuts at No. 11|url=https://www.billboard.com/articles/news/1566519/robin-thickes-blurred-lines-hits-no-1-on-hot-100|magazine=Billboard|access-date=August 29, 2014}}</ref> 1972 ਦੇ ਦ ਜਿਮੀ ਕੈਸਟਰ ਬੰਚ ਦੇ ਗਾਣੇ " ਟ੍ਰੋਗਲੋਡਾਈਟ (ਕੇਵ ਮੈਨ) " ਦੇ "ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ" ਦੀ ਲਾਈਨ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਾਂਡੇ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.digitalspy.com/music/news/a538118/ariana-grande-faces-lawsuit-over-allegedly-copying-song-lyrics.html|title=Ariana Grande faces lawsuit over allegedly copying song lyrics|last=Corner|first=Lewis|date=December 13, 2013|website=Digital Spy|access-date=August 31, 2014}}</ref> ਐਲਬਮ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ, " ਬੇਬੀ ਆਈ ", ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://hollywoodlife.com/2013/07/15/ariana-grande-baby-i-new-single|title=Ariana Grande: 'Baby I' – Singer Reveals Name of New Single|last=Thompson|first=Avery|date=July 15, 2013|website=[[Hollywood Life]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629033616/https://hollywoodlife.com/2013/07/15/ariana-grande-baby-i-new-single/|archive-date=June 29, 2019|access-date=August 11, 2013}}</ref> ਇਸਦਾ ਤੀਜਾ ਸਿੰਗਲ, " ਰਾਈਟ ਦੇਅਰ ", ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਡਿਟਰੋਇਟ|ਡੇਟ੍ਰੋਇਟ]] ਰੈਪਰ ਬਿਗ ਸੀਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite magazine|last=Lipshutz|first=Jason|date=October 30, 2013|title=Ariana Grande, Big Sean Masquerade in 'Right There' Video: Watch|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/5770708/ariana-grande-big-sean-masquerade-in-right-there-video-watch|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=January 14, 2014}}</ref> ਉਹ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹਾਟ 100 ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 21ਵੇਂ ਅਤੇ 84ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸਨ।<ref>{{Cite magazine|last=Lipshutz|first=Jason|date=July 31, 2013|title=Ariana Grande Unveils 'Yours Truly' Artwork, Confirms Release Date|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/5380950/ariana-grande-unveils-yours-truly-artwork-confirms-release-date|magazine=Billboard|access-date=July 31, 2013}}</ref> ਗ੍ਰੈਂਡ 27 ਸਤੰਬਰ, 2014 ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ ਪ੍ਰੈਟ ਦੇ ਨਾਲ, ''ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨਾਈਟ ਲਾਈਵ'' ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|last=Reed|first=Ryan|date=September 10, 2014|title=Ariana Grande, Chris Pratt Set for 'Saturday Night Live' Premiere|url=https://www.rollingstone.com/tv/news/ariana-grande-chris-pratt-set-for-saturday-night-live-premiere-20140910|magazine=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912222951/http://www.rollingstone.com/tv/news/ariana-grande-chris-pratt-set-for-saturday-night-live-premiere-20140910|archive-date=September 12, 2014|access-date=September 17, 2014}}</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ''ਮਾਈ ਏਵਰੀਥਿੰਗ'' ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਿੰਗਲ, " ਲਵ ਮੀ ਹਾਰਡਰ ", ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ [[ਦ ਵੀਕੇਂਡ|ਦਿ ਵੀਕੈਂਡ ਦੀ]] ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਹੀ।<ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=October 17, 2014|title=Hot 100 Chart Moves: Ed Sheeran, Ariana Grande, Fergie Debut|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6289067/hot-100-ed-sheeran-ariana-grande-fergie|magazine=Billboard}}</ref> ਇਹ ਗੀਤ 2014 ਦਾ ਉਸਦਾ ਚੌਥਾ ਸਿਖਰਲੇ ਦਸ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਸ ਸਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ।<ref>{{Cite magazine|last=Williams|first=Brillion|date=January 22, 2015|title=Ariana Grande to Be Headlining NBA All-Star Show|url=http://fdrmx.com/ariana-grande-headlining-nba-star-show|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210062416/http://fdrmx.com/ariana-grande-headlining-nba-star-show|archive-date=February 10, 2015|access-date=February 7, 2015}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ''ਦ ਹੰਗਰ ਗੇਮਜ਼: ਮੋਕਿੰਗਜੇ - ਭਾਗ 1'' (2014) ਲਈ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਮੇਜਰ ਲੇਜ਼ਰ ਦੇ ਗੀਤ " ਆਲ ਮਾਈ ਲਵ " ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.josepvinaixa.com/blog/majo-lazer-all-my-love-premiere/|title=Major Lazer "All My Love" (featuring Ariana Grande) [Single Premiere]|date=November 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141116023939/http://www.josepvinaixa.com/blog/majo-lazer-all-my-love-premiere/|archive-date=November 16, 2014|access-date=November 13, 2014}}</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਈਪੀ, ''ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਕਿੱਸਸ'' (2014) ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਵਜੋਂ " ਸੈਂਟਾ ਟੇਲ ਮੀ " ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਗੀਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/2007283/ariana-grande-santa-tell-me/|title=Ariana Grande's 'Santa Tell Me' Is Officially Here, and It Sounds Like Christmas Came Early!|last=White|first=Caitlin|date=November 24, 2014|website=MTV|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਜੂਨ 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621221327/http://www.mtv.com/news/2007283/ariana-grande-santa-tell-me/|url-status=dead}}</ref> ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਨੇ ਸਿੰਗਲ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ।<ref>{{Cite news|url=https://www.billboard.com/charts/greatest-of-all-time-holiday-100-songs/|title=Greatest of All Time Holiday 100 Songs|work=Billboard|access-date=August 31, 2022}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਹ ਨਿੱਕੀ ਮਿਨਾਜ ਦੀ ਤੀਜੀ ਐਲਬਮ ''ਦਿ ਪਿੰਕਪ੍ਰਿੰਟ'' 'ਤੇ, ਗੀਤ ''ਗੈਟ ਆਨ ਯੂਅਰ ਕਿਨੀਜ਼'' ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਮਾਈ ਏਵਰੀਥਿੰਗ'', " ਵਨ ਲਾਸਟ ਟਾਈਮ " ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਿੰਗਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ 13ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ। <ref>{{Cite magazine|title=Ariana Grande – Chart History: The Hot 100|url={{BillboardURLbyName|artist=ariana grande|chart=Hot 100}}|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=January 29, 2019}}</ref> === 2015–2017: ''ਖਤਰਨਾਕ ਔਰਤ'' === ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ''ਡੈਂਜਰਸ ਵੂਮੈਨ'', ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ ''ਮੂਨਲਾਈਟ'' ਸੀ, ਲਈ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.eonline.com/news/742494/ariana-grande-just-changed-the-title-of-her-upcoming-album-and-revealed-a-partial-track-list|title=Ariana Grande Just Changed the Title of Her Upcoming Album and Revealed a Partial Track List|last=Fishe|first=Kendall|date=February 23, 2016|website=E! Online}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/2173375/ariana-grande-third-album-title/|title=Ariana Grande Revealed Her New Album Title – And It's Literally Out of This World|last=Roth|first=Madeline|date=May 30, 2015|website=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530221938/http://www.mtv.com/news/2173375/ariana-grande-third-album-title/|archive-date=May 30, 2015|access-date=May 30, 2015}}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਿੰਗਲ " ਫੋਕਸ " ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਸਿੰਗਲ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਗੀਤ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹਾਟ 100 ਉੱਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ।<ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=November 9, 2015|title=Adele's 'Hello' Tops Hot 100 for Second Week; Ariana Grande, Meghan Trainor Hit Top 10|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6754159/adele-hello-hot-100-second-week|magazine=Billboard}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ ਹੂ ਇਜ਼ ਫੈਂਸੀ ਨੇ ਸਿੰਗਲ " ਬੁਆਏਜ਼ ਲਾਈਕ ਯੂ " ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਤੇ ਮੇਘਨ ਟ੍ਰੇਨਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.m-magazine.com/posts/ariana-grande-teams-with-who-is-fancy-for-boys-like-you-song-77005|title=Ariana Grande Teams With Who is Fancy For 'Boys Like You' Song|last=Thompson|first=Heather|date=November 23, 2015|website=[[M Magazine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151116015553/http://www.m-magazine.com/posts/ariana-grande-teams-with-who-is-fancy-for-boys-like-you-song-77005|archive-date=November 16, 2015|access-date=November 23, 2015}}</ref> ਉਸਨੂੰ " ਓਵਰ ਐਂਡ ਓਵਰ ਅਗੇਨ " ਦੇ ਰੀਮਿਕਸ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਇਕ ਨਾਥਨ ਸਾਈਕਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ''ਅਨਫਿਨੀਸ਼ਡ ਬਿਜ਼ਨਸ'' ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ, ਜੋ ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|last=Mallenbaum|first=Carly|date=January 16, 2016|title=Hear Ariana Grande Join Ex-Boyfriend Nathan Sykes on 'Over and Over Again'|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/hear-ariana-grande-join-ex-boyfriend-nathan-sykes-on-over-and-over-again-178484/|magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ''ਜ਼ੂਲੈਂਡਰ 2'' ਵਿੱਚ ਬੇਨ ਸਟਿਲਰ ਅਤੇ ਓਵੇਨ ਵਿਲਸਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="Zoolander2">{{Cite web|url=https://www.vulture.com/2015/07/susan-sarandon-on-death-row-stories.html|title=Susan Sarandon on Death Row Stories, Ariana Grande, and Doing TV for the First Time|website=Vulture}}</ref> ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਰੀਟਾਈਟਲ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਸਿੰਗਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ " ਖਤਰਨਾਕ ਵੂਮੈਨ " ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite magazine|last=Nolfi|first=Joey|date=March 10, 2016|title=Hear Ariana Grande's sultry new single 'Dangerous Woman'|url=https://www.ew.com/article/2016/03/10/ariana-grande-dangerous-woman|magazine=Entertainment Weekly|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਮਾਰਚ 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316225641/https://ew.com/article/2016/03/10/ariana-grande-dangerous-woman/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/dangerous-woman/id1091145606|title=iTunes – Music – Dangerous Woman by Ariana Grande|publisher=[[iTunes Store]] (US)|access-date=March 10, 2016}}</ref> ਸਿੰਗਲ ਨੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਦਸਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਸਿੰਗਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name="FirstThree">{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=March 21, 2016|title=Rihanna Rules Hot 100 for Fifth Week, Ariana Grande Debuts at No. 10|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7263992/rihanna-hot-100-no-1-fifth-week-ariana-grande-debuts|magazine=Billboard}}</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ''ਸੈਟਰਡੇ ਨਾਈਟ ਲਾਈਵ'' ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ "ਡੇਂਜਰਸ ਵੂਮੈਨ" ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਿੰਗਲ " ਬੀ ਓਲਰਾਟ " ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite web|url=http://hollywoodlife.com/2016/03/13/ariana-grande-snl-performance-dangerous-woman-be-alright|title=Ariana Grande Crushes 'Dangerous Woman' & 'Be Alright' Performances On ''SNL''|last=Hilliday|first=B. S|date=March 13, 2016|website=Hollywood Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319213257/https://hollywoodlife.com/2016/03/13/ariana-grande-snl-performance-dangerous-woman-be-alright/|archive-date=March 19, 2019|access-date=March 13, 2016}}</ref> ਜੋ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹੌਟ 100 ਉੱਤੇ 43ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ। <ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=March 31, 2016|title=Hot 100 Chart Moves: Iggy Azalea & Ariana Grande Debut|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7318682/hot-100-chart-moves-iggy-azalea-ariana-grande-debut|magazine=Billboard}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿੱਖ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://shows.huffingtonpost.com/video/ariana-grande-incredibly-imitates-whitney-celine-britney-and-more-519579275|title=Ariana Grande Incredibly Imitates Whitney, Celine, Britney and More|date=March 14, 2016|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026185030/https://www.huffpost.com/section/video|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://time.com/4257737/ariana-grande-saturday-night-live-review/|title=Ariana Grande's Saturday Night Live Performance Was a Triumph|last=D'Addario|first=Daniel|access-date=2022-12-20|archive-date=2019-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319213248/http://time.com/4257737/ariana-grande-saturday-night-live-review/|url-status=dead}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਉਸਨੇ ''ਦ ਟੂਨਾਈਟ ਸ਼ੋਅ'' ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਸਨ। <ref>{{Cite magazine|last=Iasimone|first=Ashley|date=March 13, 2016|title=Watch All of Ariana Grande's Celebrity Impressions|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/7256256/ariana-grande-celebrity-impressions-watch|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ "ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੇਜ਼ਬਾਨ" ਵਜੋਂ ''ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਵੀਕਲੀ'' 'ਤੇ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਵੋਟਿੰਗ ਪੋਲ ਜਿੱਤੀ। <ref>{{Cite magazine|last=Labrecque|first=Jeff|date=May 27, 2016|title=''Saturday Night Live'' 2016: And the best host of the season is...?"|url=https://www.ew.com/article/2016/05/27/saturday-night-live-best-host-winner-2016|magazine=Entertainment Weekly|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਜੁਲਾਈ 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728101218/https://ew.com/article/2016/05/27/saturday-night-live-best-host-winner-2016/|url-status=dead}}</ref> ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ''ਦ ਵੌਇਸ'' ਸੀਜ਼ਨ 10 ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਐਲਬਮ " ਇਨਟੂ ਯੂ " ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 13ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ,<ref>{{Cite magazine|title=Ariana Grande chart history|url=https://www.billboard.com/artist/1484343/ariana-grande/chart|magazine=Billboard|access-date=July 21, 2016}}</ref> ਅਤੇ "ਖਤਰਨਾਕ ਔਰਤ" 'ਤੇ [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਅਗੁਲੇਰਾ|ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ]] ਐਗੁਏਲੇਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.self.com/trending/2016/05/watch-christina-aguilera-and-ariana-grande-stun-in-this-dangerous-woman-duet|title=Watch Christina Aguilera and Ariana Grande Stun in This 'Dangerous Woman' Duet|last=Lanquist|first=Lindsey|date=May 25, 2016|website=Self|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਅਗਸਤ 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812034742/http://www.self.com/trending/2016/05/watch-christina-aguilera-and-ariana-grande-stun-in-this-dangerous-woman-duet/|url-status=dead}}</ref> ਮਾਰਚ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ''ਦਿ ਵਾਇਸ'' ਦੇ 21ਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੋਚ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੀਜ਼ਨ $25 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/now/ariana-grande-highest-paid-coach-230007598.html|title=Ariana Grande Is the Highest-Paid Coach in 'Voice' History—Here's Her Salary & Net Worth|last=Swaroop|first=Ananya|date=April 1, 2021|website=[[Yahoo!]]|language=en-US|access-date=January 19, 2022}}</ref> ਗ੍ਰੈਂਡ ਸ਼ੋਅ ਦੇ 22ਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/05/blake-shelton-john-legend-gwen-stefani-to-coach-the-voice-season-22-1235024017/|title=Blake Shelton, John Legend, Gwen Stefani Back As Coaches For 'The Voice' Season 22; Kelly Clarkson's Return Up In The Air|last=Grobar|first=Matt|date=May 14, 2022|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|language=en-US|access-date=May 15, 2022}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 20 ਮਈ, 2016 ਨੂੰ ''ਡੇਂਜਰਸ ਵੂਮੈਨ'' ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' 200 ਉੱਤੇ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite magazine|last=Caulfield|first=Keith|date=May 29, 2016|title=Drake's ''Views'' Still No. 1 on ''Billboard'' 200, Ariana Grande and Blake Shelton Debut at Nos. 2 & 3|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7386082/drake-views-no-1-on-billboard-200-album-chart-ariana-grande-blake-shelton|magazine=Billboard}}</ref> ਇਸਨੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite web|url=http://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2016-05-30/|title=週間 CDアルバムランキング: 2016年05月16日～2016年05月22|publisher=[[Oricon]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525023530/http://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2016-05-30/|archive-date=May 25, 2016}}</ref> ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਇਟਲੀ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਹੀ। <ref>{{Cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Ariana+Grande&titel=Dangerous+Woman&cat=a|title=Ariana Grande – ''Dangerous Woman''|website=australian-charts.com|access-date=May 29, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/ariana-grande-scores-first-number-1-album-with-dangerous-woman__15171|title=Ariana Grande scores first Number 1 album with Dangerous Woman|last=White|first=Jack|date=May 27, 2016|publisher=[[Official Charts Company]]}}</ref> ''ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼'' ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਕ ਸੇਵੇਜ ਨੇ ਐਲਬਮ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਪਰਿਪੱਕ, ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਰਿਕਾਰਡ" ਕਿਹਾ।<ref name="Savage4"/> ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ [[ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਵੈਂਬਲੇ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਵਿੱਚ ਸਮਰਟਾਈਮ ਬਾਲ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈੱਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਐਲਬਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web|url=http://www.capitalfm.com/artists/ariana-grande/performances/greedy-summertime-ball-2016|title=Ariana Grande – 'Greedy' (Live at the Summertime Ball 2016)|date=June 2, 2016|publisher=Capital FM}}</ref> ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਐਲਬਮ " ਸਾਈਡ ਟੂ ਸਾਈਡ " ਤੋਂ ਇੱਕ ਤੀਜਾ ਸਿੰਗਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੈਪਰ [[ਨਿਕੀ ਮਿਨਾਜ|ਨਿੱਕੀ ਮਿਨਾਜ]], ਹਾਟ 100 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਸਿਖਰਲੀ ਦਸ ਐਂਟਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|date=November 23, 2016|title=The Hot 100: The Week of December 3, 2016|url=https://www.billboard.com/charts/hot-100/2016-12-03|magazine=Billboard}}</ref> ''ਡੈਂਜਰਸ ਵੂਮੈਨ'' ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਪੌਪ ਵੋਕਲ ਐਲਬਮ ਲਈ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪੌਪ ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="GrammyNoms2017">{{Cite magazine|date=December 6, 2016|title=Here Is the Complete List of Nominees for the 2017 Grammys|url=https://www.billboard.com/articles/news/7597556/grammys-nominees-complete-list-2017|magazine=Billboard}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Dangerous_Woman_Tour2.jpg|thumb|ਗ੍ਰਾਂਡੇ 2017 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖਤਰਨਾਕ ਔਰਤ ਟੂਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] 22 ਮਈ, 2017 ਨੂੰ, [[ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਏਰੇਨਾ|ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਅਰੇਨਾ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਇੱਕ [[ਸਵੈਘਾਤੀ ਹਮਲਾ|ਆਤਮਘਾਤੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ]] ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ - ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦੁਆਰਾ ਧਮਾਕਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਅਰੀਨਾ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ 22 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਬੈਨੀਫਿਟ ਕੰਸਰਟ, ਵਨ ਲਵ ਮਾਨਚੈਸਟਰ, ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/ariana-grandes-manchester-benefit-concert-draws-biggest-uk-tv-audience-2017-1010106|title=Ariana Grande's Manchester Benefit Concert Draws Biggest U.K. TV Audience of 2017|date=June 5, 2017|website=The Hollywood Reporter|access-date=June 5, 2017}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ $23 ਮਿਲੀਅਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.eonline.com/news/856276/ariana-grande-suspends-remainder-of-dangerous-woman-tour-after-deadly-manchester-arena-explosion|title=Ariana Grande Suspends Remainder of Dangerous Woman Tour After Deadly Manchester Arena Explosion|last=Harrison|first=Lily|date=May 24, 2017|website=Eonline.com}}</ref><ref name="FundsRaised">{{Cite magazine|last=Blistein|first=Jon|date=August 15, 2017|title=Families of Ariana Grande Concert Attack Victims to Receive $324,000|url=https://www.rollingstone.com/music/news/families-of-ariana-grande-concert-attack-victims-to-receive-324000-w498012|magazine=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616230556/https://www.rollingstone.com/music/news/families-of-ariana-grande-concert-attack-victims-to-receive-324000-w498012|archive-date=June 16, 2018|access-date=August 24, 2017}}</ref> ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਿਆਮ ਗਾਲਾਘਰ, ਰੋਬੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, [[ਜਸਟਿਨ ਬੀਬਰ]], [[ਕੇਟੀ ਪੈਰੀ|ਕੈਟੀ ਪੇਰੀ]], [[ਮਾਇਲੀ ਸਾਇਰਸ|ਮਾਈਲੀ ਸਾਇਰਸ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। <ref>{{Cite magazine|last=Smirke|first=Richard|date=June 4, 2017|title=Bravery, Resilience Shine as Ariana Grande Leads All-Star Benefit Concert for Victims of Manchester Bombing|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/7817617/one-love-manchester-concert-ariana-grande-bravery-resilience|magazine=Billboard}}</ref> ਉਸਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਕਾਉਂਸਿਲ ਨੇ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref name="FundsRaised" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/storyline/manchester-concert-explosion/manchester-names-ariana-grande-honorary-citizen-n781711|title=Manchester Names Ariana Grande Honorary Citizen|last=Macguire|first=Eoghan|date=July 12, 2017|website=NBC News}}</ref> ਇਹ ਦੌਰਾ 7 ਜੂਨ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.cosmopolitan.com.au/celebrity/ariana-grande-resumes-dangerous-woman-world-tour-22609|title=Ariana Grande proves she's an unstoppable force as she resumes her world tour|last=Lynch|first=Jess|date=June 7, 2017|website=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608060705/http://www.cosmopolitan.com.au/celebrity/ariana-grande-resumes-dangerous-woman-world-tour-22609|archive-date=June 8, 2017|access-date=June 8, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/3037300/ariana-grande-goodbye-dangerous-woman-tour|title=Ariana Grande Wrote A Beautiful Goodbye Note To Her Dangerous Woman Tour|last=Lakshmin|first=Deepa|date=September 21, 2017|website=MTV|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਜੂਨ 26, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626184557/http://www.mtv.com/news/3037300/ariana-grande-goodbye-dangerous-woman-tour/|url-status=dead}}</ref> ਅਗਸਤ 2017 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਇੱਕ ਐਪਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ''ਕਾਰਪੂਲ ਕਰਾਓਕੇ'' ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਅਮਰੀਕੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੇਠ ਮੈਕਫਾਰਲੇਨ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤਕ ਥੀਏਟਰ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।<ref name="Carpool">{{Cite web|url=http://www.playbill.com/article/ariana-grande-and-seth-macfarlane-sing-little-shops-suddenly-seymour-on-carpool-karaoke|title=Ariana Grande and Seth MacFarlane Sing ''Little Shop's'' 'Suddenly Seymour' on ''Carpool Karaoke''|last=Fierberg|first=Ruthie|date=August 22, 2017|website=People}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਸਾਲ ਦੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.co.uk/ariana-grande/news/ariana-grande-is-billboards-female-artist-of-the-year|title=Ariana Grande Is Billboard's Female Artist of the Year|last=McNeilage|first=Ross|date=December 2, 2017|website=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319213256/http://www.mtv.co.uk/ariana-grande/news/ariana-grande-is-billboards-female-artist-of-the-year|archive-date=March 19, 2019|access-date=December 13, 2017}}</ref> === 2018–2019: ''ਸਵੀਟਨਰ'' ਅਤੇ ''ਧੰਨਵਾਦ ਯੂ, ਅੱਗੇ'' === ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਫੈਰੇਲ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਚੌਥੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ''ਸਵੀਟਨਰ'' ਲਈ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ "ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਰੀਸੈਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ"।<ref name="Fader20182">{{Cite web|url=http://www.thefader.com/2018/05/30/ariana-grande-cover-story|title=Ariana Grande|last=Tanzer|first=Myles|date=May 30, 2018|website=[[The Fader]]}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ''ਸਵੀਟਨਰ'' ਤੋਂ ਲੀਡ ਸਿੰਗਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ " ਨੋ ਟੀਅਰਜ਼ ਲੈਫਟ ਟੂ ਕਰਾਈ " ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite magazine|last=Reed|first=Ryan|date=April 20, 2018|title=Hear Ariana Grande's Uplifting New Song 'No Tears Left to Cry'|url=https://www.rollingstone.com/music/news/hear-ariana-grandes-uplifting-new-song-no-tears-left-to-cry-w519323|magazine=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140413/https://www.rollingstone.com/music/news/hear-ariana-grandes-uplifting-new-song-no-tears-left-to-cry-w519323|archive-date=June 12, 2018|access-date=April 20, 2018}}</ref> ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਇੱਕਲੌਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹਰੇਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਿੰਗਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਹੌਟ 100 ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਦਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਾਰ ਐਲਬਮਾਂ।<ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=April 30, 2018|title=Drake Leads ''Billboard'' Hot 100, Ariana Grande Arrives at No. 3 & J. Cole Collects Record Three Debuts in Top 10|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8412480/drake-nice-for-what-hot-100-number-one-ariana-grande-j-cole|magazine=Billboard}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://people.com/music/ariana-grande-the-light-is-coming-music-video-nicki-minaj|title=Ariana Grande Drops 'The Light Is Coming' Video, Frolics in the Woods with Nicki Minaj|last=Nelson|first=Jeff|date=June 20, 2018|website=People}}</ref> ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ " ਬੈੱਡ " ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, [[ਨਿਕੀ ਮਿਨਾਜ|ਨਿੱਕੀ ਮਿਨਾਜ]] ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ''ਕਵੀਨ'' ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ। <ref>{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/ariana-grande-nicki-minaj-just-released-their-new-single-bed|title=Ariana Grande and Nicki Minaj Just Released Their New Single, "Bed"|last=Kiefer|first=Halle|date=June 14, 2018|website=teenVogue|access-date=October 18, 2020}}</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਟਰੋਏ ਸਿਵਨ ਦੇ ਸਿੰਗਲ " ਡਾਂਸ ਟੂ ਦਿਸ" ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸੋਫੋਮੋਰ ਐਲਬਮ ਬਲੂਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ, " ਗੌਡ ਇਜ਼ ਏ ਵੂਮੈਨ ",<ref>{{Cite web|url=https://www.vulture.com/2018/07/listen-to-ariana-grandes-new-song-god-is-a-woman.html|title=Listen to Ariana Grande's New Song 'God is a woman'|last=Kiefer|first=Halle|date=July 13, 2018|website=Vulture|access-date=July 13, 2018}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Whittum|first=Connor|date=July 13, 2018|title=Ariana Grande's Epic 'God Is a Woman' Video, Decoded|url=https://www.billboard.com/articles/news/8465375/ariana-grande-epic-god-is-a-woman-video-decoded|magazine=Billboard}}</ref> ਹਾਟ 100 'ਤੇ 8ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਟਾਪ ਟੇਨ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite magazine|last=Zellner|first=Xander|date=August 27, 2018|title=Ariana Grande Earns 10th Top 10 Hit, Lands 10 Songs on ''Billboard'' Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8472538/ariana-grande-10th-top-10-hit-10-songs-billboard-hot-100-chart|magazine=Billboard|access-date=August 27, 2018}}</ref> ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ,<ref>{{Cite magazine|last=Blistein|first=Jon|date=June 20, 2018|title=Hear Ariana Grande Tap Nicki Minaj for Snappy 'The Light Is Coming'|url=https://www.rollingstone.com/music/news/hear-ariana-grande-tap-nicki-minaj-for-snappy-the-light-is-coming-w521757|magazine=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620074213/https://www.rollingstone.com/music/news/hear-ariana-grande-tap-nicki-minaj-for-snappy-the-light-is-coming-w521757|archive-date=June 20, 2018|access-date=June 20, 2018}}</ref> ''ਸਵੀਟਨਰ'' ਨੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' 200<ref>{{Cite magazine|last=Kreps|first=Daniel|date=August 26, 2018|title=On the Charts: Ariana Grande's ''Sweetener'' Opens at Number One|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/on-the-charts-ariana-grandes-sweetener-opens-at-number-one-715957|magazine=Rolling Stone|access-date=August 26, 2018}}</ref> ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/music/sweetener/ariana-grande|title=Reviews for Sweetener by Ariana Grande|website=[[Metacritic]]|access-date=August 28, 2018}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਐਲਬਮ ਦੇ ਨੌਂ ਗਾਣੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦਸ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਅੰਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite magazine|last=Zellner|first=Xander|date=August 27, 2018|title=Ariana Grande Earns 10th Top 10 Hit, Lands 10 Songs on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8472538/ariana-grande-10th-top-10-hit-10-songs-billboard-hot-100-chart|magazine=Billboard|access-date=August 29, 2018}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 20 ਅਗਸਤ ਅਤੇ 4 ਸਤੰਬਰ, 2018 ਦਰਮਿਆਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ, ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਿਲ ਦਿ ਸਵੀਟਨਰ ਸੈਸ਼ਨਜ਼ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite magazine|last=Legaspi|first=Althea|date=August 8, 2018|title=Ariana Grande Details Intimate ''Sweetener Sessions'' Concerts|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/ariana-grande-details-intimate-sweetener-sessions-concerts-708392|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਜੂਨ 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629161609/https://www.rollingstone.com/music/music-news/ariana-grande-details-intimate-sweetener-sessions-concerts-708392/|url-status=dead}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਐਨਬੀਸੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ''ਏ ਵੇਰੀ ਵਿਕਡ ਹੈਲੋਵੀਨ'', ਸੰਗੀਤਕ ''ਵਿਕਡ'' ਤੋਂ " ਦਿ ਵਿਜ਼ਾਰਡ ਐਂਡ ਆਈ " ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।<ref>{{Cite magazine|last=Lenker|first=Maureen Lee|date=October 29, 2018|title=The 5 best moments in ''A Very Wicked Halloween''|url=https://ew.com/tv/2018/10/29/the-5-best-moments-in-a-very-wicked-halloween|magazine=Entertainment Weekly}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ, ''ਬੀਬੀਸੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਅਰਿਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦਾ'' ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cosmopolitan.com/uk/entertainment/a24255798/ariana-grande-bbc-special|title=Ariana Grande has a one hour special airing on the BBC this week and it's a dream|last=Blair|first=Olivia|date=October 29, 2018|website=Cosmopolitan.com}}</ref><ref name="AtTheBBC">{{Cite web|url=https://www.standard.co.uk/stayingin/tvfilm/ariana-grande-at-the-bbc-why-davina-mccall-s-chat-with-star-is-a-must-watch-a3978191.html|title=Ariana Grande at the BBC: Why Davina McCall's chat with star is a must watch|last=Sporn|first=Natasha|date=November 1, 2018|website=Evening Standard}}</ref> === 2020: ''ਅਹੁਦੇ'' ਅਤੇ ''ਦੁਸ਼ਟ'' === ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 2020 iHeartRadio ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Blistering|first=Jon|date=January 8, 2020|title=Billie Eilish, Ariana Grande, Shawn Mendes Lead iHeartRadio Music Awards Nominees|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/billie-eilish-ariana-grande-shawn-mendes-2020-iheartradio-music-awards-nominees-935011/|magazine=Rolling Stone|access-date=January 8, 2020}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਕਿਡਿੰਗ'' ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਜਿਮ ਕੈਰੀ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://meaww.com/kidding-season-2-episode-5-promo-watch-preview-ariana-grande-green-fairy-hope-jim-carrey-showtime|title='Kidding' Season 2 Episode 5 will see Ariana Grande's green fairy arrive on Jeff's show as old set collapses|last=Sanyal|first=Pathikrit|date=February 19, 2020|publisher=MEA WorldWide|access-date=February 19, 2020}}</ref> 27 ਮਾਰਚ, 2020 ਨੂੰ, ਉਹ ਚਾਈਲਡਿਸ਼ ਗੈਂਬਿਨੋ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ 3.15.20 'ਤੇ " ਟਾਈਮ " ਟਰੈਕ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਗ੍ਰੈਂਡ ਅਤੇ ਜਸਟਿਨ ਬੀਬਰ ਨੇ 8 ਮਈ, 2020 ਨੂੰ " ਸਟੱਕ ਵਿਦ ਯੂ " ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ; ਗੀਤ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਫਸਟ ਰਿਸਪਾਂਡਰ ਚਿਲਡਰਨਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Kaufman">{{Cite magazine|last=Kaufman|first=Gil|date=May 7, 2020|title=Justin Bieber & Ariana Grande Are Collaborating For a Good Cause|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/9369900/justin-bieber-ariana-grande-collaboration-details|magazine=Billboard|access-date=May 1, 2020}}</ref> ਇਹ ਗੀਤ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ '','' ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਚਾਰਟ-ਟੌਪਿੰਗ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਬੀਬਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋਵਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਾਟ 100 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਮਾਰੀਆ ਕੈਰੀ ਅਤੇ [[ਡਰੇਕ (ਰੈਪਰ)|ਡਰੇਕ]] ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ; ਗ੍ਰਾਂਡੇ "ਥੈਂਕ ਯੂ, ਨੈਕਸਟ" ਅਤੇ "7 ਰਿੰਗਸ" ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਨੰਬਰ ਵਾਲੇ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|date=May 18, 2020|title=Ariana Grande & Justin Bieber's "Stuck With U" Debuts at No. 1 on Hot 100|url=http://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9379745/ariana-grande-justin-bieber-stuck-with-u-number-one|magazine=Billboard|access-date=May 18, 2020}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਗਾਗਾ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ''ਕ੍ਰੋਮੈਟਿਕਾ'' ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿੰਗਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ]], " ਰੇਨ ਆਨ ਮੀ " ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/9379055/lady-gaga-ariana-grande-rain-on-me-release-date|title=Lady Gaga & Ariana Grande's 'Rain on Me' Collaboration Is Coming Really Soon|last=Aniftos|first=Rania|date=May 15, 2020|access-date=May 16, 2020}}</ref> ਇਹ ਗੀਤ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਵੀ ਆਇਆ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਨੰਬਰ-ਵਨ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੰਬਰ-1 ਡੈਬਿਊ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Billboard">{{Cite magazine|date=June 2020|title=Lady Gaga & Ariana Grande's 'Rain on Me' Debuts at No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9394719/rain-on-me-debuts-atop-hot-100-lady-gaga-ariana-grande|magazine=Billboard|access-date=June 1, 2020}}</ref> ਗੀਤ ਨੇ 63ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਪੌਪ ਡੂਓ/ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਿੱਤੀ। <ref>{{Cite news|url=https://variety.com/2021/music/news/2021-grammys-winners-list-1234926947/|title=Grammys 2021 Winners List|last=Shafer|first=Ellise|date=March 14, 2021|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=March 14, 2021}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ''[[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]]'' {{'}} 2020 ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ 100 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ, $72 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 17ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/celebrities|title=The World's Highest Paid Celebrities|last=Greenburg|first=Zack O'Malley|date=June 4, 2020|website=Forbes|access-date=June 4, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/ariana-grande/?list=celebrities#7ab5e0751deb|title=#17 Ariana Grande|access-date=June 4, 2020}}</ref> 2020 ਐਮਟੀਵੀ ਵੀਡੀਓ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ "ਸਟੱਕ ਵਿਦ ਯੂ" (ਬੀਬਰ ਦੇ ਨਾਲ) ਅਤੇ "ਰੇਨ ਆਨ ਮੀ" (ਗਾਗਾ ਦੇ ਨਾਲ) ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਨੌਂ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਲਈ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.eonline.com/news/1175082/2020-mtv-video-music-awards-see-the-complete-list-of-nominees|title=2020 MTV Video Music Awards: See the Complete List of Nominees|date=July 30, 2020|work=E!|access-date=July 30, 2020}}</ref> ਉਸਨੇ "ਰੇਨ ਆਨ ਮੀ" ਲਈ ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤ ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।<ref name="auto">{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/3169506/vmas-winners-list-2020/|title=2020 MTV VMA Winners: see the full list|last=Hosken|first=Patrick|date=August 30, 2020|access-date=August 30, 2020|publisher=[[MTV News]]|archive-date=ਅਗਸਤ 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831025120/http://www.mtv.com/news/3169506/vmas-winners-list-2020/|url-status=dead}}</ref> == ਜਨਤਕ ਚਿੱਤਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Ariana Grande interview 2016.png|thumb|ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੇ ਹਸਤਾਖਰ ਵਾਲੇ ਉੱਚ- ਪੋਨੀਟੇਲ ਵਾਲ ਸਟਾਈਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ]] ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਡਰੀ ਹੈਪਬਰਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਹੈਪਬਰਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨਾ "ਥੋੜਾ ਬੋਰਿੰਗ" ਲੱਭਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hellomagazine.com/fashion/news/2016030355268/ariana-grande-for-lipsy-interview-style-fashion/|title=Ariana Grande reveals her celebrity style icon|date=March 3, 2016|website=[[Hello! (magazine)|Hello]]|access-date=March 3, 2016}}</ref><ref name="Grazia">{{Cite news|url=https://graziadaily.co.uk/fashion/news/ariana-grande-look-back-things-wore-yesterday-cringe/|title=Ariana Grande: 'I Look Back At Things I Wore Yesterday And Cringe'|last=McLoughlin|first=Louby|date=August 20, 2014|work=[[Grazia]]|access-date=August 20, 2014}}</ref> ਉਸਨੇ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਨ-ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ, ਨੈਨਸੀ ਸਿਨਾਟਰਾ ਅਤੇ [[ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ|ਮਾਰਲਿਨ ਮੋਨਰੋ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਲਈ।<ref name="Grazia" /> ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ "ਉਮਰ ਢੁਕਵਾਂ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name="Shepherd">{{Cite magazine|last=Shepherd|first=Julianne Escobedo|date=August 26, 2014|title=Ariana Grande's Fashion Focus: Breaking Down Her Many Confident Looks|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6229387/ariana-grande-fashion-style-my-everything|magazine=Billboard|access-date=September 2, 2014}}</ref> ''ਨਿਊਯਾਰਕ ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼'' ਦੇ ਜਿਮ ਫਾਰਬਰ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ "ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਘੱਟ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਗ੍ਰਾਫਿਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।"<ref name="NYDNsingSex">{{Cite web|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/ariana-grande-owes-stardom-singing-sex-appeal-article-1.1902829|title=Ariana Grande owes her stardom to singing, not sex appeal|last=Farber|first=Jim|date=August 14, 2014|website=New York Daily News|access-date=September 11, 2014}}</ref> ਉਸ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਕਾਰਪੇਟ ਇਵੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਗੋਡੇ-ਉੱਚੇ ਬੂਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟੀਆਂ ਸਕਰਟਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਪ ਟਾਪ ਪਹਿਨਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web|url=http://hollywoodlife.com/2014/07/02/ariana-grande-outfits-total-ariana-live-looks-trl/|title='Total Ariana Live': See Ariana Grande's Hottest Looks Before Show|last=McAfee, Tierney|date=July 2, 2014|website=Hollywood Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319213255/https://hollywoodlife.com/2014/07/02/ariana-grande-outfits-total-ariana-live-looks-trl/|archive-date=March 19, 2019|access-date=September 2, 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬਨੀ ਕੰਨ ਪਹਿਨਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bustle.com/articles/41944-whats-up-with-ariana-grandes-cat-ears-an-exploration-of-her-history-as-a-fan-of|title=What's Up With The Cat Ears?|last=Piwowarski|first=Allison|date=February 3, 2021|website=Bustle}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bustle.com/articles/148764-what-does-ariana-grandes-bunny-mask-mean-the-dangerous-woman-cover-art-is-mysterious|title=What Does Ariana Grande's Bunny Mask Mean|last=Jackson|first=Vannessa|date=February 3, 2021|website=Bustle}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਹੂਡੀਜ਼ ਪਹਿਨਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://footwearnews.com/fashion/celebrity-style/ariana-grande-no-pants-thigh-highs-best-looks-1202720976/|title=11 Times Ariana Grande Went Pantless With an Oversized Hoodie & Thigh-High Boots|last=Chochreck|first=Ella|date=December 20, 2020|website=Footwear News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.popsugar.com/fashion/Ariana-Grande-Outfits-Style-Pictures-46499267/amp|title=18 Ariana Grande Outfits I Still Think About When I Get Dressed|last=Wasilak|first=Sarah|date=August 12, 2020|website=[[PopSugar]]}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਕਸਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/amp24510420/kourtney-kardashian-ariana-grande-halloween-costume/|title=Kourtney Kardashian Posts New Pics of Her Ariana Grande Celebrity Halloween Costume|last=Barbour|first=Shannon|date=October 16, 2019|website=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਜੁਲਾਈ 30, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730152349/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/amp24510420/kourtney-kardashian-ariana-grande-halloween-costume/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Anfitos|first=Rania|date=February 2, 2020|title=These 8 Celebrity Doppelgangers on TikTok Will Have You Seeing Double|url=https://www.billboard.com/music/music-news/celebrity-doppelgangers-tiktok-8550677|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.refinery29.com/en-us/2017/10/174771/ariana-grande-look-alikes|title=Julia Finkelstein, The Woman Behind That Amazing Ariana Grande Impression, Tells Us How She Did It|last=Lindsay|first=Kathryn|date=November 16, 2018|publisher=[[Refinery29]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.insider.com/khloe-kardashian-face-ariana-grande-instagram-story-2021-1%3famp|title=Khloe Kardashian has debuted yet another new look, and fans think she's giving off 'Ariana Grande vibes|last=Ahlgrim|first=Callie|date=January 23, 2021|website=[[Insider Inc.|Insider]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.refinery29.com/en-us/2017/10/174771/ariana-grande-look-alikes|title=You Have To See Ariana Grande's Doppelgänger|last=Sasso|first=Samantha|date=October 2, 2017|publisher=Refinery29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/gallery/ariana-grande-style-evolution/amp|title=Ariana Grande's Best Outfits|last=Navarro|first=Andrea|date=December 30, 2019|website=[[Teen Vogue]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.capitalfm.com/news/madison-beer-ariana-grande-copying-claims/|title=Madison Beer Asks People To Stop The 'Hurtful' Ariana Grande 'Copying' Claims|date=November 19, 2020|website=[[Capital (radio network)|Capital FM]]}}</ref> ਕੈਟ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗਣ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਪਹਿਨੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name="Fader20182"/><ref name="RatchetHair">{{Cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-beauty/news/ariana-grande-explains-hair-extensions-natural-hair-looks-absolutely-ratchet--2014221|title=Ariana Grande Explains Hair Extensions: Natural Hair Looks "Absolutely Ratchet"|last=Eggenberger|first=Nicole|date=January 22, 2014|website=[[Us Weekly]]|access-date=September 3, 2014}}</ref> ਐਮਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਐਨੀ ਟੀ. ਡੋਨਾਹੁਏ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ "ਪ੍ਰਤੀਕ" ਉੱਚ ਪੋਨੀਟੇਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/2869190/do-not-be-distracted-by-ariana-grandes-ponytail|title=Do Not Be Distracted by Ariana Grande's Ponytail|last=Donahue|first=Anne T.|date=April 18, 2016|work=MTV|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਮਾਰਚ 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319213326/http://www.mtv.com/news/2869190/do-not-be-distracted-by-ariana-grandes-ponytail/|url-status=dead}}</ref> ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਪੌਪ ਆਈਕਨ ਅਤੇ [[wiktionary:triple threat|ਤੀਹਰੀ ਧਮਕੀ ਮਨੋਰੰਜਨ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/lifestyle/ariana-grande-went-nickelodeon-star-145446469.html|title=How Ariana Grande Went From Nickelodeon Star to Pop Icon|date=2021-10-27|website=[[Yahoo]]|language=en-GB|access-date=2021-10-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/2/ariana-grande-shatters-20th-guinness-world-records-title-following-success-of-hit-647433|title=Ariana Grande shatters her 20th Guinness World Records title following success of hit single "Positions"|date=2021-02-02|website=Guinness World Records|language=en-GB|access-date=2021-10-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://americansongwriter.com/womens-history-month-triple-threat-female-artists-who-sing-write-and-act-part-2/|title=Women's History Month: Triple Threat Female Artists Who Sing, Write, and Act (Part 2)|date=2022-03-29|website=[[American Songwriter]]|access-date=2022-06-25}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੇ ਕਈ ਮੋਮ ਦੇ ਅੰਕੜੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ]],<ref>{{Cite news|url=https://www.wrmf.com/at-madame-tussauds-new-york-attend-the-met-gala-with-katy-perry-lady-gaga-justin-bieber-and-more/|title=At Madame Tussauds New York, attend the “Met Gala” with “Katy Perry,” “Lady Gaga,” “Justin Bieber” and more|date=June 23, 2022|work=97.9 WRMF|access-date=December 3, 2022}}</ref> ਓਰਲੈਂਡੋ,<ref name="ReferenceA">{{Cite news|url=https://www.billboard.com/music/pop/ariana-grande-madame-tussauds-wax-figure-orlando-1235042845/|title=Ariana Grande Gets Madame Tussauds Wax Figure in Orlando|last=Aniftos|first=Rania|date=March 10, 2022|work=Billboard|access-date=December 3, 2022}}</ref> ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ|ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ ਵੈਕਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="ReferenceA"/> [[ਅਮਸਤੱਰਦਮ|ਐਮਸਟਰਡਮ]],<ref>{{Cite news|url=https://www.metronieuws.nl/in-het-nieuws/binnenland/2017/04/ariana-grande-in-madame-tussauds-amsterdam/|title=Ariana Grande in Madame Tussauds Amsterdam|last=Westland|first=Evie|date=April 6, 2017|work=Metronieuws.nl|access-date=December 3, 2022|language=nl}}</ref> [[ਬੈਂਕਾਕ]],<ref>{{Cite news|url=https://www.nationthailand.com/life/30357430|title=Ariana melts hearts in wax|date=October 29, 2018|work=The Nation Thailand|access-date=December 3, 2022|language=en}}</ref> [[ਹਾਲੀਵੁੱਡ]]<ref name="Gilmore2022">{{Cite news|url=https://www.eonline.com/news/1322719/this-ariana-grande-wax-figure-will-have-you-doing-a-double-take|title=This Ariana Grande Wax Figure Will Have You Doing a Double Take|last=Gilmore|first=Kelly|date=March 11, 2022|work=E! Online|access-date=December 3, 2022}}</ref> ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ]] ।<ref name="Gilmore2022" /> == ਪ੍ਰਭਾਵ == 2016 ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ''ਟਾਈਮ'' {{'}} ਦੁਨੀਆ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Time100">{{Cite magazine|last=Brown|first=Jason Robert|author-link=Jason Robert Brown|date=April 21, 2016|title=The World's Most Influential People: Ariana Grande|url=http://time.com/4299766/ariana-grande-2016-time-100|magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref><ref name="Time100-2019">{{Cite magazine|last=Sivan|first=Troye|author-link=Troye Sivan|date=April 17, 2019|title=The World's Most Influential People: Ariana Grande|url=http://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567873/ariana-grande/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਮਾਰਚ 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321114131/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567873/ariana-grande/|url-status=dead}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ''ਮਿਆਮੀ ਨਿਊ ਟਾਈਮਜ਼'' ਦੀ ਸੇਲੀਆ ਆਲਮੇਡਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੌਪ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ "ਇੰਜੇਨਿਊ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿੱਚ" ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਕੀਨਨ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.miaminewtimes.com/music/ariana-grande-dangerous-woman-tour-at-american-airlines-arena-april-14-9268375|title=Ariana Grande Is Not Your Sex Kitten|last=Almeida|first=Celia|date=April 11, 2017|website=[[Miami New Times]]}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਹਿਟਸ'' ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਪੌਪ ਦੀਵਾ ਸਰਵਉੱਚ" ਅਤੇ "ਕਾਲ ਦੀ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੌਪ ਦੀਵਾ" ਦਾ ਲੇਬਲ ਦਿੱਤਾ,<ref>{{Cite web|url=https://m.hitsdailydouble.com/news&id=313154&title=ARIANA:-POP-DIVA-SUPREME|title=ARIANA: POP DIVA SUPREME - HITS Daily Double|last=<!--Not stated-->|date=August 30, 2018|website=Hits Daily Double|access-date=June 5, 2022}}</ref> ਅਤੇ ''ਬਲੂਮਬਰਗ'' ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ "ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੌਪ ਦੀਵਾ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/graphics/pop-star-ranking/2020-december/ariana-grande-is-the-biggest-pop-star-in-the-world.html|title=Ariana Grande Is the Biggest Pop Star in the World|last=Shaw|first=Lucas|date=December 11, 2020|work=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ "ਪਿਚਫੋਰਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਦੇ 200 ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ" ''ਦੀ'' ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, "ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੇ ਹੋਏ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਮੀਦ, ਅਨੰਦ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਵਰਹਾਊਸ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ ਤ੍ਰਿਫਕਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ"।<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/features/lists-and-guides/most-important-artists/|title=The 200 Most Important Artists of Pitchfork's First 25 Years|date=October 4, 2021|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> ਉਸਦਾ ਗੀਤ "ਥੈਂਕ ਯੂ, ਨੈਕਸਟ" ''ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ'' ' 2021 ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 500 ਮਹਾਨ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|date=2021-09-15|title=The 500 Greatest Songs of All Time|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-songs-of-all-time-1224767/|magazine=Rolling Stone|language=en-US|access-date=2021-10-05}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ' ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 100 ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 78ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite magazine|date=2021-11-23|title=Greatest of All Time Hot 100 Artists|url=https://www.billboard.com/charts/greatest-hot-100-artists/|magazine=Billboard|language=en-US|access-date=2021-11-23}}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 85 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵੇਚੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://screenrant.com/wicked-movie-ariana-grande-glinda-casting-reaction/|title=Ariana Grande Reacts To Being Cast As Glinda In Wicked Movie|date=2021-11-05|website=ScreenRant|language=en-US|access-date=2022-06-21}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.epicquotes.com/15-inspirational-quotes-by-pop-star-ariana-grande/#google_vignette|title=15 Inspirational Quotes by Pop Star Ariana Grande|date=May 29, 2021|work=Epic Media Labs|access-date=October 6, 2021}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੂਰੀ-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ RIAA ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪਲੈਟੀਨਮ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਲਬੋਰਡ 200 ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=Ariana+Grande|title=Ariana Grande|publisher=RIAA|access-date=April 8, 2019}}</ref> ਹੁਣ ਤੱਕ 98 ਬਿਲੀਅਨ ਸਟ੍ਰੀਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ; ਉਹ [[ਸਪੋਟੀਫਾਈ]] (2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ) ਅਤੇ ਐਪਲ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2021/digital/news/hybe-formerly-big-hit-entertainment-acquires-scooter-brauns-ithaca-holdings-bringing-together-bts-justin-bieber-big-machine-1234943092/|title=HYBE, Formerly Big Hit, Merges With Scooter Braun's Ithaca Holdings, Bringing Together BTS, Justin Bieber, Big Machine (EXCLUSIVE)|date=April 2, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=April 2, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.republicrecords.com/artists/ariana-grande|title=Ariana Grande About|date=March 23, 2017|website=Republic Records|access-date=June 12, 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsroom.spotify.com/2019-12-03/the-top-songs-artists-playlists-and-podcasts-of-2019-and-the-last-decade/|title=The Top Songs, Artists, Playlists, and Podcasts of 2019—and the Last Decade|date=December 3, 2019|website=Spotify}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/ariana-grande-spotify-most-streamed-artist_n_5de6cd6ae4b0d50f32aa59af|title=Ariana Grande Was The Most Streamed Female Artist Of The 2010s|date=December 3, 2019|website=Huffpost|access-date=June 19, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2021/11/ariana-grande-cynthia-erivo-to-star-in-universals-musical-wicked-1234868595/|title=Ariana Grande & Cynthia Erivo To Star In 'Wicked' Musical For Universal|date=November 5, 2021|access-date=November 25, 2021}}</ref> 30 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਸਾਬਕਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਸ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਰੈਂਕਿੰਗ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.musictimes.com/articles/84331/20220402/top-10-artists-spotify-ed-sheeran-still-1.htm|title=Top 10 Artists on Spotify: Is Ed Sheeran Still in the Lead?|date=April 2, 2022|website=Music Times|access-date=June 11, 2022}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੇ ਅੱਠ ਗੀਤ ਇੱਕ ਅਰਬ ਸਟ੍ਰੀਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://open.spotify.com/playlist/37i9dQZF1DX7iB3RCnBnN4|title=BILLIONS CLUB|publisher=Spotify|access-date=May 7, 2022}}</ref> ਉਹ [[ਸਪੋਟੀਫਾਈ]] ਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਹਕੀ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਦੋ [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ]],<ref name="GrammyNoms20172">{{Cite magazine|date=December 6, 2016|title=Here Is the Complete List of Nominees for the 2017 Grammys|url=https://www.billboard.com/articles/news/7597556/grammys-nominees-complete-list-2017|magazine=Billboard}}</ref><ref>{{Cite magazine|title=Grammys 2015: And the Nominees Are…|url=https://www.billboard.com/articles/6363565/grammys-2015-nominations-57th-annual|magazine=Billboard}}</ref> ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟ ਅਵਾਰਡ,<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2019/feb/20/full-list-of-brit-awards-2019-winners-as-they-happen|title=Full list of Brit awards 2019 winners – as they happen|date=February 20, 2019|website=[[The Guardian]]}}</ref> ਨੌਂ ਐਮਟੀਵੀ ਵੀਡੀਓ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ,<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/blogs/entertainment/2014/08/2014-mtv-video-music-awards-winners-list|title=2014 MTV Video Music Awards – Winners List|website=ABC News}}</ref><ref name="auto2">{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/3169506/vmas-winners-list-2020/|title=2020 MTV VMA Winners: see the full list|last=Hosken|first=Patrick|date=August 30, 2020|access-date=August 30, 2020|publisher=[[MTV News]]|archive-date=ਅਗਸਤ 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831025120/http://www.mtv.com/news/3169506/vmas-winners-list-2020/|url-status=dead}}</ref> ਤਿੰਨ ਐਮਟੀਵੀ ਯੂਰਪ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=https://www.vulture.com/2016/11/canadians-win-big-at-2016-mtv-emas.html|title=MTV's 2016 European Music Awards Honored Europe's Favorite Singing Canadians|last=Wright|first=Tolly|date=November 6, 2016|website=Vulture.com}}</ref> ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.eonline.com/news/484560/ariana-grande-s-2013-american-music-awards-performance-earns-praise-from-lady-gaga-and-ciara|title=Ariana Grande's 2013 American Music Awards Performance Earns Praise From Lady Gaga and Ciara|date=November 25, 2013|website=E! Online}}</ref> ਉਸਨੇ 34 ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="billboard_8509655">{{Cite magazine|last=Lynch|first=Joe|date=May 1, 2019|title=2019 Billboard Music Awards Winners: The Complete List|url=https://www.billboard.com/articles/news/awards/8509655/billboard-music-awards-2019-winners-list|magazine=Billboard}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਨੌ ਨਿੱਕੇਲੋਡੀਓਨ ਕਿਡਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਸੈਮ ਐਂਡ ਕੈਟ'',<ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/kids-choice-awards-2014-winners-692089|title=Nickelodeon's Kids' Choice Awards: The Winners|last=Wahlberg|first=Mark|date=March 29, 2014|work=The Hollywood Reporter|access-date=July 2, 2015}}</ref> ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਟੀਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/1720133/peoples-choice-awards-2014-winners-list/|title=2014 People's Choice Awards: The Complete Winners List|date=January 8, 2014|access-date=January 31, 2014|publisher=MTV|archive-date=ਜਨਵਰੀ 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150107230536/http://www.mtv.com/news/1720133/peoples-choice-awards-2014-winners-list/|url-status=dead}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ<ref>{{Cite magazine|title=Ariana Grande to be Awarded 'Breakthrough Artist of the Year' by Music Business Association|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/legal-and-management/6052301/ariana-grande-to-be-awarded-breakthrough-artist-of|magazine=Billboard}}</ref> ਤੋਂ ਬਰੇਕਥਰੂ ਆਰਟਿਸਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਬੈਂਬੀ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਨਿਊਕਮਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bambi-awards.com/newcomer-bambi-goes-to-ariana-grande/22249|title=Newcomer BAMBI goes to Ariana Grande|website=Bambi}}</ref> ਉਸਨੇ ਛੇ iHeartRadio ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=http://news.iheart.com/articles/iheartradio-music-awards-483670/ariana-grande-performs-problem-ft-iggy-12310729/|title=Ariana Grande Performs "Problem" ft. Iggy Azalea at the iHeartRadio Music Awards|website=iHeartRadio|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706084430/http://news.iheart.com/articles/iheartradio-music-awards-483670/ariana-grande-performs-problem-ft-iggy-12310729/|archive-date=July 6, 2015|access-date=December 27, 2014}}</ref> ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਟੀਨ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2014-winners-724423|title=Teen Choice Awards: The Complete Winners List|last=Nordyke|first=Kimberly|date=August 10, 2014|work=The Hollywood Reporter|access-date=February 14, 2015}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੀ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰ ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ,<ref>{{Cite magazine|last=Lynch|first=Joe|date=December 12, 2014|title=Women in Music's Rising Star Ariana Grande Shares Her Mother's Most Important Lesson|url=https://www.billboard.com/articles/events/women-in-music-2014/6405617/ariana-grande-rising-star-women-in-music|magazine=Billboard}}</ref><ref name="Aniftos">{{Cite magazine|last=Aniftos|first=Rania|title=Ariana Grande Is Billboard's 2018 Woman of the Year|url=https://www.billboard.com/articles/events/women-in-music/8483492/ariana-grande-billboard-2018-woman-of-the-year|magazine=Billboard|access-date=November 6, 2018}}</ref> 2019 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਪੌਪ ਸਟਾਰ, ਅਤੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਦੁਆਰਾ 2010 ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="billboard.com">{{Cite magazine|title=Decade-End Charts Top Artists 2010s|url=https://www.billboard.com/charts/decade-end/top-artists|magazine=Billboard|access-date=December 4, 2019}}</ref> ਐਲਬਮਾਂ, ਸਿੰਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ (ਜਦੋਂ ਭੌਤਿਕ, ਡਾਉਨਲੋਡਸ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਇੰਡਸਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ (RIAA) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ 63 ਮਿਲੀਅਨ ਕੁੱਲ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੰਜਵੀਂ-ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮਹਿਲਾ ਡਿਜੀਟਲ ਸਿੰਗਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।<ref name="riaa">{{cite certification|region=United States|artist=Ariana Grande|access-date=November 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=TAS#search_section|title=RIAA Top Artists (Digital Singles)|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|access-date=November 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?advance_search=1&tab_active=awards_by_artist&format_option=album-ep&type_option=ST#search_section|title=RIAA Top Artists (Albums)|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|access-date=February 18, 2021}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਲਗਭਗ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|title=BRIT Certified|publisher=[[British Phonographic Industry]]|access-date=November 27, 2020|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 21, 2018|archive-url=https://archive.today/20181021092428/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|url-status=dead}}</ref> 2022 ਤੱਕ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਤੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ]] ਤੋੜੇ ਹਨ।<ref name="Stephenson">{{Cite news|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/2/ariana-grande-shatters-20th-guinness-world-records-title-following-success-of-hit-647433|title=Ariana Grande shatters her 20th Guinness World Records title following success of hit single "Positions"|last=Stephenson|first=Kristen|work=GuinnessWorldRecords|access-date=February 2, 2021}}</ref><ref name="Higgins">{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/02/07/entertainment/ariana-grande-20th-guinness-world-records-tnd/index.html|title=Ariana Grande just earned her 20th Guinness World Records title|last=Higgins|first=Cole|date=February 8, 2021|website=CNN|access-date=February 9, 2021}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ, ਸਪੋਟੀਫਾਈ (ਮਹਿਲਾ) 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਯਾਈ, ਸਪੋਟੀਫਾਈ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਸਿਕ ਸਰੋਤੇ (ਮਹਿਲਾ), ਸਪੋਟੀਫਾਈ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਐਕਟ (ਮਹਿਲਾ), ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟਰੈਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਿਲਬੋਰਡ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਯੂਕੇ ਨੰਬਰ 1 ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੈਟ੍ਰਿਕ, ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ, ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ, YouTube 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਹਕ (ਔਰਤ), ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ (ਯੂਕੇ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਐਲਬਮ, ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਉਸਦੀ ਐਲਬਮ ਥੈਂਕ ਯੂ, ਨੈਕਸਟ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 2020 ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == === ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ === ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਾਈਪੋਗਲਾਈਸੀਮੀਆ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਮਾੜੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.wetpaint.com/nickelodeon-star-ariana-grande-addresses-597630/|title=Nickelodeon Star Ariana Grande Addresses Eating Disorder Rumors|last=Carbone|first=Gina|date=June 19, 2013|website=WetPaint|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916112840/http://www.wetpaint.com/nickelodeon-star-ariana-grande-addresses-597630/|archive-date=September 16, 2019|access-date=December 11, 2018}}</ref> ਉਹ 2013 ਤੋਂ [[ਵੀਗਨਿਜ਼ਮ|ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ]] ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.womenshealthmag.com/food/a33472196/ariana-grande-diet/|title=Ariana Grande Sticks To A Vegan Diet And Walks 12,000 Steps A Day|last=Nied|first=Jennifer|date=August 16, 2020|work=Women's Health|access-date=August 21, 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.peta.org/blog/ariana-grande-goes-vegan/|title=Ariana Grande Goes Vegan—and That's Not All|last=Kretzer|first=Michelle|date=November 8, 2013|work=PETA|access-date=August 21, 2022}}</ref> ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਸਟਾਰਬਕਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮਨਪਸੰਦ ਡ੍ਰਿੰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇ ਹੋਣ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਹਾਰਲੇ ਪਾਸਟਰਨਾਕ ਨੇ ਗਲੈਮਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਨਾਉਣ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ" ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.capitalfm.com/artists/ariana-grande/vegan-starbucks-7-rings-diet/|title=Ariana Grande Vegan? '7 Rings' Singer's Diet As Fans Question New Starbucks Drink|date=March 11, 2019|work=Capital|access-date=August 21, 2022}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਅਰੇਨਾ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਸਟ-ਟਰੌਮੈਟਿਕ ਤਣਾਅ ਵਿਕਾਰ (PTSD) ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ; ਉਸਨੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ 2018 ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ''ਏ ਵੇਰੀ ਵਿਕਡ ਹੈਲੋਵੀਨ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਹਟ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/ariana-grande-reveals-shes-suffering-13429859|title=Ariana Grande reveals she's suffering from anxiety after 'split' from Pete Davidson|last=Sheridan|first=Emily|date=October 17, 2018|website=[[Daily Mirror|Mirror]]}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਥੈਰੇਪੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.self.com/story/ariana-grande-therapy-anxiety|title=Ariana Grande Reveals She's Been in Therapy for Over a Decade: 'It's Work'|last=Weiner|first=Zoë|date=July 11, 2018|website=Self}}</ref> === ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਦੌਲਤ === ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਕੋਲ ਲੋਅਰ ਮੈਨਹਟਨ ਵਿੱਚ $16 ਮਿਲੀਅਨ ਪੈਂਟਹਾਊਸ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://nypost.com/2021/07/15/ariana-grandes-former-high-line-condo-sells-for-12m/|title=Ariana Grande’s former High Line condo sells for $12M|last=Gould|first=Jennifer|date=July 15, 2021|website=[[New York Post]]|access-date=October 18, 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ਜੂਨ 2020 ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਹਿਲਸ ਵਿੱਚ $13.7 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਵੀ ਖਰੀਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/entertainment/ariana-grande-snags-13-7-203516525.html|title=Ariana Grande Snags $13.7 Million Hollywood Hills Mansion|last=McClain|first=James|date=June 10, 2020|website=[[Yahoo!]]|access-date=October 18, 2022}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੋਂਟੇਸੀਟੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦਾ ਘਰ, ਜਿਸਦਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰੇਕ-ਇਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਮਹਿਲ 9.1 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.architecturaldigest.com/story/ariana-grande-sells-historic-tudor-style-montecito-home|title=Ariana Grande Sells Historic Tudor-Style Montecito Home for $9.1 Million|last=Duncan|first=Michelle|date=September 29, 2022|website=[[Architectural Digest]]|access-date=October 18, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/ariana-grande-aharon-brown-stalking_n_62bbdeebe4b094be76a9c404/amp|title=Alleged Stalker Reportedly Breaks Into Ariana Grande's Home Again|last=Blanchett|first=Ben|date=June 29, 2022|website=[[HuffPost]]|access-date=October 18, 2022}}</ref> ਫੋਰਬਸ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/hayleycuccinello/2019/07/11/ariana-grande-bts-aaron-rodgers-celeb100-newcomers/?sh=1e9d79f9491a|title=Ariana Grande and Aaron Rodgers Join The World’s Highest-Paid Celebrities|last=Cuccinello|first=Hayley|date=July 11, 2019|website=[[Forbes]]|access-date=October 18, 2022}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] o0gvn9qwvhifwpj0r6iwp2sid0s55se 0 148394 836309 629408 2026-04-03T08:03:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836309 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Ayo Gorkhali: A History of the Gurkhas | image = Ayo Gorkhali- A History of the Gurkhas.jpg | caption = | author = [[Tim Gurung]] | country = [[Nepal]] | subject = [[Gurkhas]] | publisher = [[Westland Books]] | pub_date = 2020 | pages = 320 | awards = | isbn = 978-93-89648-70-6 }} '''''ਅਯੋ ਗੋਰਖਾਲੀ: ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਗੋਰਖਾਸ''''' ਨੇਪਾਲੀ ਲੇਖਕ ਟਿਮ ਗੁਰੰਗ ਦੀ 2020 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/lifestyle/books/2021/jan/24/ayo-gorkhali-a-history-of-the-gurkhas-book-review---beneath-the-tough-exterior-2253506.html|title='Ayo Gorkhali: A History of the Gurkhas' book review - Beneath the tough exterior|website=The New Indian Express|access-date=29 September 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/other-side-of-the-gurkha-story-fight-for-rights-in-british-army-180671|title=Other side of the Gurkha story: Fight for rights in British army|website=Tribuneindia News Service|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206083216/https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/other-side-of-the-gurkha-story-fight-for-rights-in-british-army-180671|archive-date=6 December 2020|access-date=29 September 2021}}</ref> ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ [[ਗੋਰਖਾ|ਗੋਰਖਿਆਂ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/books/reviewayo-gorkhali-by-tim-igurung-101616768675080.html|title=Review: Ayo Gorkhali by Tim I Gurung|date=26 March 2021|website=Hindustan Times|language=en|access-date=29 September 2021}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Rai|first=Ram Prasad|date=2021-08-28|title=Battling and Rescuing as Double Heroism in Ayo Gorkhali: A History of the Gurkhas by Tim I. Gurung|url=https://www.nepjol.info/index.php/sjah/article/view/39419|journal=SCHOLARS: Journal of Arts & Humanities|language=en|volume=3|issue=2|pages=37–44|doi=10.3126/sjah.v3i2.39419|issn=2773-7837}}</ref> ''ਆਯੋ ਗੋਰਖਾਲੀ: ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਗੋਰਖਾ'' ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਮਿਲੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/books/2020/12/05/the-legend-of-the-gurkhas|title=The legend of the Gurkhas|website=The Kathmandu Post|language=English|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205013513/https://kathmandupost.com/books/2020/12/05/the-legend-of-the-gurkhas|archive-date=5 December 2020|access-date=29 September 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/arts/ex-gurkha-writes-book-to-shed-new-light-on-the-nepali-fighting-force|title=Ex-Gurkha writes book to shed new light on the Nepali fighting force|last=Ho|first=Olivia|date=15 June 2020|work=The Straits Times|access-date=29 September 2021|language=en|issn=0585-3923}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.goodreads.com/book/show/58558059-ayo-gorkhali ''ਅਯੋ ਗੋਰਖਾਲੀ: ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਗੋਰਖਾਸ''] ਆਨ ਗੁਡਰੇਡਜ਼ lvbh3rppldfg0azeoyebrmky473q1jf 0 151507 836260 636814 2026-04-02T21:13:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836260 wikitext text/x-wiki '''ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ''' ਜਾਂ ਐਲੀਫੈਂਟ ਫੈਸਟੀਵਲ '''('''ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: '''Elephant Festival)''' [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ [[ਜੈਪੁਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਜੇ ਹਾਥੀਆਂ, [[ਊਠ|ਊਠਾਂ]], [[ਘੋੜਾ|ਘੋੜਿਆਂ]] ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਜਲੂਸ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਕ ਮਾਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਰੰਗਾਂ, ਝੂਲ (ਕਾਠੀ ਦਾ ਕੱਪੜਾ) ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਗਹਿਣਆ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਝਾਂਜਰਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੁਰਨ ਵੇਲੇ ਛਣਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਗੁਲਾਲ (ਰੰਗਦਾਰ ਪਾਊਡਰ) ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਪੋਲੋ, ਹਾਥੀ ਰੇਸਿੰਗ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ 19 ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ [[ਰੱਸਾ ਕਸ਼ੀ|ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ]] ਦੀ ਖੇਡ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਅਤੇ ਗਰਦਨਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਡੰਗਰ ਅਤੇ ਬਰੋਕੇਡ ਸਕਾਰਫ਼ ਵੀ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। [[ਮਹੌਤ|ਮਹਾਉਤ]], ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸਿਰ-ਪਲੇਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਕੰਗਣ ਅਤੇ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਲੋ ਮੈਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਦਸ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਿਉਹਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਊਠ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਐਲੀਫੈਂਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਸਮਾਰੋਹ ਨੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਇਲਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਹਾਥੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਨਾਲ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ, ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਿ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਬਣ ਜਾਣਗੇ। ਅਚਾਨਕ, ਨੌ ਰਤਨ ਵੀ [[ਨਵਰਤਨ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਨੌਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਵਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ [[ਆਮੇਰ ਦਾ ਕਿਲਾ|ਅੰਬਰ ਪੈਲੇਸ]] ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਇਲਟੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਾਥੀ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ, ਹਰ ਸਾਲ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਚੌਗਾਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਪੋਲੋ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਥੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  == ਵਿਵਾਦ == ਐਨੀਮਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਬੋਰਡ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਾਥੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਸਾਲ 2012 ਅਤੇ 2014 ਲਈ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਸ਼ੂ ਕਾਰਕੁਨ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਰਸਾਇਣਕ ਰੰਗ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ ਅਤੇ ਡਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਕਲਿਆਣ ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਅਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਹੋਲੀ ਤਿਉਹਾਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪੀਪਲ ਫਾਰ ਦ ਐਥੀਕਲ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਆਫ ਐਨੀਮਲਜ਼ (ਪੇਟਾ) ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Hinduism For Dummies|last=V. Srinivasan|first=Amrutur|date=8 July 2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0470878583|pages=[https://books.google.com/books?id=GnvXy2RlqrcC&pg=PA249 249]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Elephant Festival |url=http://www.jaipur.org.uk/fairs-festivals/elephant-festival.html |access-date=27 August 2012 |publisher=jaipur.org.uk |archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905044120/http://www.jaipur.org.uk/fairs-festivals/elephant-festival.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Elephant Festival |url=http://www.jaipur.org.uk/fairs-festivals/elephant-festival.html |access-date=29 March 2014 |archive-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220020659/http://www.jaipur.org.uk/fairs-festivals/elephant-festival.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Elephant Festival of Jaipur |url=http://www.tourismtravelindia.com/rajasthanportal/fairandfestival/ElephantFestival.html |access-date=28 March 2014}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Fairs & Festivals in India - Elephant Festival |url=http://www.incrediblerealindia.com/travel-tips-fairs-festivals-in-india-elephant-festival.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140914090834/http://www.incrediblerealindia.com/travel-tips-fairs-festivals-in-india-elephant-festival.shtml |archive-date=14 September 2014 |access-date=29 March 2014 |website= |publisher=}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Elephant-festival-cancelled/articleshow/32039002.cms|title=Elephant Festival Cancelled|date=15 March 2014|work=Times of India|access-date=29 March 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/rajasthan-cancels-elephant-festival/article4552933.ece|title=Rajasthan Cancels Elephant Festival|date=27 March 2013|work=The Hindu|access-date=29 March 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 September 2015 |title=Charles Freger: Painted Elephants |url=http://sgustok.org/art/charles-freger-painted-elephants}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮੇਲੇ]] eu6styyoa96dp5q4122jbxfpy2d94lw 0 154569 836319 820049 2026-04-03T11:58:05Z Sonia Atwal 49604 836319 wikitext text/x-wiki '''ਮੰਡੌਰ''' ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮੰਡੌਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਅਤੇ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਂਡਵਯਪੁਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸੀਟ ਸੀ। ਗੁਰਜਾਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੰਡੋਰ ਵਿਖੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਦੇ [[ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼|ਤੁਗਲਕ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਸਰਦਾਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਠੌਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਾਓ ਚੁੰਦਾ (ਆਰਸੀ 1383-1424) ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ। ਰਾਓ ਚੁੰਦਾ ਨੇ ਮੰਡੋਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦਾਜ ਵਿੱਚ ਮੰਡੋਰ ਦਾ ਕਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੇ 1459 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਓ ਜੋਧਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਵੇਂ-ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਹਿਰ [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6dR0CgAAQBAJ&pg=PA142|title=Royal Umbrellas of Stone: Memory, Politics, and Public Identity in Rajput ...|last=Melia Belli Bose|publisher=BRILL|year=2015|isbn=9789004300569|page=139}}</ref> ਰਾਓ ਰਣਮਲ ਰਾਠੌਰ ਨੇ 1427 ਵਿਚ ਮੰਡੋਰ ਦੀ ਗੱਦੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਡੋਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਓ ਰਣਮਲ ਮਹਾਰਾਣਾ ਮੋਕਲ ([[ਰਾਣਾ ਕੁੰਭ|ਰਾਣਾ ਕੁੰਭਾ]] ਦੇ ਪਿਤਾ) ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ [[ਮੇਵਾੜ]] ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। 1433 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣਾ ਮੋਕਲ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਣਮਲ ਰਾਣਾ ਕੁੰਭਾ ਦੇ ਪਾਸੇ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। 1438 ਵਿੱਚ, ਰਾਣਾ ਕੁੰਭਾ ਨੇ ਸੱਤਾ ਵੰਡ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਓ ਰਣਮਲ ਨੂੰ [[ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ|ਚਿਤੌੜ]] ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੰਡੋਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਰਾਓ ਰਣਮਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਓ ਜੋਧਾ [[ਮਾਰਵਾੜ]] ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਲਗਭਗ 700 ਘੋੜਸਵਾਰ ਰਾਓ ਜੋਧਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ|ਚਿਤੌੜ]] ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ਚਿਤੌੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੱਰੇ 'ਤੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜੋਧਾ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਜੋਧਾ ਮੰਡੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਲੋਕ ਸਨ। ਜੋਧਾ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਫੌਜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਮੰਡੋਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲੂ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਜੋਧਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਕਾਹੂਨੀ (ਅਜੋਕੇ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ) ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। 15 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜੋਧਾ ਨੇ ਮੰਡੋਰ 'ਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਅਰਥ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜੋਧਾ ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਆਖ਼ਰਕਾਰ 1453 ਵਿੱਚ ਰਾਣਾ ਕੁੰਭਾ ਨੂੰ [[ਮਾਲਵਾ]] ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਜੋਧਾ ਨੇ ਮੰਡੋਰ 'ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੋਧਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਵੀ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੰਡੋਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੋਧਾ ਅਤੇ ਕੁੰਭਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਂਝੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ, ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਮਤਭੇਦ ਸੁਲਝਾ ਲਏ। ਮੰਡੋਰ [[ਮਾਰਵਾੜ]] (ਜੋਧਪੁਰ ਰਾਜ) ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਸਮੇਂ ਰਿਆਸਤਾਂ|ਰਿਆਸਤ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਰਾਓ ਜੋਧਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਮੇਹਰਾਨਗੜ੍ਹ ਕਿਲਾ|ਮੇਹਰਾਨਗੜ੍ਹ]] ਬਣਾਇਆ।<ref name="rajas">{{Cite web |title=Mandore Garden |url=http://www.rajasthantourism.gov.in/destinations/jodhpur/mandoregarden.aspx |access-date=5 March 2015 |publisher=Rajasthan Tourism}}</ref> ਮੰਡੋਰ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਜੋਂ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ ਤੱਕ ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ-2 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਜਸਵੰਤ ਥੜਾ|ਜਸਵੰਤ ਥੱਡਾ]] ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਬਣ ਗਿਆ। == ਸਮਾਰਕ == [[ਤਸਵੀਰ:Royal_Cenotaph_(Deval)_at_Mandore_Garden.jpg|right|thumb|241x241px| ਮੰਡੋਰ ਗਾਰਡਨ ਵਿਖੇ ਰਾਇਲ ਸੇਨੋਟਾਫ (ਦੇਵਲ)। ਫੋਟੋ ਡਾ. ਚੇਤਨ ਐਸ. ਪਰਿਹਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2005।]] ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਕਈ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਹੁਣ ਖੰਡਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਮੰਡੋਰ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਇਸਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਆਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਹੁਣ ਖੰਡਰ, ਮੰਦਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਦੀਵਾਰ ਬਾਰੀਕ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਪੰਛੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2015}} ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ [[ਮੇਹਰਾਨਗੜ੍ਹ ਕਿਲਾ|ਮਹਿਰਾਨਗੜ੍ਹ]] ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ "ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਓ" ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਗੋਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/jodhpur/news/mehrangarh-trust-to-build-mandore-fort-will-be-the-new-tourist-destination-of-the-city-128100798.html|title=Adopt a heritage: Mandore Fort will be beautified by Mehrangarh Trust|date=Jan-Feb 2021|work=[[Dainik Bhaskar]]|access-date=6 October 2021}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Mandore_Garden,_Jodhpur.jpg|left|thumb|264x264px| ਮੰਡੋਰ ਗਾਰਡਨ ਵਿਖੇ ਇਕ ਥੰਬਾ ਮਹਿਲ। ਫੋਟੋ ਡਾ. ਚੇਤਨ ਐਸ. ਪਰਿਹਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2005।]] ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦੇ ਮਨਮੋਹਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਵਾਲਾ 'ਮੰਡੋਰ ਬਾਗ' ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋਧਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ''ਛੱਤਰੀਆਂ'' (ਸਿਨੋਟਾਫ਼) ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ''ਛੱਤਰੀ'' ਹੈ, ਜੋ 1793 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੀ।<ref name="rajas" /> [[ਰਾਵਣ]] ਮੰਦਿਰ ਮੰਡੋਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਤਨੀ [[ਮੰਦੋਦਰੀ|ਮੰਡੋਦਰੀ]] ਦਾ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਥਾਨਕ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ|ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜਵਾਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Times Of India#">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Saluting-the-virtues-of-Ravan/articleshow/49344194.cms|title=Saluting the virtues of Ravan|last=Times Of India|date=14 October 2015|work=Shailvee Sharda|access-date=14 October 2015|agency=Times Of India|location=Lucknow}}</ref> ਮੰਡੋਰ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਇੱਕ 'ਹਾਲ ਆਫ਼ ਹੀਰੋਜ਼' ਅਤੇ 33 ਕਰੋੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="rajas" /> ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਕਈ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਹਾਲ ਆਫ਼ ਹੀਰੋਜ਼' ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਵਿੱਚੋਂ 16 ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ "33 ਕਰੋੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੰਦਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ।<ref name="rajas" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] d51nt4rc1pwzovzsja6alauckdbks8g 0 156853 836247 719407 2026-04-02T17:26:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836247 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਕੁੰਡੂ | image = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|2000|2|24|df=yes}} | birth_place = [[ਬਾਰਾਸਤ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]] | citizenship = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | known_for = | notable_works = {{ubl|''ਕੋਨੇ ਬੂ'' (2019)|''[[ਮਿਠਾਈ (ਬੰਗਾਲੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਮਿਠਾਈ]]''(2021)}} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੌਮਿਤਰੀਸ਼ਾ ਕੁੰਡੂ''' (ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 2000)<ref name="a">{{Cite web |title=Mithai actress Soumitrisha Kundu turns a year older - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/mithai-actress-soumitrisha-kundu-turns-a-year-older/articleshow/81184932.cms |access-date=2021-05-18 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਬੰਗਾਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਥਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਲੀਡ ''ਮਿਥਾਈ'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Exclusive Mithai: "আমি একদম সিঙ্গল! মনের মানুষ পেলেই এনগেজমেন্ট করে নেব," সোজাসাপটা মিঠাই |url=https://bengali.news18.com/news/entertainment/tollywood-movies-interview-of-actress-soumitrisha-kundu-famous-as-mithai-in-bengali-serial-pbd-598516.html |access-date=2021-05-18 |website=News18 Bengali |language=bn }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=কুণ্ডু |first=সৌমিতৃষা |title=মায়ের হেঁশেলের রসনা প্রণালী ভাগ করে নিলেন সৌমিতৃষা |url=https://www.anandabazar.com/entertainment/poila-baisakh-2021-actor-soumitrisha-kundu-shares-2-recipes-for-bengali-new-year-dgtl/cid/1276172 |access-date=2021-05-18 |website=www.anandabazar.com |language=bn}}</ref> == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਚੈਨਲ ! ਨੋਟਸ ! ਉਤਪਾਦਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ! ਰੈਫ |- | 2016 - 2018 | ਈ ਅਮਰ ਗੁਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ॥ | ਝਿੱਲੀ | ਬੰਗਾਲੀ | ਰੰਗ ਬੰਗਲਾ | ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ | ਸੁਬਰਤ ਰਾਏ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ | <ref>{{Cite news|url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/nayan-meet-deadly-accident-e-amar-gurudakshina-170807|title=Nayan to meet with a deadly accident in E Amar Gurudakshina?|date=7 August 2017|work=Tellychakkar.com|language=en}}</ref> |- | 2017 - 2019 | ਜੈ ਕਾਲੀ ਕਾਲਕਟਾਵਲੀ | ਰਾਕਾ | ਬੰਗਾਲੀ | rowspan="3" | ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ | ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਭੂਮਿਕਾ | rowspan="2" | ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਫਿਲਮਸ | |- | 2017 - 2018 | ਗੋਪਾਲ ਭਾਰ | ਜਾਹਨਵੀ | ਬੰਗਾਲੀ | ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ | <ref name="b">{{Cite web |last=বসু |first=ঈপ্সিতা |title=আজ অবধি কাজ পেতে আমাকে অডিশন দিতে হয়নি: সৌমিতৃষা |url=https://www.anandabazar.com/entertainment/i-never-gave-audition-to-get-a-work-says-soumitrisha/cid/1276802 |access-date=2021-05-18 |website=www.anandabazar.com |language=bn}}</ref> |- | 2019 | ਅਲੂਕਿਕ ਨਾ ਲੋਕਿਕ | ਪੁਤੁਲ | ਬੰਗਾਲੀ | ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਭੂਮਿਕਾ | ਰਾਜ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ | |- | 2019 - 2020 | ਕੋਨ ਬੋ | ਕੋਲੀ ਸੇਨ | ਬੰਗਾਲੀ | ਸਨ ਬੰਗਲਾ | ਲੀਡ ਰੋਲ | ਬਲੂਜ਼ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ | <ref>{{Cite web |title='Kone Bou' actress Soumitrisha takes a trip down the memory lane - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/kone-bou-actress-soumitrisha-takes-a-trip-down-the-memory-lane/articleshow/76131804.cms |access-date=2021-05-18 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- | 2021–ਮੌਜੂਦਾ | ਮਿਥੈ | ਮਿਠਾਈ ਮੋਦਕ/ਮਿਠੀ ਬਿਸਵਾਸ | ਬੰਗਾਲੀ | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ | ਲੀਡ ਰੋਲ | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ | <ref>{{Cite web |title=Adrit Roy-Soumitrisha Kundu starrer Mithai tops the TRP charts - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/adrit-roy-soumitrisha-kundu-starrer-mithai-tops-the-trp-charts/articleshow/82322312.cms |access-date=2021-05-18 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਨਾਮ ! ਨਤੀਜਾ |- | 2022 | ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਟੈਲੀ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite news|url=https://bangla.aajtak.in/cinema-and-tv-serial-news/television/story/mithai-soumitrisha-adrit-ushasie-aindrila-ambarish-and-others-gets-awards-see-west-bengal-tele-academy-awards-2022-winner-list-award-given-mamata-banerjee-soc-352738-2022-03-11|title=Tele Academy Awards 2022 Winners: মিঠাই -সিদ্ধার্থ থেকে জুন আন্টি! দেখুন টেলি আকাদেমিতে অ্যাওয়ার্ডসে কারা পেলেন সেরার সেরা পুরস্কার|work=Aaj Tak বাংলা|access-date=11 March 2022|language=bn}}</ref> | ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/tele-academy-awards-2022-indrani-halder-wins-award-for-playing-most-inspiring-character-on-tv-dada-sourav-ganguly-becomes-best-show-host/articleshow/90135888.cms|title=Tele Academy Awards 2022: Indrani Halder wins award for playing most inspiring character on TV; Dada Sourav Ganguly becomes best show host - Times of India|work=The Times of India|access-date=10 March 2022|language=en}}</ref> | ''ਮਿਠਾਈ'' |ਜੇਤੂ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|nm12249432}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] seofmx2un49ikskdbm5qklmml9ewy4u 0 158983 836239 765250 2026-04-02T16:38:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836239 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੋਨਾਲੀ ਸੇਗਲ | image = Sonnalli Seygall, 6th Nykaa Femina Beauty Awards 2020 (2) (cropped).jpg | caption = ਸੇਗਲ 2020 ਵਿੱਚ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=y|1989|05|01}} | birth_place = [[ਕਲਕੱਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | nationality = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2011–ਮੌਜੂਦ | height = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੋਨਾਲੀ ਸੇਗਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sonnalli Seygall;''' ਜਨਮ 1 ਮਈ 1989)<ref>{{Cite web |date=1 May 2022 |title=Sonnalli Seygall Birthday Special: सोनाली सहगल को योग-फिटनेस से है बेहद प्यार, जानें एक्ट्रेस की खास बातें |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/bollywood-interesting-facts-about-actress-sonnalli-seygall-on-her-birthday-4225976.html |access-date=14 August 2022 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=14 ਅਗਸਤ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814103018/https://hindi.news18.com/news/entertainment/bollywood-interesting-facts-about-actress-sonnalli-seygall-on-her-birthday-4225976.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 May 2021 |title=Sonnalli Seygall : I am trying my best to stay sane |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/sonnalli-seygall-i-am-trying-my-best-to-stay-sane-101619867572975.html |access-date=14 August 2022 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 2011 ਦੀ ''ਪਿਆਰ ਕਾ ਪੰਚਨਾਮਾ'' ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਵ ਰੰਜਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਇਓ ਬਖਿਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਰਾਂਤ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸੋਨਾਲੀ ਨੂੰ ''ਪਿਆਰ ਕਾ ਪੰਚਨਾਮਾ 2'' ਅਤੇ ''ਵੈਡਿੰਗ ਪੁਲਵ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਦਿਨ (16 ਅਕਤੂਬਰ) ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=6 October 2015 |title='I shot non-stop for 106 hours'- Sonnalli Seygall |url=http://www.asianage.com/bollywood/i-shot-non-stop-106-hours-480 |access-date=15 October 2012 |publisher=Asian Age |archive-date=8 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151008040431/http://www.asianage.com/bollywood/i-shot-non-stop-106-hours-480 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਥਮਸ ਅੱਪ ਲਈ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡਵਾਈਡ]] ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਰੈਂਪ ਮਾਡਲ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sonnalli-Seygall-Like-all-girls-I-too-had-a-crush-on-Salman-Khan/articleshow/49336620.cms|title=Sonnalli Seygall: Like all girls, I too had a crush on Salman Khan|last=Gupta|first=Priya|date=14 October 2015|work=The Times of India|access-date=15 October 2012|agency=TNN}}</ref> ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੇਮ, ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਗਾਇਕ ( ਟਾਈਮਜ਼ ) ਅਤੇ ਡਾ. ਜ਼ਿਊਸ (ਸਟੂਡੀਓ ਵਨ) ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰੀਬੋਕ, ਕੈਸਟ੍ਰੋਲ, ਇੰਡੀਆਟਾਈਮਜ਼, ਫਿਲਮਫੇਅਰ, [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਅਤੇ ਦਾਦਾਗਿਰੀ (ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ) ਲਈ ਲਾਈਵ ਈਵੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਕਰਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="times">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-08/model-of-the-day/29747445_1_leafy-greens-reality-show-tv-commercials|title=Sonalli Sehgall|date=8 July 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=12 October 2012|archive-url=https://archive.today/20130103094645/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-08/model-of-the-day/29747445_1_leafy-greens-reality-show-tv-commercials|archive-date=3 January 2013}}</ref> ਸੋਨਾਲੀ ਨੇ ਨਵਜੋਤ ਗੁਲਾਟੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ, ਸੰਨੀ ਸਿੰਘ, [[ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਪਾਠਕ|ਸੁਪ੍ਰਿਆ ਪਾਠਕ]] ਅਤੇ [[ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋਂ]] ਅਭਿਨੀਤ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਜੈ ਮਾਂ ਦੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਲਮ 17 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="indtod">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/sunny-singh-and-sonalli-seygall-s-film-jai-mummy-di-to-release-on-january-17-see-new-motion-poster-1596255-2019-09-06|title=Sunny Singh and Sonnalli Seygall's film Jai Mummy Di to release on January 17. See new motion poster|date=6 September 2019|work=India Today|access-date=10 September 2019}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] pk3zgquxo5z4433xv297mgbkzkp2zpf 0 160495 836226 758452 2026-04-02T15:41:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836226 wikitext text/x-wiki '''ਸੁੰਬਲ ਤੌਕੀਰ ਖਾਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ 2003 ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਤੌਕੀਰ ਹਾਨ ਖਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਸਾਨੀਆ ਤੌਕੀਰ ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Finally! Fahmaan Khan and Sumbul Touqeer Khan confirm that they are in a relationship? |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/finally-fahmaan-khan-and-sumbul-touqeer-khan-confirm-they-are-relationship-230310 |access-date=2023-03-27 |website=Tellychakkar.com |language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸੁੰਬਲ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਕਟਨੀ, [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ [[ਮੁੰਬਈ]] ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-03-21 |title=Sumbul Touqeer recalls facing discrimination for her ‘dark skin’, calls it demeaning and insulting |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/sumbul-touqeer-recalls-facing-discrimination-for-her-dark-skin-calls-it-demeaning-and-insulting-101679381021417.html |access-date=2023-03-27 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਐਨ.ਟੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਮਲਾਡ ਵੈਸਟ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2023-02-27 |title=Sumbul Touqeer Khan buys house in Mumbai at 19 |url=https://www.siasat.com/sumbul-touqeer-khan-buys-house-in-mumbai-at-19-2535973/ |access-date=2023-03-27 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref> ਸੁੰਬਲ ਤੌਕੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/tu-itni-special-hai-they-want-to-be-like-you-sajid-khan-praises-sumbul-touqeer-23251588</ref> ਸੁੰਬਲ ਨੇ ਮੋਨਿਕਾ ਵਰਮਾ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ (ਸਹਿਜਮੁਦਰਾ ਐਕਟਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ) ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਹੈ।<ref>https://www.indiaforums.com/article/sumbul-touqeer-khan-i-am-satisfied-with-my-bigg-boss-journey-as-i-was-real-inside-the-house_194896</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=https://www.bollywoodmdb.com/tv-news-adda/imlie-actress-seerat-kapoor-reveals-about-her-first-interaction-with-sumbul-touqeer-khan |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509105506/https://www.bollywoodmdb.com/tv-news-adda/imlie-actress-seerat-kapoor-reveals-about-her-first-interaction-with-sumbul-touqeer-khan |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਤਾਬ (ਅਕਬਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਰਿਸ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |url=https://teqip.in/sumbul-touqeer-khan-biography.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327073925/https://teqip.in/sumbul-touqeer-khan-biography.html |url-status=dead }}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਦਾ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ [[ਆਰਟੀਕਲ 15 (ਫਿਲਮ)|ਆਰਟੀਕਲ 15]] ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ<ref>https://www.bollywoodlife.com/tv/holi-2023-videos-of-sumbul-touqeer-khan-dancing-with-fahmaan-khan-and-priyanka-chahar-choudhary-at-the-party-are-going-viral-and-how-entertainment-news-latest-tv-updates-2362487/</ref> ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ " ਇਮਲੀ " ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਸੀਜ਼ਨ 16 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ<ref>https://www.timesnownews.com/entertainment-news/exclusive-fahmaan-khan-clears-the-air-on-rift-rumours-with-sumbul-touqeer-khan-kuch-sulah-karne-ke-liye-tv-news-article-98955151</ref><ref>https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/exclusive-sumbul-touqeer-khan-breaks-her-silence-doing-the-next-season-of-naagin-and</ref><ref>https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-16-sumbul-touqeer-priyanka-choudhary-and-gori-nagori-get-nominated-101667977798463.html</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] owvthdemycc7uk3hm85wynil0vls97f 0 160665 836242 728669 2026-04-02T16:56:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836242 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੋਫੀਆ ਬਾਨੋ | image = | alt = | caption = | native_name = {{lang|ur|{{nq|صوفیہ بانو}}}} | other_names = ''ਸੂਫੀਆ ਬਾਨੋ'' | birth_name = ਸੋਫੀਆ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ | birth_date = {{birth date and age|1938|10|23|df=y}} | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ | occupation = {{Hlist | ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ | ਗਾਇਕਾ }} | years_active = 1964 - 1976 | spouse = | children = 2 | awards = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੋਫੀਆ ਬਾਨੋ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sofia Bano''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਬਕਾ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਲੌਲੀਵੁੱਡ|ਲੋਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="jang">{{Cite news|url=https://jang.com.pk/news/842927|title=ماضی کی خوبصورت فن کارہ "صوفیہ بانو"|last=Rasheed|first=Yaqoob|date=10 November 2020|work=Roznama Jang|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619203242/https://jang.com.pk/news/842927|archive-date=19 June 2022}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਅਹਿਸਾਸ'' (1972), ''ਘਰਾਣਾ'' (1973), ਅਤੇ ''ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੋ'' (1973) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="ig news">{{Cite news|url=https://irshadgul.com/beautiful-artist-of-the-past-sofia-bano-ig-news/|title=Beautiful artist of the past "Sofia Bano"|date=18 April 2021|work=IG News|access-date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-date=12 ਮਾਰਚ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312095952/https://irshadgul.com/beautiful-artist-of-the-past-sofia-bano-ig-news/|url-status=dead}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸੋਫੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਬਾਨੋ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਲੌਲੀਵੁੱਡ|ਲੋਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Pakistan Spotlight International, Volume 1, Issues 1-7|work=Karachi Journal Magazine|page=36}}</ref> ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ "ਛੋਟੀ ਬੇਹਨ" 1964 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Illustrated Weekly of Pakistan|work=Karachi, Pakistan Herald Publications|page=36}}</ref> ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ, ''ਅਕੇਲੇ ਨਾ ਜਾਨਾ'' ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹੀਰੋਇਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ।<ref>{{Cite web |date=2 January 2022 |title=فلمی و ادبی شخصیات کے سکینڈلز۔ ۔ ۔قسط نمبر 491 |url=https://dailypakistan.com.pk/08-Aug-2018/827313 |website=Daily Pakistan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1973 ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਲ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਦੋ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ, "ਘਰਾਨਾ" ਅਤੇ ਸ਼ਬਾਬ ਕਿਰਨਵੀ ਦੀ ''<nowiki/>'ਪਰਦੇ ਮੈਂ ਰਹਿਨੇ ਦੋ''' ਸਾਈਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite book|title=The Pakistan Review|work=Lahore, Ferozsons Ltd|page=45}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਘਮੰਡੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੱਦੀ ਅਮੀਰ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite book|title=Illustrated Weekly of Pakistan, Volume 20, Issues 1-17|work=Pakistan Herald Publications|page=32}}</ref> ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ''ਜ਼ਰੂਰਤ'' 1976 ਵਿੱਚ ਹਸਨ ਤਾਰਿਕ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਨੋ ਨੇ ਆਪਣੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ 28 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।<ref name="pak film mag">{{Cite web |title=Sufia Bano: Filmography |url=https://pakmag.net/film/artist/SufiaBano.php |access-date=23 April 2022 |website=Pak Film Magazine}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਬਾਨੋ ਨੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਦੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ]] ਦੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਾਰੂਨ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਨਤੀਜਾ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਰੈਫ. |- | 1973 | ''ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ'' | ''ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ'' |ਜੇਤੂ | ''ਪਰਦੇ ਮੇਂ ਰਹਨੇ ਦੋ'' |<ref>{{Cite web |title=THE NIGAR AWARDS 1972 - 1986 |url=http://www.thehotspotonline.com/moviespot/bolly/Lollywood/NigarAwards2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725090554/http://www.thehotspotonline.com/moviespot/bolly/Lollywood/NigarAwards2.htm |archive-date=7 November 2021 |website=Internet Wayback Machine}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's "Oscars"; The Nigar Awards. |url=https://www.desimoviesreviews.com/index.php/2017/11/24/pakistans-oscars-nigar-awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722111654/https://www.desimoviesreviews.com/index.php/2017/11/24/pakistans-oscars-nigar-awards |archive-date=15 March 2021 |access-date=28 October 2021 |website=Desi Movies Reviews}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ]] dm3tpd9oxmc6kh9o6p6kuajnqnqocp5 0 161985 836288 768431 2026-04-03T03:20:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836288 wikitext text/x-wiki '''ਅਮਰ ਖ਼ਾਨ''' ([[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], {{lang-ur|{{Nastaliq|امر خان}}|label=[[ਉਰਦੂ|ਉਰਦੂ]]}} ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref name="introduce">{{Cite web |last=Shirazi |first=Maria |date=February 2018 |title=Introducing Amar Khan |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/281870- |access-date=1 January 2019 |website=[[The News International]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFShirazi2018">Shirazi, Maria (February 2018). </cite></ref><ref>{{Cite web |last=NewsBytes |date=August 2018 |title=Mulk is a brave attempt, says Amar Khan |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/355471- |access-date=1 January 2019 |website=[[The News International]] |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 2018 ਦੀ [[ਅਲੌਕਿਕ|ਸੁਪਰ ਨੈਚੁਰਲ]] ਸੀਰੀਜ਼ ''ਬੇਲਾਪੁਰ ਕੀ ਦਯਾਨ ਵਿੱਚ ਨੀਲੋਫਰ (ਡੈਣ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।'' ਉਹ ਅੱਗੇ ''[[ਘੁੱਗੀ (ਡਰਾਮਾ)|ਘੁੱਗੀ]] ,'' ''ਦਿਲ-ਏ-ਬਰੇਹਮ, ਛੋਟੀ ਛੋਟੀ ਬਾਤੇਂ'' ਅਤੇ ''ਦਿਲ-ਏ-ਗੁਮਸ਼ੁਦਾ'' ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਵਜੋਂ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="praise">{{Cite web |last=Shirazi |first=Maria |date=July 2018 |title=Amar Khan |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/342437- |access-date=1 January 2019 |website=[[The News International]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ajaz |first=Mahwash |date=14 March 2018 |title=Believe in and work on your dreams: Amar Khan |url=https://dailytimes.com.pk/214826 |access-date=1 January 2019 |website=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]}}</ref> ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2017 ਦੀ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ''ਚਸ਼ਮ-ਏ-ਨਮ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Lodhi |first=Annam |date=9 March 2018 |title=Amar Khan and the industry |url=https://www.thefridaytimes.com/tft/amar-khan-and-the-industry/ |access-date=28 January 2019 |website=[[The Friday Times]] |language=en-US |archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411105800/https://www.thefridaytimes.com/2018/03/09/amar-khan-and-the-industry/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=NewsBytes |date=September 2018 |title=Amar Khan impressed by Badhaai Ho's intriguing trailer |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/368039- |access-date=1 January 2019 |website=The News International}}</ref> == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਅਮਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾ ਫਰੀਹਾ ਜਬੀਨ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੀਕਨਹਾਊਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="introduce" /> ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ।<ref name="introduce" /> 2018 ਦੀ ਅਲੌਕਿਕ-ਕੁਦਰਤੀ ਡਰਾਉਣੀ ਲੜੀ ''ਬੇਲਾਪੁਰ ਕੀ ਦਯਾਨ'' ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨੀਲੋਫਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਡੈਣ ਆਤਮਾ ਜੋ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਪਰਲੋਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੀਰੀਅਲ 20 ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਲਈ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ [[ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦਕੀ|ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦੀਕੀ]], ਸਾਰਾ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਇਰਫਾਨ ਖੁਸਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="belapur">{{Cite web |last=Zaheer |first=Komal |date=11 February 2018 |title=Amar Khan in 'Bellapur Ki Dayan' will leave you haunted! |url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/amar-khan-in-bellapur-ki-dayan-will-leave-you-haunted/ |access-date=1 January 2019 |website=[[Daily Pakistan]]}}</ref> ਸੀਰੀਅਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਉਭਰਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name="dpakistan">{{Cite web |title=Lux Style Award 2019 nominations revealed |url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/lux-style-award-2019-nominations-revealed/ |access-date=30 March 2019 |website=Daily Pakistan Global |language=en-US |archive-date=30 ਮਾਰਚ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330143406/https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/lux-style-award-2019-nominations-revealed/ |url-status=dead }}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == === ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਹਵਾਲੇ |- | 2022 | ''ਦਮ ਮਸਤਮ'' | ਆਲੀਆ ਸਿਕੰਦਰ | ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ/ਲੇਖਕ ਵੀ | |} === ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਨੋਟਸ ! ਹਵਾਲੇ |- | 2014 | ''ਅੱਕੜ ਬੱਕੜ'' | | |- | 2015 | ''ਦਰਦ-ਏ-ਦਿਲ'' | | |- | 2016 | ''ਆਜ਼ਾਦ ਮਾਸੀ'' | ਦਿੱਲੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਚਿਲਡਰਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | <ref name="introduce" /> |- | 2017 | ''ਕਾਲਾ ਬੁੱਧਵਾਰ'' | ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | <ref name="introduce" /> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 4ndof7ainbcryv2x2o7iocpyuvrbwh1 0 163524 836280 681907 2026-04-03T01:58:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836280 wikitext text/x-wiki [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਨੀਲਾ ਸੁੰਦਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Anila Sunder''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ - [[ਕਥਕ]] ਅਤੇ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ<ref>{{Cite web |title=Kathak dancer Anila Sunder to perform at a cultural event organised by Suhini Sindhi Sanstha in Mumbai - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/music-events/anila-sunder-to-dance-in-mumbai/articleshow/28682265.cms |access-date=2021-09-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> - ਸਿੰਧੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m32.jpg|title=Meet Anila Sunder a Danseuse of grace and charm|date=July 1985|work=Bharat Ratna}}</ref> ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਨਾਚ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m23.jpg|title=Bridge Across Forever|last=Das|first=Ujjayini|date=November 2003|work=[[The Indian Express]]}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਬੈਲੇ ਵਿੱਚ ''ਸਿੰਧੂ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਮੋਹੰਜੋਦੜੋ ਦੀ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ''ਸਿੱਕਾ ਸਾਜਨ ਜੀ'' - ਸਿੰਧ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾਵਾਂ, ''ਥੀਉ ਨਾ ਜੁਦਾ ਜਾਨੀ ਮੁੰਖ਼ਾਨ'' - ਪਿਆਰ ਬਨਾਮ ਦੌਲਤ ਦਾ ਸਵਾਲ, ਅਤੇ ''ਸਿੰਧ ਮੁਨਹਿੰਜੀ ਅੰਮਾ'' - ਸਿੰਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵੰਡ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://anilasunder.com/zoom.php?dir=media&image=m26.jpg|title=Cuff Parade's Dancing Queen|last=Srivastava|first=Abha|date=February 2002|work=Downtown Plus}}</ref>{{Infobox person | name = ਅਨੀਲਾ ਸੁੰਦਰ | image = AnilaSunder3.jpg | imagesize = | caption = | othername = | birth_date = | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | occupation = ਕਥਕ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਡਾਂਸਰ | yearsactive = | known for = ਸਿੰਧੀ ਬੈਲੇ | spouse = | domesticpartner = | children = | parents = | awards = | website = }} == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਅਨੀਲਾ ਸੁੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ, 1951 ਨੂੰ [[ਉਲਹਾਸਨਗਰ]]<ref name=":2">{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m19.jpg|title=सिंधी लोकनृत्य में पगी एक कत्थक शैली|date=August 2002|work=[[Navbharat Times]]}}</ref> ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਡਾ. ਨਾਨਕੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਮਖਿਜਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੈ ਹਿੰਦ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਸੰਗੀਤ ਸਮਿਤੀ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਕਥਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤੀ।<ref name=":3">{{Cite web |title=Anila Sunder {{!}} Sindhi Sangat |url=https://www.sindhisangat.com/anila.php |access-date=2021-09-19 |website=www.sindhisangat.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਹਜ਼ਾਰੀਲਾਲ ਅਤੇ ਦਮਯੰਤੀ ਜੋਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਯੂਥ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਕਾਲਜੀਏਟ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Sindhi Artist, Sindhi Kalakar Anila Sunder Details |url=https://sindhyat.com/artist/Anila%20Sunder |access-date=2021-09-19 |website=sindhyat.com |language=en}}</ref> 1971 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਾਇਨਜ਼ ਕਲੱਬ ਆਫ਼ ਬੰਬੇ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਯੂਥ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name=":4">{{Cite news|url=http://www.anilasunder.com/zoom.php?dir=media&image=m2.jpg|title=Anila Sunder - a gifted Kathak Dancer|last=Jotswani|first=Motilal|date=March 1986|work=The Evening News}}</ref> ਅਨੀਲਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਟਬਰ ਮਹਾਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਬੇਹਰਾ ਤੋਂ ਓਡੀਸੀ ਸਿੱਖੀ। ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਓਰਲੈਂਡੋ ਵਿੱਚ ''ਛੇਵੇਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੰਧੀ ਸੰਮੇਲਨ (ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ)'' ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਲੋਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਸਿੰਧੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 1998 ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਲੇਹ]] ਵਿੱਚ ''ਸਿੰਧੂ ਦਰਸ਼ਨ ਮਹੋਤਸਵ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਨੀਲਾ ਨੇ ਜਾਪਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਯੂਏਈ, ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=A. Staff |title=Sindhi community to usher in new year in style |url=https://www.khaleejtimes.com/nation/general/sindhi-community-to-usher-in-new-year-in-style |access-date=2021-09-19 |website=Khaleej Times |language=en}}</ref> == ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == ਅਨੀਲਾ ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1975 ਵਿੱਚ, ਅਨੀਲਾ ਨੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਲਈ ਲਾਗੋਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਫੰਡ ਰੇਜ਼ਰ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m56.jpg|title=N 2000 Collected|work=[[Independent Nigeria]]}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਜਬਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m54.jpg|title=Dancer Anila Sunder to perform for Cancer Hospital|work=[[The Hitavada]]}}</ref> ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ''ਕੰਨਿਆਦਾਨ'' ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ।<ref>{{Cite news|url=http://anilasunder.com/images/media/m57.jpg|title=Bombay Sindhi Dance Ballet|work=[[Femina (India)]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] 68e3t4oazylpuq5jhepl5iga6cmph2y 0 166097 836233 758244 2026-04-02T16:08:41Z Sonia Atwal 49604 836233 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਵੇਰਕਾ ਜੰਕਸ਼ਨ | style = Indian Railways | type = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] [[ਜੰਕਸ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ]] | image = | caption = | address = ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਵੇਰਕਾ ਟਾਊਨ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = ਭਾਰਤ | coordinates = {{Coord|31.6662|N|74.9324|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|233|m|ft}} | owned = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] | operator = [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ]] | lines = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਪਠਾਨਕੋਟ ਲਾਈਨ <br /> ਵੇਰਕਾ-ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਲਾਈਨ | platforms = 2 | tracks = 3 nos {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} broad gauge | structure = ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਤੇ | parking = ਹਾਂ | bicycle = | disabled = ਨਹੀਂ | status = ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | code = {{Indian railway code | code = VKA | division = {{rwd|Firozpur}} }} | opened = | electrified = ਨਹੀਂ (ਉਸਾਰੀ ਹੇਠ) | former = | passengers = 1343 ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ | pass_system = | pass_year = 2018 | pass_percent = | map_type = India Punjab#India | map_dot_label = ਵੇਰਕਾ ਜੰਕਸ਼ਨ | map_caption = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ##ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ }} '''ਵੇਰਕਾ ਜੰਕਸ਼ਨ''' (ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: '''VKA''') ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਰਕਾ ਟਾਊਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਹੈ। ਵੇਰਕਾ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Verka railway station |url=https://indiarailinfo.com/station/map/verka-junction-vka/1194 |access-date=11 October 2020 |publisher=indiarailinfo.com}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਵੇਰਕਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ {{Convert|233|m|ft}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ਬਰਾਡ ਗੇਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਪਠਾਨਕੋਟ ਲਾਈਨ ਜੋ 1884 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="punjabrailway">{{Cite web |title=Chapter VII Gurdaspur gazzette |url=http://punjabrevenue.nic.in/gaz_gdr16.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410022057/http://punjabrevenue.nic.in/gaz_gdr16.htm |archive-date=10 April 2009 |access-date=11 October 2020}}</ref> ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ ਵੇਰਕਾ[[ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ|-ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]] ਲਾਈਨ ਦਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Verka Train Station |url=http://www.totaltraininfo.com/station/vka/ |access-date=11 October 2020 |website=Total Train Info}}</ref><ref>{{Cite web |title=Verka Junction Trains Schedule and station information |url=https://www.goibibo.com/trains/verka-junction-vka/ |access-date=11 October 2020 |website=goibibo}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਵੇਰਕਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ DMU ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਪਠਾਨਕੋਟ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ DMU ਵੇਰਕਾ-ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Passenger amenities details of Verka railway station as on 31/03/2018 |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=VKA |access-date=11 October 2020 |publisher=Rail Drishti }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Verka Junction |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/StationMapBhuvan.jsp?zonecode=&statecode=&stncode=VKA&fs=50&t=0.6931225091521847#about |access-date=11 October 2020 |website=Rail Drishti }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਪਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ ਬੀ.ਜੀ. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਪਠਾਨਕੋਟ ਲਾਈਨ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਰਕਾ-ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਲਾਈਨ ਦੇ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਲਈ ਸਰਵੇਖਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/electrification-begins-on-pathankot-rail-track-577715|title=Electrification begins on Pathankot rail track|access-date=10 October 2020|publisher=The Tribune India newspaper online}}</ref> == ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ == ਵੇਰਕਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 1 ਬੁਕਿੰਗ ਵਿੰਡੋਜ਼, ਕੋਈ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦਫ਼ਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਜਨਤਕ ਪਖਾਨੇ, ਢੁਕਵੀਂ ਬੈਠਣ ਵਾਲੀ ਆਸਰਾ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਆਦਿ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਔਸਤਨ 1343 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਦੀ ਉਪਲਬਧੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਦੋ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਫੁੱਟ ਓਵਰਬ੍ਰਿਜ (FOB) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Verka railway station as on 31/03/2018 |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=VKA |access-date=11 October 2020 |publisher=Rail Drishti }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=VKA&locname=VERKA%20JN. ਵੇਰਕਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 8vs1ahub8hh9qc2wdpsagyjqok091i2 0 166694 836273 711757 2026-04-02T23:59:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836273 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ | subtitle = | partof = | image = | caption = | date = 18 ਜਨਵਰੀ 2023 – ਹੁਣ ਤੱਕ<br/>({{Age in years, months, weeks and days|day1=18|month1=1|year1=2023|day2=|month2=|year2=|duration=yes}}) | place = [[ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] , [[ਭਾਰਤ]] | causes = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ|ਸੰਸਦ]] [[ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ]] ਵੱਲੋਂ ਮਹਿਲਾ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ | goals = ਦੋਸ਼ੀ ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ,<br />ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਜਨਤਕ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ,<br /> ਡਬਲਯੂ.ਐੱਫ.ਆਈ. ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ | methods = ਧਰਨਾ | side1 = *'''[[ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]]''' <br /> [[File:Emblem of India.svg|15px]] [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]]<br /> [[ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ]] {{hidden |ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ: |{{flagicon image|BJP flag.svg}} '''[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]''' }} | side2 = * '''ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ''' ---- ਖਾਪ ਪੰਚਾਇਤ<ref>https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/muzaffarnagar-khap-panchayats-in-muzaffarnagar-supports-wrestlers-strike-in-delhi-jantar-mantar-6096183.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://thefederal.com/states/north/delhi/wrestlers-stir-in-message-of-unity-haryanas-khaps-are-entering-the-ring/</ref><br> [[ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ]] ---- {{hidden |ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ: |{{flagicon image|Indian National Congress Flag.svg}} [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]]<br />{{flagicon image|Aam Aadmi Party Flag.svg}}[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]]<br />{{flagicon image|Trinamool Congress Flag.svg}}[[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]]<br />{{flagicon image|CPI-M-flag.svg}} [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]]<br />{{flagicon image|CPI-M-flag.svg}} [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)]]<br /> {{flagicon image|Rashtriya_Lok_Dal_Flag_new.jpg}} [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਦਲ]]<br /> {{flagicon image|INLD1.svg}} [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਦਲ]] }} | leadfigures1 = [[ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ]] | leadfigures2 = [[ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਾਟ]]<br />[[ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ]]<br />[[ਬਜਰੰਗ ਪੂਨੀਆ]]<br />[[ਰਵੀ ਕੁਮਾਰ ਦਾਹੀਆ]] }} '''ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ''' ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਡਬਲਯੂਐਫਆਈ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] ਦੇ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ|ਸੰਸਦ]] ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਮਹਿਲਾ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕਥਿਤ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੋਟੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref name="bbc">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65370658?|title=Vinesh Phogat: India wrestlers seek chief's arrest over sexual abuse claims|date=2023-04-24|work=[[BBC]]|access-date=2023-04-25}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ [[ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਾਟ]], [[ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ]], [[ਅੰਸ਼ੂ ਮਲਿਕ]], [[ਬਜਰੰਗ ਪੂਨੀਆ]] ਸਮੇਤ ਤੀਹ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕੋਚਾਂ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਖਿਡਾਰੀ, ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਾਅਦੇ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਰੋਸ ਧਰਨਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੇ ਅਪਰੈਲ 2023 ਵਿੱਚ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਵਿਖੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਮੁੜ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਿਨਸੀ ਛੇੜਖਾਨੀ 2012 ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ 2022 ਦੀਆਂ ਹਾਲੀਆ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ: ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਐਮਪੀ ਬੰਗਲੇ 'ਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਵਰਲਡ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨਸੀ ਛੇੜਛਾੜ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਸੱਤ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਲਿਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਐਫਆਈਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਐਫਆਈਆਰ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ। 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਕੇਸ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਗੰਭੀਰ ਹਨ ਅਤੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੀ ਜਨਤਕ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਸਾਲਿਸਟਰ ਜਨਰਲ ਤੁਸ਼ਾਰ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਐਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਢਲੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ [[ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ|ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਨੇ]] ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਫਆਈਆਰ ਇਸਲਈ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਲਜ਼ਮ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/wrestlers-police-complaint-brij-bhushan-sharan-singh-sexual-harassment-8571598/|title=Sexual harassment: Wrestlers cite incidents dating back to 2012, allege some took place at Brij Bhushan’s MP bungalow|last=Manral|first=Mahender Singh|date=2023-04-24|work=[[The Indian Express]]|access-date=2023-04-25|last2=Vasavda|first2=Mihir}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2023/4/24/indian-wrestlers-resume-protest-against-federation-chief|title=Indian wrestlers demand arrest of federation chief at sit-in|date=2023-04-24|work=[[Al Jazeera]]|access-date=2023-04-25}}</ref> <ref name="thehindu-story-so-far">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/wrestlers-vs-wfi-sexual-harassment-row-from-jantar-mantar-to-supreme-court-the-story-so-far/article66782568.ece|title=Wrestlers vs WFI sexual harassment row {{!}}From Jantar Mantar to the Supreme Court, the story so far|last=Karthikeyan|first=Suchitra|date=28 April 2023|work=[[The Hindu]]|access-date=2023-04-28}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/vinesh-phogat-accuses-wrestling-federation-of-india-president-brij-bhushan-sharan-singh-of-sexual-harassment-wrestlers-protest-at-jantar-mantar/article66396933.ece|title=Vinesh Phogat accuses WFI president Brij Bhushan Sharan of sexual harassment; wrestlers protest at Jantar Mantar|last=Bureau|first=The Hindu|date=18 January 2023|work=[[The Hindu]]|access-date=2023-04-28}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://thewire.in/rights/after-no-govt-action-wrestlers-to-lodge-firs-against-wfi-chief-over-alleged-sexual-harassment|title=After No Govt Action, Wrestlers to Lodge FIRs Against WFI Chief Over Alleged Sexual Harassment|last=Staff|first=The Wire|date=2023-01-19|work=[[The Wire (India)]]|access-date=2023-04-25}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/jan/19/head-of-indian-wrestling-federation-accused-of-sexual-harassment|title=Head of Indian wrestling federation accused of sexual harassment|work=[[The Guardian]]|agency=Reuters in Delhi}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/1/19/indian-wrestlers-accuse-sports-body-chief-of-sexual-harassment|title=Indian wrestlers accuse WFI chief, coaches of sexual harassment|date=2023-01-19|work=[[Al Jazeera]]|access-date=2023-04-25}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/sexual-harassment-complaints-of-women-wrestlers-some-preliminary-enquiry-may-be-needed-says-delhi-police-to-supreme-court/article66780244.ece|title=Sexual harassment complaints of women wrestlers {{!}} "Some preliminary enquiry" may be needed, says Delhi Police to Supreme Court|last=Bureau|first=The Hindu|date=2023-04-26|work=[[The Hindu]]|access-date=2023-04-26}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/wfi-sexual-harassment-case-brij-bhushan-sc-delhi-police-april28-8576549/|title=In wrestlers’ sexual harassment case, Delhi Police tell SC they need to conduct preliminary inquiry before filing FIR|last=Service|first=Express News|date=2023-04-26|work=[[The Indian Express]]|access-date=2023-04-26}}</ref> ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋ ਐਫਆਈਆਰਾਂ, ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਖ਼ਿਲਾਫ ਕਾਨੂੰਨ|ਜਿਨਸੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ]] ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਜਿਨਸੀ ਛੇੜਛਾੜ ਲਈ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਕਿਹਾ ਸੀ। <ref name="the-hindu-priyanka-gandhi-meets-wrestlers">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/priyanka-gandhi-meets-protesting-wrestlers-at-jantar-mantar-expresses-solidarity/article66792103.ece|title=Priyanka Gandhi meets protesting wrestlers at Jantar Mantar, expresses solidarity|date=29 April 2023|work=[[The Hindu]]|access-date=2023-04-29|agency=PTI}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://thewire.in/rights/women-followed-process-but-only-sc-petition-could-force-police-to-file-fir-against-wfi-chief|title=Women Followed Process but Only SC Petition Could Force Police to File FIR Against WFI Chief|last=John|first=Rebecca|date=28 April 2023|work=[[The Wire (India)]]|access-date=2023-04-29}}</ref> == ਜਾਂਚ == [[ਮੈਰੀ ਕੋਮ|ਮੈਰੀਕਾਮ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 23 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਵਾਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ [[ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਾਟ|ਵਿਨੇਸ਼]] [[ਬਬੀਤਾ ਕੁਮਾਰੀ|ਫੋਗਾਟ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਬੀਤਾ ਫੋਗਾਟ]] ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਸ ਵੈਰੀਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਜਨਤਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ [[ਪ੍ਰੈਸ ਟਰੱਸਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀ ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਲੀਨ ਚਿੱਟ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। <ref name="thehindu-story-so-far"/> ਰੈਸਲਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਜਿਨਸੀ ਛੇੜਛਾੜ ਕਮੇਟੀ 'ਚ ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਇਕ ਔਰਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੈਕਸੂਅਲ ਹਰਾਸਮੈਂਟ (ਰੋਕਥਾਮ, ਮਨਾਹੀ ਅਤੇ ਨਿਵਾਰਣ) ਐਕਟ, 2013 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕਮੇਟੀ (ਆਈ. ਸੀ. ਸੀ.) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਥ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਂਬਰ ਔਰਤਾਂ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। <ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/field/1048293/wrestlers-protest-for-indian-sportspeople-to-feel-safe-reforms-are-urgently-needed|title=Wrestlers’ protest: For Indian sportspeople to feel safe, reforms are urgently needed|last=Staff|first=Scroll|date=2023-05-04|work=[[Scroll.in]]|access-date=2023-05-04}}</ref> == ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ == ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] [[ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੁੱਡਾ]], [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਮੈਂਬਰ [[ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ]], ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ [[ਵਰਿੰਦਾ ਕਰਾਤ|ਬਰਿੰਦਾ ਕਰਤ]], ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕਾਂਗਰਸ (ਏਆਈਐਮਸੀ) ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇਟਾ ਡਿਸੂਜ਼ਾ, [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਆਗੂ [[ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਗਾਂਧੀ|ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਗਾਂਧੀ]], [[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ|ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ]] [[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ|ਸਿੱਧੂ]] ਅਤੇ [[ਉਦਿਤ ਰਾਜ]] ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ]] ਅਤੇ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ]] ਸਾਬਕਾ [[ਰਾਜਪਾਲ (ਭਾਰਤ)|ਰਾਜਪਾਲ]] ਸੱਤਿਆ ਪਾਲ ਮਲਿਕ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। <ref name="the-hindu-priyanka-gandhi-meets-wrestlers"/> <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/history-will-remember-you-former-j-k-guv-satyapal-malik-joins-wrestlers-protest-at-jantar-mantar-8577040/|title=‘History will remember you’: Former J-K Guv Satya Pal Malik joins Wrestlers protest at Jantar Mantar|last=Desk|first=Sports|date=26 April 2023|work=[[The Indian Express]]|access-date=2023-04-26}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/former-haryana-cm-bhupinder-singh-hooda-congress-leader-udit-raj-and-others-join-wrestlers-protest-101682415134067.html|title=Former Haryana CM Bhupinder Singh Hooda, Congress leader Udit Raj and others join wrestlers' protest|last=Falor|first=Sanskriti|date=25 April 2023|work=[[Hindustan Times]]|access-date=2023-04-27}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/250423/politicians-advocates-show-support-as-wrestlers-intensify-protest-aga.html|title=Politicians, advocates show support as wrestlers intensify protest against WFI chief|last=Sharma|first=Bhaskar Hari|date=25 April 2023|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=2023-04-27}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/priyanka-gandhi-meets-protesting-wrestlers-at-jantar-mantar-expresses-solidarity/article66792103.ece|title=Kejriwal, Priyanka visit protesting wrestlers, say government shielding WFI chief|last=Bureau|first=The Hindu|date=29 April 2023|work=[[The Hindu]]|access-date=2023-04-30}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://theprint.in/sport/motive-is-to-protect-the-accused-sidhu-lends-support-to-protesting-wrestlers/1548946/|title=Motive is to protect the accused: Sidhu lends support to protesting wrestlers|date=1 May 2023|work=[[ThePrint]]|access-date=2023-05-02|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}</ref> ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ|ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ]] ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mamata-banerjees-dont-dare-warning-after-women-wrestlers-burst-into-tears-101683184874806.html|title=Mamata Banerjee's ‘don't dare’ warning after women wrestlers burst into tears|last=Desk|first=HT News|date=2023-05-04|work=[[Hindustan Times]]|access-date=2023-05-04}}</ref> [[ਅਭਿਨਵ ਬਿੰਦਰਾ]], [[ਨੀਰਜ ਚੋਪੜਾ]], [[ਸਾਨੀਆ ਮਿਰਜ਼ਾ]], ਸ਼ਿਵਾ ਕੇਸ਼ਵਨ, [[ਨਿਖ਼ਤ ਜ਼ਰੀਨ|ਨਿਖਤ ਜ਼ਰੀਨ]], [[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ]], [[ਰਾਣੀ ਰਾਮਪਾਲ]], [[ਵਿਰੇਂਦਰ ਸਹਿਵਾਗ|ਵਰਿੰਦਰ ਸਹਿਵਾਗ]], ਵੀਰੇਨ ਰਸਕਿਨਹਾ, [[ਕਪਿਲ ਦੇਵ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਖਾ ਪਾਂਡੇ]] ਵਰਗੇ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੀਟਾਂ ਨੇ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ ']] ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/field/1048190/wrestlers-protest-from-neeraj-chopra-to-sania-mirza-heres-what-athletes-across-sports-are-saying|title=Wrestlers protest: From Neeraj Chopra to Sania Mirza, here’s what athletes across sports are saying|last=Staff|first=Scroll|date=28 April 2023|work=[[Scroll.in]]|access-date=2023-04-29}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/photos/wrestlers-protest-stars-extend-support-wfi-chief-brij-bhushan-jantar-mantar-delhi-101682746096163-1.html|title=Kapil Dev to Swara Bhasker, stars who came out in support of protesting wrestlers {{!}} In pics|date=29 April 2023|work=[[Hindustan Times]]|access-date=2023-04-30}}</ref> ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੁਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ [[ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਸ਼੍ਰੀ|ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ]] ਵੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite news|url=https://thewire.in/women/geetanjali-shree-wrestlers-solidarity|title='National Shame': International Booker Winner Geetanjali Shree Condemns Atrocity Against Wrestlers|last=Staff|first=The Wire|date=29 April 2023|work=[[The Wire (India)]]|access-date=2023-04-29}}</ref> [[ਪੀ.ਟੀ. ਊਸ਼ਾ|ਪੀਟੀ ਊਸ਼ਾ]], ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੀਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਸੰਘ ਦੀ ਮੁਖੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੰਦੋਲਨ "ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ" ਹੈ ਅਤੇ "ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ", ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਣ ਗਈ। <ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/field/1048486/pt-usha-meets-wrestlers-at-protest-site-days-after-calling-them-indisciplined|title=PT Usha meets wrestlers at protest site days after calling them indisciplined|last=Staff|first=Scroll|date=2023-05-03|work=[[Scroll.in]]|access-date=2023-05-04}}</ref> === ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਵਾਬ === ਦੋਸ਼ੀ ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ ਕਿਹਾ, <nowiki>''</nowiki>ਅਸਤੀਫਾ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਅਪਰਾਧੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ [ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ] ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਕਾਰਜਕਾਲ [ਡਬਲਯੂਐਫਆਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ] ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਹੈ ਅਤੇ 45 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਹਿਲਵਾਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮੰਗਾਂ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਇੱਕ ਧੜੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ ਪਰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ 90 ਫੀਸਦੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਚੁੱਕ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/field/1048256/wrestling-body-chief-says-he-will-not-resign-claims-congress-and-industrialists-behind-protest|title=Wrestling body chief says he will not resign, claims Congress and industrialists behind protest|last=Staff|first=Scroll|date=29 April 2023|work=[[Scroll.in]]|access-date=2023-05-04}}</ref> === ਸਰਕਾਰ === ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਧਰਨੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬਿਜਲੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬੈਰੀਕੇਡ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ 4 ਮਈ ਨੂੰ ਦੇਰ ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਇਆ। [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/access-to-basic-supplies-restricted-at-protest-site-say-wrestlers/article66794328.ece|title=Access to basic supplies restricted at protest site, say wrestlers|last=Tewari|first=Samridhi|date=2023-04-30|work=[[The Hindu]]|access-date=2023-05-04}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://thewire.in/video/watch-du-students-detained-wrestlers-protest|title=Watch {{!}} DU Students Detained for Supporting Wrestlers Protest, Police Imposes Section 144|last=Jha|first=Chirag|date=2023-05-03|work=[[The Wire (India)|The Wire]]|access-date=2023-05-04}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2023/may/04/delhi-police-barricades-border-entries-to-stop-wrestlers-supporters-from-coming-to-jantar-mantar-2571998.html|title=Delhi Police barricades border entries to stop wrestlers' supporters from coming to Jantar Mantar|date=2023-05-04|work=[[The New Indian Express]]|access-date=2023-05-04|agency=PTI|archive-date=2023-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504080734/https://www.newindianexpress.com/nation/2023/may/04/delhi-police-barricades-border-entries-to-stop-wrestlers-supporters-from-coming-to-jantar-mantar-2571998.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/late-night-chaos-at-jantar-mantar-as-protesting-wrestlers-claim-police-manhandled-them-8590174/|title=Late-night chaos at Jantar Mantar as protesting wrestlers claim police manhandled them|last=Desk|first=Sports|date=2023-05-04|work=[[Indian Express]]|access-date=2023-05-04}}</ref> == 2023 ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ == 2023 ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਚੱਲਦੇ ਕੇਸ ਕਾਰਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅਸਤਾਨਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Nalwala |first=Ali Asgar |title=Asian Wrestling Championships 2023 moved from New Delhi to Astana |url=https://olympics.com/en/news/asian-wrestling-championships-2023-venue-change-new-delhi-astana |access-date=2023-04-25 |website=Olympics |publisher=olympics.com}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ 2020 -2021|2020-2021 ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} 4y8bd19ovh26i4p8jk6z49cgk4npbjh 0 170493 836299 741936 2026-04-03T04:36:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836299 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਅਰਹਾਈ ਝੀਲ | image = Erhai lake, Yunnan, China.jpg | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਡਾਲੀ ਸਿਟੀ]], [[ਡਾਲੀ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ]], [[ਜੂੰਨਾਨ]] | coordinates = {{coord|25|45|48|N|100|11|15|E|region:CN_type:waterbody|display=inline,title}} | type = | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = China | length = {{convert|40|km|mi|abbr=on}} | width = {{convert|8|km|mi|abbr=on}} | area = {{convert|250|km2|sqmi|abbr=on}} | depth = {{convert|11|m|ft|abbr=on}} | max-depth = | volume = {{convert|2.5|km3|cumi|abbr=on}} | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|1972|m|ft|abbr=on}} | islands = | cities = }} [[Category:Articles using infobox body of water without alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without pushpin map alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]] '''ਅਰਹਾਈ ਝੀਲ''' ਜਾਂ '''ਏਰ ਝੀਲ''' ( {{Lang-zh|p=Ěrhǎi|s=洱海}} ), [[ਡਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ|ਡਾਲੀ ਸਿਟੀ]], [[ਡਾਲੀ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ]], [[ਯੂਨਾਨ|ਜੁੰਨਾਨ]] ਪ੍ਰਾਂਤ, [[ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਅਲਪਾਈਨ ਜਲਵਾਯੂ|ਅਲਪਾਈਨ]] ਫਾਲਟ ਝੀਲ ਹੈ। ਅਰਹਾਈ ਝੀਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ '''ਯੇਯੁਜ਼ੇ''' ({{Lang-zh|叶榆泽|labels=no}}) ਜਾਂ '''ਕੁਨਮਿੰਗ ਝੀਲ''' ({{Lang-zh|昆明池|labels=no}}) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਹਾਈਕਿੰਗ ਨਾਲ ਘੁਮਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਹਾਈਲਾਈਟਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ '''ਅਰਹਾਈ ਝੀਲ ਪਾਰਕ''' ਅਤੇ '''ਬਟਰਫਲਾਈ ਸਪ੍ਰਿੰਗਸ''' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਝੀਲ 'ਤੇ ਟਾਪੂਆਂ &#x2013; ਜਿਸ ਵਿੱਚ '''ਗੁਆਨਿਨ ਗੇ''', '''ਜਿਨਸੂਓ ਟਾਪੂ''' ({{Lang-zh|s=金梭岛|l=Golden Shuttle Island|labels=no}} ), '''ਨਨਜ਼ਾਓ ਫੋਕਲੋਰ ਆਈਲੈਂਡ''' ({{Lang-zh|s=南诏风情岛|labels=no}}) ਅਤੇ '''ਸ਼ਾਪੁਤੁਓ ਟਾਪੂ''' ({{Lang-zh|s=小普陀|labels=no}}) &#x2013; ਵੀ ਦੌਰੇ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਝੀਲ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ( [[ਬਾਈ ਲੋਕ|ਬਾਇਸ]] ) ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੋਜਨ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਢੰਗ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ: ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਕਾਰਮੋਰੈਂਟ|ਕੋਰਮੋਰੈਂਟ]] ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Lago-erhai-cormoranes-c02.jpg|left|thumb| ਅਰਹਾਈ ਝੀਲ ਝੀਲ 'ਤੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਹੀ ਇੱਕ [[ਕੋਰਮੋਰੈਂਟ ਫਿਸ਼ਿੰਗ|ਮਛੇਰੇ ਔਰਤ]]]] \ {{Wide image|Erhai north Panorama.jpg|1150px|Panorama of Erhai Lake|align-cap=center}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.google.com/maps/@25.7633333,100.1853113,69431m/data=!3m1!1e3?hl=en ਗੂਗਲ ਅਰਥ ਦ੍ਰਿਸ਼] == ਹਵਾਲੇ == {{Commons category|Erhai Lake}} {{Reflist}} * [http://en.chinaculture.org/library/2003-09/24/content_34359.htm en.chinaculture.org 'ਤੇ ਅਰਹਾਈ ਝੀਲ ਝੀਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170114101344/http://en.chinaculture.org/library/2003-09/24/content_34359.htm |date=2017-01-14 }} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੂੰਨਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] 1yh33n8d1pu1sqn7d6co5upo0y4guc3 0 171033 836274 757234 2026-04-03T00:07:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836274 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | partof = | image =IN-MN.svg | date = 3 ਮਈ 2023 – ਹੁਣ<br/>({{Age in years, months, weeks and days|day1=3|month1=5|year1=2023|day2=|month2=|year2=|duration=yes}}) | place = [[ਮਣੀਪੁਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | causes = ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੈਤੇਈ<br/>ਅਤੇ ਕੁਕੀ-ਹਮਾਰ-ਜ਼ੋਮੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਸਲੀ ਤਣਾਅ | methods = ਅੱਗ ਲਾਉਣਾ, ਹਿੰਸਾ | side1 = {{flagicon image|Flag of Kangleipak.svg}}ਮੈਤੇਈ ਲੋਕ | side2 = {{ubl|ਕੁਕੀ ਲੋਕ|ਹਮਾਰ ਲੋਕ|ਜ਼ੋ ਲੋਕ}} | side3 = {{flagicon image|Manipur Police Logo (India).svg}} ਮਣੀਪੁਰ ਪੁਲਿਸ<br/>{{flagicon image|Assam Rifles Flag.svg}}ਆਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼<br/>{{army|IND}}<br/>{{flagicon image|CRPF Flag.svg}} ਕੇਂਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ(ਸੀਆਰਪੀਐੱਫ) | fatalities = 98 80 ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਸਮੇਤ (33 ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੌਰਾਨ) | injuries = 310 | damage = 26,000+ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਪਿਤ<br/>46,000+ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ | howmany1 = | coordinates = {{Coord|24.6|93.8|dim:70000_region:IN-MN_type:event|format=dms|display=it}} }} 3 ਮਈ 2023 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ]] ਰਾਜ [[ਮਣੀਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਮੈਤੇਈ ਲੋਕਾਂ, ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜੋ ਇੰਫਾਲ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਕੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਝੜਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। 14 ਜੂਨ ਤੱਕ, ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 98 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2023-06-14 |title=ਮਣੀਪੁਰ 'ਚ ਨਹੀਂ ਰੁਕ ਰਹੀ ਹਿੰਸਾ, ਗੋਲੀਬਾਰੀ 'ਚ 9 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ, ਕਈ ਜ਼ਖਮੀ |url=https://www.ptcnews.tv/news-in-punjabi/deadly-outbreak-in-manipur-many-dead-and-causing-multiple-injuries-726546 |access-date=2023-06-16 |website=PTC News |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |last=NewsWire |date=2023-05-08 |title=60 killed, 231 injured, 1,700 houses burnt in Manipur ethnic violence CanIndia News |url=https://www.canindia.com/60-killed-231-injured-1700-houses-burnt-in-manipur-violence-chief-minister/ |access-date=2023-06-16 |website=CanIndia News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-04 |title=Fifty-five Army columns deployed in violence-hit Manipur, 9,000 people shifted to safer places - The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/army-deployed-in-violence-hit-manipur-4000-people-shifted/article66810943.ece |access-date=2023-06-16 |website=web.archive.org |archive-date=2023-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504223106/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/army-deployed-in-violence-hit-manipur-4000-people-shifted/article66810943.ece |url-status=bot: unknown }}</ref> ਇਹ ਵਿਵਾਦ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮੈਤੇਈ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਣਗੇ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ, ਮਣੀਪੁਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮੈਤੇਈ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਆਲ ਟ੍ਰਾਈਬਲ ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ (ਏਟੀਐਸਯੂਐਮ) ਨੇ 3 ਮਈ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਮਾਰਚ ਕੱਢਿਆ। ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇੰਫਾਲ ਘਾਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮੈਤੇਈ ਅਤੇ ਕੁਕੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਝੜਪਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-05 |title=Manipur: Curfew in Indian state after protests turn violent - BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65478547 |access-date=2023-06-16 |website=web.archive.org |archive-date=2023-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505055040/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65478547 |url-status=bot: unknown }}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਭਗ 10,000 ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਣ ਭਰੀ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ]] ਦੀ [[ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਕੱਠ|ਧਾਰਾ 144]] ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ "ਅੱਤ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ" ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-04 |title=ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੁਕਮ, ਫੌਜ ਦੀਆਂ 55 ਟੁਕੜੀਆਂ ਵੀ ਤਾਇਨਾਤ |url=https://www.ptcnews.tv/news-in-punjabi/manipur-govt-issues-shoot-at-sight-orders-in-extreme-cases-amid-violence-724340 |access-date=2023-06-16 |website=PTC News |language=pa}}</ref> ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ]] (ਸੀਬੀਆਈ) ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਛੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇਗਾ।<ref>{{Cite web |title=Panel To Probe Manipur Violence, Amit Shah's Big Warning On Arms: 10 Facts |url=https://www.ndtv.com/india-news/panel-led-by-retired-judge-to-probe-manipur-violence-peace-committee-to-be-formed-says-amit-shah-4084313 |access-date=2023-06-16 |website=NDTV.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sanjha |first=A. B. P. |date=2023-06-09 |title=ਮਣੀਪੁਰ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ CBI ਨੇ ਬਣਾਈ SIT, ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ 6 FIR |url=https://punjabi.abplive.com/news/india/manipur-violence-cbi-forms-sit-under-dig-rank-officer-724141 |access-date=2023-06-16 |website=punjabi.abplive.com |language=pa}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਮਣੀਪੁਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਆਵਾਸਯੋਗ ਇਲਾਕਾ [[ਇੰਫਾਲ]] ਘਾਟੀ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਲਗਭਗ 10% ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਤੇਈ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਕਬੀਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੂਕੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਾਗਾ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news |title=Saikia, Jaideep (5 May 2023). "Manipur violence: How Christianisation widened socio-cultural gap between Meiteis of Valley and Hill tribes". Firstpost.}}</ref> ਮੈਤੇਈ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਨਮਾਹੀ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਵੀ ਹਨ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ 53% ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਭੂਮੀ ਸੁਧਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Manipur On Knife’s Edge After 4 Weeks Of Riots, Murder & Ethnic Cleansing, Years Of Progress At Risk — Article 14 |url=https://article-14.com/post/manipur-on-knife-s-edge-after-4-weeks-of-riots-murder-ethnic-cleansing-years-of-progress-at-risk-6476b03aabc1c |access-date=2023-06-16 |website=article-14.com}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/belief-that-meiteis-cannot-settle-in-manipurs-hills-is-a-myth-says-leader-of-kuki-apex-body/article66870315.ece |title=Belief that Meiteis cannot settle in Manipur’s hills is a myth, says leader of Kuki apex body |date=2023-05-21 |work=The Hindu |access-date=2023-06-16}}</ref> ਕਬਾਇਲੀ ਆਬਾਦੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਈਸਾਈ ਕੂਕੀ ਅਤੇ ਨਾਗਾ ਹਨ, ਰਾਜ ਦੇ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 40% ਬਣਦੇ ਹਨ, ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਕੀ 90% ਹਿੱਸੇ ਵਾਲੇ ਰਾਖਵੇਂ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਬਾਇਲੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਘਾਟੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news |title=Parashar, Utpal (5 May 2023). "Manipur clashes: Genesis of the decades-old Meitei-Kuki divide". Hindustan Times.}}</ref> ਮਣੀਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਤੇਈ ਹਾਵੀ ਹਨ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 60 ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 19 ਸੀਟਾਂ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ (ਐਸਟੀ) ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਨਾਗਾ ਜਾਂ ਕੂਕੀ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 40 ਗੈਰ-ਰਾਖਵੇਂ ਆਮ ਹਲਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 39 ਸੀਟਾਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਤੇਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Members - Manipur Legislative Assembly |url=https://www.assembly.mn.gov.in/members |access-date=2023-06-16 |website=www.assembly.mn.gov.in}}</ref> ਕਬਾਇਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ ਮੈਤੇਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇੰਫਾਲ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬੇਲੋੜੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-06 |title=Manipur’s ethnic faultlines: Kuki-Meitei divide & recent unrest |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-politics/manipurs-ethnic-faultlines-violent-protests-kukis-and-nagas-8594147/ |access-date=2023-06-16 |website=The Indian Express}}</ref> 2023 ਵਿੱਚ, ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਿਆਂਮਾਰ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਬਾਇਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਵਾਸ ਇੱਕ ਬਹਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੈਤੇਈ ਆਬਾਦੀ ਕਬਾਇਲੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਤੋਂ ਭਜਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਬੀਜੇਪੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੁਰਾਚੰਦਪੁਰ, ਕੰਗਪੋਕਪੀ ਅਤੇ ਟੇਂਗਨੋਪਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਦਖਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ - ਇਹ ਕਦਮ ਕਬਾਇਲੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕਦਮ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-05-06 |title=Manipur violence {{!}} The genesis of the Manipur problem: All you need to know about the recent crisis - Telegraph India |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/the-genesis-of-the-manipur-problem-all-you-need-to-know-about-the-recent-crisis/cid/1934665 |access-date=2023-06-16 |website=web.archive.org |archive-date=2023-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506050614/https://www.telegraphindia.com/north-east/the-genesis-of-the-manipur-problem-all-you-need-to-know-about-the-recent-crisis/cid/1934665 |url-status=bot: unknown }}</ref> ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ, ਮਣੀਪੁਰ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਕੁਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਮੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਆਰਮੀ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨ ਕੁਕੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਮਣੀਪੁਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, 1951 ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਰਜਿਸਟਰ (ਐਨਆਰਸੀ) ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਸਾ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਕਾਂਗਪੋਕਪੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ "ਰਾਖਵੇਂ ਜੰਗਲਾਂ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ" ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name=":0" /> ਜਦੋਂ ਕਿ, ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ "ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭੁੱਕੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਕਦਮਾਂ" ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। 11 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਇੰਫਾਲ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲੋਨੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚਰਚਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ "ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਸਾਰੀ" ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ, ਮਣੀਪੁਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਜ ਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਮੈਤੇਈਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ (ਐਸਟੀ) ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।<ref>{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/manipur-high-court-order-to-include-meiteis-in-st-list-rrong-cji/articleshow/100312542.cms |title=Manipur High Court order to include Meiteis in ST List wrong: CJI |last=Ohri |first=Raghav |date=2023-05-18 |work=The Economic Times |access-date=2023-06-16}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਨ.ਬੀਰੇਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਓਪਨ ਜਿੰਮ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਦਘਾਟਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 27 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜਿਮ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸੀਆਰਪੀਸੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 144 5 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਝੜਪ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਆਦੀਵਾਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਇੰਫਾਲ ਪੱਛਮੀ, ਕਾਕਚਿੰਗ, ਥੌਬਲ, ਜਿਰੀਬਾਮ, ਅਤੇ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਬਾਇਲੀ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ, ਕਾਂਗਪੋਕਪੀ ਅਤੇ ਟੇਂਗਨੋਪਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Wishavwarta |last2=Media |first2=Mehra |date=2023-06-05 |title=ਮਣੀਪੁਰ 'ਚ ਮੁੜ ਭੜਕੀ ਹਿੰਸਾ |url=https://wishavwarta.in/ਮਣੀਪੁਰ-ਚ-ਮੁੜ-ਭੜਕੀ-ਹਿੰਸਾ/ |access-date=2023-06-16 |website=WishavWarta -Web Portal - Punjabi News Agency }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ਦੰਗੇ === ਮੈਤੇਈ ਅਤੇ ਕੂਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਲ ਟ੍ਰਾਈਬਲ ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ ਮਣੀਪੁਰ (ਏ.ਟੀ.ਐੱਸ.ਯੂ.ਐੱਮ.ਯੂ.) ਨਾਮਕ ਕਬਾਇਲੀ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਮਣੀਪੁਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, "ਕਬਾਇਲੀ ਏਕਤਾ ਮਾਰਚ" ਨਾਮਕ ਮਾਰਚ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। 3 ਮਈ, ਜੋ ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 60,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 3 ਮਈ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਗੈਰ-ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੂਕੀ ਕਬਾਇਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਚਰਚਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੰਫਾਲ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਕਈ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 500 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਘਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਮਫੇਲਪਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਪਈ। ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲਗਭਗ 1000 ਮੈਤੇਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਪਈ। ਕਾਂਗਪੋਕਪੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 20 ਘਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਚੁਰਾਚੰਦਪੁਰ, ਕਾਕਚਿੰਗ, ਕੈਂਚੀਪੁਰ, ਸੋਇਬਮ ਲੀਕਾਈ, ਟੇਂਗਨੋਪਲ, ਲੰਗੋਲ, ਕਾਂਗਪੋਕਪੀ ਅਤੇ ਮੋਰੇਹ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦੇਖੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇੰਫਾਲ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਘਰਾਂ, ਪੂਜਾ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=ਮਨੀਪੁਰ 'ਚ ਮੁੜ ਭੜਕੀ ਹਿੰਸਾ, ਕਈ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈ ਅੱਗ, ਇੰਫਾਲ 'ਚ ਕਰਫਿਊ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਠੱਪ |url=https://www.punjabijagran.com/national/general-manipur-violence-resurgence-of-violence-in-manipur-curfew-internet-services-suspended-after-incidents-of-arson-in-imphal-9234130.html |access-date=2023-06-16 |website=Punjabi Jagran News |language=pa}}</ref> 4 ਮਈ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਨੂੰ ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਦੇ ਕਈ ਗੋਲੇ ਛੱਡਣੇ ਪਏ। ਕੁਕੀ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਵੁੰਜਜਾਗਿਨ ਵਾਲਟੇ (ਭਾਜਪਾ), ਜੋ ਕਿ ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਹਨ, 'ਤੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। 5 ਮਈ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 1700 ਘਰ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਹਨ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Manipur Violence: Death Toll Rises To 60, 1700 Houses Burnt; CM N Biren Singh Appeals To Bring Peace To The State |url=https://www.timesnownews.com/india/manipur-violence-death-toll-rises-to-60-1700-houses-burnt-cm-n-biren-singh-appeals-to-bring-peace-to-the-state-article-100079845 |access-date=2023-06-16 |website=TimesNow}}</ref> === ਫੌਜੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸੀ === ਮਣੀਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 4 ਮਈ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। 3 ਮਈ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਆਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ 55 ਕਾਲਮ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 4 ਮਈ ਤੱਕ, 9,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। 5 ਮਈ ਤੱਕ, ਲਗਭਗ 20,000 ਅਤੇ 6 ਮਈ ਤੱਕ, 23,000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੈਪਿਡ ਐਕਸ਼ਨ ਫੋਰਸ ਦੀਆਂ 5 ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਏਅਰਲਿਫਟ ਕੀਤਾ। ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10,000 ਫੌਜ, ਨੀਮ-ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। 4 ਮਈ ਨੂੰ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਧਾਰਾ 355, ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। 14 ਮਈ ਤੱਕ, ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮਿਲਟਰੀ ਬਿਲਡ 126 ਆਰਮੀ ਕਾਲਮ ਅਤੇ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਦੀਆਂ 62 ਕੰਪਨੀਆਂ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=ਹਿੰਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਮਨੀਪੁਰ ਚ ਫੌਜ ਤਾਇਨਾਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਏ ਗਏ 7500 ਲੋਕ |url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/bharat/army-and-assam-rifles-deployed-in-manipur-after-violence-4000-people-shifted/pb20230504152556739739527 |access-date=2023-06-16 |website=ETV Bharat News |language=pa}}</ref> ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਪਹਾੜੀ-ਅਧਾਰਤ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। 6 ਮਈ ਤੱਕ ਸਥਿਤੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਮੋਸੇਸ ਲਿਆਨਜ਼ਾਚਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 27 ਚਰਚ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਜਾਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। 9 ਮਈ ਤੱਕ, ਮਣੀਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। 10 ਮਈ ਨੂੰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ "ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਰਫਿਊ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ,ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਣਪਛਾਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਇੰਫਾਲ ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-10 |title=Manipur violence: Soldiers fired on in Imphal East; life improving elsewhere |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/manipur/manipur-violence-soldiers-fired-imphal-east-life-improving-elsewhere-8602672/ |access-date=2023-06-16 |website=The Indian Express}}</ref> 12 ਮਈ ਨੂੰ, ਸ਼ੱਕੀ ਕੂਕੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਚਾਕੂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਟੋਰਬੰਗ, ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਮੈਤੇਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਮਣੀਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾ ਕੇ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੱਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਅਣਪਛਾਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਖਬਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 45,000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 14 ਮਈ ਨੂੰ, ਟੋਰਬੰਗ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ, ਅਣਪਛਾਤੇ ਅੱਗਜ਼ਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਟਰੱਕਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਦੇ ਦੋ ਜਵਾਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੀਰੇਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਕੇਂਦਰੀ [[ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ)|ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ]] [[ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ]] ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਮਣੀਪੁਰ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੌਜ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ਕਾਰਵਾਈ,ਅੱਠ ਘੰਟਿਆਂ 'ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ 40 ਅੱਤਵਾਦੀ |url=https://punjab.news18.com/news/national/before-union-home-minister-amit-shah-visit-to-manipur-army-and-police-took-action-40-terrorists-were-killed-in-eight-hours-skm-428995.html |access-date=2023-06-16 |website=News18 Punjab |language=pa }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 16 ਮਈ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਲੈਕਆਊਟ ਅਤੇ ਕਰਫਿਊ ਲਾਗੂ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web |date=2023-06-11 |title=ਮਣੀਪੁਰ ’ਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਲੱਗੀ ਰੋਕ ਦੀ ਮਿਆਦ 15 ਜੂਨ ਤਕ ਵਧੀ |url=https://www.rozanaspokesman.in/news/nation/110623/ban-on-internet-extended-till-15-june-in-manipur.html |access-date=2023-06-16 |website=Rozana Spokesman}}</ref> ਦੁਕਾਨਾਂ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਦਫਤਰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵੀ ਘਾਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਫਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਹਿੰਸਾ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਪਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-06-09 |title=ਮਣੀਪੁਰ ਚ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਭੜਕੀ ਹਿੰਸਾ, ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਲਈ 3 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/national/news/violence-flares-up-again-in-manipur-after-48-hours-1425077 |access-date=2023-06-16 |website=jagbani}}</ref> 17 ਮਈ ਨੂੰ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਬਲੈਕਆਊਟ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਫੌਜ ਨੇ ਪਿੰਡ ਬੁੰਗਬਲ ਖੁੱਲੇਨ ਵਿੱਚ ਬਰਾਮਦ ਵਿਸਫੋਟਕ ਅਤੇ ਆਈਈਡੀ ਲਈ ਰਿਮੋਟ ਇਨੀਸ਼ੀਏਸ਼ਨ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਬਰਾਮਦ ਕਰਕੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 29 ਮਈ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਹਿੰਸਾ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸਮੇਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। 26 ਮਈ ਨੂੰ, ਅਰਾਮਬਾਈ ਟੇਂਗੋਲ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 28 ਮਈ ਨੂੰ, ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤੇ ਵੈਲੀ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸਮੂਹਾਂ (VBIGs) ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਅਰਾਮਬਾਈ ਟੈਂਗੋਲ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਯੂਨਿਟ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 14 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 11 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 14 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਾਜ਼ਾ ਝੜਪ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। == ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ == ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਨ. ਬੀਰੇਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੰਗੇ ਦੋ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਦੁਆਰਾ ਭੜਕਾਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਆਮ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-04 |title=Manipur violence: ‘Misunderstanding, communication gap between two communities,’ says CM N Biren Singh {{!}} North East India News,The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/manipur/manipur-violence-cm-biren-singh-8590694/ |access-date=2023-06-16 |website=web.archive.org |archive-date=2023-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504194838/https://indianexpress.com/article/north-east-india/manipur/manipur-violence-cm-biren-singh-8590694/ |url-status=bot: unknown }}</ref> ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ]] ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-07 |title=ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ ਨੇ ਮਣੀਪੁਰ 'ਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ: 'ਮਤਦਾਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਘੋਰ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ' » ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਊਜ਼ ਬਲਾਗ |url=https://punjabiblog.in/%e0%a8%b8%e0%a8%bc%e0%a8%b8%e0%a8%bc%e0%a9%80-%e0%a8%a5%e0%a8%b0%e0%a9%82%e0%a8%b0-%e0%a8%a8%e0%a9%87-%e0%a8%ae%e0%a8%a3%e0%a9%80%e0%a8%aa%e0%a9%81%e0%a8%b0-%e0%a8%9a-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%b8/ |access-date=2023-06-16 |archive-date=2023-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616120807/https://punjabiblog.in/%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A9%80-%E0%A8%A5%E0%A8%B0%E0%A9%82%E0%A8%B0-%E0%A8%A8%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A8%A3%E0%A9%80%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%B0-%E0%A8%9A-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B8/ |url-status=dead }}</ref> ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਪੀਟਰ ਮਚਾਡੋ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਤਾਰਾਂ ਚਰਚਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਭੰਨਤੋੜ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਪਲੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-07 |title=Christian groups, alarmed by church attacks in Manipur, urge Centre to start talks - The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/christian-groups-alarmed-by-church-attacks-in-manipur-urge-centre-to-start-talks/article66817700.ece |access-date=2023-06-16 |website=web.archive.org |archive-date=2023-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507060651/https://www.thehindu.com/news/national/christian-groups-alarmed-by-church-attacks-in-manipur-urge-centre-to-start-talks/article66817700.ece |url-status=bot: unknown }}</ref> ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ [[ਮੈਰੀ ਕੋਮ|ਮੈਰੀਕਾਮ]], ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ, ਨੇ ਟਵੀਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਲਈ ਮਦਦ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-04 |title=ਮੇਰਾ ਮਣੀਪੁਰ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮਦਦ ਕਰੋ : ਮੈਰੀਕਾਮ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/sports/news/my-manipur-is-burning-please-help-mary-kom-1418933 |access-date=2023-06-16 |website=jagbani}}</ref> ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੀਰੇਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-05 |title=Amit Shah Cancels Karnataka Poll Campaign Amid Manipur Violence: Report |url=https://www.ndtv.com/india-news/amit-shah-cancels-karnataka-poll-campaign-to-monitor-manipur-situation-4007337 |access-date=2023-06-16 |website=web.archive.org |archive-date=2023-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505072936/https://www.ndtv.com/india-news/amit-shah-cancels-karnataka-poll-campaign-to-monitor-manipur-situation-4007337 |url-status=bot: unknown }}</ref> ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਧਾਇਕ, ਡਿੰਗੰਗਲੁੰਗ ਗੰਗਮੇਈ, ਨੇ ਮੀਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ST ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-07 |title=BJP MLA Petitions SC Against HC Order on Recommending ST Status for Meiteis |url=https://thewire.in/law/bjp-mla-petitions-sc-against-hc-order-on-recommending-st-status-for-meiteis |access-date=2023-06-16 |website=web.archive.org |archive-date=2023-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507084438/https://thewire.in/law/bjp-mla-petitions-sc-against-hc-order-on-recommending-st-status-for-meiteis |url-status=bot: unknown }}</ref> 12 ਮਈ 2023 ਨੂੰ, [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਅੱਠਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ 10 ਕੁਕੀ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਹਿੰਸਕ ਨਸਲੀ ਝੜਪਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੀਤੇਈ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਮੀਤੇਈ ਸਮੂਹਾਂ, ਅਰਾਮਬਾਈ ਟੇਂਗੋਲ ਅਤੇ ਮੇਤੇਈ ਲੀਪੁਨ ਦੀ ਕਥਿਤ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/probe-involvement-of-2-radical-meitei-groups-in-manipur-pogrom-tribal-student-bodies/article66868875.ece |title=Probe involvement of 2 radical Meitei groups in Manipur pogrom: tribal student bodies |date=2023-05-19 |work=The Hindu |access-date=2023-06-16}}</ref> ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵੋਲਕਰ ਤੁਰਕ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ "ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰੀਵ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ"। ਉਸਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ "ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਦੇਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |title=ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਮਣੀਪੁਰ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਮੁੱਦਾ 15 ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਤੇ ਯੂਐਨ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਮੈਮੋਰੰਡਮ |url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/bharat/15-different-organizations-of-manipur-submitted-a-memorandum-to-the-united-nations/pb20230615083248921921219 |access-date=2023-06-16 |website=ETV Bharat News |language=pa}}</ref> 29 ਮਈ ਨੂੰ, ਹਮਾਰ, ਕੁਕੀ, ਮਿਜ਼ੋ ਅਤੇ ਜ਼ੋਮੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ [[ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ]] ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੋਸਟਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਕੂਕੀ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਖਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਬੇਦਖਲ ਕਰਕੇ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-29 |title=‘We are Indians, not..’ Kuki, Mizo, and other Manipur tribes protest in Delhi |url=https://www.livemint.com/news/india/manipur-violence-indians-not-illegal-immigrants-amit-shah-kuki-mizo-zomi-hmar-mizo-protest-jantar-mantar-delhi-11685375776515.html |access-date=2023-06-16 |website=mint}}</ref> 30 ਮਈ 2023 ਨੂੰ, ਰਾਜ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਰਾਜ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=ਮਣੀਪੁਰ ਹਿੰਸਾ : ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਪੱਤਰ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/national/news/if-territorial-integrity-manipur-return-award-11-athletes-letter-amit-shah-1423347 |access-date=2023-06-16 |website=jagbani}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ]] 3ch7db7wy68c3g0q4hr5iad9hx9d4f3 0 173363 836249 814789 2026-04-02T18:29:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836249 wikitext text/x-wiki {{About|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੂਚੀ ਲਈ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}} {{Infobox official post | post = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | body = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | insignia = Seal Of The President Of The United States Of America.svg | insigniasize = 100 | insigniacaption = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਮੋਹਰ | flag = Flag of the President of the United States of America.svg | flagsize = 125 | flagborder = yes | flagcaption = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਝੰਡਾ | image = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg | incumbent = [[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ]] | incumbentsince = ਜਨਵਰੀ 20, 2025 | department = {{plainlist| * ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਾਖਾ * ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦਫਤਰ }} | style = | type = {{plainlist| * [[ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ]] * [[ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ]] * [[ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼]] }} | abbreviation = POTUS | member_of = {{plainlist| * ਕੈਬਨਿਟ * ਘਰੇਲੂ ਨੀਤੀ ਕੌਂਸਲ * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਕੌਂਸਲ * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ }} | residence = [[ਵਾਈਟ ਹਾਊਸ]] | seat = [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]] | appointer = ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਕਾਲਜ ਜਾਂ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਤੋਂ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੁਆਰਾ | termlength = ਚਾਰ ਸਾਲ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ | constituting_instrument = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ]] | formation = {{date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref name="formation">"The conventions of nine states having adopted the Constitution, Congress, in September or October, 1788, passed a resolution in conformity with the opinions expressed by the Convention and appointed the first Wednesday in March of the ensuing year as the day, and the then seat of Congress as the place, 'for commencing proceedings under the Constitution.' <p>"Both governments could not be understood to exist at the same time. The new government did not commence until the old government expired. It is apparent that the government did not commence on the Constitution's being ratified by the ninth state, for these ratifications were to be reported to Congress, whose continuing existence was recognized by the Convention, and who were requested to continue to exercise their powers for the purpose of bringing the new government into operation. In fact, Congress did continue to act as a government until it dissolved on the first of November by the successive disappearance of its members. It existed potentially until March 2, the day preceding that on which the members of the new Congress were directed to assemble." {{ussc|name=Owings v. Speed|link=supreme.justia.com|volume=18|page=420|pin=422|year=1820|reporter=Wheat|reporter-volume=5}}</ref><ref>{{Cite book |last=Maier |first=Pauline |title=Ratification: The People Debate the Constitution, 1787–1788 |url=https://archive.org/details/ratificationpeop0000maie |date=2010 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-684-86854-7 |location=New York, New York |page=[https://archive.org/details/ratificationpeop0000maie/page/433 433] |author-link=Pauline Maier}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics/ |title=March 4: A forgotten huge day in American history |date=March 4, 2013 |publisher=[[National Constitution Center]] |location=Philadelphia |access-date=July 29, 2018 |archive-date=February 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180224184927/https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics |url-status=dead }}</ref> | first = [[ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]]<ref>{{Cite web |url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/presidential-election-of-1789/ |title=Presidential Election of 1789 |website=Digital Encyclopedia |publisher=Mount Vernon Ladies' Association |location=Mount Vernon, Virginia |access-date=July 29, 2018}}</ref> | salary = {{wikidata|property|references|Q11696|P3618}} ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ | website = {{URL|https://www.whitehouse.gov/}} }} '''ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ''' ('''ਪੋਟਸ''') [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਦੀ [[ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ|ਸਰਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋ ਉੱਚਾ ਅਹੁਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦਾ ਪਦ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਪਤੀ ਅੱਜ ਤੋ 234 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ [[ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]]। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਨੇਤਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਸੀਮਤ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਕਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ]] ਹਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ 2017-2021 ਤਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2025-01-21 |title=ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ 'ਤੇ ਕੈਪੀਟਲ ਹਿੱਲ ਤਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਿਆ, ਸਮਰਥਕ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ |url=https://punjab.news18.com/photogallery/international/donald-trump-becomes-the-47th-president-of-america-ak-715845.html |access-date=2025-01-22 |website=News18 ਪੰਜਾਬ |language=pa }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਨੋਟ == {{notelist-ua}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == {{Refbegin}} * Ayton, Mel. ''Plotting to Kill the President: Assassination Attempts from Washington to Hoover'' (Potomac Books, 2017), United States * Balogh, Brian and Bruce J. Schulman, eds. ''Recapturing the Oval Office: New Historical Approaches to the American Presidency'' (Cornell University Press, 2015), 311 pp. * {{cite journal |last1=Kernell |first1=Samuel |last2=Jacobson |first2=Gary C. |year=1987 |title=Congress and the Presidency as News in the Nineteenth Century |url=http://pages.ucsd.edu/~skernell/resources/congresspresasnews.pdf |journal=Journal of Politics |volume=49 |issue=4 |pages=1016–1035 |doi=10.2307/2130782 |jstor=2130782 |s2cid=154834781}} * Lang, J. Stephen. ''The Complete Book of Presidential Trivia.'' Pelican Publishing. 2001. {{ISBN|1-56554-877-9}} * Graff, Henry F., ed. ''The Presidents: A Reference History'' (3rd ed. 2002) [https://www.presidentprofiles.com// online], short scholarly biographies from George Washington to William Clinton. * Greenberg, David. ''Republic of Spin: An Inside History of the American Presidency'' (W. W. Norton & Company, 2015). xx, 540 pp. [http://wp.comminfo.rutgers.edu/dgreenberg/wp-content/uploads/sites/96/2015/11/RoS-Bibliography.pdf bibliography] * Han, Lori Cox. ''The Presidency'' (ABC-CLIO, 2021). wide-ranging reference book. * Han, Lori Cox, ed. ''Hatred of America's Presidents: Personal Attacks on the White House from Washington to Trump'' (ABC-CLIO, 2018). * Holzer, Harold. [https://books.google.com/books?id=siY6EAAAQBAJ&dq=HOLZER+PRESS+Harold&pg=PR15 ''The Presidents Vs. the Press: The Endless Battle Between the White House and the Media—from the Founding Fathers to Fake News''] (Dutton, 2020). Chapters on 20 presidencies. * Hopper, Jennifer Rose. "Reexamining the Nineteenth-Century Presidency and Partisan Press: The Case of President Grant and the Whiskey Ring Scandal." ''Social Science History'' 42.1 (2018): 109–133. * Leo, Leonard—Taranto, James—Bennett, William J. ''Presidential Leadership: Rating the Best and the Worst in the White House.'' Simon and Schuster. 2004. {{ISBN|0-7432-5433-3}} * Marshall, Jon. ''Clash: Presidents and the Press in Times of Crisis'' (U of Nebraska Press, 2022). * Shade, William G. and Ballard Campbell, eds. ''American Presidential Campaigns and Elections'' (2003). * {{cite journal |last1=Sigelman |first1=Lee |last2=Bullock |first2=David |year=1991 |title=Candidates, issues, horse races, and hoopla: Presidential campaign coverage, 1888–1988 |url=http://blogs.cornell.edu/bigreddc/files/2013/09/SchoolsAmerican-Politics-Research-1991-Sigelman-5-32.pdf |journal=American Politics Quarterly |volume=19 |issue=1 |pages=5–32 |doi=10.1177/1532673x9101900101 |s2cid=154283367}} * [[John William Tebbel|Tebbel, John William]], and Sarah Miles Watts. ''The Press and the Presidency: From George Washington to Ronald Reagan'' (Oxford University Press, 1985). [https://www.jstor.org/stable/2131296 online review] * Waterman, Richard W., and Robert Wright. ''The image-is-everything presidency: Dilemmas in American leadership'' (Routledge, 2018). * [https://onlinelibrary.wiley.com/journal/17415705 ''Presidential Studies Quarterly''], published by Wiley, is a quarterly academic journal on the presidency. === ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੈਮੋਰੀ === * Greenstein, Fred I. et al. (1977). [https://archive.org/details/evolutionofmoder0000gree ''Evolution of the Modern President: A Bibliographical Survey'']. Annotated bibliography of 2500 scholarly articles and books covering each president. === ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤ === * Waldman, Michael; Stephanopoulos, George. ''My Fellow Americans: The Most Important Speeches of America's Presidents, from George Washington to George W. Bush''. Sourcebooks Trade. 2003. {{ISBN|1-4022-0027-7}}. {{Refend}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Sister project links|d=y|wikt=POTUS|voy=y|b=United States Government/The Executive Branch}} * [https://whitehouse.gov/ White House homepage] * [[hdl:10079/fa/beinecke.pres|United States Presidents Collection. General Collection]], Beinecke Rare Book and Manuscript Library. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] t799g8miokfvop2lo4brj8bxvicg1v9 0 177804 836250 810076 2026-04-02T18:48:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836250 wikitext text/x-wiki '''ਹਨਾਨ ਅਲ-ਆਗ਼ਾ''' ({{Lang-ar|حنان الأغا}}; 1948-19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008) ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ - [[ਜਾਰਡਨ|ਜਾਰਡਨੀਅਨ]] ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਹਾਲੇ ਵੀ ਔਨਲਾਈਨ ਫੋਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੱਕ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਜਾਰਡਨ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਬਾ ਮੁਬਾਰਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=صور{{!}} والدها أردني وأمها فلسطينية وابنها تونسي .. 11 معلومة عن صبا مبارك في عيد ميلادها |url=https://www.masrawy.com/arts/zoom/details/2019/4/10/1548220/%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%A3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D8%A8%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%B3%D9%8A-11-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%B9%D9%86-%D8%B5%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%83-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D9%85%D9%8A%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7 |access-date=2019-11-06 |website=مصراوي.كوم}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਅਲ-ਆਗ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 1948 ਵਿੱਚ ਜਾਫਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=مؤسسة القدس للثقافة والتراث |url=http://alqudslana.com/index.php?action=individual_details&id=153 |access-date=2019-11-06 |website=alqudslana.com}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1970 ਵਿੱਚ [[ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਾਇਰੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ [[ਆਲੀਆ ਟੂਕਨ|ਮਹਾਰਾਣੀ ਆਲੀਆ]] ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2008-04-22 |title=الموت يغيب الفنانة التشكيلية الاغا |url=http://alrai.com/article/271727/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A3%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%AA-%D9%8A%D8%BA%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%BA%D8%A7 |access-date=2019-11-06 |website=Alrai |language=Arabic}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ [[ਕਾਹਿਰਾ]] ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ 1972 ਵਿੱਚ [[ਅਮਾਨ]], [[ਜਾਰਡਨ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਅਰਵਾ ਤਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=مؤسسة القدس للثقافة والتراث |url=http://alqudslana.com/index.php?action=individual_details&id=153 |access-date=2019-11-06 |website=alqudslana.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://alqudslana.com/index.php?action=individual_details&id=153 "مؤسسة القدس للثقافة والتراث"]. ''alqudslana.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-11-06</span></span>.</cite></ref> ਉਹ ਕਾਹਿਰਾ, ਅਮਾਨ, ਅਤੇ ਬਗਦਾਦ,<ref>{{Cite web |title=اليوم .. ذكرى ميلاد الفنانة التشكيلية الفلسطينية حنان الأغا » صحيفة فنون الخليج |url=https://artsgulf.com/665167.html |access-date=2019-11-06 |language=ar |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106134839/https://artsgulf.com/665167.html |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2008-04-22 |title=الموت يغيب الفنانة التشكيلية الاغا |url=http://alrai.com/article/271727/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A3%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%AA-%D9%8A%D8%BA%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%BA%D8%A7 |access-date=2019-11-06 |website=Alrai |language=Arabic}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://alrai.com/article/271727/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A3%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%AA-%D9%8A%D8%BA%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%BA%D8%A7 "الموت يغيب الفنانة التشكيلية الاغا"]. ''Alrai'' (in Arabic). 2008-04-22<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-11-06</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Arabic-language sources (ar)]]</ref> ਉਸ ਨੇ ਅਜਲੌਨ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਰਡਨੀਅਨ, ਅਹਿਮਦ ਮੁਬਾਰਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਬਾ ਮੁਬਾਰਕ ਅਤੇ ਅਯਾ ਵੁਹੌਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਜਨਰਲ ਦੇ ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=معلومات الاتصال {{!}} وزارة التربية والتعليم |url=http://www.moe.gov.jo/ar/node/7616 |access-date=2019-11-06 |website=www.moe.gov.jo |archive-date=2019-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103063729/http://moe.gov.jo/ar/node/7616 |url-status=dead }}</ref> ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਲ-ਆਗ਼ਾ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਰਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ।<ref>{{Cite web |last=Unknown |date=30 May 2014 |title=قلم ودفتر .. من وجع البنفسج: حنان الأغا |url=http://emtiazalnahhal.blogspot.com/2014/05/blog-post_30.html |archive-url= |archive-date= |access-date=2019-11-06 |website=قلم ودفتر .. من وجع البنفسج}}</ref> === ਵਧੀਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ === * ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। * ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਕਵੀਨ ਆਲੀਆ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਕਨੀਕੀ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ। * ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ। * ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ * ਜਾਰਡਨ, 1987 ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਲੇਬਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ। * ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਕਾਸ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ।<ref>{{Cite web |last=Unknown |date=30 May 2014 |title=قلم ودفتر .. من وجع البنفسج: حنان الأغا |url=http://emtiazalnahhal.blogspot.com/2014/05/blog-post_30.html |archive-url= |archive-date= |access-date=2019-11-06 |website=قلم ودفتر .. من وجع البنفسج}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFUnknown2014">Unknown (30 May 2014). [http://emtiazalnahhal.blogspot.com/2014/05/blog-post_30.html "قلم ودفتر .. من وجع البنفسج: حنان الأغا"]. ''قلم ودفتر .. من وجع البنفسج''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-11-06</span></span>.</cite></ref> == ਕਲਾ == ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਅਲ-ਆਗ਼ਾ ਨੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਪ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ -- ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਬੁਰਸ਼ ਸਟ੍ਰੋਕ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦੋਲਨ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=الفنانة التشكيلية حنان الآغا |url=https://genevaa.yoo7.com/t7650-topic |access-date=2019-11-06 |website=genevaa.yoo7.com |language=ar}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=اجتياح جنين ثلاث لوحات للفنانة حنان الآغا - مؤسسة فلسطين للثقافة |url=http://www.thaqafa.org/site/pages/details.aspx?itemid=636 |access-date=2019-11-06 |website=www.thaqafa.org |language=en |archive-date=2020-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419133728/http://www.thaqafa.org/site/pages/details.aspx?itemid=636 |url-status=dead }}</ref> ਅਲ-ਆਗ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਲਾ ਕਿਰਤਾਂ ਜਾਰਡਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=اليوم .. ذكرى ميلاد الفنانة التشكيلية الفلسطينية حنان الأغا » صحيفة فنون الخليج |url=https://artsgulf.com/665167.html |access-date=2019-11-06 |language=ar |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106134839/https://artsgulf.com/665167.html |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://artsgulf.com/665167.html "اليوم .. ذكرى ميلاد الفنانة التشكيلية الفلسطينية حنان الأغا » صحيفة فنون الخليج"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191106134839/https://artsgulf.com/665167.html |date=2019-11-06 }} (in Arabic)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-11-06</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Arabic-language sources (ar)]]</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ == ਅਲ-ਆਗ਼ਾ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਪੂਰੇ ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾ, ਵਾਰਤਕ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |title=سأسكن القصيدة بقلم : حنان الأغا |url=http://pulpit.alwatanvoice.com/articles/2006/09/23/57006.html |access-date=2019-11-06 |website=دنيا الرأي |archive-date=2019-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107213801/https://pulpit.alwatanvoice.com/articles/2006/09/23/57006.html |url-status=dead }}</ref> '''ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ:''' * وقالت للشجرة (ਐਂਡ ਸ਼ੀ ਸੈਡ ਟੂ ਦ ਟ੍ਰੀ;) * بلفور ، أللنبي وأنا (''ਬਾਲਫੋਰ, ਐਲਨਬੀ ਅਤੇ ਆਈ'') * الدخــــــــــــــــــــــــان (ਸਮੋਕ) * حمائم ورقية للفرح (ਪੇਪਰ ਡਵਜ਼ ਫਾਰ ਜੋਏ) * عينان صقريّتان ( ''ਫਾਲਕਨ ਆਈਜ਼'' ) * جسد باتساع البياض (ਬਾਡੀ ਆਫ਼ ਬੋਰਡ ਵਾਇਟਨੈਸ) * المقامة الحجرية (ਸਟੋਨ ਸਟੈਚਰ) * المواطن س (ਸਿਟੀਜਨ ''S'') * طحالب الانتظار (''ਐਲਗੀ, ਵੇਟ'')<ref>{{Cite web |last=misralhura |date=2008-04-22 |title=من أعمال الفنانة والأديبة الراحلة حنان الأغا |url=https://misralhura.wordpress.com/2008/04/22/hananalagha/ |access-date=2019-11-06 |website=جريدة مصر الحرة |language=ar}}</ref> '''ਕਵਿਤਾਵਾਂ:''' * نغمات مائية (''ਵਾਟਰ ਰਿੰਗਟੋਨਸ'') * معزوفة الأقدام الصغيرة (ਸਮਾਲ ''ਫਿਡਲ'' ) * أطروحة حب بغدادية (ਬ''ਗਦਾਦ ਲਵ ਲੈਟਰ'')<ref>{{Cite web |title=مرثية حنان الآغا / شعـــر : ابن الأصيل |url=http://aswat-elchamal.com/ar/?p=98&a=2784 |access-date=2019-11-06 |website=aswat-elchamal.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੌਤ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰ == ਹਨਾਨ ਅਲ-ਆਗ਼ਾਦੀ ਮੌਤ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=نتائجُ مسابقةِ الحكايا للإبداعِ الأدبيِّ (مسابقةُ الأديبةِ الرَّاحلةِ حنان الآغا) |url=https://www.zamanalwsl.net/news/article/9744 |access-date=2019-11-06 |website=www.zamanalwsl.net |language=ar}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਬਾ ਮੁਬਾਰਕ]] * [[ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ]] 1ulyhjdmtex50lxux5zj87dab6b9oab 0 178312 836301 811909 2026-04-03T05:37:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836301 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | title = | name = ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵੈਸ਼ਨਵ | birth_name = | caption = 2021 ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਨਵ | image = Ashwini_Vaishnaw.jpg | width = 220px | birth_date = {{birth date and age|df=y|1970|07|18}} | birth_place = [[ਜੋਧਪੁਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | office = [[ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ)|ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰੀ]] | primeminister = [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] | term_start = 7 ਜੁਲਾਈ 2021 | term_end = | predecessor = [[ਪੀਯੂਸ਼ ਗੋਇਲ]] | office1 = ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰੀ | primeminister1 = [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] | termstart1 = 7 ਜੁਲਾਈ 2021 | termend1 = | predecessor1 = [[ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]] | successor1 = | office2 = ਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰੀ | primeminister2 = [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] | termstart2 = 7 ਜੁਲਾਈ 2021 | termend2 = | predecessor2 = ਹਾਰਦਿਕ ਦੇਵੇਂਦਰ ਐਨਐਮ ਜੈਨ | successor2 = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (2019 ਤੋਂ) | otherparty = | spouse = {{marriage|ਸੁਨੀਤਾ ਵੈਸ਼ਨਵ|1995}}<ref name="Ashwini Vaishnav">{{cite web |title=Shri Ashwini Vaishnav {{!}} National Portal of India |url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/shri-ashwini-vaishnav |website=www.india.gov.in |access-date=8 July 2021}}</ref> | children = 2 | education = ਬੀ.ਈ., ਐਮ.ਟੈਕ., ਐਮ.ਬੀ.ਏ | alma_mater = | occupation = | website = {{URL|https://www.ashwinivaishnaw.in/}} | footnotes = | date = | year = | source = https://rajyasabha.nic.in/rsnew/member_site/Main.aspx rajyasabha.nic.in | parents = | partner = }} '''ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵੈਸ਼ਨਵ''' (ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ]] ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 2021 ਤੋਂ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵਿੱਚ 39ਵੇਂ ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ, 55ਵੇਂ ਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2019 ਤੋਂ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1994 ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ਨਵ [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਕੇਡਰ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ]] (ਆਈਏਐਸ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। <ref name="odishabytes.com">{{Cite web |date=2019-06-21 |title=Ashwini Vaishnav RS Candidature Fuels BJD-BJP Deal Talk |url=https://www.odishabytes.com/ashwini-vaishnav-rs-candidature-fuels-bjd-bjp-deal-talk/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116134211/https://www.odishabytes.com/ashwini-vaishnav-rs-candidature-fuels-bjd-bjp-deal-talk/ |archive-date=16 November 2019 |access-date=2019-11-16 |website=ODISHA BYTES |language=en-US}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੀਵਾਂਦ ਕਲਾਂ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਜੋਧਪੁਰ]], ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। <ref name="Statewise Retirement">{{Cite web |title=Statewise Retirement |url=http://164.100.47.5/NewMembers/RetLMemState.aspx |access-date=2019-06-28 |website=164.100.47.5}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 July 2021 |title=PM Modi Cabinet Expansion: जाति, क्षेत्र और समुदाय- पीएम मोदी की नई कैब‍िनेट के जरिये साधे जाएंगे सारे समीकरण |url=https://hindi.news18.com/news/nation/narendra-modi-cabinet-expansion-2021-caste-region-and-community-all-equations-will-be-solved-through-modi-cabinet-2-3647783.html |access-date=2021-07-08 |website=News18 Hindi |language=hi |archive-date=2021-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707085748/https://hindi.news18.com/news/nation/narendra-modi-cabinet-expansion-2021-caste-region-and-community-all-equations-will-be-solved-through-modi-cabinet-2-3647783.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=मोदी की नई टीम में ये हैं 20 सबसे युवा चेहरे, कोई वकील तो किसी को मिल चुका है संसद रत्न पुरस्कार |url=https://hindi.asianetnews.com/national-news/full-profile-details-of-the-youngest-face-of-modis-new-team-qvvi4z |access-date=2021-07-07 |website=Asianet News Network Pvt Ltd |language=hi}}</ref> ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਐਂਥਨੀਜ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਜੋਧਪੁਰ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਸਕੂਲ, ਜੋਧਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1991 ਵਿੱਚ MBM ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ (JNVU) ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਟੈਕ. [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾਨਪੁਰ|IIT ਕਾਨਪੁਰ]] ਤੋਂ, 1994 ਵਿੱਚ 27 ਦੇ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਰੈਂਕ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ <ref name=":0">{{Cite web |date=2019-06-29 |title=BJP's Ashwini Vaishnaw elected unopposed to Rajya Sabha from Odisha |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-s-ashwini-vaishnaw-elected-unopposed-to-rajya-sabha-from-odisha/story-bvuQAT3LaZhPiTT4eZcv2K.html |access-date=2019-11-16 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਰਟਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਐਮਬੀਏ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। <ref name="ReferenceA">[https://odishabytes.com/ashwini-vaishnav-rs-candidature-fuels-bjd-bjp-deal-talk/ Ashwini Vaishnav RS Candidature Fuels BJD-BJP Deal Talk] Odisha Bytes - June 23, 2019</ref> == ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਦਾਰ == 1994 ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਓਡੀਸ਼ਾ ਕੇਡਰ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਾਲਾਸੋਰ ਅਤੇ [[ਕਟਕ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਸਮੇਤ [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੁਪਰ ਚੱਕਰਵਾਤ 1999 ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਚੱਕਰਵਾਤ ਦੇ ਅਸਲ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਡੇਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪ ਲਏ। <ref name="odishabytes.com"/> ਉਸਨੇ 2003 ਤੱਕ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ|ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ]] ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਉਪ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ (ਭਾਰਤ)|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਖੇਪ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ-ਨਿੱਜੀ-ਭਾਈਵਾਲੀ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ [[ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ|ਐਨਡੀਏ]] ਦੀ ਚੋਣ ਹਾਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Gupta |first=Moushumi Das |date=2019-06-25 |title=The ex-IAS officer who is bringing Narendra Modi and Naveen Patnaik together |url=https://theprint.in/politics/the-ex-ias-officer-who-is-bringing-narendra-modi-and-naveen-patnaik-together/254095/ |access-date=2019-11-16 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੋਰਮੁਗਾਓ ਪੋਰਟ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |date=2019-06-22 |title=In Odisha, BJD-BJP consensus candidate for Rajya Sabha bypoll joins BJP |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/in-odisha-bjd-bjp-consensus-candidate-for-rajya-sabha-bypoll-joins-bjp/story-yKzsHtQD14welXr6YcZ4rM.html |access-date=2019-11-16 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਵਾਰਟਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮਬੀਏ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਕਰਜ਼ਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਵਿਦਿਅਕ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਜ਼ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗਣਗੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 2010 ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾਉਣਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਮਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਐਮਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |date=2019-06-29 |title=BJP's Ashwini Vaishnaw elected unopposed to Rajya Sabha from Odisha |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-s-ashwini-vaishnaw-elected-unopposed-to-rajya-sabha-from-odisha/story-bvuQAT3LaZhPiTT4eZcv2K.html |access-date=2021-07-08 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਆਪਣੇ ਐਮਬੀਏ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ GE ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। <ref name="Mohanty">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/naveen-patnaiks-support-to-bjp-man-raises-brows/articleshow/69921087.cms|title=Naveen Patnaik's support to BJP man raises brows|last=Mohanty|first=Meera|date=2019-06-24|work=The Economic Times|access-date=2019-11-16}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਸੀਮਨਜ਼|ਸੀਮੇਂਸ ਵਿੱਚ]] ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ - ਲੋਕੋਮੋਟਿਵਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। <ref name="businesstoday.in">{{Cite web |date=21 October 2014 |title=Bureaucrats prefer MBA degree for better career prospects |url=https://www.businesstoday.in/magazine/exclusive/best-b-schools-2014/iit-kanpur-iim-lucknow-civil-services-examination-oxford-universitys-said-business-school/story/211010.html |access-date=2019-11-16 |website=www.businesstoday.in |archive-date=2019-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111132417/https://www.businesstoday.in/magazine/exclusive/best-b-schools-2014/iit-kanpur-iim-lucknow-civil-services-examination-oxford-universitys-said-business-school/story/211010.html |url-status=dead }}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਆਟੋ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਅਤੇ ਵੀ ਜੀ ਆਟੋ ਕੰਪੋਨੈਂਟਸ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਦੋਵੇਂ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਕੰਪੋਨੈਂਟਸ ਨਿਰਮਾਣ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। <ref name=":0"/> == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Shri_Ashwini_Vaishnaw_taking_charge_as_the_Union_Minister_for_Railways,_in_New_Delhi_on_July_08,_2021_(1).jpg|left|thumb| ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੇ 8 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।]] ਵੈਸ਼ਨਵ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ]] ਹਨ, [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਰਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ [[ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ|ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੇ]] ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਚੋਣ ਬਿਨਾਂ ਵਿਰੋਧ ਜਿੱਤੀ। <ref>{{Cite web |title=2 from BJD, 1 from BJP elected unopposed to Rajya Sabha |url=http://www.theweekendleader.com/Headlines/30234/2-from-bjd-1-from-bjp-elected-unopposed-to-rajya-sabha.html |access-date=2019-06-28 |website=www.theweekendleader.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/odisha-amar-patnaik-sasmit-patra-and-ashwini-baishnab-elected-to-rajya-sabha-119062801100_1.html|title=Odisha: Amar Patnaik, Sasmit Patra and Ashwini Baishnab elected to Rajya Sabha|date=2019-06-28|work=Business Standard India|access-date=2019-06-29}}</ref> ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=September 15, 2019 |title=Jual Oram to head parliamentary panel on defence |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/jual-to-head-parl-panel-on-defence/articleshow/71130528.cms |access-date=2019-11-22 |website=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-10-31 |title=Rajya Sabha Committees constituted; Prasanna Acharya to head the Committee on Petitions |url=https://orissadiary.com/rajya-sabha-committees-constituted-prasanna-acharya-head-committee-petitions/ |access-date=2019-11-22 |website=OdishaDiary |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰਵਾਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾਗਤ ਮੰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਇਹ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਠੋਸ ਵਿਕਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਵੈਸ਼ਨਵ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸਾ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ। <ref>{{Cite web |date=27 November 2019 |title=Growth may have slowed, but there's no recession, says Nirmala Sitharaman |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/there-is-no-recession-in-the-economy-says-finance-minister/article30098854.ece |access-date=2019-12-04 |website=@businessline |language=en}}</ref> ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 5 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਕਾਨੂੰਨ (ਸੋਧ) ਬਿੱਲ, 2019 ਦਾ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਟੈਕਸ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਜਾਂ ਤਰਕਸੰਗਤ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਦਮ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਪੂੰਜੀ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰੇਗਾ। ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਟੈਕਸ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰਕਸੰਗਤੀਕਰਨ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਨੂੰ ਡੀ-ਲੀਵਰੇਜ ਅਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਸਰਪਲੱਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੇਗਾ। <ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Dec 2019 |title=SYNOPSIS OF DEBATE - Rajya Sabha |url=http://164.100.47.5/newsynopsis1/englishsessionno/250/Synopsis%20_E_%20dated%20%2005.12.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105200755/http://164.100.47.5/newsynopsis1/englishsessionno/250/Synopsis%20_E_%20dated%20%2005.12.pdf |archive-date=5 November 2020 |access-date= |website=Rajya Sabha Official Website}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਪ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਬਿੱਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਿਲਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੱਕ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2021}}</link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2021)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> === ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਸ === ਜੁਲਾਈ 2021 ਵਿੱਚ, 22ਵੇਂ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਫੇਰਬਦਲ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੇਲ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Modi cabinet rejig: Full list of new ministers |url=https://www.indiatoday.in/india/story/modi-cabinet-rejig-full-list-of-new-ministers-1825111-2021-07-07 |access-date=2021-07-07 |website=India Today}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/what-new-it-minister-ashwini-vaishnaws-wharton-classmate-says-about-him-2481899|title="One Of The Most Brilliant...": Wharton Classmate On New IT Minister|work=NDTV.com|access-date=8 July 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/new-railway-minister-ashwini-vaishnaw-has-a-vast-experience-in-bureaucracy-and-corporate-world/article35207990.ece|title=New Railway Minister Ashwini Vaishnaw has a vast experience in bureaucracy and corporate world|last=Barik|first=Satyasundar|date=8 July 2021|work=The Hindu|access-date=8 July 2021|language=en-IN}}</ref> ਕੇਂਦਰੀ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਮਈ 2023 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਸਾਥੀ ਪੋਰਟਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ <ref>{{Cite web |last=Livemint |date=2023-05-17 |title=Sanchar Saathi online portal to track, block lost mobile phones launched |url=https://www.livemint.com/technology/tech-news/sanchar-saathi-all-you-need-to-know-about-online-portal-to-track-block-lost-mobile-phones-11684318219619.html |access-date=2023-09-23 |website=mint |language=en}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਪੀਯੂਸ਼ ਗੋਇਲ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official}} * {{Official|1=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/shri-ashwini-vaishnaw|name=Profile at Indian Government website}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਅਫ਼ਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ]] 1rvccv9i4n4xz5xdhmksaio5qdm5day 0 179591 836234 832146 2026-04-02T16:12:00Z Sonia Atwal 49604 836234 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਫਰੀਦਕੋਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | style = ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ | type = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] | image = Faridkot railway station (Cropped).jpg | caption = | address = ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, ਫਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ | country = ਭਾਰਤ | coordinates = {{Coord|30.68263|N|74.76221|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|204|m|ft}} | owned = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] | operator = ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ | lines = ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ-ਬਠਿੰਡਾ ਲਾਈਨ | platforms = 3 | tracks = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} | structure = ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਮਿਆਰੀ | parking = ਹਾਂ | bicycle = ਹਾਂ | disabled = | status = ਚਾਲੂ ਹੈ | code = {{ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਕੋਡ | code = FDK | division = Ferozepur }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ਹਾਂ | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ | map_dot_label = ਫਰੀਦਕੋਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | map_size = 280 }} '''ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ''' ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Faridkot Railway Station;''' ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: '''FDK''') ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Faridkot railway station |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=FDK |access-date=24 August 2020 |publisher=Rail Drishti }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 204 ਮੀਟਰ (669 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ FDK ਕੋਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Faridkot railway station |url=https://indiarailinfo.com/arrivals/faridkot-fdk/106#st |access-date=24 August 2020 |publisher=India Rail Info}}</ref> ਸਟੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ, 5 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ (1,676 ਮਿ.ਮੀ.) ਬਰਾਡ ਗੇਜ ਬਠਿੰਡਾ-ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=How to reach Faridkot |url=https://faridkot.nic.in/tourism/how-to-reach/ |access-date=24 August 2020 |publisher=Faridkot district official website}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Faridkot Train Station |url=https://www.cleartrip.com/trains/stations/FDK/ |archive-url= |archive-date= |access-date=24 August 2020 |website=[[Cleartrip]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Trains passing FARIDKOT (FDK) Station |url=https://www.ndtv.com/indian-railway/faridkot-fdk-station |archive-url= |archive-date= |access-date=24 August 2020 |website=[[NDTV]]}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ, 87 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਬਠਿੰਡਾ-ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ, 2018 ਵਿੱਚ 223.93 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਲਦ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Under-utilised, no plan of doubling Bathinda–Ferozepur rail link |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/under-utilised-no-plan-of-doubling-bathinda-ferozepur-rail-link-centre-803534 |access-date=24 August 2020 |website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune India]]}}</ref> == ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ == ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਕਾਊਂਟਰ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Faridkot Railway Station Trains Schedule and Station information. |url=https://www.goibibo.com/trains/faridkot-railway-station-fdk/ |archive-url= |archive-date= |access-date=24 August 2020 |website=[[Ibibo|goibibo]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://nr.indianrailways.gov.in/testnr.jsp?DIVISION_ID=1&STATION_ID=FARIDKOT ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] s1unq39ffkhc11a4z491s8qyz1u3its 0 179722 836298 741946 2026-04-03T04:23:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836298 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = '''ਅਰਣਿਆ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ''' | native_name = ''' ਮਾਂ ਅਰਣਿਆ ਦੇਵੀ ''' | religious_affiliation = [[Hinduism]] | image = Aranya Devi Temple, Arrah.jpg | caption = Maa Aranya Devi | map_type = India Bihar | coordinates = {{coord|25.5678967|84.6729917|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | map_size = 250 | map_alt = India's Bihar state in light yellow | map_caption = Position in Bihar | location = [[ਆਰਾ]] | deity = [[Aranyani]] (believed)<ref>{{cite book|last=Dalal|first=Roshen|title=The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths|year=2010|publisher=Penguin Books India|location=India|pages=28|isbn=9780143415176|url=https://books.google.com/books?id=pNmfdAKFpkQC&q=The+Religions+of+India%3A+A+Concise+Guide+to+Nine+Major+Faiths+page+28&pg=PA28}}</ref> | district = [[Bhojpur district, India|Bhojpur]] | state = [[ਬਿਹਾਰ]] | country = [[ਭਾਰਤ]] | website = {{URL|https://www.maaaranyadevi.com/|Aranya Devi Temple Official Website}} | established = }} '''ਅਰਣਿਆ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ''' [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਬਿਹਾਰ]] ਦੇ [[ਆਰਾ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਆਰਾ, [[ਭੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਭੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ]] ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/bihar/patna/bhojpur/news/maa-aranya-devi-mandir-navratri-2021-bihar-ara-temple-intresting-facts-and-history-129009027.html|title=मां आरण्य देवी मंदिर का अद्भुत है इतिहास, देखें Video:रामायण काल से जुड़ी है कहानी, देवी के नाम पर ही रखा गया शहर का नाम; मन्नत पूरी होने तक घी के बड़े दीये जलाते हैं श्रद्धालु|date=2021|work=[[Dainik Bhaskar]]|language=Hindi}}</ref> ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੰਦਿਰ, [[ਸਤਿ ਯੁੱਗ|ਸਤਯੁਗ]] ਤੋਂ [[ਕਲ ਯੁੱਗ|ਕਲਿਯੁਗ]] ਤੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ, 108 ਸ਼ਕਤੀਪੀਠਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿੱਧ ਪੀਠ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/hindi/religion/maa-aranya-devi-shaktipeeth-fulfill-your-incomplete-wish/752041/|title=माता का वो शक्तिपीठ जहां पूरी होती है अधूरी मनोकामना, मत्स्य पुराण में भी स्वरूप का वर्णन|date=22 Sep 2020|work=[[Zee News]]|language=Hindi}}</ref> ਮੰਦਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇਸ ਮੰਦਰ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਹ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] ਕਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ [[ਰਾਮ]] ਦੀ ਜਨਕਪੁਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskarhindi.com/dharm/news/aranya-devi-temple-at-ara-city-biharread-here-interesting-facts-13217|title=VIDEO:यहां 'आरण्य' देवी की पूजा करके भगवान राम ने तोड़ा था धनुष, पढ़ें रोचक मान्यताएं|date=27 Sep 2017|work=[[Dainik Bhaskar]]|language=Hindi}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਖਸਤਾ ਹਾਲਤ ਕਾਰਨ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਢਾਹ ਕੇ ਨਵੀਂ ਬਹੁ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/patna/bihar-aras-2-oldest-landmarks-to-get-a-facelift/articleshow/95414080.cms|title=Bihar: Ara's 2 oldest landmarks to get a facelift|date=10 Nov 2022|work=[[The Times of India]]|language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/bihar/bhojpur/arrah/news/new-temple-of-aranya-devi-will-be-built-108-feet-high-130194341.html|title=सार्वजनिक प्रदर्शन:108 फीट ऊंचा बनेगा आरण्य देवी का नया मंदिर|date=2022|work=[[Dainik Bhaskar]]|language=Hindi}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਂ == 2005 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਮੰਦਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ [[ਰਾਮ]], [[ਲਕਸ਼ਮਣ]] ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ [[ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ]] ਧਨੁੱਸ਼ ਯੱਗ ਲਈ [[ਬਕਸਰ|ਬਕਸਰ ਦੇ]] ਰਸਤੇ ਜਨਕਪੁਰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਅਰਣਿਆ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਦੇਵੀ]] ਆਦਿਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੋਨਭਦਰ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/videos/news18-bihar-jharkhand/top-news-of-april-2022-big-news-of-april/arrah-story-of-aranya-devi-mandir-where-rama-did-shakti-worship-before-sita-was-cast-4182265.html|title=Arrah: Aranya Devi Mandir की कहानी, जहां सीता वरण से पहले राम ने की थी शक्ति पूजा|date=9 April 2022|work=News18|language=Hindi}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਥਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਉਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕੇਵਲ ਆਦਿਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜੰਗਲ ਸੀ। [[ਪਾਂਡਵ]] ਆਪਣੇ ਜਲਾਵਤਨ ਦੌਰਾਨ ਆਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਆਦਿਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਦੇਵੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਂਡਵ ਧਰਮਰਾਜ [[ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ|ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ]] ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ ਅਰਣਿਆ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਇੱਥੇ ਅਰਣਿਆ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.jagran.com/bihar/bhojpur-aranya-devi-is-deity-of-ara-city-14824671.html|title=आरा शहर की अधिष्ठात्री हैं आरण्य देवी, महाभारतकाल से हो रही पूजा|date=6 Oct 2022|work=Dainik Jagran|language=Hindi}}</ref> [[ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ|ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ]] ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਮਯੂਰਧਵਾਜ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਭਗਵਾਨ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਅਰਜੁਨ]] ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਅੰਗ ਦਾ ਮਾਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਮੰਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਮਾਸ ਲਈ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/astrology/story-navratri-devi-appeared-in-front-of-king-mayurdhwaj-here-devi-aranya-devi-temple-bihar-7146125.html|title=Navratri: यहां के राजा मयूरर्ध्वज के सामने प्रकट हुईं थी देवी|date=28 Sep 2022|work=Hindustan|language=Hindi}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਰਸਵਤੀ]] ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਛੋਟੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ [[ਲਕਸ਼ਮੀ|ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ]] ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/ara/ara-aranya-devi-temple-renovation-jeeyar-swami-laid-foundation-stone-watch-video/videoshow/92129256.cms|title=आरा में आरण्य देवी मंदिर का जीर्णोद्धार, जीयर स्वामी ने किया शिलान्यास, बोले- सौभाग्य की बात|date=10 Jun 2022|work=Navbharat Times|language=Hindi}}</ref> ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸਾਲ 1953 ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, [[ਸੀਤਾ]], [[ਭਰਤ]], [[ਸ਼ਤਰੂਘਣ|ਸ਼ਤਰੂਘਨ]] ਅਤੇ [[ਹਨੂੰਮਾਨ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://tourism.bihar.gov.in/en/destinations/bhojpur/aranya-devi-temple ਬਿਹਾਰ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਅਰਣਿਆ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230617043006/https://tourism.bihar.gov.in/en/destinations/bhojpur/aranya-devi-temple|date=17 June 2023}}</link> * [https://www.maaaranyadevi.com/ ਅਰਣਿਆ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230617044023/https://www.maaaranyadevi.com/ |date=2023-06-17 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ]] oe3872enia3wkocijqvpe70g8mkgzue 0 180290 836306 834173 2026-04-03T07:44:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836306 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal |motive= |conviction= |reward_amount=₹10 [[ਲੱਖ]] |charge=ਕਤਲ ਅਤੇ ਜਬਰ ਵਸੂਲੀ |conviction_penalty= }} '''ਆਨੰਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ''' (31 ਮਈ 1975 – 24 ਜੂਨ 2017) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗੈਂਗਸਟਰ ਸੀ <ref>{{Cite web |title=Cops working on breaking Anandpal's 'Robinhood' image – City-Jaipur – News {{!}} News Syndication {{!}} Content Syndication |url=http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=0pmKcX2xOHHjO3dPulsPIndaulQesgBz3dPuls6yRGhl0i9d0dQcw= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180404185128/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=0pmKcX2xOHHjO3dPulsPIndaulQesgBz3dPuls6yRGhl0i9d0dQcw= |archive-date=4 April 2018 |access-date=13 July 2017 |website=dnasyndication.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=5 July 2016 |title=Gangster becomes hero on Facebook, throwing open challenge to IPS... |url=http://khojkhabarnews.com/2016/07/05/gangster-becomes-hero-on-facebook-throwing-open-challenge-to-ips-officer-and-police/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044930/http://khojkhabarnews.com/2016/07/05/gangster-becomes-hero-on-facebook-throwing-open-challenge-to-ips-officer-and-police/ |archive-date=21 August 2017 |access-date=13 July 2017 |website=khojkhabarnews.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.opinionpost.in/gangster-anandpal-as-robin-hood-for-rajputs/|title=राजपूत समाज के आंदोलनकारियों का 'रॉबिनहुड' था आनंदपाल ! – Opinion Post|date=13 July 2017|work=Opinion Post|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723091211/http://www.opinionpost.in/gangster-anandpal-as-robin-hood-for-rajputs/|archive-date=23 July 2017|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://enewsroom.in/die-violence-anand-pal-encounter/|title=One dies, 21 injured as violence erupts over Anand Pal encounter – enewsroom|date=13 July 2017|work=enewsroom|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044751/https://enewsroom.in/die-violence-anand-pal-encounter/|archive-date=21 August 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://udaipurtimes.com/rajasthan-celebrates-encounter-gangster-anand-pal/|title=Rajasthan celebrates the ENCOUNTER of gangster Anand Pal {{!}} UdaipurTimes.com|date=25 June 2017|work=UdaipurTimes.com|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628073138/http://udaipurtimes.com/rajasthan-celebrates-encounter-gangster-anand-pal/|archive-date=28 June 2017|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gujarat |first=Connect |date=13 July 2017 |title=Why Anandpal lives in the hearts of his supporters? |url=https://connectgujarat.com/2017/07/13/why-anandpal-lives-in-the-hearts-of-his-supporters/ |access-date=13 July 2017 |website=Connect Gujarat }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Close-aides-of-Anand-Pal-Singh-arrested/articleshow/53582789.cms|title=koClose aides of Anand Pal Singh arrested|last=Mehta|first=Ashish|date=7 August 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104224103/http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Close-aides-of-Anand-Pal-Singh-arrested/articleshow/53582789.cms|archive-date=4 January 2017}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮੋਸਟ-ਵਾਂਟੇਡ ਗੈਂਗਸਟਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ 10 [[ਲੱਖ]] ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸੀ। ਉਸ 'ਤੇ ਕਈ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਬਰੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਸਨ। <ref>{{Cite news|url=http://www.jagran.com/rajasthan/jaipur-anandpal-encounter-of-cbi-probes-the-government-16322971.html|title=Anandpal Encounter of CBI probes the government|work=jagran|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711110359/http://www.jagran.com/rajasthan/jaipur-anandpal-encounter-of-cbi-probes-the-government-16322971.html|archive-date=11 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|title=सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|archive-date=20 July 2017|language=hi}}</ref>  ਉਸ ਦੇ ਕਥਿਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ|ਸੀਬੀਆਈ]] ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਕੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|title=सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|archive-date=20 July 2017|language=hi}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html "सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm"]. ''aajtak.intoday.in'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html Archived] from the original on 20 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 July</span> 2017</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/kirori-lal-meena-seeks-cbi-probe-into-anandpal-singh-encounter-4744619/|title=Kirori Lal Meena seeks CBI probe into Anandpal Singh encounter|date=10 July 2017|work=The Indian Express|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821045132/http://indianexpress.com/article/india/kirori-lal-meena-seeks-cbi-probe-into-anandpal-singh-encounter-4744619/|archive-date=21 August 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/anandpal-encounter-karni-sena-demands-cbi-probe-by-july-12/|title=Anandpal encounter: Karni Sena demands CBI probe by July 12|date=9 July 2017|work=The Indian Express|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709171440/http://indianexpress.com/article/india/anandpal-encounter-karni-sena-demands-cbi-probe-by-july-12/|archive-date=9 July 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-s-family-seeks-cbi-probe-native-village-protests-killing/story-Wbj9A1QaShdfr6zPZeaYEN.html|title=Anandpal's family seeks CBI probe; native village protests killing|date=25 June 2017|work=[[Hindustan Times]]|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625183140/http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-s-family-seeks-cbi-probe-native-village-protests-killing/story-Wbj9A1QaShdfr6zPZeaYEN.html|archive-date=25 June 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://khabar.ndtv.com/news/cities/anand-pals-family-refuses-to-take-his-dead-body-demands-cbi-enquiry-of-encounter-1717272|title=राजस्थान : आनंदपाल का शव लेने से परिजनों ने किया इनकार, कहा- मुठभेड़ की सीबीआई जांच हो|work=NDTVIndia|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324102724/https://khabar.ndtv.com/news/cities/anand-pals-family-refuses-to-take-his-dead-body-demands-cbi-enquiry-of-encounter-1717272|archive-date=24 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=आनन्द पाल एनकाउन्टर की हो सीबीआई जांच: राजपूताना क्लब – Anand Pal encounter CBI probe says Rajputana Club |url=http://www.patrika.com/news/jalaun/anand-pal-encounter-cbi-probe-says-rajputana-club-1620645/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821125135/https://www.patrika.com/news/jalaun/anand-pal-encounter-cbi-probe-says-rajputana-club-1620645/ |archive-date=21 August 2017 |access-date=11 July 2017 |website=www.patrika.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html|title=Who is Anandpal Singh and why Rajputs in Rajasthan erupted in anger at his killing?|date=13 July 2017|work=hindustantimes.com/|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713110319/http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html|archive-date=13 July 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html|title=जानिए, क्यों आनंदपाल जैसे गैंगस्टर के लिए धड़कता है राजपूतों का दिल? Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713100150/http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html|archive-date=13 July 2017|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=BJP known for dividing people for own benefit: Congress on chaos over Anandpal encounter {{!}} Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/india/bjp-known-for-dividing-people-for-own-benefit-congress-on-chaos-over-anandpal-encounter/1102356 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181018122251/http://www.freepressjournal.in/india/bjp-known-for-dividing-people-for-own-benefit-congress-on-chaos-over-anandpal-encounter/1102356 |archive-date=18 October 2018 |access-date=13 July 2017 |website=www.freepressjournal.in |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/opinion/question-raised-over-gangster-anand-pal-singh-encounter-2611535.html|title=आनंदपाल एनकाउंटर: कुछ सवाल जिनके जवाब भी तलाशे जाने चाहिए|access-date=14 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714022214/http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/opinion/question-raised-over-gangster-anand-pal-singh-encounter-2611535.html|archive-date=14 July 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਇਨਕਾਉਂਟਰ ਦਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜਪੂਤ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਾਇਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਸੰਵਰਦ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨਿਰਮਲ ਕੰਵਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2017-07-13 |title=Who is Anandpal Singh and why Rajputs in Rajasthan erupted in anger at his killing? |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html |access-date=2020-10-06 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ਬੀ.ਐੱਡ.) ਦੀ ਡਿਗਰੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/RAJ-JAI-HMU-anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati-5631577-NOR.html|title=शादी में घोड़ी पर नहीं चढ़ने दिया गया था, ऐसे निकली थी इस गैंगस्टर की बरात|date=26 June 2017|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|language=en}}</ref> ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਸੀਮੈਂਟ|ਸੀਮਿੰਟ ਦਾ]] ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati/story-iZxeiIaQvotTxNwPZmT3UM.html|title=Anandpal Singh: The gangster whose name struck terror in Shekhawati|date=25 June 2017|work=hindustantimes.com/|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709140741/http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati/story-iZxeiIaQvotTxNwPZmT3UM.html|archive-date=9 July 2017|language=en}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ 8 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/RAJ-SIK-OMC-gangster-anandpal-encountered-in-churu-5630510-PHO.html|title=गैंगस्टर की बेटी दुबई में करती है पढ़ाई, पिता के लिए बनाई थी फरारी की प्लानिंग|date=25 June 2017|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 1992 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੀਮਿੰਟ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਡੇਅਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/why-rajputs-in-rajasthan-are-uniting-over-gangster-anandpal-s-encounter-killing/story-Tq14igKDQ7PgPbTF1ldVrL.html|title=Why Rajputs in Rajasthan have erupted in anger over gangster Anandpal's encounter killing|last=Salik Ahmed|date=13 July 2017|work=HindustanTimes|access-date=14 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714120356/http://www.hindustantimes.com/jaipur/why-rajputs-in-rajasthan-are-uniting-over-gangster-anandpal-s-encounter-killing/story-Tq14igKDQ7PgPbTF1ldVrL.html|archive-date=14 July 2017}}</ref> === ਸਿਆਸੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾਵਾਂ === ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ 1999-2000 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਸੰਵਰੜ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਮੈਂਬਰ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਉਹ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਡਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਲੜਿਆ। ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਹਰਾਜੀਰਾਮ ਬੁਰਦਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਗਨਾਥ ਬੁਰਦਕ ਤੋਂ ਦੋ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2000 ਵਿੱਚ ਲਾਡਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਸਿੱਧੇ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਸਿੰਘ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪੱਤਰ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੋਇਆ। ਉਸ 'ਤੇ ਕੇਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਣ, ਜਬਰੀ ਵਸੂਲੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। === ਬੰਦੂਕਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ === ਆਨੰਦਪਾਲ [[ਏ ਕੇ-47|AK-47]] ਰਾਈਫਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Two-notorious-fugitives-arrested-AK-47-rifles-seized/articleshow/17236200.cms|title=Two notorious fugitives arrested; AK-47, rifles seized – Times of India|work=The Times of India|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222074853/https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Two-notorious-fugitives-arrested-AK-47-rifles-seized/articleshow/17236200.cms|archive-date=22 December 2017}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ [[ਜੈਪੁਰ]] ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਇੱਕ ਏ.ਕੇ.-47, [[ਬੁਲੇਟ ਪਰੂਫ ਵੈਸਟ|ਬੁਲੇਟ ਪਰੂਫ਼ ਵੈਸਟ]] ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਬਰਾਮਦ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/india-news/gangster-anand-pal-singh-a-man-who-is-making-news-even-after-his-death/742325/|title=Gangster Anand Pal Singh: A man who is making news even after his death|date=30 June 2017|work=The Financial Express|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720233623/http://www.financialexpress.com/india-news/gangster-anand-pal-singh-a-man-who-is-making-news-even-after-his-death/742325/|archive-date=20 July 2017|language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਏ.ਕੇ.-47 ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੈਂਗ ਦੀ ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ ਅਨੁਰਾਧਾ ਚੌਧਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।<ref>{{Citation |last=IndiaTV |title=Anuradha Chaudhary: Story of Real Life 'Revolver Rani' |date=4 April 2016 |url=https://www.youtube.com/watch?v=u0yNL4_DiSw |access-date=12 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/raj-sik-omc-lady-don-anuradha-choudhary-in-anandpal-case-5209817-pho.html|title=लेडी DON के नाम से फेमस है ये लड़की, किडनेपिंग करने में एक्सपर्ट|date=31 December 2015|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170508173625/http://www.bhaskar.com/news/raj-sik-omc-lady-don-anuradha-choudhary-in-anandpal-case-5209817-pho.html|archive-date=8 May 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Shekhawati-region-turning-into-a-den-for-extortion-gangs/articleshow/47210024.cms|title=Shekhawati region turning into a den for extortion gangs – Times of India|work=The Times of India|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029201411/http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Shekhawati-region-turning-into-a-den-for-extortion-gangs/articleshow/47210024.cms|archive-date=29 October 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/RAJ-JAI-HMU-lady-don-anuradha-chuadhary-of-anandpal-gang-5630504-PHO.html|title=कभी बंदूक के साथ घूमती थी आनंदपाल गैंग की ये लेडी डॉन, अब है जेल में|date=25 June 2017|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|language=en}}</ref> === ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ 'ਚੋਂ ਫਰਾਰ === 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 3 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਉਹ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੀ ਤੋਂ [[ਅਜਮੇਰ]] ਉੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜੇਲ੍ਹ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰਬਤਸਰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਖੋਖਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਪੁਲੀਸ ਵੈਨ ’ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/jaipur/rajasthan-gangster-escapes-after-attack-on-police-vehicle/|title=Rajasthan: Gangster escapes after attack on police vehicle|date=4 September 2015|work=The Indian Express|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116030659/http://indianexpress.com/article/cities/jaipur/rajasthan-gangster-escapes-after-attack-on-police-vehicle/|archive-date=16 November 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/the-story-behind-bollywood-style-escape-of-dreaded-rajasthan-gangster-anandpal/1/465317.html|title=The story behind Bollywood-style escape of dreaded Rajasthan gangster Anandpal|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628020456/http://indiatoday.intoday.in/story/the-story-behind-bollywood-style-escape-of-dreaded-rajasthan-gangster-anandpal/1/465317.html|archive-date=28 June 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://khabar.ndtv.com/news/india/rajasthan-gangsters-freed-from-police-clutches-after-aides-fired-at-police-van-1213954|title=राजस्थान : पुलिस वैन पर गोलियां चलाकर छुड़ा ले गए टॉप गैंगस्टर को|work=NDTVIndia|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116023231/https://khabar.ndtv.com/news/india/rajasthan-gangsters-freed-from-police-clutches-after-aides-fired-at-police-van-1213954|archive-date=16 November 2017}}</ref> ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਕਦ ਇਨਾਮ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਰੱਖਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati/story-iZxeiIaQvotTxNwPZmT3UM.html|title=Anandpal Singh: The gangster whose name struck terror in Shekhawati|date=25 June 2017|work=hindustantimes.com/|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709140741/http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati/story-iZxeiIaQvotTxNwPZmT3UM.html|archive-date=9 July 2017|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati/story-iZxeiIaQvotTxNwPZmT3UM.html "Anandpal Singh: The gangster whose name struck terror in Shekhawati"]. ''hindustantimes.com/''. 25 June 2017. [https://web.archive.org/web/20170709140741/http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati/story-iZxeiIaQvotTxNwPZmT3UM.html Archived] from the original on 9 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 July</span> 2017</span>.</cite></ref><ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/india-news/criminal-escapes-while-on-way-to-court-in-rajasthan-1213948|title=Shots Fired, Cops Drugged: Bollywood-Style Escape of Rajasthan Gangster|last=Kumari Singh|first=Harsha|date=4 September 2015|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703050914/http://www.ndtv.com/india-news/criminal-escapes-while-on-way-to-court-in-rajasthan-1213948|archive-date=3 July 2017|publisher=[[NDTV]]}}</ref> ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Think-tank-sharp-shooter-of-Anand-Pal-Singhs-gang-arrested-by-ATS/articleshow/53587104.cms|title=Think tank, sharp shooter of Anand Pal Singh's gang arrested by ATS – Times of India|work=The Times of India|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170412020552/http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Think-tank-sharp-shooter-of-Anand-Pal-Singhs-gang-arrested-by-ATS/articleshow/53587104.cms|archive-date=12 April 2017}}</ref> ਪੁਲਸ ਹਿਰਾਸਤ 'ਚੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਨੰਦਪਾਲ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪੁਲਸ ਟੀਮ ਨੇ ਗੁੱਢਾ ਭਗਵਾਨਦਾਸ 'ਚ ਉਸ ਦੀ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। === ਦੋਸ਼ === ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। "ਅਨੰਦਪਾਲ ਦਾ ਭਰਾ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ 2001 ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਰਾ ਵਿੱਕੀ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਭਗੌੜਾ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਆਮਦਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਕਰੀਬ 20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 'ਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜੋ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਧੀ ਪੁਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਿੰਗੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ। ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, "ਜੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਪੌਸ਼ ਕਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦੋ ਫਲੈਟ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਕੀਮਤ 60 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 370 ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ," ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁਚਮਨ, ਜੈਪੁਰ, ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ, ਸੀਕਰ ਅਤੇ ਚੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਕਈ 'ਬੇਨਾਮੀ' ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਕਰਾਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਨ ਵੀ ਹੈ। === ਜੀਵਨ ਢੰਗ === ਆਨੰਦਪਾਲ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਅਕਸਰ ਆਤਮ-ਬਲੀਦਾਨ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਂਗ ਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਬਲਵੀਰ ਬਨੂਦਾ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=2006 में गोदारा हत्याकांड से चर्चा में आया था गैंगस्टर आनंदपाल – Gangster anandpal encountered by rajasthan police |url=http://www.patrika.com/news/miscellenous-india/gangster-anandpal-encountered-by-rajasthan-police-1608482/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630095359/http://www.patrika.com/news/miscellenous-india/gangster-anandpal-encountered-by-rajasthan-police-1608482/ |archive-date=30 June 2017 |access-date=11 July 2017 |website=www.patrika.com |language=en}}</ref> ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਕਤਲ, ਡਕੈਤੀ ਅਤੇ ਜਬਰੀ ਵਸੂਲੀ ਸਮੇਤ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/c-10-anandpal-seacret-farm-house-jp0980-NOR.html|title=इस गैंगस्टर के फार्म हाउस में है तहखाना, पिंजरे में कैद करता था लोगों को|date=25 June 2017|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|language=en}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ [[ਰੋਬਿਨ ਹੁੱਡ|ਰੌਬਿਨ ਹੁੱਡ ਦੀ]] ਛਵੀ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਯੂ-ਟਿਊਬ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਅੱਪਲੋਡ ਉਸ ਦੀ ਨਿਡਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html|title=जानिए, क्यों आनंदपाल जैसे गैंगस्टर के लिए धड़कता है राजपूतों का दिल? Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713100150/http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html|archive-date=13 July 2017|language=hi}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html "जानिए, क्यों आनंदपाल जैसे गैंगस्टर के लिए धड़कता है राजपूतों का दिल? Jurm"]. ''aajtak.intoday.in'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20170713100150/http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html Archived] from the original on 13 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref><ref>{{Cite news|url=http://rajasthanaajkal.com/%E0%A4%86%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%B9-%E0%A4%AA%E0%A4%B0-%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%97%E0%A5%80-%E0%A5%9E%E0%A4%BF%E0%A4%B2/|title=आनंदपाल सिंह पर बनेगी फ़िल्म|date=9 July 2017|work=Rajasthan Aajkal|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723202049/http://rajasthanaajkal.com/%E0%A4%86%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%B9-%E0%A4%AA%E0%A4%B0-%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%97%E0%A5%80-%E0%A5%9E%E0%A4%BF%E0%A4%B2/|archive-date=23 July 2017|language=Hindi}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/the-siege-of-saanvrad-how-death-of-a-gangster-has-turned-a-small-rajasthan-village-into-a-war-zone/story-Y9yOcVrl8OVfhXjxExOb0O.html|title=The siege of Saanvrad: How death of a gangster has turned a small Rajasthan village into a war zone|date=12 July 2017|work=hindustantimes.com/|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714115708/http://www.hindustantimes.com/jaipur/the-siege-of-saanvrad-how-death-of-a-gangster-has-turned-a-small-rajasthan-village-into-a-war-zone/story-Y9yOcVrl8OVfhXjxExOb0O.html|archive-date=14 July 2017|language=en}}</ref><ref>{{Citation |last=Banna ka channel |title=Anandpal singh in dance styles |date=9 September 2015 |url=https://www.youtube.com/watch?v=yYebb3br3VU |access-date=12 July 2017}}</ref> ਕਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ, ਕਾਲੀ ਟੋਪੀ, ਮੁੱਛਾਂ, ਦਾੜ੍ਹੀ, ਚਮੜੇ ਦੀ ਜੈਕਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਠੋਸ ਸਰੀਰਕ ਦਿੱਖ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਗੈਂਗਸਟਰ ਵਰਗੀ ਸੀ।<ref>{{Citation |last=IndiaTV |title=Anuradha Chaudhary: Story of Real Life 'Revolver Rani' |date=4 April 2016 |url=https://www.youtube.com/watch?v=u0yNL4_DiSw |access-date=12 July 2017}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndiaTV2016">IndiaTV (4 April 2016), [https://www.youtube.com/watch?v=u0yNL4_DiSw ''Anuradha Chaudhary: Story of Real Life 'Revolver Rani''']<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">12 July</span> 2017</span></cite></ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/raj-sik-omc-lady-don-anuradha-choudhary-in-anandpal-case-5209817-pho.html|title=लेडी DON के नाम से फेमस है ये लड़की, किडनेपिंग करने में एक्सपर्ट|date=31 December 2015|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170508173625/http://www.bhaskar.com/news/raj-sik-omc-lady-don-anuradha-choudhary-in-anandpal-case-5209817-pho.html|archive-date=8 May 2017|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bhaskar.com/news/raj-sik-omc-lady-don-anuradha-choudhary-in-anandpal-case-5209817-pho.html "लेडी DON के नाम से फेमस है ये लड़की, किडनेपिंग करने में एक्सपर्ट"]. ''dainikbhaskar''. 31 December 2015. [https://web.archive.org/web/20170508173625/http://www.bhaskar.com/news/raj-sik-omc-lady-don-anuradha-choudhary-in-anandpal-case-5209817-pho.html Archived] from the original on 8 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 July</span> 2017</span>.</cite></ref> === ਰੌਬਿਨ ਹੁੱਡ ਢੰਗ === ਆਨੰਦਪਾਲ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ, ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Cops working on breaking Anandpal's 'Robinhood' image – City-Jaipur – News {{!}} News Syndication {{!}} Content Syndication |url=http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=0pmKcX2xOHHjO3dPulsPIndaulQesgBz3dPuls6yRGhl0i9d0dQcw= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180404185128/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=0pmKcX2xOHHjO3dPulsPIndaulQesgBz3dPuls6yRGhl0i9d0dQcw= |archive-date=4 April 2018 |access-date=13 July 2017 |website=dnasyndication.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=0pmKcX2xOHHjO3dPulsPIndaulQesgBz3dPuls6yRGhl0i9d0dQcw= "Cops working on breaking Anandpal's 'Robinhood' image – City-Jaipur – News | News Syndication | Content Syndication"]. ''dnasyndication.com''. [https://web.archive.org/web/20180404185128/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=0pmKcX2xOHHjO3dPulsPIndaulQesgBz3dPuls6yRGhl0i9d0dQcw= Archived] from the original on 4 April 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite></ref> ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਰੋਬਿਨ ਹੁੱਡ]] -ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਘੱਟ ਆਮਦਨੀ ਵਾਲੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.opinionpost.in/gangster-anandpal-as-robin-hood-for-rajputs/|title=राजपूत समाज के आंदोलनकारियों का 'रॉबिनहुड' था आनंदपाल ! – Opinion Post|date=13 July 2017|work=Opinion Post|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723091211/http://www.opinionpost.in/gangster-anandpal-as-robin-hood-for-rajputs/|archive-date=23 July 2017|language=en-GB}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.opinionpost.in/gangster-anandpal-as-robin-hood-for-rajputs/ "राजपूत समाज के आंदोलनकारियों का 'रॉबिनहुड' था आनंदपाल ! – Opinion Post"]. ''Opinion Post''. 13 July 2017. [https://web.archive.org/web/20170723091211/http://www.opinionpost.in/gangster-anandpal-as-robin-hood-for-rajputs/ Archived] from the original on 23 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite news|url=https://enewsroom.in/die-violence-anand-pal-encounter/|title=One dies, 21 injured as violence erupts over Anand Pal encounter – enewsroom|date=13 July 2017|work=enewsroom|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044751/https://enewsroom.in/die-violence-anand-pal-encounter/|archive-date=21 August 2017|language=en-US}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://enewsroom.in/die-violence-anand-pal-encounter/ "One dies, 21 injured as violence erupts over Anand Pal encounter – enewsroom"]. ''enewsroom''. 13 July 2017. [https://web.archive.org/web/20170821044751/https://enewsroom.in/die-violence-anand-pal-encounter/ Archived] from the original on 21 August 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite news|url=http://udaipurtimes.com/rajasthan-celebrates-encounter-gangster-anand-pal/|title=Rajasthan celebrates the ENCOUNTER of gangster Anand Pal {{!}} UdaipurTimes.com|date=25 June 2017|work=UdaipurTimes.com|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628073138/http://udaipurtimes.com/rajasthan-celebrates-encounter-gangster-anand-pal/|archive-date=28 June 2017|language=en-GB}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://udaipurtimes.com/rajasthan-celebrates-encounter-gangster-anand-pal/ "Rajasthan celebrates the ENCOUNTER of gangster Anand Pal | UdaipurTimes.com"]. ''UdaipurTimes.com''. 25 June 2017. [https://web.archive.org/web/20170628073138/http://udaipurtimes.com/rajasthan-celebrates-encounter-gangster-anand-pal/ Archived] from the original on 28 June 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|title=सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|archive-date=20 July 2017|language=hi}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html "सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm"]. ''aajtak.intoday.in'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html Archived] from the original on 20 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 July</span> 2017</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html|title=Who is Anandpal Singh and why Rajputs in Rajasthan erupted in anger at his killing?|date=13 July 2017|work=hindustantimes.com/|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713110319/http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html|archive-date=13 July 2017|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html "Who is Anandpal Singh and why Rajputs in Rajasthan erupted in anger at his killing?"]. ''hindustantimes.com/''. 13 July 2017. [https://web.archive.org/web/20170713110319/http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html Archived] from the original on 13 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite></ref> === ਪੋਪੁਲਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ === ਕ੍ਰਾਈਮ ਪੈਟਰੋਲ ਡਾਇਲ 100 - Ep 686 - ਪੂਰਾ ਐਪੀਸੋਡ - 8 ਜਨਵਰੀ 2018 (ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।) Zee5 ਦੀ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਰੰਗਬਾਜ਼ ਫਿਰਸੇ'' ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, 2019 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾਕਾਰ [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]] ਨੇ ਅਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 December 2019 |title='रंगबाज फिर से' Review: राजस्थान के उस गैंगस्टर की कहानी, जिसने राजनीति हिला दी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/film-review/story/rangbaaz-phirse-review-in-hindi-jimmy-sheirgill-and-gul-panag-crime-drama-tmov-994355-2019-12-23 |access-date=2020-10-06 |website=Aaj Tak |language=hi}}</ref> == ਰੁਚੀਆਂ == ਉਹ [[ਨਾਵਲ|ਨਾਵਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ''ਸੁਪਰ ਬ੍ਰੇਨ'' ਅਤੇ ''ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਪਾਈ ਨੂੰ'' ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ [[ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ]] ਵਿੱਚ ਇਨਕਾਉਂਟਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਭਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://daily.bhaskar.com/news/TOP-anand-pal-singh-encounter-5571569-PHO.html?seq=3|title=Pictures of Notorious Gangster Anand Pal Singh's Dead Body Surface Online; Here's The Reality of the Photos Going Viral|last=Philip|first=Jasmine|date=10 April 2017|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324162506/https://daily.bhaskar.com/news/TOP-anand-pal-singh-encounter-5571569-PHO.html?seq=3|archive-date=24 March 2018|publisher=[[Dainik Bhaskar]]}}</ref> == ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ == ਮਈ 2017 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪਾਲ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। <ref name=":6">{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|title=सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|archive-date=20 July 2017|language=hi}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html "सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm"]. ''aajtak.intoday.in'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html Archived] from the original on 20 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 July</span> 2017</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਕਲਿਆਣ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਤੋਂ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ <ref name=":28">{{Cite news|url=http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/opinion/question-raised-over-gangster-anand-pal-singh-encounter-2611535.html|title=आनंदपाल एनकाउंटर: कुछ सवाल जिनके जवाब भी तलाशे जाने चाहिए|access-date=14 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714022214/http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/opinion/question-raised-over-gangster-anand-pal-singh-encounter-2611535.html|archive-date=14 July 2017}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/opinion/question-raised-over-gangster-anand-pal-singh-encounter-2611535.html "आनंदपाल एनकाउंटर: कुछ सवाल जिनके जवाब भी तलाशे जाने चाहिए"]. [https://web.archive.org/web/20170714022214/http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/opinion/question-raised-over-gangster-anand-pal-singh-encounter-2611535.html Archived] from the original on 14 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 July</span> 2017</span>.</cite></ref> ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਗੂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। <ref name=":6" /> ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੇ ਵਕੀਲ ਏਪੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਜੱਜ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਹੇਠ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਨੰਦਪਾਲ ਨੇ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਨੰਦਪਾਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਲਵੀਰ ਬਨੂਦਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜੂ ਥੇਠ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਦਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਫਰਾਰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਕੀਲ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੁਲੀਸ ਉਸ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। <ref name=":6" /> == ਮੌਤ == === ਸਰਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀ === ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 24 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਚੁਰੂ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਮਾਲਸਰ ਵਿਖੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਐਂਟੀ-ਟੈਰਰਿਸਟ ਸਕੁਐਡ (ਭਾਰਤ) ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-rajasthan-s-most-wanted-gangster-killed-in-police-encounter/story-apNrulyulM6U7eeznkfkGO.html|title=Anandpal Singh, Rajasthan's most-wanted gangster killed in police encounter|last=Mukherjee|first=Deepa|date=25 June 2017|work=[[Hindustan Times]]|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704095346/http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-rajasthan-s-most-wanted-gangster-killed-in-police-encounter/story-apNrulyulM6U7eeznkfkGO.html|archive-date=4 July 2017}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.newsnation.in/india-news/rajasthan-notorious-gangster-anandpal-singh-killed-in-encounter-article-175144.html|title=Notorious gangster Anandpal Singh killed in encounter with Rajasthan Police|date=25 June 2017|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625071058/http://www.newsnation.in/india-news/rajasthan-notorious-gangster-anandpal-singh-killed-in-encounter-article-175144.html|archive-date=25 June 2017|publisher=[[News Nation]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=आनंदपाल ने औरतों को आगे कर हो हल्ला मचाना कर दिया था शुरू – Gangster Anand Pal Singh and Aanadpal encounter Latest News Updates |url=http://www.patrika.com/news/lucknow/gangster-anand-pal-singh-and-aanadpal-encounter-latest-news-updates-1609484/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703045136/http://www.patrika.com/news/lucknow/gangster-anand-pal-singh-and-aanadpal-encounter-latest-news-updates-1609484/ |archive-date=3 July 2017 |access-date=11 July 2017 |website=www.patrika.com |language=en}}</ref> ]। <ref>{{Cite web |title=आनंदपाल ने औरतों को आगे कर हो हल्ला मचाना कर दिया था शुरू – Gangster Anand Pal Singh and Aanadpal encounter Latest News Updates |url=http://www.patrika.com/news/lucknow/gangster-anand-pal-singh-and-aanadpal-encounter-latest-news-updates-1609484/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703045136/http://www.patrika.com/news/lucknow/gangster-anand-pal-singh-and-aanadpal-encounter-latest-news-updates-1609484/ |archive-date=3 July 2017 |access-date=11 July 2017 |website=www.patrika.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://khabar.ndtv.com/news/jaipur/criminal-anandpal-singh-carrying-rs-5-lakh-reward-on-head-killed-in-encounter-1716590|title=राजस्थान : पुलिस मुठभेड़ में मारा गया पांच लाख का इनामी अपराधी आनंदपाल|work=NDTVIndia|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703222354/https://khabar.ndtv.com/news/jaipur/criminal-anandpal-singh-carrying-rs-5-lakh-reward-on-head-killed-in-encounter-1716590|archive-date=3 July 2017}}</ref> <ref name=":10">{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/RAJ-SIK-OMC-no-entry-in-anandpal-village-5643098-PHO.html|title=इस गैंगस्टर के गांव में लगे हैं ऐसे बैनर-पोस्टर, नेताओं की एंट्री पर है रोक|date=11 July 2017|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121020/https://www.bhaskar.com/news/RAJ-SIK-OMC-no-entry-in-anandpal-village-5643098-PHO.html|archive-date=19 January 2019|language=en}}</ref> === ਜਨਤਕ ਕਹਾਣੀ === ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। <ref name=":3">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/anandpal-encounter-karni-sena-demands-cbi-probe-by-july-12/|title=Anandpal encounter: Karni Sena demands CBI probe by July 12|date=9 July 2017|work=The Indian Express|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709171440/http://indianexpress.com/article/india/anandpal-encounter-karni-sena-demands-cbi-probe-by-july-12/|archive-date=9 July 2017|language=en-US}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://indianexpress.com/article/india/anandpal-encounter-karni-sena-demands-cbi-probe-by-july-12/ "Anandpal encounter: Karni Sena demands CBI probe by July 12"]. ''The Indian Express''. 9 July 2017. [https://web.archive.org/web/20170709171440/http://indianexpress.com/article/india/anandpal-encounter-karni-sena-demands-cbi-probe-by-july-12/ Archived] from the original on 9 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 July</span> 2017</span>.</cite></ref> <ref name=":19">{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html|title=जानिए, क्यों आनंदपाल जैसे गैंगस्टर के लिए धड़कता है राजपूतों का दिल? Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713100150/http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html|archive-date=13 July 2017|language=hi}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html "जानिए, क्यों आनंदपाल जैसे गैंगस्टर के लिए धड़कता है राजपूतों का दिल? Jurm"]. ''aajtak.intoday.in'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20170713100150/http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html Archived] from the original on 13 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> <ref name=":4">{{Cite web |title=4 दिन से पड़ा है Anand Pal Singh का शव, Gangster की पत्नी से पुलिस ने कहा 24 घंटे में ले जाओ वरना... – Anand Pal Singh Gangster Rajasthan Patrika |url=http://www.patrika.com/news/agra/anand-pal-singh-gangster-rajasthan-patrika-1610828/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703193915/http://www.patrika.com/news/agra/anand-pal-singh-gangster-rajasthan-patrika-1610828/ |archive-date=3 July 2017 |access-date=11 July 2017 |website=www.patrika.com |language=en}}</ref> <ref name=":5">{{Cite news|url=https://satyagrah.scroll.in/article/107873/gangster-anand-pal-rajasthan-encounter-problems-govt|title=क्यों इस कुख्यात गैंगस्टर का एनकाउंटर वसुंधरा सरकार के लिए राहत भी लाया है और आफत भी|last=आकोदिया|first=अवधेश|work=सत्याग्रह|access-date=11 July 2017|language=hi-IN|archive-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425015542/https://satyagrah.scroll.in/article/107873/gangster-anand-pal-rajasthan-encounter-problems-govt|url-status=dead}}</ref> ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੀ ਭੈਣ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਨੰਦਪਾਲ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਵਸੁੰਧਰਾ ਰਾਜੇ]] ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਗੁਲਾਬ ਚੰਦ ਕਟਾਰੀਆ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰ, ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। <ref name=":6"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Anandpal-Singh ਆਨੰਦਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ] ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ '<nowiki/>]]'' ਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ * [https://khabar.ndtv.com/topic/anand-pal-singh ਆਨੰਦਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[ਐਨਡੀਟੀਵੀ|NDTV '<nowiki/>]]'' ਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ * [http://hindi.news18.com/tag/anandpal-singh/ ਆਨੰਦਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130074722/https://hindi.news18.com/tag/anandpal-singh/ |date=2024-11-30 }} ''NEWS18 India ''' ਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]] 7iy6lkznhvy4fpnca0tg71ipw566d8e 0 182907 836223 768580 2026-04-02T15:24:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836223 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਲਤਾਨਾ ਜ਼ਫਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sultana Zafar;''' 21 ਫਰਵਰੀ 1955 – 16 ਜੁਲਾਈ 2021) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ।<ref name="24NewsHD">{{Cite web |date=2 September 2021 |title=Veteran actress Sultana Zafar passes away |url=https://www.24newshd.tv/16-Jul-2021/veteran-actress-sultana-zafar-passes-away |website=24 News HD }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸੁਲਤਾਨਾ ਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=15 October 2021 |title=Actor Sultana Zafar passes away at age 66 |url=https://dailytimes.com.pk/792565/actor-sultana-zafar-passes-away-at-age-66 |website=Daily Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 January 2021 |title=Classic TV serials Dhoop Kinare, Taanhaiyaan to be aired in Saudi Arabia |url=https://en.dailypakistan.com.pk/04-Apr-2019/classic-tv-serials-dhoop-kinare-taanhaiyaan-to-be-aired-in-saudi-arabia |website=Daily Pakistan}}</ref> ਉਹ ਨਾਟਕਾਂ ''ਮੁਨਕੀਰ'', ''ਅਨਾ'', ''ਜ਼ਿਦ'' ਅਤੇ ''ਤਨਹਾਈਆਂ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=13 November 2021 |title=Veteran actress Sultana Zafar dies at 66 |url=https://www.thenews.com.pk/latest/865051-veteran-actress-sultana-zafar-dies-at-66 |website=The News International}}</ref> ਉਹ ਆਪਣਾ ਬੁਟੀਕ ''ਆਰਮਾਲੇ ਸਟੂਡੀਓ'' ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=4 December 2021 |title=Veteran actress Sultana Zafar passes away |url=https://www.geo.tv/latest/360347-veteran-actress-sultana-zafar-passes-away |website=Geo News}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 October 2021 |title=Pakistani celebrities who passed away in 2021 |url=https://en.dailypakistan.com.pk/16-Oct-2021/pakistani-celebrities-who-passed-away-in-2021 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117173356/https://en.dailypakistan.com.pk/16-Oct-2021/pakistani-celebrities-who-passed-away-in-2021 |url-status=dead }}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸੁਲਤਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 1955 ਵਿੱਚ 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="PakistanTelevisionCorporation">{{Cite journal|date=4 June 2013|title=سلطانہ ظفر کا انٹرویو}}</ref> ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਸੁਲਤਾਨਾ ਕਰਾਚੀ ਪੀਟੀਵੀ ਸੈਂਟਰ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="TheNewsInternational">{{Cite web |date=25 July 2021 |title=Remembering the best |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/866852-remembering-the-best |website=The News International}}</ref> ਸੁਲਤਾਨਾ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਵਿਵਹਾਰ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਡਾਇਲਾਗ ਡਿਲੀਵਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੰਭੀਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="TheExpressTribune">{{Cite web |date=1 December 2021 |title=Industry mourns the passing of Sultana Zafar |url=https://tribune.com.pk/story/2311056/industry-mourns-the-passing-of-sultana-zafar |website=The Express Tribune}}</ref> ਸੁਲਤਾਨਾ ਨੇ 1970, 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਅਖਰੀ ਚੱਟਨ'', ''ਅਰੂਸਾ'', ''ਖਲਾ ਖੈਰਾਨ'' ਅਤੇ ''ਆਂਗਨ ਤੇਰਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=24 October 2021 |title=Tanhaiyaan fame Sultana Zafar passes away |url=https://www.samaa.tv/entertainment/2021/07/tanhaiyaan-fame-sultana-zafar-passes-away |website=Samaa TV}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2021 |title=اداکارہ سلطانہ ظفر امریکا میں انتقال کر گئیں |url=https://urdu.dunyanews.tv/index.php/ur/Entertainment/611024 |website=Dunya News}}</ref> ਉਹ ''ਅਖਰੀ ਚਟਨ'', ''ਨਾਦਾਨ ਨਾਦੀਆ'', ''ਆਨਾ'', ''ਜ਼ੀਨਤ'', ''ਤਨਹਾਈਆਂ'' ਅਤੇ ''ਬਾਬਰ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=20 June 2022 |title=ٹی وی ڈراموں کی چند مقبول مائیں |url=https://jang.com.pk/news/740631 |website=Daily Jang News}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 March 2021 |title=Why Haseena Moin's women will live forever |url=https://tribune.com.pk/article/97341/why-haseena-moins-women-will-live-forever |website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 February 2021 |title=Veteran actress Sultana Zafar passes away |url=https://www.thenews.com.pk/print/865384-veteran-actress-sultana-zafar-passes-away |website=The News International}}</ref> ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਰੁ ਬਾਰੂ'', ''ਜ਼ਿਦ'', ''ਹੱਕ ਮੇਹਰ'', ''ਵੋਹ'' ਅਤੇ ''ਮੁਨਕੀਰ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 August 2021 |title=11 Pakistani dramas you can't miss this year! |url=https://tribune.com.pk/story/853244/11-pakistani-dramas-you-cant-miss-this-year |website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 November 2021 |title=Five of the most powerful women in Pakistani dramas |url=https://www.samaa.tv/entertainment/2021/11/five-of-the-most-powerful-women-in-pakistani-dramas |website=Samaa TV}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੁਲਤਾਨਾ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਡਲਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਬੁਟੀਕ ''ਆਰਮਲੇ ਸਟੂਡੀਓ'' ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=16 July 2021 |title=Tanhaiyaan Star Sultana Zafar Passes Away |url=https://reviewit.pk/tanhaiyaan-star-sultana-zafar-passes-away |website=Pakistani Drama Story & Movie Reviews {{!}} Ratings {{!}} Celebrities {{!}} Entertainment news Portal {{!}} Reviewit.pk |language=en-US}}</ref> ਹੁਮਾ ਅਕਬਰ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਡਰਾਮੇ ''ਸ਼ਾਹੀਨ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੁਮਾ ਨੇ ਡਰਾਮਾ ''ਕਾਰਵਾਂ'', ''ਛੋਟੀ ਛੋਟੀ ਬਾਤੇਂ'' ਅਤੇ ''ਖਲੀਜ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=21 June 2022 |title=ہماری بہت پیاری فنکارہ "نائلہ جعفری" |url=https://jang.com.pk/news/962206 |website=Daily Jang News}}</ref> == ਮੌਤ == ਸੁਲਤਾਨਾ ਦੀ ਮੌਤ 69 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 16 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ [[ਟੈਕਸਸ|ਟੈਕਸਾਸ ਦੇ]] [[ਡਾਲਸ|ਡਲਾਸ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=16 July 2021 |title=Sultana Zafar passes away in US |url=https://en.dailypakistan.com.pk/16-Jul-2021/sultana-zafar-passes-away-in-us |website=Daily Pakistan}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 July 2021 |title=The Grapevine |url=https://www.dawn.com/news/1636825 |website=Dawn News}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 July 2021 |title=Sultana Zafar passes away |url=https://dailytimes.com.pk/792883/sultana-zafar-passes-away |website=Daily Times}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] r0rr5750tgcpf3c4ko1lj83kbxynodi 0 183094 836264 758480 2026-04-02T22:05:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836264 wikitext text/x-wiki '''ਹੁਮਾ ਹਮੀਦ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Huma Hameed''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ।<ref name="PakistanTelevisionCorporation">{{Cite journal|date=24 November 2011|title=ہما حمید کا انٹرویو}}</ref> ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਸਟਾਈਲਿਸ਼ ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਔਡਰੀ ਹੈਪਬਰਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਟਕਾਂ''ਤੱਕੇ ਕੀ ਆਏਗੀ ਬਾਰਾਤ'', ''ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰਹਨਾ'', ''ਜ਼ਿਦ'', ''ਐਨੀ ਕੀ ਆਏਗੀ ਬਾਰਾਤ'' ਅਤੇ ''ਜੈਸੇ ਆਪਕੀ ਮਰਜ਼ੀ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=December 16, 2023 |title="Jaisay Aapki Marzi" Episode 30: This Triggering Tale of Abuse Continues To Win Over Viewers |url=https://thebrownidentity.com/jaisay-aapki-marzi-episode-30-this-triggering-tale-of-abuse-continues-to-win-over-viewers/ |website=The Brown Identity |access-date=ਮਾਰਚ 29, 2024 |archive-date=ਮਾਰਚ 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304220912/https://thebrownidentity.com/jaisay-aapki-marzi-episode-30-this-triggering-tale-of-abuse-continues-to-win-over-viewers/ |url-status=dead }}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਹਮੀਦ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਹੌਰ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਮਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਮੀਦ ਅਖਤਰ ਇੱਕ [[ਲਿਖਾਰੀ|ਲੇਖਕ]] ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਾਦੀਆ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ।<ref name="Reviewit.pk">{{Cite web |date=24 November 2022 |title=Family of Hameed Akhtar |url=https://reviewit.pk/family-of-hameed-akhtar/ |website=Pakistani Drama Story & Movie Reviews {{!}} Ratings {{!}} Celebrities {{!}} Entertainment news Portal {{!}} Reviewit.pk |language=en-US}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਪੀਟੀਵੀ ਲਾਹੌਰ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਡਰਾਮੇ ''ਕੋਇਲ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਔਰ ਡਰਾਮਜ਼'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ [[ਅਸ਼ਫ਼ਾਕ ਅਹਿਮਦ|ਅਸ਼ਫਾਕ ਅਹਿਮਦ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=12 February 2023 |title=پی ٹی وی ڈراموں کا زوال |url=https://www.dawnnews.tv/news/106905 |website=Dawn Newspaper}}</ref> 1983 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹਸੀਨਾ ਮੋਇਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਆਸਿਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਮੀਰ ਅਤੇ ਫਾਰੂਕ ਜ਼ਮੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਡਰਾਮਾ ''ਰੋਸ਼ਨੀ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਵੀ ਖਾਨ ਅਤੇ [[ਜ਼ੈਬ ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਡਰਾਮਾ ''ਸ਼ਿਕਾਯਤੇਨ ਹਕਾਇਤੈਨ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="PakistanTelevisionCorporation1">{{Cite journal|date=6 August 2015|title=روشنی حسین معین نے لکھی ہے}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 March 2023 |title=ماضی کی تاریخی ڈراما سیریل "باادب باملاحظہ ہوشیار" |url=https://jang.com.pk/news/1129867 |website=Jang News}}</ref> ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ [[ਟੋਰਾਂਟੋ]] ਚਲੀ ਗਈ ਪਰ ਉਸਨੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ''ਤੱਕੇ ਕੀ ਆਏਗੀ ਬਾਰਾਤ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਐਨੀ ਕੀ ਆਏਗੀ ਬਾਰਾਤ ਦੇ'' ਡਰਾਮੇ [[ਮਰੀਨਾ ਖ਼ਾਨ|ਮਰੀਨਾ ਖਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀਵੀ ']] ਤੇ [[ਸਬਾ ਹਮੀਦ]], ਵਸੀਮ ਅੱਬਾਸ, [[ਕਿਰਨ ਹੱਕ]] ਅਤੇ [[ਮਿਕਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ|ਮਿਕਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ]] ਨਾਲ ਨਾਟਕ ''ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰਹੇਨਾ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਉੱਤੇ ਫਾਰਿਸ ਸ਼ਫੀ, ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਜਬੀਨ, ਮੁਨੀਬ ਬੱਟ, ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਜ਼ੈਦੀ ਅਤੇ ਸਬਾ ਫੈਜ਼ਲ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤੇ ਡਰਾਮੇ ''ਜ਼ਿਦ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਓਵੈਸ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮੀਰਾ ਫਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਬੀਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਾਰ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। 2023 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਏਆਰਵਾਈ ਡਿਜੀਟਲ 'ਤੇ ਡਰਾਮੇ ਜੈਸੇ ''ਆਪਕੀ ਮਰਜ਼ੀ'' ਵਿੱਚ [[ਦੁਰ-ਏ-ਫਿਸ਼ਨ ਸਲੀਮ|ਦੁਰਫਿਸ਼ਨ ਸਲੀਮ]], [[ਮਿਕਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ|ਮਿਕਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ]], ਕਿਰਨ ਮਲਿਕ, [[ਜਾਵੇਦ ਸ਼ੇਖ]], ਹੀਰਾ ਉਮਰ ਅਤੇ ਅਲੀ ਤਾਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਉਸਦੀ ਭੈਣ [[ਸਬਾ ਹਮੀਦ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਇਲਾ ਜ਼ੇਹਰਾ ਜਾਫਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=1 November 2023 |title=Jaise Aapki Marzi: Alizeh Has Her Finger On The Pulse Of The Gen Z Feminist Soul! |url=https://fuchsiamagazine.com/jaise-aapki-marzi-alizeh-has-her-finger-on-the-pulse-of-the-gen-z-feminist-soul/ |website=FUCHSIA Magazine }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਅਲੀਜ਼ੇ ਦੀ ਦਿਆਲੂ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਸ਼ਗੁਫਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |date=29 October 2023 |title=The Week That Was |url=https://www.dawn.com/news/1784042/the-tube |website=Dawn News}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਹੁਮਾ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਮਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਹਮੀਦ ਅਖਤਰ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ [[ਸਬਾ ਹਮੀਦ]] ਅਤੇ ਲਾਲਰੁਖ ਹਮੀਦ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=17 January 2022 |title=حمید اختر نے ہمیشہ قلم و قرطاس کی حرمت کیلئے کام کیا: صبا حمید |url=https://www.nawaiwaqt.com.pk/03-Dec-2012/150778 |website=Nawa-i-Waqt }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=12 April 2023 |title=صدارتی تمغہ برائے حسن کارکردگی۔ حمید اختر |url=https://www.tareekhepakistan.com/detail?title_id=2700&dtd_id=2577 |website=Tareekh-e-Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417110543/https://www.tareekhepakistan.com/detail?title_id=2700&dtd_id=2577 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Instagram|humahamidofficial}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]] rsdnrqro2lnke1cxfoaou0p2q4si97n 0 183112 836263 816148 2026-04-02T21:57:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836263 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹੀਰਾ ਉਮਰ | image = | caption = | native_name = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=y|1998|09|26}} | birth_place = [[ਲਾਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ | education = ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਸਟਰ | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]] | years_active = 2020 – ਮੌਜੂਦ | known_for = | spouse = | relatives = }} '''ਹੀਰਾ ਉਮਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Hira Umer''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ ARY ਡਿਜੀਟਲ ਦੇ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲ ਮੇਰੀ ਹਮਸਫਰ ਅਤੇ ਜੈਸੇ ਆਪਕੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ARY ਡਿਜੀਟਲ ਦੇ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲ "ਬਰਨਜ਼ ਰੋਡ ਕੇ ਰੋਮੀਓ ਜੂਲੀਅਟ" ਵਿੱਚ [[ਇਕਰਾ ਅਜ਼ੀਜ਼]] ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਰਾਉਣੀ-ਕਾਮੇਡੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ''ਊਧਮ ਪਾਠਕ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਫੈਜ਼ਾਨ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ। ਉਸਨੇ ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੀ 'ਐ ਮੁਸ਼ੱਤ-ਏ-ਖਾਕ' ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ''ਦਿ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਸ਼ੋਅ'' ਅਤੇ ''ਕਿਆ ਕਰੇਗਾ ਕਾਜ਼ੀ'' ਵਰਗੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref name="hira">{{Cite web |title=Hira Umer - Strong, Smart & Spirited {{!}} Cover Story - MAG THE WEEKLY |url=https://magtheweekly.com/detail/13282-hira-umer-strong-smart-spirited |access-date=2021-10-01 |website= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-07-13 |title=Faizan Sheikh and Hira Umer starrer film 'Udham Patakh' all set to release on Eidul Azha |url=https://dailytimes.com.pk/790420/faizan-sheikh-and-hira-umer-starrer-film-udham-patakh-all-set-to-release-on-eidul-azha/ |access-date=2021-09-20 |website=Daily Times |language=en-US |archive-date=2021-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001191156/https://dailytimes.com.pk/790420/faizan-sheikh-and-hira-umer-starrer-film-udham-patakh-all-set-to-release-on-eidul-azha/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Faizan Sheikh and Hira Umer starrer 'Udham Patakh' will have you laughing from behind your sofa {{!}} Fab Fun Find - MAG THE WEEKLY |url=http://magtheweekly.com/detail/12740-faizan-sheikh-and-hira-umer-starrer-udham-patakh-will-have-you-laughing-from-behind-your-sofa |access-date=2021-10-01 |website= |language=en}}</ref> ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੀਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਕਈ ਟੀਵੀ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਲਈ ਰੈਂਪ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-07-12 |title=Faizan Sheikh & Hira Umer starrer film Udham Patakh all set to release on Eidul Adha |url=https://www.24newshd.tv/12-Jul-2021/faizan-sheikh-hira-umer-starrer-film-udham-patakh-all-set-to-release-on-eidul-adha |access-date=2021-10-01 |website=[[24 News HD|24 News]] |language=en |archive-date=2021-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001193257/https://www.24newshd.tv/12-Jul-2021/faizan-sheikh-hira-umer-starrer-film-udham-patakh-all-set-to-release-on-eidul-adha |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=dwrfeftefr |url=https://magtheweekly.com/detail/14068-60-seconds-with-hira-umer |access-date=2022-04-03 |website=magtheweekly.com |language=en}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਨੈੱਟਵਰਕ |- | 2021 | ''ਐ ਮੁਸ਼ਤ-ਏ-ਖਾਕ'' | ਰਿਦਾ | ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ | ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ |- | 2022 | ''ਦਿਖਾਵਾ ਸੀਜ਼ਨ 2'' | ਸਾਨੀਆ | ''ਅਹਿਸਾਸ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ | ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ <ref name="hira"/> ਏ |- | 2022 | ''ਦਿਲ ਭਟਕੇ'' | ਰਾਮਾ | ਲੀਡ ਰੋਲ | ਟੀਵੀ ਵਨ |- | 2022 | ''ਮੇਰੇ ਹਮਸਫਰ'' | ਮਰੀਅਮ ਨਫੀਸ ਅਹਿਮਦ | ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ | ARY ਡਿਜੀਟਲ |- | 2023 | ''ਨੂਰ'' | ਸੋਨੀਆ | ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ | ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਮਨੋਰੰਜਨ |- | 2023 | ''ਮੇਰੀ ਹੀ ਰਹਿਨਾ'' | ਰਮਸ਼ਾ | ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ | ARY ਡਿਜੀਟਲ |- | 2023 | ''ਜੈਸੇ ਆਪਕੀ ਮਰਜ਼ੀ'' | ਰਮਜ਼ਾ | ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ | ARY ਡਿਜੀਟਲ |- | 2024 | ''ਬਰਨਜ਼ ਰੋਡ ਕੇ ਰੋਮੀਓ ਜੂਲੀਅਟ'' | ਜ਼ਰਾ | ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ | ARY ਡਿਜੀਟਲ |} === ਫਿਲਮ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2021 | ''ਊਧਮ ਪਟਾਖ'' | ਲੀਡ ਰੋਲ | ਅਬੂ ਅਲੀਹਾ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮ |- | 2022 | ''ਫੁੱਲ ਫਰਾਈ'' | ਸੋਨੀਆ | ARY ਡਿਜੀਟਲ ਦੀ ਈਦ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਟਵਿਟਰ|itsHiraUmer}} * {{Instagram|hiraumerofficial}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] rax0opfnvknuwqfj91nro3ku9m7e8kz 0 184340 836261 773877 2026-04-02T21:39:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836261 wikitext text/x-wiki '''ਹਿਮਾਲੀ ਸਯੁਰੰਗੀ ਰਣਵੀਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Himali Sayurangi Ranaweera;''' ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ [[:si:හිමාලි සයුරංගි|හිමාලි සයුරංගි]] ) [ [[ਸਿੰਹਾਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਹਲਾ]] ]), ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ, ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=May be girlfriend for a while longer |url=https://www.divaina.com/2011/07/24/cineart05.html |access-date=13 July 2020 |publisher=Divaina |archive-date=4 ਅਗਸਤ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804031429/http://www.divaina.com/2011/07/24/cineart05.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਦੇਵੇਨੀ ਇਨਿਮਾ'' ਵਿੱਚ ਉਦੇਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਲਾਤਮਕ ਕਰੀਅਰ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਡਾਂਸ, ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਡਬਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="udeni">{{Cite web |title=It is difficult to maintain popularity - Himali Sayurangi |url=http://www.dinamina.lk/2018/12/04/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9C/64699/%E0%B6%A2%E0%B6%B1%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B6%BA-%E0%B6%BB%E0%B6%B3%E0%B7%80%E0%B7%8F-%E0%B6%9C%E0%B7%90%E0%B6%B1%E0%B7%93%E0%B6%B8-%E0%B6%85%E0%B6%B4%E0%B7%84%E0%B7%83%E0%B7%94%E0%B6%BA%E0%B7%92-%E0%B7%84%E0%B7%92%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B7%92-%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%94%C2%AD%E0%B6%BB%E0%B6%82%E0%B6%9C%E0%B7%92 |access-date=13 July 2020 |publisher=Dinamina |archive-date=13 ਜੁਲਾਈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713212755/http://www.dinamina.lk/2018/12/04/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9C/64699/%E0%B6%A2%E0%B6%B1%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B6%BA-%E0%B6%BB%E0%B6%B3%E0%B7%80%E0%B7%8F-%E0%B6%9C%E0%B7%90%E0%B6%B1%E0%B7%93%E0%B6%B8-%E0%B6%85%E0%B6%B4%E0%B7%84%E0%B7%83%E0%B7%94%E0%B6%BA%E0%B7%92-%E0%B7%84%E0%B7%92%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B7%92-%E0%B7%83%E0%B6%BA%E0%B7%94%C2%AD%E0%B6%BB%E0%B6%82%E0%B6%9C%E0%B7%92 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ''ਲਾਮਾ ਪੀਟੀਆ'' ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਰੂਪਵਾਹਨੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ''ਪੇਹੇਬਾਰਾ ਅਹਾਸਾ'', ''ਨਾਦੁਨ ਉਯਾਨਾ'' ਅਤੇ ''ਨੁਗਾ ਸੇਵਾਨਾ'' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=In life, I'm very happy - Himali Sayurangi |url=http://www.lankadeepa.lk/latest_news/-ජීවිතේ--මම-හරි-සතුටින්-/1-486369 |access-date=13 July 2020 |publisher=Lankadeepa}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gossips are not true |url=http://gossips.lkactress.com/2010/11/13/gossips-are-not-true-himali-sayurangi/ |access-date=13 July 2020 |publisher=lkactress}}</ref> ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਦਾਕਾਰੀ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹਰਬਰਟ ਰੰਜੀਤ ਪੀਰਿਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਵਾਦੀਆ'' ਦੁਆਰਾ ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਮੌਕਾ ਸਾਥੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੁਰੰਗੀ ਰੁਵਨਮਾਲੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref name="sayuran">{{Cite web |title=I received lot of opportunities - Himali Sayurangi |url=http://www.aruna.lk/ap-90407-හිමාලි/ |access-date=13 July 2020 |publisher=Aruna}}</ref> ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੈਗਾ ਟੈਲੀਡ੍ਰਾਮਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ''ਅਦਾਰਾਣੀਯਾ ਪੂਰਨਿਮਾ'' ਦੁਆਰਾ ਆਈ ਸੀ।<ref name="sayu">{{Cite web |title=I'm not really a girlfriend - Himali Sayurangi |url=http://sinhala.adaderana.lk/opinion.php?nid=3029 |access-date=13 July 2020 |publisher=Ada Derana}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੈਗਾ ਟੈਲੀਡ੍ਰਾਮਾ ''ਦੇਵੇਨੀ ਇਨੀਮਾ ਵਿੱਚ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਸੀਰੀਅਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।<ref name="sayurangi">{{Cite web |title=My daughter does not like me to cry while acting - Himali Sayurangi |url=https://www.mawratanews.lk/heart/%E0%B6%B8%E0%B6%82-%E0%B6%BB%E0%B6%9F%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%92-%E0%B6%85%E0%B6%AC%E0%B6%B1%E0%B7%80%E0%B6%A7-%E0%B6%AF%E0%B7%94%E0%B7%80-%E0%B6%9A%E0%B7%90%E0%B6%B8 |access-date=13 July 2020 |publisher=Nawrata News |archive-date=13 ਜੁਲਾਈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713155032/https://www.mawratanews.lk/heart/%E0%B6%B8%E0%B6%82-%E0%B6%BB%E0%B6%9F%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%92-%E0%B6%85%E0%B6%AC%E0%B6%B1%E0%B7%80%E0%B6%A7-%E0%B6%AF%E0%B7%94%E0%B7%80-%E0%B6%9A%E0%B7%90%E0%B6%B8 |url-status=dead }}</ref> ਸਯੁਰੰਗੀ ਨੇ "ਅਨੁਹਾਸ" ਦੀ ਮਾਂ "ਉਦੇਨੀ" ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਦਲੇਰ ਔਰਤ ਜੋ ਉਸਦੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ "ਰਵੀ" ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The unspoken story of Himali |url=http://sinhala.lankahitgossip.com/2019/10/14/himali-noki-kathawa/ |access-date=13 July 2020 |publisher=lankahitgossip |archive-date=13 ਜੁਲਾਈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713200344/http://sinhala.lankahitgossip.com/2019/10/14/himali-noki-kathawa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Everyone asks why she became the mother of such an eldest son - Himali Sayurangi |url=https://www.sinhala.etthawitthi.com/aththa-gossip/himali-sayurangi |access-date=13 July 2020 |publisher=etthawitthi |archive-date=13 ਜੁਲਾਈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713155031/https://www.sinhala.etthawitthi.com/aththa-gossip/himali-sayurangi |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿਨੇਮੇ ਦਾ ਤਜਰਬਾ 2009 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਏਕਮਥ ਏਕਾ ਰਾਤਕਾ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਨਥ ਗੁਣਾਥਿਲਕੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫਿਲਮ 2007 ਦੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ''ਸਿਕੁਰੂ ਹੱਥ'' ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Himali Sayurangi filmography |url=http://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-himali-sayurangi-426.html |access-date=13 July 2020 |publisher=Sinhala Cinema Database |archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714113433/http://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-himali-sayurangi-426.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ "ਸਮਾਨਮਾਲੀ" ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਸਰਸਵਿਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਇਸੁਰ ਗਿਰੀ ਥਰਨਾਇਆ'' ਲਈ ਰਾਏਗਮ ਮੈਰਿਟ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title="I'll keep him close to me somehow. It's sad to be away from him." - Himali Sayurangi |url=http://news.tharunaya.us/sinhalanews-All%20preparations%20for%20A/sinhalanews-sinhala-news-1544091213.html |access-date=13 July 2020 |publisher=Tharunaya}}</ref> ਸਯੁਰੰਗੀ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏ-ਗਰੇਡ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਰੇਡੀਓ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੇਬੀ ਹੇਰਾਥ ਦੁਆਰਾ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ ''ਮਾਇਆਦੇਵੀ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ ''ਡਾਸਕੋਨ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 6 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਸਯੁਰੰਗੀ ਨੇ ਸੋਮਰਤਨੇ ਦਿਸਾਨਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਦੁਖਦਾਈ ਫਿਲਮ ''ਸੁਨਾਮੀ'' ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ "ਸ਼੍ਰੀਯਾਨੀ" ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਮਾਂ ਜਿਸਨੇ 2004 ਦੀ ਸੁਨਾਮੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=The beautiful experience of the film Tsunami |url=https://divaina.com/sunday/index.php/mee/33-atambula-9/6064-2018-09-27-08-07-32 |access-date=13 July 2020 |publisher=Divaina |archive-date=2020-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713155032/https://divaina.com/sunday/index.php/mee/33-atambula-9/6064-2018-09-27-08-07-32 |url-status=dead }}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਿਰਸਾ ਐਫਐਮ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ''ਅਦਾਰਾ ਵੇਡੀਲਾ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Played the role of mother from an early age - Himali Sayurangi |url=http://www.saaravita.lk/events/651530/අඩු-වයසෙන්ම-අම්මගෙ-චරිතය |access-date=13 July 2020 |publisher=Saaravita}}</ref> ਉਸਨੇ ਯੂਰੇਨੀ ਨੋਸ਼ਿਕਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਟੀਮ "ਸੂਰੀਅਨਜ਼" ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਮੈਗਾ ਸਟਾਰ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Chat with Himali Sayurangi |url=http://papper.gossiplankahotnews.com/2017/03/chat-with-himali-sayurangi.html |access-date=13 July 2020 |publisher=gossiplankahotnews}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਗੀਤਕ ਮੈਗਾਡਰਾਮਾ ''ਦਿਵੀ ਥੁਰਾ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=I was not degraded because of Udeni -Himali Sayurangi |url=http://www.sarasaviya.lk/interviews/2021/05/06/20389/උදේනි-නිසා-මම-බාල්දු-වුණේ-නැහැ |access-date=2021-05-06 |website=Sarasaviya}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਧਰਮਾ ਰੁਵਾਨ ਦਿਸਾਨਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ਗੋਵੀ ''ਥੱਥਾ'' ਲਈ ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਬੋਰਡਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] axdr8lopwcu78vnaeu3tqb414v521gp 0 184855 836265 815659 2026-04-02T22:11:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836265 wikitext text/x-wiki '''ਹੁਸਨੇ ਆਰਾ ਕਮਲ''' (ਬੰਗਾਲੀ: হোসনে আরা কামাল (20 ਦਸੰਬਰ 1934 - 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009), ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ।ਕਮਲ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਹੁਸਨੇ ਆਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਦਸੰਬਰ 1934 ਨੂੰ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਹਾਫਿਜ਼ੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨਵਾਰਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Co4yAAAAIAAJ|title=বানালা সাহিত্যে লেখিকাদের আবদান|last=বেগম জাহান আরা|date=1987|publisher=Muktadhārā|location=Bangladesh|pages=96|language=bengali|quote=হোসনে আরা কামাল রাজশাহী জেলার ১৯৩৪ সালের ২০শে ডিসেম্বর লেখিকার জন্ম।|access-date=12 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=হক |first=আনিসুল |date=December 20, 2015 |title=বেকার মিথুনের কর্মসংস্থান, আবেগ সামলে রাখুন ধনু |url=https://www.ntvbd.com/lifestyle/32177/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%A5%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BE%E0%A6%A8-%E0%A6%86%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%97-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%B2%E0%A7%87-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%96%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%A7%E0%A6%A8%E0%A7%81?amp |access-date=12 April 2023 |website=ntv online |language=Bengali |quote=আজকের দিনে জন্মগ্রহণকারী বিশিষ্ট ব্যক্তিত্ব : বদরুদ্দিন উমর, হোসনে আরা কামাল,}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੀ, [[ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਬੈਡਫੋਰਡ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="sofia"/><ref name="star">{{Cite web |last=Bhuiyan |first=Robina Rashid |date=14 May 2017 |title=Like mother, like daughter |url=https://tds-images.thedailystar.net/arts-entertainment/mother-daughter-1404694 |access-date=12 April 2023 |website=The Daily Star |language=English |archive-date=12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412193409/https://tds-images.thedailystar.net/arts-entertainment/mother-daughter-1404694 |url-status=dead }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Husneara_Kamal_&_Sufia_Ahmed_1956.jpg|left|thumb| ਸੁਫੀਆ ਅਹਿਮਦ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ) ਨਾਲ ਹੁਸਨੇ ਆਰਾ ਕਮਾਲ (1956) ]] == ਕੈਰੀਅਰ == ਕਮਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1960 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਕਾਲਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਢਾਕਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪਲਟਨ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5f8XAAAAIAAJ|title=Papers and Proceedings of the Symposia, East Pakistan Education Week, 1966-67|date=1968|publisher=Symposium Committee, East Pakistan Education Week|editor-last=Ala-Muti|editor-first=Abadullaha|language=English|quote=Mrs. Hosneara Kamal - Principal, Purana Paltan Girls' College, Dacca|access-date=19 March 2023}}</ref> 1966 ਤੱਕ ਕਮਲ ਨੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8QUPAQAAIAAJ|title=Writers' Seminar on Preparation and Production of Adult Literature, May 2-7, 1966|date=1966|publisher=East Pakistan Education Directorate, Adult Education Section|editor-last=Bhuiyan|editor-first=Ali Asgar|language=English|quote=Mrs. Husneara Kamal : - Earned reputation for her writings on children's literature|access-date=19 March 2023}}</ref> ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ "ਵਿਮੈਨ ਇਨ ਡਿਸਟ੍ਰੇਸ" ਅਤੇ "ਵਿਮੈਨ ਇੰਚਾਰਜ ਆਫ ਹਾਊਸਹੋਲਡ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ "ਪਰਿਵਾਰਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਸਿੱਖਿਆ" ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ।<ref>{{Cite book|title=Annual Report - Family Planning Association of Pakistan|date=1971|publisher=Family Planning Association of Pakistan|pages=66|language=English|quote=Miss Hosne-Ara Kamal's paper title "Family Life Education as a Factor in Promoting Family Welfare including Family Planning" dealt with the sociological aspects of the subject. Over-population, Miss Kamal said, was creating overwhelming problems in the developing countries.}}</ref> ਸੰਨ 1991 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਨ 1994 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਨ 2001 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="sofia"/> == ਪਰਉਪਕਾਰ == ਕਮਲ ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਅਗਿਆਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ]] ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀਵਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਲੋਡ਼ਵੰਦ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਐਨ. ਜੀ. ਓਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਲੀ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ (ਪੀ. ਐਸ. ਐਫ. ਬੀ. ਐਮ. ਐਨ., ਅਧਰੰਗੀ ਦੇ ਮੁਡ਼ ਵਸੇਬੇ ਲਈ ਕੇਂਦਰ (ਸੀ. ਆਰ. ਪੀ.) ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਮਹਿਲਾ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਹੰਗਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=April 16, 2013 |title=Death anniversary |url=https://www.thedailystar.net/news/death-anniversary-15 |website=The Daily Star}}</ref><ref name="sofia">{{Cite web |last=ড. সুফিয়া আহমেদ |author-link=Sufia Ahmed |date=April 14, 2014 |title=স্মৃতির মণিকোঠায় হোসনে আরা কামাল |url=https://www.bd-pratidin.com/editorial/2014/04/14/54208 |access-date=8 March 2023 |website=bd-pratidin |language=Bengali}}</ref><ref name="WVA">{{Cite web |date=20 May 2009 |title=Tributes paid to Hosne Ara Kamal |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-89077 |access-date=8 March 2023 |website=The Daily Star}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਢਾਕਾ ਅਹਸਾਨੀਆ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ 15 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |date=February 2006 |title=Tk 23.57 crore received in donation for cancer hospital |url=https://archive.thedailystar.net/2006/02/02/d60202063580.htm |access-date=12 April 2023 |website=The Daily Star |quote=Prof Hosne Ara Kamal and Engr MA Haque contributed Tk 15 lakh each among others}}</ref><ref>{{Cite web |title=Donor List |url=http://www.ahsaniacancer.org.bd/donor_list.php |access-date=12 April 2023 |website=Ahsania cancer |language=English |quote=32 Prof. Hosne Ara Kamal Gulshan1, Dhaka 1,500,000 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 2004 ਵਿੱਚ 'ਰਤਨਗਰਵਾ ਮਾ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=Oct 2, 2004 |title=Mothers awarded |url=https://archive.thedailystar.net/2004/10/02/d41002060352.htm |access-date=8 March 2023 |website=The Daily Star}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਕਮਲ ਨੇ 14 ਦਸੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਅੱਬਾਸੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਮੁਸਤਫਾ ਕਮਾਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ, ਨਾਸ਼ੀਦ ਕਮਲ, ਨਈਲਾ ਕੇ ਸੱਤਾਰ ਅਤੇ ਨਜ਼ੀਫਾ ਮੋਨੇਮ। ਐਮ. ਏ. ਸੱਤਾਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇਸਮਾਈਲ ਸੱਤਾਰ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲ ਮੋਨੇਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰੀ ਏ. ਐਸ. ਐਮ. ਮੈਨੂਦੀਨ ਮੋਨੇਮ ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਈ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਪੋਤੀ, ਅਰਮੀਨ ਮੂਸਾ ਇੱਕ [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਗ੍ਰੈਮੀ]] ਨਾਮਜ਼ਦ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=The flame of grit and passion burns bright |url=https://www.tbsnews.net/sponsored/flame-grit-and-passion-burns-bright-596098 |access-date=2023-03-11 |website=The Business Standard |language=en}}</ref><ref name="WVA"/><ref name="star"/> == ਮੌਤ == ਕਮਲ ਦੀ ਮੌਤ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਨੂੰ [[ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ]] ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਪਤੀ, ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=16 April 2009 |title=Wife of justice Mostafa Kamal dies |url=https://bdnews24.com/bangladesh/2009/04/16/wife-of-justice-mostafa-kamal-dies |access-date=12 April 2023 |website=bdnews24 |language=English |archive-date=12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412193409/https://bdnews24.com/bangladesh/2009/04/16/wife-of-justice-mostafa-kamal-dies |url-status=dead }}</ref> ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ, ਕਮਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤ ਛੱਡ ਗਈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="WVA"/> * * == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] 2wnev189hr6wdrlv9zxhsoosuvoxlp8 0 186523 836232 831907 2026-04-02T16:02:08Z Sonia Atwal 49604 836232 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਸੰਗਰੂਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | style = Indian Railways | type = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] | image = | caption = | address = ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = ਭਾਰਤ | coordinates = {{Coord|30.24235|N|75.83028|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|239|m|ft}} | owned = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] | operator = [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] | lines = [[ਲੁਧਿਆਣਾ–ਜਾਖਲ ਲਾਈਨ]] | platforms = 2 | tracks = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = Yes | bicycle = | accessible = | status = Functioning | code = {{Indian railway code | code = SAG | division = {{rwd|Ambala}} }} | opened = 1905 | electrified = 2020 | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Punjab#India | map_dot_label = ਸੰਗਰੂਰ | map_caption = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ##ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ }} '''ਸੰਗਰੂਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' (ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: SAG) ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੰਗਰੂਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। == ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == ਸੰਗਰੂਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 239 ਮੀਟਰ (784) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ-ਐੱਸ. ਏ. ਜੀ. ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Sangrur railway station |url=https://indiarailinfo.com/station/gallery/videos-pictures-sangrur-sag/832 |access-date=28 August 2020 |publisher=indiarailinfo.com}}</ref> ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ, {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ,676 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ-ਜਾਖਲ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=How to reach Sangrur |url=https://sangrur.nic.in/how-to-reach/ |access-date=28 August 2020 |publisher=Sangrur district official website}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sangrur Train Station |url=https://www.goibibo.com/trains/sangrur-railway-station-sag// |access-date=28 August 2020 |website=[[Ibibo|goibibo]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Trains passing Sangrur (SAG) Station |url=https://www.ndtv.com/indian-railway/sangrur-sag-station |access-date=28 August 2020 |website=[[NDTV]]}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਸੰਗਰੂਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਟਰੈਕਾਂ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੁਧਿਆਣਾ-ਜਾਖਲ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ 'ਤੇ 62 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਧੂਰੀ-ਜਾਖਲ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਟਰਾਇਲ ਰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਧੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਾਖਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਸੰਗਰੂਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਕਾਊਂਟਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਜਨਤਕ ਪਖਾਨੇ, ਰਿਟਾਇਰਿੰਗ ਰੂਮ, ਢੁਕਵੇਂ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੈਲਟਰਡ ਏਰੀਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਏ. ਟੀ. ਐੱਮ. ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਓਵਰਬ੍ਰਿਜ ਕਨੈਕਟਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Sangrur railway station |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=SAG |access-date=28 August 2020 |publisher=Rail Drishti |archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122025413/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=SAG |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=SAG&locname=SANGRUR ਸੰਗਰੂਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250122025526/https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=SAG&locname=SANGRUR |date=2025-01-22 }} {{Railway stations in the Punjab, India}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] m8a82q174n3a5h8hkg5zgstqyah4cex 0 186536 836231 832102 2026-04-02T15:59:21Z Sonia Atwal 49604 836231 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਧੂਰੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | style = Indian Railways | type = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] [[ਜੰਕਸ਼ਨ|ਸਟੇਸ਼ਨ]] | image = | caption = | address = ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਮੁਹੱਲਾ ਧੂਰੀ, [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = ਭਾਰਤ | coordinates = {{coord|30.3730|75.8663|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|239|m|ft}} | owned = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] | operator = [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] | lines = [[ਲੁਧਿਆਣਾ–ਜਾਖਲ ਲਾਈਨ]] [[ਬਠਿੰਡਾ-ਰਾਜਪੁਰਾ ਲਾਈਨ]] | platforms = 2 | tracks = 7 {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = ਹਾਂ | bicycle = | accessible = | status = ਚਾਲੂ | code = {{Indian railway code | code = DUI | division = {{rwd|Ambala}} }} | opened = 1905 | electrified = 2020 | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Punjab#India | map_dot_label = ਧੂਰੀ | map_caption = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ##ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ }} '''[[ਧੂਰੀ]] ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਧੂਰੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Dhuri railway station as on 31/03/2018 |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=DUI |access-date=26 August 2020 |publisher=Rail Drishti |archive-date=20 ਮਈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520060333/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=DUI |url-status=dead }}</ref> == ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == ਧੂਰੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 248 ਮੀਟਰ (814) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ DUI ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Dhuri Junction railway station |url=https://indiarailinfo.com/arrivals/dhuri-junction-dui/679 |access-date=26 August 2020 |publisher=indiarailinfo.com}}</ref> ਧੂਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ, {{Track gauge|5ft6in|lk=on}}, 676 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ ਲੁਧਿਆਣਾ-ਜਾਖਲ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1905 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਠਿੰਡਾ-ਰਾਜਪੁਰਾ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਧੂਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Dhuri Junction Train Station |url=https://www.cleartrip.com/trains/stations/DUI/ |access-date=26 August 2020 |website=[[Cleartrip]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Trains passing Dhuri Junction (DUI) Station |url=https://www.ndtv.com/indian-railway/dhuri-jn-dui-station |access-date=26 August 2020 |website=[[NDTV]]}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਧੂਰੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਲਾਈਨ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ 2019 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੁਧਿਆਣਾ-ਜਾਖਲ ਲਾਈਨ 'ਤੇ 62 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਧੂਰੀ (ਪੰਜਾਬ-ਜਾਖਲ) ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਟਰਾਇਲ ਰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਬਠਿੰਡਾ-ਰਾਜਪੁਰਾ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਧੂਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾ ਮੁਹੱਬਤ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੱਕ 68 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jul/16/northern-railway-completes-electrification-work-on-130-km-line-in-punjab-haryana-2170697.html|title=Northern Railway completes electrification work on 130 km line in Punjab, Haryana|date=16 July 2020|work=[[The New Indian Express]]|access-date=27 August 2020}}</ref> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਧੂਰੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਟਰ ਕੂਲਰ ਨਾਲ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਨਤਕ ਪਖਾਨੇ, ਰਿਟਾਇਰਿੰਗ ਰੂਮ, ਢੁਕਵੇਂ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਪਨਾਹ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ, ਟੈਲੀਫੋਨ ਬੂਥ ਅਤੇ ਇੱਕ ਏ. ਟੀ. ਐੱਮ. ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਓਵਰਬ੍ਰਿਜ ਕਨੈਕਟਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ।<ref name=":0"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == #[https://nr.indianrailways.gov.in/testnr.jsp?DIVISION_ID=4&STATION_ID=DHURI ਧੂਰੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਬਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] kmldougnjq08tmidqzn9y67dvfrga7q 0 186832 836235 832085 2026-04-02T16:14:21Z Sonia Atwal 49604 836235 wikitext text/x-wiki '''ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ''' (ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: '''KKP''') ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਸੂਬੇ ਦੇ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{cite web|title=Passenger amenities details of Kotkapura railway station|url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=KKP|accessdate=31 August 2020|publisher=Rail Drishti|archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122025304/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=KKP|url-status=dead}}</ref> ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 209 ਮੀਟਰ (686 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੋਡ - ਕੇ.ਕੇ.ਪੀ. (KKP) ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=Kotkapura railway station |url=https://indiarailinfo.com/departures/kot-kapura-junction-kkp/107 |accessdate=31 August 2020 |publisher=indiarailinfo.com}}</ref> ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ, 5 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ (1,676 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ ਬਠਿੰਡਾ-ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Kotkapura railway station |url=http://www.totaltraininfo.com/station/kkp/ |accessdate=31 August 2020 |publisher=Total Train Info}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Kotkapura Train Station |url=https://www.cleartrip.com/trains/stations/KKP/ |archive-url= |archive-date= |access-date=31 August 2020 |website=[[Cleartrip]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Trains passing Kotkapura Station |url=https://www.ndtv.com/indian-railway/kot-kapura-kkp-station |archive-url= |archive-date= |access-date=31 August 2020 |website=[[NDTV]]}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਸਿੰਗਲ-ਟਰੈਕ ਬੀਜੀ ਕੋਟਕਪੂਰਾ-ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਲਾਈਨ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Electrification of rly tracks in the pipeline |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/electrification-of-rly-tracks-in-the-pipeline-540428 |accessdate=31 August 2020 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune India]]}}</ref> 87 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ, ਬਠਿੰਡਾ-ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ, 2018 ਵਿੱਚ 223.93 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਮਾਰਚ, 2022 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Electrification of rly tracks in the pipeline |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/electrification-of-rly-tracks-in-the-pipeline-540428 |accessdate=31 August 2020 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune India]]}}</ref> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 4 ਬੁਕਿੰਗ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਏਟੀਐਮ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੋ ਫੁੱਟ ਓਵਰ ਬ੍ਰਿਜ ਹਨ ਜੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੇਲਵੇ ਪਟੜੀਆਂ ਦੇ ਪਾਰ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Kotkapura Railway Station Trains Schedule and Station information. |url=https://www.goibibo.com/trains/kot-kapura-railway-station-kkp/ |archive-url= |archive-date= |access-date=31 August 2020 |website=[[Ibibo|goibibo]]}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=KKP&locname=KOTKAPURA%20JN. Pictures of Kotkapura Junction railway station] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250122025205/https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=KKP&locname=KOTKAPURA%20JN. |date=2025-01-22 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] jqjvjvfgh7o60tdcfp0fikj9i0v6zo0 0 187002 836224 818533 2026-04-02T15:33:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836224 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਡੂਡੀ | image = | alt = | caption = | other_names = ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਡੂਡੀ | birth_name = | birth_date = 1966 | birth_place = [[ਬੀਕਾਨੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | occupation = [[ਰਾਜਨੇਤਾ]] | years_active = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | spouse = [[ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਲਾਲ ਡੂਡੀ]] }} '''ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਡੂਡੀ''' (ਜਨਮ 1966) [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਨੋਖਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੋਖਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ 2023 ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Rajasthan Election Results 2023: Full list of BJP and Congress winners |url=https://indianexpress.com/article/cities/jaipur/rajasthan-assembly-election-results-2023-full-list-of-winners-9050584/ |access-date=2024-04-29 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajasthan Assembly Elections: Congress Announces 2nd List Of 43 Candidates, 15 Ministers Named |url=https://www.india.com/rajasthan/rajasthan-assembly-elections-congress-announces-2nd-list-of-43-candidates-15-ministers-named-6437005/ |access-date=2024-04-29 |website=www.india.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Livemint |date=2023-12-03 |title=Rajasthan Assembly Election Result 2023 winners list |url=https://www.livemint.com/news/india/rajasthan-assembly-election-result-2023-winners-list-who-won-it-for-congress-bjp-bsp-full-list-of-winning-candidates-11701528058535.html |access-date=2024-04-29 |website=mint |language=en}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਡੂਡੀ ਬੀਕਾਨੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੋਖਾ ਕਸਬੇ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਟ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਡੂਡੀ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨੇਤਾ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=PTI |title=Rajasthan polls: Congress, BJP have fielded 29 relatives of leaders as candidates so far |url=https://www.deccanherald.com/elections/rajasthan/rajasthan-polls-congress-bjp-have-fielded-29-relatives-of-leaders-as-candidates-so-far-2746972 |access-date=2024-04-29 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਖੂਨ ਵਗਣ ਕਾਰਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਡੂਡੀ ਨੂੰ ਨੋਖਾ ਸੀਟ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲਡ਼ਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=PTI |date=2023-11-16 |title=Rajasthan polls: Sushila Dudi banks on ailing ex-MLA husband's goodwill to win Nokha for Cong |url=https://theprint.in/india/rajasthan-polls-sushila-dudi-banks-on-ailing-ex-mla-husbands-goodwill-to-win-nokha-for-cong/1846693/ |access-date=2024-04-29 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=‘Sushila Dudi will work for masses’ |url=https://firstindia.co.in/news/assembly-elections-2023/sushila-dudi-will-work-for-masses |access-date=2024-04-29 |website=firstindia.co.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/rajasthan-assembly/congress-leadership-discusses-final-set-of-names-for-rajasthan-assembly-election-some-sitting-mlas-may-be-dropped/article67477764.ece|title=Congress leadership discusses final set of names for Rajasthan Assembly election; some sitting MLAs may be dropped|last=Bureau|first=The Hindu|date=2023-10-30|work=The Hindu|access-date=2024-04-29|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਡੂਨੈਕ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਜੋ ਇੱਕ ਪੈਟਰੋਲ ਬੰਕ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sushila Rameshwar Dudi(Indian National Congress(INC)):Constituency- NOKHA(BIKANER) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/Rajasthan2023/candidate.php?candidate_id=1680 |access-date=2024-04-29 |website=www.myneta.info}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 1983 ਵਿੱਚ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Centre |first=National Informatics |title=Digital Sansad |url=https://sansad.in/ls |access-date=2024-04-29 |website=Digital Sansad |language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਮਾਰ ਪਤੀ ਦੀ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Sushila Dudi: A political novice with big ambitions for Nokha |url=https://thedailyguardian.com/sushila-dudi-a-political-novice-with-big-ambitions-for-nokha/ |access-date=2024-04-29 |website=TheDailyGuardian |language=en |archive-date=2024-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429090425/https://thedailyguardian.com/sushila-dudi-a-political-novice-with-big-ambitions-for-nokha/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ 2023 ਦੀਆਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਖਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਿਆਂ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] ਦੇ ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਨੂੰ 8,149 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਜਰਬਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਵੋਟਰਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Rajasthan Election: नोखा सीट पर कांग्रेस के लिए बड़ी परीक्षा, बीमार रामेश्वर डूडी की जगह पत्नी को बनाया है उम्मीदवार |url=https://rajasthan.ndtv.in/rajasthan-news/rajasthan-election-this-time-rameshwar-dudis-wife-is-in-the-fray-from-nokha-assembly-seat-will-she-be-able-to-make-congress-win-4579000 |access-date=2024-04-29 |website=rajasthan.ndtv.in |language=hi |archive-date=2024-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429092431/https://rajasthan.ndtv.in/rajasthan-news/rajasthan-election-this-time-rameshwar-dudis-wife-is-in-the-fray-from-nokha-assembly-seat-will-she-be-able-to-make-congress-win-4579000 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] 36kum72c6qmdkqtczja9qunrabm0c8g 0 187104 836248 835864 2026-04-02T17:59:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836248 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਸੰਜਨਾ ਜਾਟਵ | birth_date = {{birth date and age|1998|05|1|df=y}} | birth_place = [[ਭੂਸਾਵਰ]], [[ਭਰਤਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]] | office = 18ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ | term_start = 4 ਜੂਨ 2024 | constituency = [[ਭਰਤਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਰਤਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ]] | predecessor = | spouse = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | nationality = | parents = | children = | residence = [[ ਕਠੂਮਾਰ| ਸਮੁੰਚੀ, ਕਠੂਮਾਰ]], [[ਅਲਵਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | alma_mater = [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੂਰਜਮਲ ਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | education = ਬੀਏ ਅਤੇ ਐਲ ਐਲ ਬੀ | occupation = [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] | profession = [[ਐਡਵੋਕੇਟ]] }} '''ਸੰਜਨਾ ਜਾਟਵ''' (ਜਨਮ 1 ਮਈ 1998) [[ਭਰਤਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਭਰਤਪੁਰ ਤੋਂ 2024 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ 18ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Lok Sabha Election 2024 Result: भरतपुर लोकसभा सीट पर धाकड़ जीत के बाद झूमी संजना जाटव |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/rajasthan/video/rajasthan-lok-sabha-election-congress-candidate-sanjana-jatav-wins-bharatpur-seat/2279295 |access-date=2024-06-04 |website=Zee News |language=hi}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-06-04 |title=चुनाव जीतते ही जमकर नाचीं संजना जाटव, 'छोरी तेने करि‍यो भरतपुर जाम...' पर वायरल हुआ कांग्रेस कैंड‍िडेट का डांस |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/bharatpur-bharatpur-loksabha-election-congress-candidate-sanjana-jatav-celebrate-big-victory-with-dance-viral-video-8384331.html |access-date=2024-06-04 |website=News18 हिंदी |language=hi }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਭਰਦੀ ਸਿਤਾਰਾ ਯੁਵਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੇਵਾਤ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਅਪਰਾਧ, ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਬਿਜਲੀ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਭਾਅ, ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। <ref name="mook">{{Cite web |last=Pillai |first=Geetha Sunil |date=March 28, 2024 |title=Lok Sabha Elections 2024: Will the Congress' Female Trio Wrest Power from their Male BJP Opponents? |url=https://en.themooknayak.com/rajasthan/lok-sabha-elections-2024-will-the-congress-female-trio-wrest-power-from-their-male-bjp-opponents |website=The Mooknayak English - Voice Of The Voiceless}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Lok Sabha Elections 2024: भरतपुर से कांग्रेस प्रत्याशी का रिपोर्ट कार्ड, जानिए संजना जाटव को जनता ने दिए कितने मार्क्स |url=https://rajasthan.ndtv.in/rajasthan-news/lok-sabha-elections-2024-in-india-report-card-of-rajasthan-congress-candidate-from-bharatpur-sanjana-jatav-5365013 |website=rajasthan.ndtv.in |access-date=2024-06-07 |archive-date=2024-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704041409/https://rajasthan.ndtv.in/rajasthan-news/lok-sabha-elections-2024-in-india-report-card-of-rajasthan-congress-candidate-from-bharatpur-sanjana-jatav-5365013 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰੀ ਨੂੰ ਭੰਵਰ ਜਿਤੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। <ref name="ndtv">{{Cite web |title=उम्र 25 साल, विधानसभा चुनाव में हार के बाद भी कांग्रेस ने दिया टिकट, जानिए कौन हैं संजना जाटव |url=https://rajasthan.ndtv.in/rajasthan-news/age-25-years-even-after-defeat-in-assembly-elections-congress-gave-ticket-from-bharatpur-lok-sabha-seat-know-who-is-sanjana-jatav-5226738 |website=rajasthan.ndtv.in |access-date=2024-06-07 |archive-date=2024-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417223856/https://rajasthan.ndtv.in/rajasthan-news/age-25-years-even-after-defeat-in-assembly-elections-congress-gave-ticket-from-bharatpur-lok-sabha-seat-know-who-is-sanjana-jatav-5226738 |url-status=dead }}</ref> ਰਾਜਸਥਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੋਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੋਤਸਰਾ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref name="express">{{Cite web |date=March 16, 2024 |title=25, mother of two, and an almost giant-killer: Rajasthan Cong's LS surprise |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/25-mother-of-two-and-an-almost-giant-killer-rajasthan-congs-ls-surprise-9217367/}}</ref> ਉਹ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ [[ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ]] ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ "ਲੜਕੀ ਹੂੰ ਲੜ ਸਕਤੀ ਹੂੰ" ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 2023 ਦੀਆਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਸੰਬਲੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਠੂਮਾਰ (ਐਸ ਸੀ) ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ, 409 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਥੋੜੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ। <ref name="express"/> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਹ [[ਅਲਵਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅਲਵਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ]] ਕਠੂਮਾਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਸਮੁੰਚੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਟੇਬਲ , ਕਪਤਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆਹੈ। <ref name="ndtv"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। <ref name="express"/> ਸੰਜਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 1998 ਵਿੱਚ ਹਰਭਜਨ ਅਤੇ ਰਾਮਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾਪਿਤਾ ਹਰਭਜਨ ''ਠੇਕੇਦਾਰ'' ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਸਰਪੰਚ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੌ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਘਰ ਭੁਸਾਵਰ, ਭਰਤਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੂਰਜਮਲ ਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗਾਂਧੀ ਜੋਤੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀਏ ਅਤੇ ਲਾਰਡਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਲਵਰ ਤੋਂ ਐਲਐਲਬੀ ਕੀਤੀ। <ref name="express"/> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2024–2029]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998]] jv8vv7c232evep3qqiq3d95qxvrh10f 0 187601 836230 832108 2026-04-02T15:54:28Z Sonia Atwal 49604 836230 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਨਿਊ ਮੋਰਿੰਡਾ ਜੰਕਸ਼ਨ | style = Indian Railways | type = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] [[ਜੰਕਸ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ]] | image = | caption = | address = ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਮੋਰਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮੋਰਿੰਡਾ]], [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = ਭਾਰਤ | coordinates = {{Coord|30.775999|N| 76.488554|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|279|m|ft}} | owned = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] | operator = [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] | lines = | platforms = 2 | tracks = 3 nos {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = ਹਾਂ | bicycle = | accessible = | status = ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ | code = {{Indian railway code | code = NMDA | division = {{rwd|Ambala}} }} | opened = 2006 | electrified = ਹਾਂ | former = | passengers = 137 ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ | pass_system = | pass_year = 2018 | pass_percent = | map_type = India Punjab | map_dot_label = ਨਿਊ ਮੋਰਿੰਡਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇਸਟੇਸ਼ਨ | map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ | map_size = 280 }} '''ਨਿਊ ਮੋਰਿੰਡਾ ਜੰਕਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: '''ਐੱਨਐੱਮਡੀਏ''' ('''NMDA''') ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜੰਕਸ਼ਨ ਪੁਆਇੰਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ [[ਮੋਰਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮੋਰਿੰਡਾ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ [[ਮੋਰਿੰਡਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਊ ਮੋਰਿੰਡਾ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] ਅਧੀਨ ਅੰਬਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਨਿਊ ਮੋਰਿੰਡਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 279 ਮੀਟਰ (915) ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ, {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ,7676 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ, ਸਰਹਿੰਦ-ਦੌਲਤਪੁਰ ਚੌਕ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਸਾਹਨੇਵਾਲ-ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=New Morinda Train Station |url=http://www.totaltraininfo.com/station/NMDA/ |access-date=26 September 2020 |website=Total Train Info}}</ref><ref>{{Cite web |title=Trains passing Kotkapura Station |url=https://www.ndtv.com/indian-railway/new-morinda-nmda-station |access-date=26 September 2020 |publisher=[[NDTV]]}}</ref> ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜੰਕਸ਼ਨ ਪੁਆਇੰਟ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]-ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਲਾਈਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੇਲਵੇ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/chandigarhludhiana-rail-track-opens/1105131/|title=Chandigarh–Ludhiana rail track opens|date=20 April 2013|work=[[The Indian Express]]|access-date=26 September 2020}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਨਿਊ ਮੋਰਿੰਡਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਟਰੈਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਕਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਲਾਈਨਾਂ ਸਿੰਗਲ-ਟਰੈਕ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of New Morinda railway station as on 31/03/2018 |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=ABS |access-date=25 September 2020 |publisher=Rail Drishti |archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119153324/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=ABS |url-status=dead }}</ref> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਨਿਊ ਮੋਰਿੰਡਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 2 ਬੁਕਿੰਗ ਖਿੜਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦਫ਼ਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਐੱਨ ਐੱਸ ਜੀ 6 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਜਨਤਕ ਪਖਾਨੇ, ਢੁਕਵੇਂ ਬੈਠਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪਨਾਹ ਖੇਤਰ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ। ਅਪਾਹਜਾਂ ਲਈ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਦੀ ਵੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਦੋ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਓਵਰਬ੍ਰਿਜ (ਐੱਫਓਬੀ) ਹਨ।<ref name=":0"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=NMDA&locname=NEW%20MORINDA ਨਿਊ ਮੋਰਿੰਡਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240626220641/https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=NMDA&locname=NEW%20MORINDA |date=2024-06-26 }} {{Railway stations in the Punjab, India}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] gmuglr1ckljo92kwl3vhxq0ebc3akmj 0 187969 836228 832145 2026-04-02T15:51:40Z Sonia Atwal 49604 ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖਿਆਂ 836228 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] | image = Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 19.jpg | caption = | address = Station Rd, Opp. Mata Gujri College, [[Fatehgarh Sahib district]], [[Punjab, India|Punjab]] | country = India | coordinates = {{Coord|30.6511|N| 76.3886|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|268.07|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = [[Sirhind–Una-Mukerian line]] | platforms = 1 | tracks = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = ਹਾਂ | bicycle = | accessible = | status = ਚਾਲੂ | code = {{Indian railway code | code = FGSB | division = {{rwd|Ambala}} }} | opened = 1927 | electrified = ਹਾਂ | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Punjab | map_dot_label = Fatehgarh Sahib railway station | map_caption = Location in Punjab | map_size = 280 }} '''ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ''' ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਫਤੇਹਗਢ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜਿਲਾ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ [[ਸਰਹਿੰਦ ਜੰਕਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰੀ ਉੱਪਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Fatehgarh Sahib railway station |url=https://indiarailinfo.com/arrivals/fatehgarh-sahib-fgsb/1969 |access-date=5 September 2020 |publisher=indiarailinfo.com}}</ref> == ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ {{Convert|268.07|m|ft}} ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ, {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ,676 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ, ਸਰਹਿੰਦ-ਨੰਗਲ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1927 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ [[ਸਰਹਿੰਦ-ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ|ਸਰਹਿੰਦ]] ਤੋਂ [[ਨੰਗਲ]] ਲਾਈਨ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Detail of Development Milestones in Roopnagar – Pg 20 |url=http://puda.gov.in/img/approved_masterplan_files/final_report_16.3.2012.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128122611/http://puda.gov.in/img/approved_masterplan_files/final_report_16.3.2012.pdf |archive-date=28 January 2018 |access-date=5 September 2020 |website=[[Punjab Urban Planning and Development Authority]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=How to reach Fatehgarh Sahib |url=https://fatehgarhsahib.nic.in/how-to-reach/ |archive-url= |archive-date= |access-date=5 September 2020 |website= |publisher=Fatehgarh Sahib district official website}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Fatehgarh Sahib Train Station |url=http://www.totaltraininfo.com/station/FGSB/ |archive-url= |archive-date= |access-date=5 September 2020 |website=Total Train Info}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Fatehgarh Sahib Trains Schedule and station information |url=https://www.goibibo.com/trains/fatehgarh-sahib-railway-station-fgsb/ |archive-url= |archive-date= |access-date=5 September 2020 |website=[[Ibibo|goibibo]]}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਾਈਨ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Fatehgarh Sahib railway station |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=FGSB |access-date=5 September 2020 |publisher=Rail Drishti |archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709174321/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=FGSB |url-status=dead }}</ref> ਸਰਹਿੰਦ-ਨੰਗਲ ਲਾਈਨ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ 1999 ਅਤੇ 2001 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਊਰਜਾਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਤੋਂ ਨੰਗਲ ਤੱਕ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲਾਈਨ ਦਾ 24 ਅਪਰੈਲ, 2001 ਨੂੰ ਸੀ.ਆਰ.ਐਸ. ਦੁਆਰਾ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=IR Electrification Chronology up to 31.03.2004 |url=https://irfca.org/docs/electrification-history.html |archive-url= |archive-date= |access-date=5 September 2020 |website=IRFCA}}</ref> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 2 ਬੁਕਿੰਗ ਤਾਕੀਆਂ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ, ਜਨਤਕ ਪਖਾਨੇ, ਬੈਠਣ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਪਨਾਹ ਖੇਤਰ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ 1 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ।<ref name=":0"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=FGSB&locname=FATEHGARH%20SAHIB ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240709174322/https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=FGSB&locname=FATEHGARH%20SAHIB |date=2024-07-09 }} {{Railway stations in the Punjab, India}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 4xxi3236lsus2z3z7sq8rtxf22v58ze 3 190182 836245 770842 2026-04-02T17:24:01Z Neriah 36920 Neriah ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sonic Robo Blast 2]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:המלאך האחד והיחיד]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Sonic Robo Blast 2|Sonic Robo Blast 2]]" to "[[Special:CentralAuth/המלאך האחד והיחיד|המלאך האחד והיחיד]]" 770842 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Sonic Robo Blast 2}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:34, 13 ਅਕਤੂਬਰ 2024 (UTC) ps7w0apl7zk86mbc3yfitbcki61h6cx 0 191583 836243 781058 2026-04-02T17:00:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836243 wikitext text/x-wiki {{Infobox raga|name= ਸੋਰਠ ਰਾਗ|image_name=The_idealized_female_figure,_dressed_entirely_traditionally,_is_drawing_water.jpg|image_alt=|thaat=[[ਖਮਾਜ]]|type=|time=|season=|arohana=ਸਾ ਰੇ ਮਾ ਪਾ ਨੀ ਸਾ|avarohana=ਸਾ ਰੇ ਨੀ ਧਾ, ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਮਾ [ਗਾ]ਰੇ ਨੀ ਸਾ|vadi=ਰੇ|samavadi=ਧਾ|pakad=|chalan=|synonym=|equivalent=|similar=[[ਦੇਸ਼ (ਰਾਗ)|ਦੇਸ਼]]}} [[ਤਸਵੀਰ:Stile_del_deccan,_ragini_sorath,_hyderabad_1750_ca.jpg|thumb|ਰਾਗਿਨੀ ਸੋਰਠ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਲਗਭਗ 1750]] '''ਸੋਰਠ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ]] ਸੰਗੀਤਕ [[ਰਾਗ]] ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ [[ਸਿੱਖ]] ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਖਤ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ-ਕਿਹੜੇ ਸੁਰ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਜਿਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਇੱਕ ਧੁਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 60 ਰਾਗ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਗ ਲਡ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ 25ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਫ਼ਾ ਨੰਬਰ 595 ਤੋਂ 660 ਤੱਕ ਕੁੱਲ 65 ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਗਾ ਸੋਰਠ [[ਖਮਾਜ]] [[ਥਾਟ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ]], [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ]], [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਕੁੱਲ 150 ਭਜਨਾਂ ਅਤੇ ਕਈ [[ਸ਼ਲੋਕ|ਸਲੋਕ]] ਲਈ ਸੋਰਠ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਰਾਗ ਸੋਰਠ (ਸੋਰਠਿ) ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਇੰਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ। ਸੋਰਠ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਆਖਰਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣਗੇ। ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰਚਨਾ ਦੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪਡ਼ਾਅ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸੁਰਾਂ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨਃ * ਅਰੋਹ - ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ * ਅਵਰੋਹ - ਸੰ ਰੇੰ ਨੀ ਧ, ਮ ਪ ਧ ਮ ਗ ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸਾ * ਵਾਦੀ - ਰੇ * ਸੰਵਾਦੀ - ਧ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਢੁਕਵੇਂ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਸਾਰੇਆਂ ਉਤਾਰਨ ਚੜਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਛੋਟੇ ਉਤਾਰ ਚੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਦਰਮਿਆਨੀ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਗ ਸੋਰਠ ਦਾ ਨਾਮ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਕੀਰਤਨ]] * [[ਰਾਗ]] * [[ਤਾਲ (ਸੰਗੀਤ)|ਤਾਲ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.gurmatsangeetproject.com/ ਗੁਰਮਤ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ] * [http://www.rajacademy.com/ ਰਾਜ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ] * [http://www.sikhnet.com/GurbaniKirtan/ ਸਿੱਖਨੇਟਃ ਸ਼ਾਬਾਦ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਲਈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119062900/http://www.sikhnet.com/GurbaniKirtan |date=2008-11-19 }} * [http://oceanofragas.com/ocean_htmlpages/sorath.html ਰਾਗ ਸੋਰਥ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ]] ds5pzhb88g6ktg75cv778pj9lhizde5 0 191931 836304 777607 2026-04-03T07:11:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836304 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ਆਯਸ਼ਾ ਦੁਰਾਨੀ | honorific_suffix = | image = Collected Poems of Aisha Durrani WDL11309.pdf | image_size = | image_upright = | alt = | caption = Front cover of an 1882 collection of Ayesha Durrani's most famous poems | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਮਗਰਲਾ ਅੱਧ | birth_place = [[ਅਫ਼ਗਾਨਸਤਾਨ]] | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[ਕਵੀ]] | language = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notable_works = ديوان عايشه (''ਦੀਵਾਨ-ਇ ਆਇਸ਼ਾ'') | spouse = [[Timur Shah Durrani|Tīmūr Shāh Durrānī]] | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = | portaldisp = }} '''ਆਯਸ਼ਾ ਦੁਰਾਨੀ,''' ਜਿਸਨੂੰ '''ਆਇਸ਼ਾ-ਏ-ਦੁਰਾਨੀ''' ਅਤੇ '''ਆਇਸ਼ਾ ਦੁਰਾਨੀ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (18ਵੀਂ ਸਦੀ) ਇੱਕ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ|ਅਫ਼ਗਾਨ]] [[ਕਵੀ]] ਸੀ, ਜੋ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀਆਂ ਬੀਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ 1882 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁਰਾਨੀ ਨੂੰ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਆਇਸ਼ਾ ਦੁਰਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.wdl.org/en/item/11309/|title=Collected Poems of Aisha Durrani|date=1881|access-date=2018-08-12|language=en|archive-date=2018-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812084723/https://www.wdl.org/en/item/11309/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦਾ ਜਨਮ [[Yaʻqūb Ali Khān Barakzai|ਯਾਕੂਬ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਰਾਕਜ਼ਈ]] ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਰਾਕਜ਼ਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਾਸਕ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ; ਉਸਨੇ [[ਕ਼ਸੀਦਾ|ਕਸੀਦੇ]], [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ [[ਸ਼ਰੀਅਤ|ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ]] ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਕ ਸੀ। <ref>Dupree, Nancy Hatch. 1981. [http://184.73.243.18:8080/jspui/bitstream/azu/3788/1/azu_acku_pamphlet_hq1735_6_d87_1981_w.pdf ''Revolutionary Rhetoric and Afghan Women'']. The Afghanistan Council, The Asia Society. Occasional paper #23, pg. 8. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812083113/http://184.73.243.18:8080/jspui/bitstream/azu/3788/1/azu_acku_pamphlet_hq1735_6_d87_1981_w.pdf|date=2018-08-12}}</ref> ਦੁਰਾਨੀ ਨੂੰ ਕਈ ਸਰੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=With the Girls of Afghanistan: "The Pen is the Sword" |url=https://en.unesco.org/node/123405 |access-date=2018-08-12 |website=UNESCO |language=en}}</ref> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਰਾਕਜ਼ਈ ਸ਼ਾਸਿਤ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਇਸ਼ਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਸਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ 1882 ਵਿੱਚ ਇੱਕ 336 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਖਰੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਮਹੀਣ ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। <ref>{{Cite news|url=https://www.wdl.org/en/item/11309/|title=Collected Poems of Aisha Durrani|date=1881|access-date=2018-08-12|language=en|archive-date=2018-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812084723/https://www.wdl.org/en/item/11309/|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.wdl.org/en/item/11309/ "Collected Poems of Aisha Durrani"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812084723/https://www.wdl.org/en/item/11309/ |date=2018-08-12 }}. 1881<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 August</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਵਿਰਾਸਤ == 1978 ਦੇ ਸੌਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੁਟਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। <ref">Dupree, Nancy Hatch. 1981. [http://184.73.243.18:8080/jspui/bitstream/azu/3788/1/azu_acku_pamphlet_hq1735_6_d87_1981_w.pdf ''Revolutionary Rhetoric and Afghan Women'']. The Afghanistan Council, The Asia Society. Occasional paper #23, pg. 8. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812083113/http://184.73.243.18:8080/jspui/bitstream/azu/3788/1/azu_acku_pamphlet_hq1735_6_d87_1981_w.pdf|date=2018-08-12}}</ref> [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ (2001–14)|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ]] ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਤਾਲਿਬਾਨ ਸਰਕਾਰ]] ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਜਿਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ), <ref>Marsden, Peter. (1998). ''The Taliban: War, religion and the new order in Afghanistan''. London: Zed Books Ltd, {{ISBN|1-85649-522-1}} pp. 88-101.</ref> ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਹਾਇਤਾ ਏਜੰਸੀ ਨੇ [[ਕਾਬੁਲ]] ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਆਇਸ਼ਾ-ਏ-ਦੁਰਾਨੀ ਸਕੂਲ ਰੱਖਿਆ। <ref >{{Cite web |title=With the Girls of Afghanistan: "The Pen is the Sword" |url=https://en.unesco.org/node/123405 |access-date=2018-08-12 |website=UNESCO |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://en.unesco.org/node/123405 "With the Girls of Afghanistan: "The Pen is the Sword""]. ''UNESCO''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 August</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} bzx0qvkcjvh68ro50kj3imnta6njqiv 0 192202 836286 814162 2026-04-03T03:14:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836286 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn">ਅਮਨ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ</div> |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | ਜਨਮ | class="infobox-data" | <span style="display:none">( <span class="bday">2000-10-11</span> )</span> 11 ਅਕਤੂਬਰ 2000 <span class="noprint ForceAgeToShow">(ਉਮਰ 24)</span><div class="birthplace" style="display:inline"> ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੇੜੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ</div> |- class="noprint ForceAgeToShow" ! class="infobox-label" scope="row" | ਕੌਮੀਅਤ | class="infobox-data category" | [[India|ਭਾਰਤੀ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਅਵਾਰਡ | class="infobox-data" | ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ (2018) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹੱਥ ਡਰਾਇੰਗ ਲਈ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ (2019) ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੇ 100 ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ (2020) |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਵੈੱਬਸਾਈਟ | class="infobox-data" | <span class="url">[http://www.amansinghgulati.com/ www.amansinghgulati.com]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</span> |} '''ਅਮਨ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aman Singh Gulati;''' ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਬਦਾਮ]], ਮਾਚਿਸ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰੀ ਪੇਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਸ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |last=Shukla |first=Mohit |date=15 July 2019 |title=छोटी सी उम्र में पेंटिंग के लिए कई विश्व रिकार्ड बना चुके हैं अमन |url=https://www.gaonconnection.com/gaon-connection-tvVideos/artist-aman-gulati-draws-unique-paintings-lakhimpur-uttar-pradesh-45596 |access-date=2021-05-28 |website=Gaon Connection |language=hi}}</ref> ਗੁਲਾਟੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ [[2019 ਪੁਲਵਾਮਾ ਹਮਲਾ|ਪੁਲਵਾਮਾ ਹਮਲੇ]] ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ 44 ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Pulwama attack: Lucknow artist makes sketches of deceased CRPF soldiers |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/pulwama-attack-lucknow-artist-makes-sketches-of-deceased-crpf-soldiers20190217223659/?amp=1 |access-date=2021-05-28 |website=www.aninews.in |language=en |archive-date=2019-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190218162643/https://www.aninews.in/news/national/general-news/pulwama-attack-lucknow-artist-makes-sketches-of-deceased-crpf-soldiers20190217223659/?amp=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kishor - |first=Ram |date=2019-02-22 |title=श्रद्धांजलि: लगातार 40 घंटे जागकर बनाई पुलवामा के शहीदों की पेंटिग्स |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/viral-adda/trending/kashmir-pulwama-martyrs-aman-singh-gulati-give-unique-tribute-to-martyrs-by-his-art-20678/ |access-date=2021-05-28 |website=वायरल अड्डा}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-02-20 |title=Pulwama terror attack: An 'artistic salute' to slain jawans |url=https://www.hindustantimes.com/lucknow/pulwama-terror-attack-an-artistic-salute-to-slain-jawans/story-Y4G45UVZ62DTSXuXjbFgOP.html |access-date=2021-05-28 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Artist pays tribute to Pulwama martyrs by preparing their sketches |url=https://www.indiatoday.in/amp/india/story/-artist-pays-tributes-to-pulwama-martyrs-by-preparing-their-sketches-1458524-2019-02-18 |access-date=2021-05-28 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਮਨ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਨੂੰ [[ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੇੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਡੌਨ ਬੋਸਕੋ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਓਪਨ ਸਕੂਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਭਾਵਨਾ ਗੁਲਾਟੀ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸਿੱਖੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਘੂ ਕਲਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2 July 2018 |title=ये हैं अनोखे कलाकार, बनाया इन्होंने अजब-गजब रिकॉर्ड |url=https://hindi.news18.com/amp/videos/ajab-gajab/viral-world-largest-rakhi-made-by-boy-of-uttar-pradesh-1431958.html |access-date=2021-05-28 |website=News18 India |language=hi |archive-date=2023-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230522230536/https://hindi.news18.com/amp/videos/ajab-gajab/viral-world-largest-rakhi-made-by-boy-of-uttar-pradesh-1431958.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Sikhlens Sikhlens: Sikhs Arts & Film Festival (India Chapter) 2021 |url=http://sikhlens.com/sikhlens-sikhs-arts-film-festival-india-chapter-2021/ |access-date=2021-05-28 |website=Sikhlens |language=en-US}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਕਲਾ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]], [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ "ਸੋਲ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਵਾਲੀਅਮ 1" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਬਦਾਮ ਕਲਾ ਲੜੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨੌਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ Vol. 9 ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Sikhlens Sikhlens: Sikhs Arts & Film Festival (India Chapter) 2021 |url=http://sikhlens.com/sikhlens-sikhs-arts-film-festival-india-chapter-2021/ |access-date=2021-05-28 |website=Sikhlens |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=150 years of Gandhi: Longest pencil drawing of Mahatma - The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/amp/story/states/andhra-pradesh/2019/sep/22/150-years-of-gandhi-longest-pencil-drawing-of-mahatma-2037326.html |access-date=2021-05-28 |website=www.newindianexpress.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=अमन ने बनाया विश्व रिकॉर्ड |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/lakhimpur-kheri-aman-maid-world-largest-rakhi-16541467.html |access-date=2021-05-28 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=फिर बनाया अमन ने विश्व रिकॉर्ड |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/lakhimpur-kheri-world-record-17262094.html |access-date=2021-05-28 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Suryavanshi |first=Sarvjeet Singh |last2=APWA |first2=President/Editor- |date=2018-05-17 |title=राज्यपाल को भेंट किया पुस्तक 'चरैवेति! चरैवेति!!' के मुख पृष्ठ का पोर्टेट .. |url=https://apwaindia.com/2018/05/17/%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b2-%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%ad%e0%a5%87%e0%a4%82%e0%a4%9f-%e0%a4%95%e0%a4%bf%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%b8/ |access-date=2021-05-28 |website=APWA News |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Celebrating Sikhism |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/celebrating-sikhism-45108 |access-date=2021-05-28 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> ਗੁਲਾਟੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਡਰਾਇੰਗ, [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੁਝਾਰਤ ਤਸਵੀਰ, [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੱਖੜੀ, ਰਾਮ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੇਪਰਬੈਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅਮਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਦਾਮ ਪੋਰਟਰੇਟ ਪੇਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ]], ਜੈਸਿੰਡਾ ਆਰਡਨ, [[ਬੋਰਿਸ ਜਾਨਸਨ|ਬੋਰਿਸ ਜੌਨਸਨ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਸ਼ੀਦ ਅਲ ਮਕਤੂਮ|ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ]], ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, [[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ|ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ]], [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]], ਔਡਰੇ ਅਜ਼ੂਲੇ, [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]], ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ, [[ਸਾਜਿਦ–ਵਾਜਿਦ|ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ]], [[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]], ਅਤੇ ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=अमन ने ब्रश पर बनाई राम मंदिर की आकृति |url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/lakhimpur-kheri/aman-made-the-shape-of-ram-temple-on-the-brush-lakhimpur-news-bly415259098 |access-date=2021-05-28 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Gurbir |date=2019-07-26 |title=Young Indian artist paints PM's portrait on almond |url=https://www.newsviews.co.nz/young-indian-artist-paints-pms-portrait-on-almond/ |access-date=2021-05-28 |website=NewsViews |language=en-NZ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/07/indian-artist-paints-tiny-jacinda-ardern-portrait-on-almond-for-her-birthday.html|title=Indian artist paints tiny Jacinda Ardern portrait on almond for her birthday|work=Newshub|access-date=2021-05-28|language=en|archive-date=2021-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920142645/https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/07/indian-artist-paints-tiny-jacinda-ardern-portrait-on-almond-for-her-birthday.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Sajila Saseendran, Senior |title=Indian teen makes rare portrait of Shaikh Mohammad |url=https://gulfnews.com/uae/indian-teen-makes-rare-portrait-of-shaikh-mohammad-1.65241432 |access-date=2021-05-28 |website=Gulf News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Sajila Saseendran, Senior |title=Watch: Indian expats' rare birthday gift to Sheikh Mohammed |url=https://gulfnews.com/uae/watch-indian-expats-rare-birthday-gift-to-sheikh-mohammed-1.72605367 |access-date=2021-05-28 |website=Gulf News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chandigarh-based artist makes portrait of Donald Trump on almond |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/chandigarh-based-artist-makes-portrait-of-donald-trump-on-almond20200223152749/?amp=1 |access-date=2021-05-28 |website=www.aninews.in |language=en |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123210245/https://www.aninews.in/news/national/general-news/chandigarh-based-artist-makes-portrait-of-donald-trump-on-almond20200223152749/?amp=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 May 2019 |title=इस युवा कलाकार ने दिखाया हुनर, बादाम पर पेंटिंग बनाकर दी मोदी को जीत की बधाई |url=https://www.patrika.com/lakhimpur-kheri-news/narendra-modi-painting-made-on-almond-by-kheri-boy-aman-gulati-4613545/ |access-date=2021-05-28 |website=Patrika News |language=hindi}}</ref><ref>{{Cite web |title=अमन गुलाटी नाम के लड़के ने बादाम पर बनाई अभिनंदन की तस्वीर,कही ये बात |url=https://www.amarujala.com/video/lucknow/aman-gulati-s-photo-of-abhinandan-on-almonds |access-date=2021-05-28 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Artist Aman Singh Gulati engraved painting of Sushant Singh Rajputon on an almond to give tribute to actor {{!}} आर्टिस्ट अमन ने बादाम पर सुशांत सिंह राजपूत पेंटिंग उकेरकर अभिनेता को दी श्रद्धांजलि |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/up-uttarakhand/trending-news/artist-aman-singh-gulati-engraved-painting-of-sushant-singh-rajputon-on-an-almond-to-give-tribute-to-actor/695922/amp |access-date=2021-05-28 |website=zeenews.india.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=टीम इंडिया के लिए नायाब तोहफा, बादाम पर उकेरी पोर्ट्रेट पेंटिंग |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/other-news/unique-potrait-of-indian-cricket-team-carved-on-almond/articleshow/69422025.cms |access-date=2021-05-28 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> [[ਓਮ ਬਿਰਲਾ]], [[ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ]], ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਕਲਾ ਲੜੀ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਲਾਟੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਲੈਂਸ ਆਰਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ 150ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਲਈ, ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੈਨਸਿਲ ਸਕੈਚ ਬਣਾਇਆ।<ref name="The Hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/gandhi-portrait-in-tirupati-gets-a-place-in-guinness-book/article29913289.ece|title=Gandhi portrait in Tirupati gets a place in Guinness Book|date=2019-11-08|work=The Hindu|access-date=2021-05-28|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> 2021 ਸਿੱਖ ਆਰਟ ਐਂਡ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਟੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਲਘੂ ਫਿਲਮ "ਆਰਟ ਫਾਈਂਡਸ ਇਟਸ ਵੇ" ਦਿਖਾਈ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Sikhlens Sikhlens: Sikhs Arts & Film Festival (India Chapter) 2021 |url=http://sikhlens.com/sikhlens-sikhs-arts-film-festival-india-chapter-2021/ |access-date=2021-05-28 |website=Sikhlens |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Art Finds Its Way |url=https://rollingframesentertainment.com/movie/art-finds-its-way/ |access-date=2021-05-30 |website=Rolling Frames Entertainment |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Sikhlens - Sikh Art & Film Festival 2021 is all set to regale the audience with stories from around the world |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/sikhlens-sikh-art-film-festival-2021-is-all-set-to-regale-the-audience-with-stories-from-around-the-world-214169 |access-date=2021-05-28 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-02-21 |title=Chandigarh: 2nd Sikhlens Sikh Arts and Film Festival comes to city |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/2nd-sikhlens-sikh-arts-and-film-festival-comes-to-city-7197591/ |access-date=2021-05-28 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Second Sikhlens Sikh Arts and Film Festival enthralled city art lovers |url=http://www.indianewscalling.com/sunday-magazine/news/105345-second-sikhlens-sikh-arts-and-film-festival-enthralled-city-art-lovers.aspx |access-date=2021-05-28 |website=www.indianewscalling.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dinky |date=2021-02-25 |title=The Films Festivals of Punjabi Cinema. |url=https://trollpunjabi.com/know-about-punjabi-film-festival/ |access-date=2021-05-28 |website=Troll Punjabi |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਗੁਲਾਟੀ ਦੀ ਮਾਂ ਭਾਵਨਾ ਗੁਲਾਟੀ ਵੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਦੀਪ ਗੁਲਾਟੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੇੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਲਾਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮਨਨ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ (2018)<ref>{{Cite web |title=WINNERS 2018 |url=https://www.thesikhawards.com/winners-2018-list/ |access-date=2021-05-28 |website=The Sikh Awards |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title="Youth Artists of Uttar Pradesh, India" Aman Singh Gulati, who made five times world record, was awarded the Sikh People |url=http://www.bbcpunjab.com/news-details?newsid=981 |access-date=2021-05-28 |website=BBC Punjab }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=5 December 2018 |title=खीरी के युवा कलाकार को अमेरिकी संस्था ने दी ''सर'' की उपाधि |url=https://www.patrika.com/lakhimpur-kheri-news/lakhimpur-khiri-boy-aman-gulati-given-sir-title-by-american-company-3801184/ |access-date=2021-05-28 |website=Patrika News |language=hindi}}</ref><ref>{{Cite web |title=अमन सिंह गुलाटी को मिला ग्लोबल सिख अवॉर्ड {{!}} Hindi News Portal {{!}} Hindi News {{!}} Online Hindi News |url=https://www.swatantraawaz.com/headline/9252.htm |access-date=2021-05-28 |website=www.swatantraawaz.com |language=hi}}</ref> * ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹੱਥ ਡਰਾਇੰਗ (2019) ਲਈ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ * ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੇ 100 ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ (2020)<ref>{{Cite web |title=2020 under 30 List |url=https://www.thesikh100.com/2020-under-30-list/ |access-date=2021-05-28 |website=The Sikh 100 |language=en-US |archive-date=2021-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120031458/https://www.thesikh100.com/2020-under-30-list/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lalwani |first=Karishma |title=बादाम पर पेंटिंग करने वाला यह युवक शामिल हुआ विश्व के टॉप-100 युवा सिखों की सूची में |url=https://m.patrika.com/lakhimpur-kheri-news/aman-singh-gulati-of-lakhimpur-kheri-featured-in-top-100-sikh-list-6044894/ |access-date=2021-05-28 |website=Patrika News |language=hi}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 7fjh3qslivzneyij4z3jaugm62pf0oc 836287 836286 2026-04-03T03:14:28Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s 836287 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn">ਅਮਨ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ</div> |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | ਜਨਮ | class="infobox-data" | <span style="display:none">( <span class="bday">2000-10-11</span> )</span> 11 ਅਕਤੂਬਰ 2000 <span class="noprint ForceAgeToShow">(ਉਮਰ 24)</span><div class="birthplace" style="display:inline"> ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੇੜੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ</div> |- class="noprint ForceAgeToShow" ! class="infobox-label" scope="row" | ਕੌਮੀਅਤ | class="infobox-data category" | [[India|ਭਾਰਤੀ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਅਵਾਰਡ | class="infobox-data" | ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ (2018) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹੱਥ ਡਰਾਇੰਗ ਲਈ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ (2019) ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੇ 100 ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ (2020) |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਵੈੱਬਸਾਈਟ | class="infobox-data" | <span class="url">[http://www.amansinghgulati.com/ www.amansinghgulati.com]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</span> |} '''ਅਮਨ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aman Singh Gulati;''' ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਬਦਾਮ]], ਮਾਚਿਸ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰੀ ਪੇਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਸ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |last=Shukla |first=Mohit |date=15 July 2019 |title=छोटी सी उम्र में पेंटिंग के लिए कई विश्व रिकार्ड बना चुके हैं अमन |url=https://www.gaonconnection.com/gaon-connection-tvVideos/artist-aman-gulati-draws-unique-paintings-lakhimpur-uttar-pradesh-45596 |access-date=2021-05-28 |website=Gaon Connection |language=hi}}</ref> ਗੁਲਾਟੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ [[2019 ਪੁਲਵਾਮਾ ਹਮਲਾ|ਪੁਲਵਾਮਾ ਹਮਲੇ]] ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ 44 ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Pulwama attack: Lucknow artist makes sketches of deceased CRPF soldiers |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/pulwama-attack-lucknow-artist-makes-sketches-of-deceased-crpf-soldiers20190217223659/?amp=1 |access-date=2021-05-28 |website=www.aninews.in |language=en |archive-date=2019-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190218162643/https://www.aninews.in/news/national/general-news/pulwama-attack-lucknow-artist-makes-sketches-of-deceased-crpf-soldiers20190217223659/?amp=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kishor - |first=Ram |date=2019-02-22 |title=श्रद्धांजलि: लगातार 40 घंटे जागकर बनाई पुलवामा के शहीदों की पेंटिग्स |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/viral-adda/trending/kashmir-pulwama-martyrs-aman-singh-gulati-give-unique-tribute-to-martyrs-by-his-art-20678/ |access-date=2021-05-28 |website=वायरल अड्डा}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-02-20 |title=Pulwama terror attack: An 'artistic salute' to slain jawans |url=https://www.hindustantimes.com/lucknow/pulwama-terror-attack-an-artistic-salute-to-slain-jawans/story-Y4G45UVZ62DTSXuXjbFgOP.html |access-date=2021-05-28 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Artist pays tribute to Pulwama martyrs by preparing their sketches |url=https://www.indiatoday.in/india/story/artist-pays-tributes-to-pulwama-martyrs-by-preparing-their-sketches-1458524-2019-02-18 |access-date=2021-05-28 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਮਨ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਨੂੰ [[ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੇੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਡੌਨ ਬੋਸਕੋ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਓਪਨ ਸਕੂਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਭਾਵਨਾ ਗੁਲਾਟੀ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸਿੱਖੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਘੂ ਕਲਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2 July 2018 |title=ये हैं अनोखे कलाकार, बनाया इन्होंने अजब-गजब रिकॉर्ड |url=https://hindi.news18.com/videos/ajab-gajab/viral-world-largest-rakhi-made-by-boy-of-uttar-pradesh-1431958.html |access-date=2021-05-28 |website=News18 India |language=hi |archive-date=2023-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230522230536/https://hindi.news18.com/amp/videos/ajab-gajab/viral-world-largest-rakhi-made-by-boy-of-uttar-pradesh-1431958.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Sikhlens Sikhlens: Sikhs Arts & Film Festival (India Chapter) 2021 |url=http://sikhlens.com/sikhlens-sikhs-arts-film-festival-india-chapter-2021/ |access-date=2021-05-28 |website=Sikhlens |language=en-US}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਕਲਾ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]], [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ "ਸੋਲ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਵਾਲੀਅਮ 1" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਬਦਾਮ ਕਲਾ ਲੜੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨੌਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ Vol. 9 ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Sikhlens Sikhlens: Sikhs Arts & Film Festival (India Chapter) 2021 |url=http://sikhlens.com/sikhlens-sikhs-arts-film-festival-india-chapter-2021/ |access-date=2021-05-28 |website=Sikhlens |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=150 years of Gandhi: Longest pencil drawing of Mahatma - The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2019/Sep/22/150-years-of-gandhi-longest-pencil-drawing-of-mahatma-2037326.html |access-date=2021-05-28 |website=www.newindianexpress.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=अमन ने बनाया विश्व रिकॉर्ड |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/lakhimpur-kheri-aman-maid-world-largest-rakhi-16541467.html |access-date=2021-05-28 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=फिर बनाया अमन ने विश्व रिकॉर्ड |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/lakhimpur-kheri-world-record-17262094.html |access-date=2021-05-28 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Suryavanshi |first=Sarvjeet Singh |last2=APWA |first2=President/Editor- |date=2018-05-17 |title=राज्यपाल को भेंट किया पुस्तक 'चरैवेति! चरैवेति!!' के मुख पृष्ठ का पोर्टेट .. |url=https://apwaindia.com/2018/05/17/%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b2-%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%ad%e0%a5%87%e0%a4%82%e0%a4%9f-%e0%a4%95%e0%a4%bf%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%b8/ |access-date=2021-05-28 |website=APWA News |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Celebrating Sikhism |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/celebrating-sikhism-45108 |access-date=2021-05-28 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> ਗੁਲਾਟੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਡਰਾਇੰਗ, [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੁਝਾਰਤ ਤਸਵੀਰ, [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੱਖੜੀ, ਰਾਮ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੇਪਰਬੈਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅਮਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਦਾਮ ਪੋਰਟਰੇਟ ਪੇਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ]], ਜੈਸਿੰਡਾ ਆਰਡਨ, [[ਬੋਰਿਸ ਜਾਨਸਨ|ਬੋਰਿਸ ਜੌਨਸਨ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਸ਼ੀਦ ਅਲ ਮਕਤੂਮ|ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ]], ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, [[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ|ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ]], [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]], ਔਡਰੇ ਅਜ਼ੂਲੇ, [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]], ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ, [[ਸਾਜਿਦ–ਵਾਜਿਦ|ਵਾਜਿਦ ਖਾਨ]], [[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]], ਅਤੇ ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=अमन ने ब्रश पर बनाई राम मंदिर की आकृति |url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/lakhimpur-kheri/aman-made-the-shape-of-ram-temple-on-the-brush-lakhimpur-news-bly415259098 |access-date=2021-05-28 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Gurbir |date=2019-07-26 |title=Young Indian artist paints PM's portrait on almond |url=https://www.newsviews.co.nz/young-indian-artist-paints-pms-portrait-on-almond/ |access-date=2021-05-28 |website=NewsViews |language=en-NZ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/07/indian-artist-paints-tiny-jacinda-ardern-portrait-on-almond-for-her-birthday.html|title=Indian artist paints tiny Jacinda Ardern portrait on almond for her birthday|work=Newshub|access-date=2021-05-28|language=en|archive-date=2021-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920142645/https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/07/indian-artist-paints-tiny-jacinda-ardern-portrait-on-almond-for-her-birthday.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Sajila Saseendran, Senior |title=Indian teen makes rare portrait of Shaikh Mohammad |url=https://gulfnews.com/uae/indian-teen-makes-rare-portrait-of-shaikh-mohammad-1.65241432 |access-date=2021-05-28 |website=Gulf News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Sajila Saseendran, Senior |title=Watch: Indian expats' rare birthday gift to Sheikh Mohammed |url=https://gulfnews.com/uae/watch-indian-expats-rare-birthday-gift-to-sheikh-mohammed-1.72605367 |access-date=2021-05-28 |website=Gulf News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chandigarh-based artist makes portrait of Donald Trump on almond |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/chandigarh-based-artist-makes-portrait-of-donald-trump-on-almond20200223152749/?amp=1 |access-date=2021-05-28 |website=www.aninews.in |language=en |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123210245/https://www.aninews.in/news/national/general-news/chandigarh-based-artist-makes-portrait-of-donald-trump-on-almond20200223152749/?amp=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 May 2019 |title=इस युवा कलाकार ने दिखाया हुनर, बादाम पर पेंटिंग बनाकर दी मोदी को जीत की बधाई |url=https://www.patrika.com/lakhimpur-kheri-news/narendra-modi-painting-made-on-almond-by-kheri-boy-aman-gulati-4613545/ |access-date=2021-05-28 |website=Patrika News |language=hindi}}</ref><ref>{{Cite web |title=अमन गुलाटी नाम के लड़के ने बादाम पर बनाई अभिनंदन की तस्वीर,कही ये बात |url=https://www.amarujala.com/video/lucknow/aman-gulati-s-photo-of-abhinandan-on-almonds |access-date=2021-05-28 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Artist Aman Singh Gulati engraved painting of Sushant Singh Rajputon on an almond to give tribute to actor {{!}} आर्टिस्ट अमन ने बादाम पर सुशांत सिंह राजपूत पेंटिंग उकेरकर अभिनेता को दी श्रद्धांजलि |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/up-uttarakhand/trending-news/artist-aman-singh-gulati-engraved-painting-of-sushant-singh-rajputon-on-an-almond-to-give-tribute-to-actor/695922/amp |access-date=2021-05-28 |website=zeenews.india.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=टीम इंडिया के लिए नायाब तोहफा, बादाम पर उकेरी पोर्ट्रेट पेंटिंग |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/other-news/unique-potrait-of-indian-cricket-team-carved-on-almond/articleshow/69422025.cms |access-date=2021-05-28 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> [[ਓਮ ਬਿਰਲਾ]], [[ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ]], ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਕਲਾ ਲੜੀ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਲਾਟੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਲੈਂਸ ਆਰਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ 150ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਲਈ, ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੈਨਸਿਲ ਸਕੈਚ ਬਣਾਇਆ।<ref name="The Hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/gandhi-portrait-in-tirupati-gets-a-place-in-guinness-book/article29913289.ece|title=Gandhi portrait in Tirupati gets a place in Guinness Book|date=2019-11-08|work=The Hindu|access-date=2021-05-28|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> 2021 ਸਿੱਖ ਆਰਟ ਐਂਡ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਟੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਲਘੂ ਫਿਲਮ "ਆਰਟ ਫਾਈਂਡਸ ਇਟਸ ਵੇ" ਦਿਖਾਈ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Sikhlens Sikhlens: Sikhs Arts & Film Festival (India Chapter) 2021 |url=http://sikhlens.com/sikhlens-sikhs-arts-film-festival-india-chapter-2021/ |access-date=2021-05-28 |website=Sikhlens |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Art Finds Its Way |url=https://rollingframesentertainment.com/movie/art-finds-its-way/ |access-date=2021-05-30 |website=Rolling Frames Entertainment |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Sikhlens - Sikh Art & Film Festival 2021 is all set to regale the audience with stories from around the world |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/sikhlens-sikh-art-film-festival-2021-is-all-set-to-regale-the-audience-with-stories-from-around-the-world-214169 |access-date=2021-05-28 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-02-21 |title=Chandigarh: 2nd Sikhlens Sikh Arts and Film Festival comes to city |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/2nd-sikhlens-sikh-arts-and-film-festival-comes-to-city-7197591/ |access-date=2021-05-28 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Second Sikhlens Sikh Arts and Film Festival enthralled city art lovers |url=http://www.indianewscalling.com/sunday-magazine/news/105345-second-sikhlens-sikh-arts-and-film-festival-enthralled-city-art-lovers.aspx |access-date=2021-05-28 |website=www.indianewscalling.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dinky |date=2021-02-25 |title=The Films Festivals of Punjabi Cinema. |url=https://trollpunjabi.com/know-about-punjabi-film-festival/ |access-date=2021-05-28 |website=Troll Punjabi |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਗੁਲਾਟੀ ਦੀ ਮਾਂ ਭਾਵਨਾ ਗੁਲਾਟੀ ਵੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਦੀਪ ਗੁਲਾਟੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੇੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਲਾਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮਨਨ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਟੀ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ (2018)<ref>{{Cite web |title=WINNERS 2018 |url=https://www.thesikhawards.com/winners-2018-list/ |access-date=2021-05-28 |website=The Sikh Awards |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title="Youth Artists of Uttar Pradesh, India" Aman Singh Gulati, who made five times world record, was awarded the Sikh People |url=http://www.bbcpunjab.com/news-details?newsid=981 |access-date=2021-05-28 |website=BBC Punjab }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=5 December 2018 |title=खीरी के युवा कलाकार को अमेरिकी संस्था ने दी ''सर'' की उपाधि |url=https://www.patrika.com/lakhimpur-kheri-news/lakhimpur-khiri-boy-aman-gulati-given-sir-title-by-american-company-3801184/ |access-date=2021-05-28 |website=Patrika News |language=hindi}}</ref><ref>{{Cite web |title=अमन सिंह गुलाटी को मिला ग्लोबल सिख अवॉर्ड {{!}} Hindi News Portal {{!}} Hindi News {{!}} Online Hindi News |url=https://www.swatantraawaz.com/headline/9252.htm |access-date=2021-05-28 |website=www.swatantraawaz.com |language=hi}}</ref> * ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹੱਥ ਡਰਾਇੰਗ (2019) ਲਈ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ * ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੇ 100 ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ (2020)<ref>{{Cite web |title=2020 under 30 List |url=https://www.thesikh100.com/2020-under-30-list/ |access-date=2021-05-28 |website=The Sikh 100 |language=en-US |archive-date=2021-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120031458/https://www.thesikh100.com/2020-under-30-list/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lalwani |first=Karishma |title=बादाम पर पेंटिंग करने वाला यह युवक शामिल हुआ विश्व के टॉप-100 युवा सिखों की सूची में |url=https://m.patrika.com/lakhimpur-kheri-news/aman-singh-gulati-of-lakhimpur-kheri-featured-in-top-100-sikh-list-6044894/ |access-date=2021-05-28 |website=Patrika News |language=hi}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] gq2z1874kurw6xmusr7kxensvuniz92 0 195247 836240 819048 2026-04-02T16:41:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836240 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ਕੈਪਟਨ | name = ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ | image = Sony rana nepal airlines (cropped).jpg | caption = ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ [[ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] ਵਿਖੇ (2016) | native_name = ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ | native_name_lang = ne | other_names = ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ | birth_date = {{Birth date and age|1965|10|17|df=y}} | birth_place = [[ਕਾਠਮੰਡੂ]], [[ਨੇਪਾਲ]] | nationality = ਨੇਪਾਲੀ | occupation = ਪਾਇਲਟ | years_active = 1991–present | employer = [[ਨੇਪਾਲ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼]] | known_for = ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ (1991) | spouse = ਬਿਜੈ ਗਿਰੀ | children = ਇੱਕ | parents = {{Plainlist| *ਓਮ ਨਰਸਿੰਘ ਰਾਣਾ (ਪਿਤਾ) *ਕੰਚਨ ਰਾਣਾ (ਮਾਂ)}} | awards = [[ਗੋਰਖਾ ਦੱਖਣ ਬਾਹੂ ਦਾ ਆਦੇਸ਼]] (ਚੌਥੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ) | website = {{URL|https://sonyrana.com.np/|Official website}} }} '''ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ Sony Rana; ਜਨਮ 17 [[ਅਕਤੂਬਰ]] 1965) [[ਨੇਪਾਲ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ [[ਮਹਿਲਾ]] [[ਪਾਇਲਟ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=यी १० महिला : जो नेपालको इतिहासमा नै पहिलो बने ! |url=https://samachardainik.com/news-details/14753/2019-03-08 |access-date=2022-06-09 |website=Samachar Dainik |language=ne |archive-date=2022-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616133914/https://samachardainik.com/news-details/14753/2019-03-08 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} 'लीडर' महिला |url=http://nepalihimal.com/ |access-date=2022-06-09 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ 29 ਮਾਰਚ 1991 ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਅਥਾਰਟੀ ਤੋਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨੰਬਰ 119 ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਪਣਾ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=आकाशमा महिला |url=https://annapurnapost.com/news/66424-66424 |access-date=2022-06-09 |website=आकाशमा महिला |language=en}}</ref> ਉਹ ਬੋਇੰਗ ਜੈੱਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨੇਪਾਲੀ ਮਹਿਲਾ [[ਪਾਇਲਟ]] ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The wonderful women and their flying machines- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=295#.YqHI0HZBztU |access-date=2022-06-09 |website=archive.nepalitimes.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 17 [[ਅਕਤੂਬਰ]] 1965 (ਬੀ. ਐੱਸ. 2022) ਨੂੰ [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ]] ਦੇ ਦਿਨ ਪਿਤਾ ਓਮ ਨਰਸਿੰਘਾ ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਕੰਚਨ ਰਾਣਾ ਦੇ ਘਰ ਥਮੇਲ, [[ਕਠਮੰਡੂ|ਕਾਠਮੰਡੂ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐੱਸ.ਐੱਲ.ਸੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਹਿੰਦਰ ਭਵਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਦਮ ਕੰਨਿਆ ਮਲਟੀਪਲ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Kantipur-सोनीको आकाश यात्रा - कान्तिपुर समाचार |url=https://ekantipur.com/ampnews/2015-01-17/402267.html |access-date=2022-06-09 |website=ekantipur.com}}</ref> ਫਿਰ ਉਹ 1987 ਵਿੱਚ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਗਈ। == ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੇ 20 [[ਮਾਰਚ]] 1991 (26 ਕਾਰਤਿਕ 2047 ਬੀ. ਐੱਸ.) ਨੂੰ ਸੀ. ਏ. ਏ. ਐੱਨ. ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਪਾਇਲਟ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਇਲ ਨੇਪਾਲ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਆਰ. ਐਨ. ਏ. ਸੀ.) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਰ. ਐਨ. ਏ. ਸੀ. ਨੇ ਤਿੰਨ ਪਾਇਲਟਾਂ ਲਈ ਪੋਸਟਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ 10 ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੇ ਪੋਸਟਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਰਕਸ਼ਿਆ ਰਾਣਾ ਸਿਰਫ ਦੋ ਮਹਿਲਾ ਬਿਨੈਕਾਰ ਸਨ। 10 ਵਿੱਚੋਂ, ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਰ. ਐਨ. ਏ. ਸੀ. ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ਨੇਪਾਲੀ ਮਹਿਲਾ [[ਪਾਇਲਟ]] ਬਣ ਗਈ।<ref name=":1">{{Cite web |date=2016-04-04 |title=चंगा उडाउने रहरले पहिलो महिला क्याप्टेन बनीन् सोनी राणा |url=http://mulkhabar.com/archives/59941 |access-date=2022-06-09 |website=Mulkhabar |archive-date=2023-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102084031/http://mulkhabar.com/archives/59941 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ 12 ਨਵੰਬਰ 1990 ਨੂੰ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨੀ ਕੋ-ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, 31 ਮਾਰਚ 1991 ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਕੋ-ਪਾਇਲਟ ਬਣੀ ਅਤੇ 14 ਜੁਲਾਈ 1992 ਨੂੰ ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ ਕੋ-ਪਾਇਲਟ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ 23 [[ਨਵੰਬਰ]] 2005 ਨੂੰ ਸੀ. ਏ. ਏ. ਐਨ. ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਬੋਇੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 23 ਦਸੰਬਰ 2005 ਤੋਂ ਬੀ 757 ਕੋ-ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਰਾਣਾ ਨੂੰ 1993 ਵਿੱਚ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਗੋਰਖਾ ਦੱਖਣ ਬਹੂ (ਚੌਥੀ ਕਲਾਸ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-04-04 |title=चंगा उडाउने रहरले पहिलो महिला क्याप्टेन बनीन् सोनी राणा |url=http://mulkhabar.com/archives/59941 |access-date=2022-06-09 |website=Mulkhabar |archive-date=2023-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102084031/http://mulkhabar.com/archives/59941 |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://mulkhabar.com/archives/59941 "चंगा उडाउने रहरले पहिलो महिला क्याप्टेन बनीन् सोनी राणा"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231102084031/http://mulkhabar.com/archives/59941 |date=2023-11-02 }}. ''Mulkhabar''. 2016-04-04<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-06-09</span></span>.</cite></ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2055 ਬੀ. ਐੱਸ. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਪਾਇਲਟ ਵਿਜੇ ਗਿਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 17 ਜੁਲਾਈ 2002 (1 ਸ਼ਰਵਣ 2059) ਨੂੰ ਸੁਰਖੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਗਿਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=आकाशमा महिला |url=https://annapurnapost.com/news/66424-66424 |access-date=2022-06-09 |website=आकाशमा महिला |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://annapurnapost.com/news/66424-66424 "आकाशमा महिला"]. ''आकाशमा महिला''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-06-09</span></span>.</cite></ref> ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਨਰਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਵੀ ਇੱਕ [[ਪਾਇਲਟ]] ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਗੰਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == 'ਪਹਿਲੀ ਨੇਪਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ' ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ == ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਣਾ ਨੂੰ 29 ਮਾਰਚ 1991 ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਰਕਸ਼ਿਆ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਨੇਪਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਕਸ਼ਿਆ ਰਾਣਾ ਨੂੰ 20 ਮਈ 1992 ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਮਿਲਿਆ। ਸੀ. ਏ. ਏ. ਐਨ. ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਰਾਜੂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ ਨੇਪਾਲੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਲਾਇਸੈਂਸ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨੇਪਾਲੀ ਪਾਇਲਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=जहाँ उडान परीहरु दिनहुुँ बढ्दैछन् |url=https://www.janaaastha.com/archives/78895 |access-date=2022-06-09 |website=Jana Aastha News Online |archive-date=2024-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322133153/https://www.janaaastha.com/archives/78895/ |url-status=dead }}</ref> ਸੀ. ਏ. ਏ. ਐਨ. ਨੇ 22 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲੀ ਨਾਗਰਿਕ ਲਾਇਸੈਂਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਨੇਪਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2016-05-26 |title=Civil Aviation Authority of Nepal's Statement letter |url=https://sonyrana.com.np/images/civil_aviation_authority_sony_rana_first_woman_pilot.jpg |access-date=2025-03-11 |archive-date=2022-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315023430/http://sonyrana.com.np/images/civil_aviation_authority_sony_rana_first_woman_pilot.jpg |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਠਮੰਡੂ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] cerwo79lcid1srdtacelezn8mitfsbf 0 195332 836266 806395 2026-04-02T22:20:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836266 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹੇਬੇ ਕੈਮਾਰਗੋ | image = Hebe Camargo 3.jpg | caption = | other_names = {{Lang|pt-BR|Rainha da Televisão Brasileira}} *''Loiruda'' | birth_name = ਹੇਬੇ ਮਾਰੀਆ ਮੋਂਟੇਰੋ ਡੇ ਕੈਮਾਰਗੋ ਰਾਵਗਨਾਨੀ | birth_date = {{Birth date|1929|3|8|df=y}} | birth_place = [[Taubaté]], São Paulo, Brazil | death_date = {{Death date and age|2012|9|29|1929|3|8|df=y}} | death_place = [[ਸਾਓ ਪੌਲੋ]], ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ | occupation = ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ, ਹਾਸੋਹੀਣੀ, ਅਦਾਕਾਰਾ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ | years_active = 1943–2012 | height = {{height|m=1.60}} | spouse = {{marriage|Décio Capuano|1964|1971}}(divorced) 1 child<br />{{marriage|Lélio Ravagnani|1973|2000}}(his death) | website = {{official website|http://hebenaweb.com.br/}} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{hlist|[[Jazz]]|[[latin jazz]]|[[latin music]]|pop music|[[Música popular brasileira|MPB]]|[[Romantic music]]}} | label = {{hlist|[[Odeon Records]]|[[Polydor Records]]| [[Mercury Records]]|[[PolyGram]]| [[Philips Records]]|[[Universal Music Group]]|[[Sony Music]]}} }} }} '''ਹੇਬੇ ਮਾਰੀਆ ਮੋਂਟੇਰੋ ਡੇ ਕੈਮਾਰਗੋ ਰਾਵਗਨਾਨੀ''' {{Post-nominals|country=BRA|list=[[Military Order of Saint James of the Sword|DmSE]] • [[Order of the Southern Cross|Dama Oficial]] • [[Order of Prince Henry|DmIH]]}} ({{IPA|pt|ˈɛbi mɐˈɾi.ɐ mõˈtejɾu dʒi kɐˈmaʁɡu ˌʁavɐˈɲɐ̃ni}} ; 8 ਮਾਰਚ 1929 – 29 ਸਤੰਬਰ 2012) ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ, ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ "ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਰਾਣੀ" ({{Langx|pt|Rainha da Televisão Brasileira}}) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 29 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ 360 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Veja quem vai ficar com a fortuna de Hebe Camargo – Record TV – R7 Balanço Geral |url=http://videos.r7.com/veja-quem-vai-ficar-com-a-fortuna-de-hebe-camargo/idmedia/5075ae8c6b7117e8f8cc2c40.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713201432/http://videos.r7.com/veja-quem-vai-ficar-com-a-fortuna-de-hebe-camargo/idmedia/5075ae8c6b7117e8f8cc2c40.html |archive-date=July 13, 2015 |access-date=July 4, 2013 |website=videos.r7.com}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ == ਹੇਬੇ ਕੈਮਾਰਗੋ ਦਾ ਜਨਮ 1929 ਡੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਤੌਬਾਟੇ, ਸਾਓ ਪੌਲੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮੂਲ ਦੇ ਐਸਥਰ ਮੈਗਲਹਾਏਸ ਕੈਮਾਰਗੋ ਅਤੇ ਸਿਗੇਸਫ੍ਰੇਡੋ ਮੋਂਟੇਰੀਓ ਦੇ ਕੈਮਰਗੋ ਦੀ ਧੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |date=29 September 2012 |title=HEBE CAMARGO: FESTA PORTUGUESA DE ANIVERSÁRIO |url=http://www.alexpalhano.com.br/materia.php?id_materia=457 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322082314/http://www.alexpalhano.com.br/materia.php?id_materia=457 |archive-date=March 22, 2018 |access-date=1 October 2012 |publisher=Alex Palhano}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 January 2010 |title=Biografia de Hebe Camargo |url=http://www.portalsaofrancisco.com.br/alfa/hebe-camargo/index.php |access-date=16 January 2010 |publisher=Portal São Francisco}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਰੋਸਾਲਾ 49 ਵਿੱਚ ''ਫਲੋਰੇਲਾ 19'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਕੈਮਾਰਗੋ ਨੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸਾਂਬਾ]] ਅਤੇ ਬੋਲੇਰੋ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |title=Perfil de Hebe Camargo no Te Contei |url=http://www.tecontei.com.br/celebridade/143/perfil-de-hebe-camargo.html}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤਕ ਕਰੀਅਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<r ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਚੈਟੋਬ੍ਰਾਇੰਡ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸਾਓ ਪੌਲੋ ਦੇ ਸੁਮਾਰੇ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੈਮਾਰਗੋ ਮਜ਼ਾਰੋਪੀ ਦੀਆਂ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਅਗਨਾਲਡੋ ਰਾਇਲ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=16 January 2010 |title=Biografia de Hebe Camargo |url=http://www.portalsaofrancisco.com.br/alfa/hebe-camargo/index.php |access-date=16 January 2010 |publisher=Portal São Francisco}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.portalsaofrancisco.com.br/alfa/hebe-camargo/index.php "Biografia de Hebe Camargo"]. Portal São Francisco. January 16, 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 16,</span> 2010</span>.</cite></ref> 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਗਲੋਬੋ|ਟੀਵੀ ਪੌਲਿਸਟਾ]] 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1955 ਵਿੱਚ, ਕੈਮਾਰਗੋ [[ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ|ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ]] ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ''ਓ ਮੁੰਡੋ ਏ ਦਾਸ ਮਲਹੇਰੇਸ'' (ਦੁਨੀਆ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ,<ref>{{Cite web |title=BOL, Hebe Camargo completa 80 anos neste domingo |url=http://noticias.bol.uol.com.br/entretenimento/2009/03/04/ult950u786.jhtm}}</ref> ਜੋ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕੈਮਾਰਗੋ ਰੇਡ ਰਿਕਾਰਡ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਜੋਵੇਮ ਗਾਰਡਾ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਹੇਬੇ ਨੇ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿੱਤਾ। 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1966 ਨੂੰ, ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੇ ਇੱਕ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਮਾਰਗੋ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>[http://www.delaswebradio.com.br/mulher.php?id=11 DELAS Web Radio :: Porque o mundo é Delas!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706152118/http://www.delaswebradio.com.br/mulher.php?id=11|date=6 July 2011}}</ref><ref>[http://ondeanda.multiply.com/photos/album/1683 Dramaturgia Brasileira – Hebe Camargo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127113814/http://ondeanda.multiply.com/photos/album/1683|date=27 January 2010}}</ref> ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨ, ਵੈਰਿਗ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਮਾਰਗੋ ਦੀ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Classic Airliners & Vintage Pop Culture |date=24 August 2014 |title=Varig Sud Aviation SE-210 Caravelle Commercial – 1960 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SRHscJ98B_c&index=58&list=PL9-zo6PmPhaAK0gj3KGWqxcxbblNvWXUn |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403212620/https://www.youtube.com/watch?v=SRHscJ98B_c&list=PL9-zo6PmPhaAK0gj3KGWqxcxbblNvWXUn&index=58 |archive-date=2023-04-03 |via=YouTube |access-date=2025-03-12 }}</ref> ਕੈਮਾਰਗੋ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੇਡ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਰੇਡ ਬੈਂਡੀਰੈਂਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=17 January 2010 |title=Hebe Camargo – A Rainha da TV |url=http://oglobo.globo.com/cultura/kogut/nostalgia/post.asp?t=hebe-camargo-rainda-da-tv&cod_post=208512 |access-date=January 17, 2010 |website=O Globo}}</ref> 1980 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ [[ਇੰਟਰਵਿਯੂ|ਇੰਟਰਵਿਊਰ]] ਵਜੋਂ ਕੰਮ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਮਾਰਚ 1986 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2010 ਤੱਕ, ਕੈਮਾਰਗੋ ਐਸਬੀਟੀ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਹੇਬੇ'' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਰੇਡ ਟੂਪੀ ਅਤੇ ਰੇਡ ਬੈਂਡੀਰੈਂਟਸ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪਿਨ-ਆਫ ਸ਼ੋਅ ''ਹੇਬੇ ਪੋਰ ਏਲਾਸ'' (ਹੇਬੇ ਫਾਰ ਦੈੱਮ) ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=OFuxico – Hebe Camargo faz 80 anos e ganha homenagem |url=http://ofuxico.terra.com.br/materia/noticia/2009/02/16/hebe-camargo-faz-80-anos-e-ganha-homenagem-103008.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090220105148/http://ofuxico.terra.com.br/materia/noticia/2009/02/16/hebe-camargo-faz-80-anos-e-ganha-homenagem-103008.htm |archive-date=20 February 2009}}</ref> ਉਸ ਨੇ ''ਫੋਰਾ ਦੋ ਆਰ'' ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਥੌਨ, ਕਾਮੇਡੀ ਸਪੈਸ਼ਲ, ਅਤੇ ''ਰੋਮੂ ਈ ਜੂਲੀਏਟਾ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰੋਨਾਲਡ ਗੋਲਿਆਸ ਅਤੇ ਨਾਇਰ ਬੇਲੋ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>[http://canalnewstvaudiencia.wordpress.com/2010/04/12/especial-hebe-camargo-no-ar/ Especial Hebe Camargo, NO AR! "CTN:. Canal News Audiência da TV]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> 1995 ਵਿੱਚ, EMI ਨੇ ਕੈਮਾਰਗੋ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਡੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ SBT 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮਨਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਨਸੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ, ਜੋ ਕਿ 2007 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Rocha, Thiago |date=17 August 2007 |title=Hebe e Ivete Sangalo engrossam a multidão do 'Cansei' |url=http://ofuxico.terra.com.br/materia/noticia/2007/08/17/hebe-e-ivete-sangalo-engrossam-a-multidao-do-cansei-56690.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208093654/http://ofuxico.terra.com.br/materia/noticia/2007/08/17/hebe-e-ivete-sangalo-engrossam-a-multidao-do-cansei-56690.htm |archive-date=8 February 2009 |access-date=16 August 2011 |publisher=OFuxico}}</ref> ਕੈਮਾਰਗੋ ਮਿਆਮੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਬਿਤਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਬੁਲੇਟਿਨ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹੇਬੇ ਦੀ ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕ ਲੈਪਰੋਸਕੋਪੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। 8 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ, ਕੈਮਾਰਗੋ ਨੂੰ ਪੈਰੀਟੋਨਿਅਮ ਤੋਂ ਕੈਂਸਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸਰਜਰੀ ਲਈ ਸਾਓ ਪੌਲੋ<ref>{{Cite web |title=News "Hebe Camargo was admitted in São Paulo" – Hebe Camargo |url=http://people.theiapolis.com/actress-5UIS/hebe-camargo/news/hebe-camargo-was-admitted-in-sao-paulo-1000277.html}}</ref> ਦੇ ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 2010 ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦਾ 81ਵਾਂ ਜਨਮਦਿਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=24 March 2010 |title=Hebe Camargo Says She is 'Bald', Just Like Marcelo Tas |url=http://diversao.terra.com.br/gente/noticias/0,,OI4337754-EI13419,00-Hebe+Camargo+diz+que+esta+careca+igual+a+Marcelo+Tas.html |access-date=16 April 2010 |website=diversao.terra.com.br}}</ref> == ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ == ਕੈਮਾਰਗੋ 2010 ਤੋਂ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 29 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਹੋਈ, ਸ਼ਾਇਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੌਂ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=December 2016}} == ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ == * ਹੇਬੇ - ਦ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਿਗੁਏਲ ਫਾਲਾਬੇਲਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਤੱਕ ਡੇਬੋਰਾ ਰੀਸ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=HEBE O MUSICAL |url=http://teatroprocopioferreira.com.br/index.php/pecas/hebe-o-musical/ |access-date=13 March 2019 |language=pt-BR |archive-date=18 ਮਾਰਚ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318021949/http://teatroprocopioferreira.com.br/index.php/pecas/hebe-o-musical/ |url-status=dead }}</ref> * ਹੇਬੇ (2019) ਹੇਬੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਾਕਾ ਡਿਏਗਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮੌਰੀਸੀਓ ਫਾਰਿਆਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਆਂਡ੍ਰੇਆ ਬੇਲਟਰੋ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਡੇਨੀਅਲ ਬੋਵੇਂਟੁਰਾ ਸਿਲਵੀਓ ਸੈਂਟੋਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{Cite web |title=Hebe Forever – A Broadway é Aqui |url=https://abroadwayeaqui.com.br/tag/hebe-forever/ |access-date=13 March 2019 |language=pt-BR }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * "ਹੇਬੇ: ਫਾਰਐਵਰ" (2019) - ਇਸ ਮੰਗਲਵਾਰ ਤੋਂ 2 ਜੂਨ ਤੱਕ ਸਾਓ ਪੌਲੋ ਦੇ ਫਾਰੋਲ ਸੈਂਟੇਂਡਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਇਮਰਸਿਵ ਅਤੇ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਉਸ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛਾਪ ਛੱਡੀ।<ref>{{Cite web |date=12 March 2019 |title=Exposição 'Hebe Eterna', um mergulho na vida da estrela queridinha do Brasil |url=https://www.huffpostbrasil.com/entry/hebe-camargo-exposicao_br_5c88213ee4b0fbd7661ebe62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030110813/https://www.huffpostbrasil.com/entry/hebe-camargo-exposicao_br_5c88213ee4b0fbd7661ebe62 |archive-date=October 30, 2020 |access-date=13 March 2019 |website=HuffPost Brasil |language=pt}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hebe Eterna |url=https://www.farolsantander.com.br/#/agenda/exp_1920 |access-date=2025-03-12 |archive-date=2025-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250228001002/https://www.farolsantander.com.br/#/agenda/exp_1920 |url-status=dead }}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 1990 - "ਸਾਓ ਪੌਲੋ ਦਾ ਚਿਹਰਾ" * 1994 - ''ਕਮਰਾ ਮਿਉਂਸਪਲ'' ਤੋਂ "ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਪਾਲੀਸਤਾਨਾ" * 2002 — " [[ਪੁਰਤਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ" * 2007 — "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਾਰਡ", ''ਪ੍ਰੀਮੀਓ ਕੌਂਟੀਗੋ ਲਈ!'' * 2009 - ''ਯੂਨੀਵਰਸੀਡੇਡ FIAM-FAAM'' ਦਾ "ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਨਰਿਸ ਕਾਸਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ" * 2010 - ''Comitê Executive do Grupo de Líderes Empresariais'' ਦਾ "ਐਵਾਰਡ LIDE 2010" * 2010 — " ਲੈਟਿਨ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ - ਟਰੱਸਟੀ ਅਵਾਰਡ" <ref>{{Cite web |title=Special Awards |url=http://www.latingrammy.com/en/content/special-awards |website=Latin GRAMMYs }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Associação Paulista dos Críticos de Artes'' ਦਾ "ਸਰਬੋਤਮ ਇੰਟਰਵਿਊ" * ''ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼'' ਦਾ "ਸਰਬੋਤਮ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ਕਾਰ"। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * 2009 - ''ਜ਼ੂਸਾ ਈਓ ਮਿਸਟੇਰੀਓ ਡੀ ਫੇਯੂਰਿਨਹਾ'' * 2005 – ''ਕੋਇਸਾ ਡੀ ਮਲੇਰ'' * 2000 – ''ਡਾਇਨਾਸੌਰ'' ( ''ਬੇਲੀਨ'' ਦੀ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਡਬਿੰਗ) * 1960 – ''ਜ਼ੇ ਦੋ ਪੇਰੀਕਿਟੋ'' * 1951 – ''ਲਿਆਨਾ, ਇੱਕ ਪੇਕਾਡੋਰਾ'' * 1949 – ''ਕਵੇਸ ਨੋ ਸੀਯੂ'' === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ === [[ਤਸਵੀਰ:Programa_Hebe.jpg|thumb| ''ਹੇਬੇ'' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ]] * 2010 – ਫੈਂਟਾਸਟੀਕੋ * 2010 – ''ਐਸਬੀਟੀ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ'' * 2009 – ''ਏਲਾਸ ਕੈਂਟਮ ਰੌਬਰਟੋ'' * 2009 - ''ਵੈਂਡੇ-ਸੇ ਉਮ ਵੇਉ ਡੀ ਨੋਇਵਾ'' * 2007 – ''ਅਮੀਗਾਸ ਈ ਰਿਵਾਇਸ'' * 2003 – ''ਰੋਮੀਊ ਈ ਜੂਲੀਟਾ ਵਰਸਾਓ 3'' * 2000 – ''ਟੀਵੀ ਸਾਲ 50'' * 1995 - ''ਏ ਐਸਕੋਲਿਨਹਾ ਡੂ ਗੋਲਿਆਸ'' * 1990 – ''ਰੋਮੀਓ ਈ ਜੂਲੀਟਾ ਵਰਸਾਓ 2'' * 1980 – ''ਕੈਵਾਲੋ ਅਮਰੇਲੋ'' * 1978 – ''ਓ ਪ੍ਰੋਫੇਟਾ'' * 1970 - ''ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੇਨਹੋਰ ਰੀਟਰ ਕਰਦੇ ਹਨ'' * 1968 – ''ਰੋਮੂ ਈ ਜੂਲੀਏਟਾ ਵਰਸਾਓ 1'' * 1950 – ''ਪ੍ਰਾਈਮੀਰਾ ਅਪ੍ਰੇਸੇਂਟਾਸੀਓ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਦਾ ਟੀਵੀ ਬ੍ਰਾਸੀਲੀਰਾ'' == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ''[[Sou Eu|ਸੂ ਯੂ]]'' (1960) * ''[[Hebe comanda o espetáculo|ਹੇਬੇ ਕੋਮਾਂਡਾ ਓ ਐਸਪੇਟਾਕੁਲੋ]]'' (1961) * ''[[E Vocês|ਈ ਵੋਕੇਸ]]'' (1963) * ''[[Hebe (1964 album)|ਹੇਬੇ]]'' (1964) * ''[[Hebe 65|ਹੇਬੇ 65]]'' (1965) * ''[[Hebe (1967 album)|ਹੇਬੇ]]'' (1967) * ''ਪ੍ਰਾ ਵੋਕੇ'' (1998) * ''[[Hebe Camargo & Convidados|ਹੇਬੇ ਕੈਮਾਰਗੋ ਅਤੇ ਕੋਨਵੀਡੋਸ]]'' (2001) * ''ਹੇਬੇ ਮਲੇਰ ਈ ਅਮੀਗੋਸ'' (2010) * ''ਮਲੇਰ'' (2010) == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==   * ਸਿਸਟਮ ਬ੍ਰਾਸੀਲੀਰੋ ਡੀ ਟੈਲੀਵਿਸਾਓ * ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Sister project links|wikt=no|c=Category:Hebe Camargo|n=Category:Hebe Camargo|s=no|b=no|v=no}} * {{IMDb name|0131249}} * [https://web.archive.org/web/20110520205211/http://www.redetv.com.br/hebe/ Site of ''Hebe'' program] at RedeTV! [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] c64qaaias6tfae8vcfa8ymjhzrlose5 0 195444 836295 824176 2026-04-03T04:11:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836295 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਰਚਨਾ ਚੰਦੋਕੇ | image = Archana-Chandhokes-Picture.jpg | image_size = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਭਾਰਤ]] | alma_mater = | occupation = ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ | years_active = 1999–ਮੌਜੂਦ | known_for = | party = | spouse = {{marriage| ਵਿਨੀਤ ਮੁਥੁਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/anchor-archana-chandhoke-shares-a-throwback-picture-on-her-wedding-anniversary/articleshow/69236673.cms |title=Anchor Archana shares a throwback picture on her wedding anniversary |website=The Times of India |language=en |access-date=29 June 2019}}</ref> |2004}} | children = | parents = | module = }} '''ਅਰਚਨਾ ਚੰਧੋਕੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Archana Chandhoke'''), ਜਿਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸਰਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰਾ, ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=VJ Archana Chandhoke undergoes skull surgery. Details inside |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/vj-archana-chandhoke-undergoes-skull-surgery-details-inside-1826363-2021-07-10 |access-date=2024-01-20 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === ਸਤੰਬਰ 1999 ਵਿੱਚ, ਚੰਧੋਕੇ ਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਜਯਾ ਟੀਵੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਰੀਡਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਨ ਟੀਵੀ ' ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ''ਕਾਮੇਡੀ ਟਾਈਮ'' ਅਤੇ ''ਇਲਮਾਈ ਪੁਧੂਮਾਈ'' ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ ਕੀਤੇ। ਮਈ 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲਈ ਸਨ ਟੀਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਬ੍ਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਅਤੇ 2014 ਤੱਕ ''ਨਮਾ ਵੀਤੂ ਕਲਿਆਣਮ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, [[ਜ਼ੀ ਤਾਮਿਲ|ਜ਼ੀ ਤਮਿਲ ਨੇ]] ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ''"ਅਥਰਸ਼ਟਾ ਲਕਸ਼ਮੀ"'' ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਕੇ. ਭਾਗਿਆਰਾਜ ਅਤੇ [[ਖੁਸ਼ਬੂ ਸੁੰਦਰ|ਖੁਸ਼ਬੂ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ''ਜੂਨੀਅਰ ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ'' ਦੇ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2020 ਵਿੱਚ ਅਰਚਨਾ ਨੇ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ'' ਵਿੱਚ ਵਾਈਲਡਕਾਰਡ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |title=Archana Chandhoke gets evicted, netizens feel happy! |url=https://www.sify.com/movies/archana-chandhoke-gets-evicted-netizens-feel-happy-news-tamil-umvfqxafefggg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221051951/https://www.sify.com/movies/archana-chandhoke-gets-evicted-netizens-feel-happy-news-tamil-umvfqxafefggg.html |archive-date=21 December 2020}}</ref> ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੁੜ ਗਈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਢਲੇ ਕਢਲੇ, ਓਲਡ ਇਜ਼ ਗੋਲਡ ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵ੍ਹਾਈਟ, ਪਰਿਵੱਤਮ, ਨਮਾ ਵੀਤੂ ਕਲਿਆਣਮ ਸਨੇਹਨ ਅਤੇ ਕਨਿੱਕਾ ਸਪੈਸ਼ਲ, ਸਿੰਗਾਪੇਨੇ, ਨਮਾ ਵੀਤੂ ਤਿਰੂਵਿਜ਼ਾ, ਮਿਨਸਾ ਪਤਤੀ ਸਾਰਸਾਹਬਾ, ਮਿਨਸਾ ਪਤਤੀ ਸਾਰਕਾਬਾ, ਵਿਖੇ। ਪਟਨਾਮਾ, ਥਾਈ ਇਲਾਮਾਲ ਨਾਨੀਲਈ ਅਤੇ ਉਦਾਨਪੀਰੱਪੇ (ਪਾਸਾ ਮਲਾਰਗਲ)।''<ref>{{Cite web |date=10 February 2021 |title=Bigg Boss Archana as VJ in Vijay TV Valentines day special program Kaadhale Kaadhale promo video |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/bigg-boss-archana-as-vj-in-vijay-tv-valentines-day-special-program-kaadhale.html |access-date=2021-10-31 |website=Behindwoods}}</ref>'' 2022 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੋਅ, ਸੁਪਰ ਮੌਮ ਸੀਜ਼ਨ 3 ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜ਼ੀ ਤਾਮਿਲ|ਜ਼ੀ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ]] ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=25 August 2022 |title=மீண்டும் பழைய இடத்திற்கு சென்ற பிக் பாஸ் அர்ச்சனா! |url=https://tamil.news18.com/news/entertainment/television-archana-chandhoke-daughter-zaara-super-mom-show-biggboss-archana-back-to-zee-media-from-vijay-television-791206.html |access-date=2022-08-26 |website=News18 Tamil |language=ta }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜ਼ਾਰਾ ਵਿਨੀਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। === ਫਿਲਮਾਂ === ਚੰਧੋਕੇ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਕਾਮੇਡੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ''ਏਨ ਵਾਝੀ ਥਾਨੀ ਵਾਝੀ'' (2015) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਆਰ.ਕੇ. ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਆਡੀਓ ਰਿਲੀਜ਼ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਰਾਧਾਰਵੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |date=26 March 2019 |title=Kollywood promos stoop to all-time low with participation of controversial celebs |url=https://www.dtnext.in/News/TamilNadu/2019/03/26030547/1111839/Kollywood-promos-stoop-to-alltime-low-with-participation-.vpf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515233733/https://www.dtnext.in/News/TamilNadu/2019/03/26030547/1111839/Kollywood-promos-stoop-to-alltime-low-with-participation-.vpf |archive-date=15 May 2021}}</ref> ਫਿਰ ਆਰ.ਕੇ. ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ, ''ਵੈਗਾਈ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' (2017) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=subhakeerthana |first=s |date=2015-09-06 |title=I love being a part of television: Archana Chandhoke |url=https://www.deccanchronicle.com/150906/entertainment-tvmusic/article/i-love-being-part-television-archana-chandhoke |access-date= |website=[[Deccan Chronicle]] |language=en}}</ref> ''ਯੇਂਦਾ ਥਲਾਈਯੀਲਾ ਯੇਨਾ ਵੇੱਕਲਾ'' (2018) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਯੋਗੀ ਬਾਬੂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ "ਬਾਲਗਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਉੱਚੇ ਸਨ ਪਰ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ"।<ref>{{Cite web |title=Yenda Thalaila Yenna Vekkala review. Yenda Thalaila Yenna Vekkala Tamil movie review, story, rating |url=https://www.indiaglitz.com/yenda-thalaila-yenna-vekkala-review-tamil-movie-21379 |access-date=2025-03-14 |archive-date=2023-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417074942/https://www.indiaglitz.com/yenda-thalaila-yenna-vekkala-review-tamil-movie-21379 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ''ਡਾਕਟਰ'' (2021) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜ਼ਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=29 February 2020 |title=Popular TV anchor's daughter debuts in Doctor |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/290220/popular-tv-anchors-daughter-debuts-in-doctor.html}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] sw1f8a859kejiqnma7cznqnzd6g67jf 0 196947 836222 827281 2026-04-02T15:14:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836222 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੁਰੇਖਾ ਕੁਡਚੀ | image = | image_size = | caption = | birth_date = | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = {{hlist|ਅਦਾਕਾਰਾ|ਡਾਂਸਰ}} | years_active = 1995 – ਵਰਤਮਾਨ | spouse = {{ਵਿਆਹ|ਗਿਰੀਸ਼ ਉਦਾਲੇ|2000|}} | children = 1 | website = }} '''ਸੁਰੇਖਾ ਕੁਡਚੀ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਅਤੇ ਲਾਵਣੀ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ == ਕੁਦਾਚੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 2000 ਵਿੱਚ ਗਿਰੀਸ਼ ਉਦਾਲੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਜਾਨਵੀ ਉਦਾਲੇ ਹੈ।[1] {| class="wikitable" |+ !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |1995 |''ਜ਼ਾਖਮੀ ਕੁੰਨਕੁ'' |ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਭਰਜਾਈ | |- | rowspan="2" |1997 |''ਹਸਾਰੀ'' |ਹਸਾਰੀ ਦੀ ਭਰਜਾਈ | |- |''ਸਾਸੁਚੀ ਮਾਇਆ'' |ਦੁਰਗਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ | |- | rowspan="2" |1999 |''ਰਤਰਾ ਆਰੰਭ'' |ਕੈਮਿਯੋ ਦਿੱਖ | |- |''ਆਈ ਥੋਰ ਤੁਝੇ ਉਪਕਾਰ'' |ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ |<ref>{{Cite web |title=Aai Thor Tujhe Upkaar |url=https://shemaroomarathibana.com/amy_movie/aai-thor-tujhe-upkaar/ |access-date=2023-10-24 |language=en-US |archive-date=2023-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826195405/https://shemaroomarathibana.com/amy_movie/aai-thor-tujhe-upkaar/ |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="4" |2000 |''ਤੁੱਚ ਮਾਜੀ ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ'' |ਵੈਸ਼ਾਲੀ | |- |''ਆਈ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵਤਾ'' |ਮਾਇਆਵਤੀ | |- |''ਧਨੀ ਕੁੰਕੁਵਚਾ'' |ਕੈਮਿਯੋ ਦਿੱਖ | |- |''ਭਾਜੀਵਾਲੀ ਸੱਖ ਹਵਾਲਦਾਰ ਭੀਕੂ'' |ਸਖੂ |<ref>{{Cite web |title=Watch Bhajiwali Sakhu Havaldar Bhiku Full HD Movie Online on ZEE5 |url=https://www.zee5.com/movies/details/bhajiwali-sakhu-havaldar-bhiku/0-0-bhajiwalisakhuhavald |access-date=2023-10-24 |website=ZEE5 |language=en-IN}}</ref> |- | rowspan="2" |2004 |''ਰਣਰਾਗਿਨੀ'' |ਗੀਤ 'ਨਜ਼ੁਕ ਤਰੁਨੀ' ਵਿੱਚ ਡਾਂਸਰ |ਕੈਮਿਯੋ ਦਿੱਖ <ref>{{Citation |title=Ranragini - Ashok Shinde - Aishwarya Narkar - Anand Kale - Shemaroo Marathi |url=https://www.youtube.com/watch?v=ygxRtz0V61M |language=en |access-date=2023-10-24}}</ref> |- |''ਅਤਾ ਲਗਨਾਲ ਚਲਾ'' |ਸੁਰੇਖਾ | |- | rowspan="5" |2005 |''ਚੱਤਰੀ ਕੇ ਨੀਚੇ ਆਜਾ'' |ਰਮੇਸ਼ ਦੀ ਭੈਣ | |- |''ਮੀ ਤੁਲਾਸ ਤੁਜਿਆ ਅੰਗਨੀ'' |ਦੁਰਗਾ |<ref>{{Cite web |title=Prime Video: Mee Tulas Tujhya Angani |url=https://www.primevideo.com/detail/Mee-Tulas-Tujhya-Angani/0TIVDP6XMP5ELJ3URXXSQ1C87M |access-date=2023-10-24 |website=www.primevideo.com |language=hi-in |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024093528/https://www.primevideo.com/detail/Mee-Tulas-Tujhya-Angani/0TIVDP6XMP5ELJ3URXXSQ1C87M |url-status=dead }}</ref> |- |''ਕਾਲੂਬੈਚਿਆ ਨਵਨਾ ਚਾਂਗਭਾਲਾ'' |ਅਕਕੀ |<ref>{{Cite web |title=काळूबाईच्या नावानं चांगभलं |url=https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/kalubaichya-navane-changbhala/ |access-date=2023-10-24 |website=मराठी चित्रपट सूची |language=en-US |archive-date=2023-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024113553/https://www.marathifilmdata.com/chitrapat/kalubaichya-navane-changbhala/ |url-status=dead }}</ref> |- |''ਹਿਰਵਾ ਸ਼ਾਲੂ'' |ਸੁਰਕੀ | |- |''ਜੈ ਅਧਰਭੂਜਾ ਸਪਤਸ਼ਰੁੰਗੀ'' | | |- | rowspan="4" |2006 |''ਪਹਿਲ ਸ਼ੇਰ ਦੂਸਰਾ ਸਾਵਾਸ਼ਰ ਨਵਰਾ ਪਾਵਸ਼ੇਰ'' |ਕਮਲਾ |<ref>{{Citation |title=Pahili Sher Doosri Savaasher Navra Paavsher Full Comedy Marathi Movie {{!}} Ashok Saraf, Surekha Kudchi |url=https://www.youtube.com/watch?v=Plcw0wld800 |language=en |access-date=2023-10-24}}</ref> |- |''ਭਾਊ ਮਾਜ਼ਾ ਪਥਿਰਖਾ'' |ਗੌਰੀ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ | |- |''ਅਤਾ ਮੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦਿਸਤੇ'' | | |- |''ਆਰ... ਦੇਵਾ!'' |ਤੁਕਾਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ | |- | rowspan="5" |2007 |''ਭਾਰਤ ਆਲਾ ਪਰਤ'' |ਭਰਤ ਦੀ ਪਤਨੀ | |- |''ਤਾਹਾਨ'' | | |- |''ਬਲਿਰਾਜਚੇ ਰਾਜ ਯੇਊ ਦੇ'' |ਕੈਮਿਯੋ ਦਿੱਖ | |- |''ਹੋਨਾਰ ਸੁਨ ਮੀ ਤਿਆ ਘਰਚੀ'' |ਸੁਰੇਖਾ | |- |''ਸਸੁਚੀ ਵਰਾਤ ਸੁਨੇਚਿਆ ਦਰਾਤ'' |ਕੈਮਿਯੋ ਦਿੱਖ | |- | rowspan="4" |2008 |''ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੈਟਲਿਨ'' |ਗੋਡੱਕਾ ਪਾਟਿਲ |<ref>{{Cite web |last=Barve |first=Narayani |date=2010-08-21 |title=बघू हा सिनेमा ?: फॉरेनची पाटलीण (Forenchi Patlin) |url=http://cinema-baghu-ya.blogspot.com/2010/09/forenchi-patlin.html |access-date=2023-10-24 |website=बघू हा सिनेमा ?}}</ref> |- |''ਸੁਪਰ'' |ਤਾਈ | |- |''ਆਰਾ ਆਰਾ ਅਬਾ ਆਟਾ ਤਾਰੀ ਥੰਬਾ'' |ਜਨਾਬਾਈ | |- |''ਟੰਡਲਾ'' |ਲਕਸ਼ਮੀ | |- |2009 |''ਆਦਿ ਮਾਇਆ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ'' |ਸੁਰੇਖਾ | |- | rowspan="5" |2010 |''ਖੁਰਚੀ ਸਮਰਾਟ'' |ਲਾਵਣੀ ਡਾਂਸਰ |ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ |- |''ਚੰਦਰਕਲਾ'' |ਚੰਦਰਕਲਾ ਦੀ ਸੱਸ | |- |''ਅੰਗਦ'' |ਮਾਇਆ | |- |''ਅਗਨੀਪਰੀਕਸ਼ਾ'' |ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਭਰਜਾਈ | |- |''ਬੇਕੋ ਜ਼ਲੀ ਗਿਆਬ'' |ਲਾਵਣੀ ਡਾਂਸਰ |ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ |- | rowspan="2" |2011 |''ਸੁਪਰਸਟਾਰ'' |ਰੰਗਾ ਦੀ ਮਾਂ | |- |''ਆਜੋਬਾ ਵਾਇਤ ਆਲੇ'' |ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇਖਣੇ | |- | rowspan="2" |2012 |''ਮੈਟਰ'' |ਪਾਕਿ ਦੀ ਮਾਂ | |- |''ਟੀਨ ਬਾਕਾ ਫਜੀਤੀ ਆਇਕਾ'' |ਵਿਸ਼ਵਾਸਰਾਓ ਦੀ ਮਾਂ |<ref>{{Cite web |title=Teen Bayka Fajiti Aika (2012) |url=https://indiancine.ma/CUXI |access-date=2023-10-24 |website=Indiancine.ma}}</ref> |- |2013 |''ਕੀ ਟੋਪਿਖਲੀ ਦਾਦਲੇ ਕੀ?'' |ਸਰਪੰਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸਰਾਓ ਦੀ ਪਤਨੀ | |- |2014 |''ਖੇਲ ਪ੍ਰੇਮਚਾ'' |ਪੂਜਾ ਦੀ ਮਾਂ | |- | rowspan="2" |2017 |''ਪ੍ਰੇਮ ਨਮਹ'' |ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਾਂ | |- |''ਏਕ ਮਰਾਠਾ ਲੱਖ ਮਰਾਠਾ'' | | |- | rowspan="4" |2018 |''ਅੱਤਿਆਚਾਰ'' |ਰਿਸ਼ਭ ਦੀ ਮਾਂ | |- |''ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ 2035'' | rowspan="2" |ਸਰਪੰਚ | |- |''ਮਹਾਸੱਤਾ 2035'' | |- |''ਗੋਤਿਆ'' |ਗੋਤਿਆ ਦੀ ਮਾਂ | |- |2019 |''ਤੁਜ਼ਾ ਦੁਰਵਾ'' |ਰੁਤੂਜਾ ਦੀ ਮਾਂ | |- |2020 |''ਖੇਲ ਆਯੁਸ਼ਯਾਚਾ'' | | |- |2022 |''ਭਰਮਨ ਧਵਾਨੀ'' | | |- |2023 |''ਦਿਲ ਦੋਸਤੀ ਦਿਵੰਗੀ'' |ਕੈਥੋਲਿਕ ਮਿਸ ਮੈਰੀ |<ref>{{Cite web |last=Borade |first=Aarti Vilas |title=Bigg Boss Marathi:'बिग बॉस मराठी'मधील स्पर्धकांचा येणार चित्रपट, 'या' दिवशी होणार प्रदर्शित |url=https://marathi.hindustantimes.com/entertainment/bigg-boss-marathi-contestant-upcoming-movie-dil-dosti-deewang-veena-jagtap-smita-gondkar-141693711113188.html |access-date=2023-10-24 |website=Hindustan Times Marathi |language=mr |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007205454/https://marathi.hindustantimes.com/entertainment/bigg-boss-marathi-contestant-upcoming-movie-dil-dosti-deewang-veena-jagtap-smita-gondkar-141693711113188.html |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2" |2024 |''ਮੈਨ ਯੇਦਯਾਗਤ ਜਾਲਾ'' |ਪੂਜਾ ਦੀ ਮਾਂ | |- |''ਲੇਕ ਅਸਵੀ ਤਾਰ ਆਸ਼਼ੀ'' | |<ref>{{Cite web |date=30 March 2024 |title=Lek Asavi Tar Ashi Movie (2024): Cast, Trailer, OTT, Songs, Release Date {{!}} लेक असावी तर अशी {{!}} Exclusive 2024 - Rang Marathi |url=https://rangmarathi.com/lek-asavi-tar-ashi-movie/ |access-date=4 April 2024 |website=Rang Marathi}}</ref> |} {| class="wikitable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਰੈਫ. |- |1998 |''ਤੀਸਰਾ ਡੋਲਾ'' |ਅਮਰਨਾਥ ਦੀ ਭੈਣ | |- |2004-2005 |''ਹਸਨਿਆਵਰੀ ਘੇਊ ਨਕਾ'' |ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਭੂਮਿਕਾ | |- |2009-2011 |''ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ'' |ਕਾਮਿਨੀ ਮੋਹਿਤੇ | |- |2011 |''ਮੰਗਲਸੂਤਰ'' |ਸੁਰੇਖਾ ਆਤਯਾ | |- |2012 |''ਦੇਵਯਾਨੀ'' |ਚੰਦਰਿਕਾ ਵਿਖੇ-ਪਾਟਿਲ | |- |2012-2013 |''ਮਾਲਾ ਸਾਸੂ ਹਵੀ'' |ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ | |- |2013-2014 |''ਫੂ ਬਾਈ ਫੂ'' |ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ | |- |2014-2016 |''ਰਨਜੀ'' |ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ | |- |2017 |''ਚਾਹੂਲ'' |ਭੂਤ। | |- |2017-2019 |''ਨਕਲਤ ਸਾਰੇ ਗਦਲੇ'' |ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀ ਮਾਂ | |- |2019-2020 |''ਨਵਰੀ ਮਿਲੇ ਨਵਰਿਆਲਾ'' |ਰੁਕਮਨੀ |<ref>{{Cite web |title='Navri Mile Navryala': A Comedy Family Drama Starring Surekha Kudachi In Lead Role Coming Soon On Sony Marathi |url=https://www.spotboye.com/marathi/marathi-news/-navri-mile-navryala-a-comedy-family-drama-starring-surekha-kudachi-in-lead-role-coming-soon-on-sony-marathi/5d65703f09da697670cc8d55 |access-date=2023-10-24 |website=www.spotboye.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2020-2021 |''ਚੰਦਰ ਆਹ ਸਾਕਸ਼ਿਲਾ'' |ਮੀਨਾ ਅੱਤਿਆ | |- | rowspan="2" |2021 |''ਸਵਾਭੀਮਾਨ-ਸ਼ੋਧ ਅਸਤਿਤਵਾਚ'' |ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਸੂਰਿਆਵੰਸ਼ੀ | |- |''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਮਰਾਠੀ ਸੀਜ਼ਨ 3|ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਮਰਾਠੀ 3]]'' |ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ |<ref>{{Cite web |date=2021-10-18 |title=Bigg Boss Marathi 3: Actor Surekha Kudachi Becomes 2nd Contestant To Be Evicted |url=https://www.news18.com/news/movies/bigg-boss-marathi-3-actor-surekha-kudachi-becomes-2nd-contestant-to-be-evicted-4335542.html |access-date=2023-10-24 |website=News18}}</ref> |- |2021-2022 |''ਤੁਜਿਆ ਰੁਪਚਾ ਚੰਦਨਾ'' |ਆਇਸਾਹਿਬ | |- | rowspan="2" |2022 |''ਰਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰ'' |ਅੱਕਾ | |- |''ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੁਜ਼ਾ ਏਕਵੀਰਾ ਆਈ'' |ਤਾਨਿਆ ਦੀ ਮਾਂ |<ref>{{Cite web |date=2023-08-20 |title='आशीर्वाद तुझा एकवीरा आई' मालिकेनं प्रेक्षकांचा घेतला निरोप; नेटकरी म्हणाले, "फार दुःख..." |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/television/sony-marathi-ashirwad-tuza-ekvira-aai-serial-off-air-pps-98-3863096/ |access-date=2023-10-24 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> |- |2022-2023 |''ਸ਼ੇਤਕਰਿਚ ਨਵਰਾ ਹਵਾ'' |ਸੂਰਿਆਕਾਂਤ | |- |2023 |''ਬਾਲੂਮਾਮਾਚਿਆ ਨਾਵਨ ਚਾਂਗਭਾਲਾ'' |ਅੱਕਾ | |- |2024 |''ਪਿੰਕੀਚਾ ਵਿਜੈ ਆਸੋ!'' |ਸੁਰੇਖਾ | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|2588782}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] mdjvc00n9pim4gzsppdpp33scz20l7e 0 196951 836283 802854 2026-04-03T02:52:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836283 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਬਦੁਲ ਬਾਰੀ | image = Abdul-bari-professor-aa713ff8-7baa-409f-a6f9-94cbedd6cae-resize-750.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_name = ਅਬਦੁਲ ਬਾਰੀ | birth_date = 1892 | birth_place = ਕਾਂਸੂਆ, ਜਹਾਨਾਬਾਦ ਬਿਹਾਰ, [[ ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1947|03|28|1892}} | death_place = [[ਖੁਸਰੂਪੁਰ]], ਬਿਹਾਰ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ | death_cause = ਫਤੂਆ ਰੇਲਵੇ ਕਰਾਸਿੰਗ ਨੇੜੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ | resting_place = ਪੀਰਮੁਹਾਨੀ ਕਬਰਸਤਾਨ, ਪਟਨਾ | nationality = ਭਾਰਤੀ | education = | occupation = ਟਾਟਾ ਵਰਕਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ | years_active = 1917–1947 | organization = [[ਟਾਟਾ ਵਰਕਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ | known_for = 1921, 1922 ਅਤੇ 1942 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਬਿਹਾਰ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। | notable_works = | term = 1936–1947 | predecessor = [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] | successor = [[ਮਾਈਕਲ ਜੌਨ (ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ)|ਮਾਈਕਲ ਜੌਨ]] | party = [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] | movement = [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] | parents = | website = | footnotes = }} '''ਅਬਦੁਲ ਬਾਰੀ''' <ref>{{Cite web |title=The Freedom Fighter and Labour Leader Still Beloved in Jamshedpur |url=https://thewire.in/labour/may-day-abdul-bari-labour-leader |access-date=2023-05-05 |website=The Wire}}</ref> (1892–1947) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗੁਲਾਮੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸੀ। <ref>{{Cite book|location=Geneva}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋ-ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। {{Sfn|Asthanvi|2012}} <ref>{{Cite web |last=Chatterjee |first=Vidyarthy |date=2020-08-06 |title=The Life & Legacy Of Abdul Bari{{!}} Countercurrents |url=https://countercurrents.org/2020/08/the-life-legacy-of-abdul-bari/ |access-date=2024-11-25 |website=countercurrents.org |language=en-US}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਬਦੁਲ ਬਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਜਨਵਰੀ 1884 ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਕੁਰਬਾਨ ਅਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ 4 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਕਾਂਸੂਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਕੋਇਲਵਾੜ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ। ਉਹ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਅਤੇ ਯੋਧਾ ਮਲਿਕ ਇਬਰਾਹਿਮ ਬਾਈਆ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ । {{Sfn|Asthanvi|2012}} ਉਸਨੇ ਪਟਨਾ ਦੀ ਟੀ.ਕੇ. ਘੋਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1918 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। {{Sfn|Asthanvi|2012}} 1937 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਟਿਸਕੋ (ਹੁਣ [[ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ]] ) ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |last=Simeon, Dilip |title=The Politics of the Labour Movement: An Essay on Differential Aspirations |url=http://www.sacw.net/Labour/DSimeonLabourHist.html |access-date=30 January 2011}}</ref> ਬਾਰੀ 1946 ਤੋਂ 28 ਮਾਰਚ 1947 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਬਿਹਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। [[ਧਨਬਾਦ]] ਤੋਂ [[ਪਟਨਾ]] ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਬਿਹਾਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਖੁਸਰੋਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਣ ਸਮੇਂ ਬਾਰੀ ਪਥ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਤਿੰਨ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਿੱਚ, [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ]] ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਾਰੀ "ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਫ਼ਕੀਰ|ਫਕੀਰ]] ਵਾਂਗ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ।" ਫਿਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਆਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ|ਜੇ.ਬੀ. ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ ਨੇ]] ਕਿਹਾ, "ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਰਕੂ ਪੱਖਪਾਤ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਜੀਵਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਜਨੂੰਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" ਬਾਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਰਸੀ 'ਤੇ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ 22 ਮਾਰਚ 1948 ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਅਬਦੁਲ ਬਾਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੋਇਲਵਾੜ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ੁਲੈਖਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 2 ਪੁੱਤਰ (ਸਲਾਉਦੀਨ ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਬੁਦੀਨ ਬਾਰੀ) ਅਤੇ 3 ਧੀਆਂ (ਤਾਹਿਰਾ, ਹਮੀਦਾ, ਸਈਦਾ) ਸਨ। {{Sfn|Asthanvi|2012}} == ਵਿਰਾਸਤ == ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਬਦੁਲ ਬਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਨੂੰ ਬਾਰੀ ਪਥ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲ ਨੂੰ ਅਬਦੁਲ ਬਾਰੀ ਪੁਲ, ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite web |last=Headlines |first=Beyond |date=2019-03-28 |title=जब गांधी ने प्रोफ़ेसर अब्दुल बारी से पूछा —क्या अभी तक ज़िन्दा हैं? |url=https://beyondheadlines.in/2019/03/prof-abdul-bari/ |access-date=2024-11-25 |website=BeyondHeadlines |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-01-04 |title=Abdul Bari Bridge: 160 साल से खड़ा है यह पुल, दिन भर गुजरती हैं कई ट्रेनें |url=https://hindi.news18.com/news/bihar/bhojpur-abdul-bari-bridge-160-year-old-is-still-strong-trains-pass-daily-5161473.html |access-date=2024-11-25 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=2025-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330163125/https://hindi.news18.com/news/bihar/bhojpur-abdul-bari-bridge-160-year-old-is-still-strong-trains-pass-daily-5161473.html |url-status=dead }}</ref> 20 ਮਾਰਚ, 2021 ਅਤੇ 28 ਮਾਰਚ, 2024 ਨੂੰ, ਟਾਟਾ ਵਰਕਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਟੀ ਡਬਲਿਊ ਯੂ ਨੇ ਅਬਦੁਲ ਬਾਰੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2021-03-30 |title=Tata Workers Union recollects life of Prof Abdul Bari on death anniversary |url=https://avenuemail.in/tata-workers-union-recollects-life-of-prof-abdul-bari-on-death-anniversary/ |access-date=2024-11-25 |website=The Avenue Mail |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2024-03-28 |title=Tata Workers’ Union prayer meeting in memory of Prof. Abdul Bari |url=https://avenuemail.in/tata-workers-union-prayer-meeting-in-memory-of-prof-abdul-bari/ |access-date=2024-11-25 |website=The Avenue Mail |language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1892]] 4nvwu1xun6zkz8f8nmfo8re47d3ynyn 0 197113 836267 803298 2026-04-02T22:34:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836267 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Haggis_on_a_platter.jpg|thumb| ਬਰਨਜ਼ ਦੇ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ 'ਤੇ ਥਾਲੀ 'ਤੇ ਹੈਗਿਸ]] [[ਤਸਵੀਰ:Haggis,_neeps_and_tatties.jpg|right|thumb| ਹੈਗਿਸ, ਨੀਪਸ ਅਤੇ ਟੈਟੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾ]] '''ਹੈਗਿਸ''' ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ [[ਸਕਾਟਿਸ਼ ਪਕਵਾਨ]] ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭੇਡ]] ਦੇ ਪਲੱਕ (ਦਿਲ, ਜਿਗਰ, ਫੇਫੜੇ), ਕੱਟੇ ਹੋਏ [[ਪਿਆਜ਼]], [[ਓਟਮੀਲ]], [[ਚਰਬੀ|ਸੂਟ]], [[ਮਸਾਲੇ]] ਅਤੇ [[ਨਮਕ]] ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭੇਡ]] ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਨਕਲੀ ਕੇਸਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। === ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ === * '''ਸੁਆਦ''': ਹੈਗਿਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਗਿਰੀਦਾਰ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * '''ਪਰੋਸਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ''': ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "[[ਨੀਪਸ ਅਤੇ ਟੈਟੀਜ਼]]" (ਉਬਾਲੇ ਅਤੇ ਮੈਸ਼ ਕੀਤੇ ਆਲੂ ਅਤੇ ਸ਼ਲਗਮ) ਅਤੇ [[ਸਕਾਚ ਵਿਸਕੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * '''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ''': ਹੈਗਿਸ ਨੂੰ [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ]] ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="OED">{{Cite OED|haggis}} First recorded as "hagws" "Now considered specially Scottish, but a popular dish in [early] English cookery"</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਮੂਲ === ਹੈਗਿਸ ਵਰਗੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਧੁਨਿਕ ਹੈਗਿਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਨਾਲ ਹੈ।<ref name="rome">{{Cite book|deadurl=Alan Davidson (food writer)}}</ref> === ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ === * "ਹੈਗਿਸ" ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1430 ਦੇ ਆਸਪਾਸ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਸਕਾਟਿਸ਼ ਕਵੀ [[ਰੌਬਰਟ ਬਰਨਜ਼]] ਨੇ 1786 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ "ਐਡਰੈਸ ਟੂ ਏ ਹੈਗਿਸ" ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਣਾਇਆ।<ref name="cdr">{{Cite book|deadurl=Clarissa Dickson Wright}}</ref> == ਤਿਆਰੀ == === ਸਮੱਗਰੀ === * ਭੇਡ ਦਾ ਦਿਲ, ਜਿਗਰ, ਫੇਫੜੇ * ਪਿਆਜ਼ * ਓਟਮੀਲ * ਸੂਟ (ਚਰਬੀ) * ਮਸਾਲੇ (ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਜਾਇਫਲ, ਲੌਂਗ) * ਨਮਕ === ਵਿਧੀ === 1. ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਰੀਕ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਭੇਡ ਦੇ ਪੇਟ ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਕੇਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 3. ਇਸਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਜਾਂ ਭੁੰਨ ਕੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Food and Drink in Scotland&nbsp;– Scottish Cuisine |url=http://www.scotland.org/experience-scotland/food-and-drink/ |website=Scotland.org |access-date=2025-03-31 |archive-date=2022-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509163719/https://www.scotland.org/about-scotland/food-and-drink |url-status=dead }}</ref> == ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ == * ਹੈਗਿਸ ਨੂੰ [[ਰੌਬਰਟ ਬਰਨਜ਼]] ਦੀ ਜਨਮਦਿਨ (25 ਜਨਵਰੀ) 'ਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਕਾਇਆ ਅਤੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਇਹ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਗੌਰਵ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="OED" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20070706200245/http://www.foodnetwork.com/food/recipes/recipe/0,,FOOD_9936_17236,00.html ਐਲਟਨ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੀ ਹੈਗਿਸ ਰੈਸਿਪੀ] * [https://www.theguardian.com/uk/2003/nov/27/travelnews.travel ਜੰਗਲੀ ਹੈਗਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ] * [http://www.scotland.org/culture/festivals/burns-night/burns-supper-guide/ scotland.org 'ਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਬਰਨਜ਼ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਕਿਵੇਂ ਪਕਾਉਣਾ ਹੈ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414110737/http://www.scotland.org/culture/festivals/burns-night/burns-supper-guide/|date=2012-04-14}} । * [https://web.archive.org/web/20100414004246/http://www.life.com/image/first/in-gallery/39042/haggis-hail-to-thee ਹੈਗਿਸ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!] - ''ਲਾਈਫ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਦੁਆਰਾ ਸਲਾਈਡਸ਼ੋ * [http://www.foodsofengland.co.uk/haggis.htm ਦ ਫੂਡਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਹੈਗਿਸ] 'ਤੇ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211017185258/http://www.foodsofengland.co.uk/haggis.htm|date=2021-10-17}} * {{YouTube|vIHQj4IDM7k|Address to a Haggis in French}} {{Puddings}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਲੇ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] fqe5f1h6yospyefj7b2a2ermlkp4t78 3 199392 836254 817173 2026-04-02T19:29:56Z KonstantinaG07 22017 KonstantinaG07 ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Moly Roy]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mointa Roy]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Moly Roy|Moly Roy]]" to "[[Special:CentralAuth/Mointa Roy|Mointa Roy]]" 813186 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Mr. Roy 2001}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:06, 16 ਜੁਲਾਈ 2025 (UTC) 8k6yaoo1yujq9n0ojpve7uswvhhzz3v 3 200086 836279 817174 2026-04-03T01:10:49Z Xqbot 927 Fixing double redirect from [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Moly Roy]] to [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mointa Roy]] 836279 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mointa Roy]] cnfvx2sp9sh8i83raib75vvzrpedh9s 0 200981 836308 821980 2026-04-03T07:55:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836308 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Abha Maiti | image = | caption = | order = | office = [[Ministry of Commerce and Industry (India)|Minister of State for Industry]] | term_start = 12 August 1977 | term_end = 1979 | primeminister = [[Morarji Desai]] | office1 = Minister of Refugee and Social Welfare,<br/>[[Government of West Bengal]] | termstart1 = 1962 | termend1 = 1967 | office2 = [[Member of Parliament, Rajya Sabha]] | termstart2 = 3 April 1960 | termend2 = 4 March 1962 | birth_date = 22 April 1925 | death_date = {{death date and age |df=yes|1994|7|3|1925|4|22}} | birth_place = Kalicharanpur, [[Midnapore district|Midnapore]], [[Bengal Presidency]], [[British India]] | party = [[Janata Party]] | otherparty = [[Bharatiya Lok Dal]]<br/>[[Indian National Congress]] }} '''ਆਭਾ ਮੈਤੀ''' (22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1925-3 ਜੁਲਾਈ 1994) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ 1977 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ [[ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ]] ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/opinion/editorials/august-12-1977-forty-years-ago-lyricist-dead-coke-vs-india-pm-expands-ministry-4792704/|title=12 August 1977, Forty Years Ago: Lyricist Dead|work=The Indian Express|access-date=23 February 2018}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-03-20 |title=abha-maiti-video {{!}} kolkata - News18 Bangla, Today's Latest Bengali News |url=https://bengali.news18.com/videos/kolkata/abha-maiti-video-287958.html |access-date=2023-07-23 |website=bengali.news18.com |language=bn }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਆਭਾ ਮੈਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੂਰਬੀ ਮਿਦਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਹਿਸ਼ਯ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨਿਕੁੰਜਾ ਬਿਹਾਰੀ ਮੈਤੀ ਸਨ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਬੈਥੁਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ. ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਲ. ਐਲ. ਕੀਤੀ। ਬੀ ਅਤੇ ਐਮ. ਏ. [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ <ref>{{Cite web |title=.:: Legacy of Midnapore - Freedom Fighter - Abha Maity ::. |url=https://www.midnapore.in/freedomfighters/abha_maity.html |access-date=2023-07-23 |website=www.midnapore.in}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਹ 1951 ਵਿੱਚ ਖੇਜੂਰੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਤੋਂ ਅਤੇ 1962, 1967 ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨਪੁਰ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Statistical Reports of Elections |url=http://eci.nic.in/eci_main/statisticalreports/electionstatistics.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005110118/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/ElectionStatistics.asp |archive-date=5 October 2010 |access-date=1 December 2010 |website=General Election Results and Statistics |publisher=Election Commission of India}}</ref> 1960 ਅਤੇ 1962 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਤੀ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 1962 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ 1977 ਵਿੱਚ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਪੰਸਕੁਰਾ ਤੋਂ [[ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਟਿਕਟ ਉੱਤੇ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Bandar |first=Haldia |title=শ্রীমতী আভা মাইতি জন্মদিনের শ্রদ্ধা |url=https://www.haldiabandar.in/2021/04/blog-post_769.html |access-date=2023-07-23 |website=Haldia Bandar}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/2447.htm Abha Maiti profile] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] q2uovs8qrpizc6jcv1830qqdnna9ag0 1 201289 836314 834856 2026-04-03T10:50:09Z ~2026-20571-77 59521 /* add me plz */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 836314 wikitext text/x-wiki == membership == how i join illuminati.......... for become a rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-16808-17|&#126;2026-16808-17]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-16808-17|talk]]) 16:45, 17 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Ma ve add huna chuna ha Lucifer == Rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-17811-07|&#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Ma ve add huna chuna ha Lucifer == Rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-17811-07|&#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == add me plz == add me plz [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-20571-77|&#126;2026-20571-77]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-20571-77|talk]]) 10:50, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) dwupnd2abodd9149qsv8xi3rshvd2q5 0 201844 836276 827244 2026-04-03T00:27:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836276 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਡਾ. ਅਕਰਮ ਅਹਿਮਦ | image = | alt = | caption = | other_names = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = | birth_place = ਬੁਡਾਉਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | education = ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਫਾਰਮੇਸੀ, ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਫਾਰਮੇਸੀ, [[ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ.]] | alma_mater = ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਐਂਡ ਹੈਲਥ | occupation = ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ, ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼ | years_active = | known_for = ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ | notable_works = }} '''ਡਾ. ਅਕਰਮ ਅਹਿਮਦ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ]], ਅਕਾਦਮਿਕ, ਅਤੇ ਉੱਦਮੀ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕਲੀ ਗਲੋਬਲ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਹਨ, ਇੱਕ [[ਸਿੱਖਿਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ|ਐਡਟੈਕ]] ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜੋ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਇਸੈਂਸਿੰਗ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=29 April 2025 |title=PCI proposed five-year pharmacy programme, experts calls it 'potential turning point' |url=https://www.financialexpress.com/jobs-career/education/pcis-proposed-five-year-pharmacy-programme-experts-calls-it-potential-turning-point/ |website=The Financial Express |publisher=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 January 2025 |title=Trailblazing Startups of 2025: Driving the Future of Innovation |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/trailblazing-startups-of-2025-driving-the-future-of-innovation/articleshow/117297734.cms?backto=1 |website=The Economic Times |publisher=[[The Economic Times]]}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Success Story: 6 लाख महीने का मोह छोड़ा और आज 2 करोड़ मंथली कमाई, किसान के लाल ने ऐसे किया कमाल |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/business/business-news/success-story-of-dr-akram-ahmad-farmer-son-who-left-rs-6-lakh-job-to-create-rs-2-crore-month-revenue-venture/articleshow/114558722.cms |website=NavbharatTimes |publisher=[[Navbharat Times]] |language=hi}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਡਾ. ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਬੁਦਾਉਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਸਹਸਵਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ ਵੀ ਸੀ, ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਫਾਰਮੇਸੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="n18">{{Cite web |date=26 August 2024 |title=विदेश में टैक्सी चला रहा था बी फार्मा किया हुआ भारतीय युवा, डॉ अकरम हुए हैरान, शुरू किया ये काम |url=https://hindi.news18.com/news/career/doctor-akram-is-showing-way-to-youth-for-jobs-abroad-in-health-care-sector-8630616.html |website=News18 हिंदी |publisher=[[News18 India]] |language=hi |access-date=25 ਨਵੰਬਰ 2025 |archive-date=8 ਅਕਤੂਬਰ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008205400/https://hindi.news18.com/news/career/doctor-akram-is-showing-way-to-youth-for-jobs-abroad-in-health-care-sector-8630616.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 2007 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਫਾਰਮੇਸੀ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੀਫਾਰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੀ [[ਅੰਨਾਮਲਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਾਰਮੇਸੀ (ਫਾਰਮ ਡੀ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਮਾਨ ਬੁਲਾਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਨੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿਕਲਪਾਂ ਲਈ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋੜ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=23 June 2025 |title=From Lanterns To Leadership: Dr. Akram Ahmad's Unconventional Journey And The Making Of Academically Global |url=https://www.outlookindia.com/hub4business/from-lanterns-to-leadership-dr-akram-ahmads-unconventional-journey-and-the-making-of-academically-global |website=Outlook India |publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਡਾ. ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਥਾਈ ਨਿਯੁਕਤੀ 2014 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਦੇ [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]] ਵਿੱਚ UCSI ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਦੀ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2024 |title=इच्छा तेथे मार्ग! सहा लाख रुपयांची नोकरी सोडून शेतकऱ्याच्या मुलानं गाठलं परदेश; वाचा मेडिकलच्या विद्यार्थ्यांसाठी स्टार्टअप लाँच करणाऱ्याची यशोगाथा |url=https://www.loksatta.com/career/success-story-of-dr-akram-ahmad-journey-from-poverty-to-land-a-rs-six-lakh-monthly-job-startup-must-read-asp-99-4579802/ |website=Loksatta |publisher=[[Loksatta]] |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 December 2024 |title=Academically Global: Empowering Healthcare Professionals for Global Success |url=https://startuptalky.com/academically-global-success-story/ |website=StartupTalky |language=en}}</ref> [[ਸਿਡਨੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਠਹਿਰਾਅ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲਾਇਸੈਂਸਿੰਗ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। == ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ == 2022 ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਅਹਿਮਦ ਨੇ KAPS (ਹੁਣ OPRA ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), AMC, PEBC, NCLEX, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਇਸੈਂਸਿੰਗ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਔਨਲਾਈਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਕਾਦਮਿਕਲੀ ਗਲੋਬਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਰਮ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ, 70+ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ₹12 ਕਰੋੜ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਟਰਨਓਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]], ਭਾਰਤ ਅਤੇ [[ਸਿਡਨੀ]], ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |date=16 January 2025 |title=Academically Global provides comprehensive guidance and training to healthcare professionals |url=https://www.expresshealthcare.in/news/academically-global-provides-comprehensive-guidance-and-training-to-healthcare-professionals/447650/ |website=Express Healthcare}}</ref><ref>{{Cite web |title=Academically Is Helping Indian Healthcare Professionals Go Global |url=https://www.india.com/money/academically-is-helping-indian-healthcare-professionals-go-global-7786069/ |website=Iindia.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Empowering Global Healthcare: Dr. Akram Ahmad's Journey From Pharmacy To Founding Academically Global |url=https://www.bweducation.com/article/empowering-global-healthcare-dr-akram-ahmads-journey-from-pharmacy-to-founding-academically-global-536005 |website=BW Education |publisher=[[Businessworld]] |language=en}}</ref> == ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ == ਡਾ. ਅਹਿਮਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾੜੇ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਫਾਰਮੇਸੀ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮਿਆਦ ਜਾਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਫੋਕਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ।<ref>{{Cite web |date=6 March 2025 |title=Why are healthcare professionals moving abroad? |url=https://www.indiatoday.in/education-today/jobs-and-careers/story/why-are-healthcare-professionals-moving-abroad-2689728-2025-03-06 |website=India Today |publisher=[[India Today]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shehkawat |first=Meemansa |title=India's BPharm curriculum set for overhaul: Global voices call for deeper reform |url=https://www.dnaindia.com/insights/report-india-s-bpharm-curriculum-set-for-overhaul-global-voices-call-for-deeper-reform-3147738 |website=DNA India |publisher=[[Daily News and Analysis]] |language=en}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਮਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨਿਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਹੁਨਰਾਂ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Healthcare professionals moving abroad for better careers and lifestyle |url=https://www.business-standard.com/health/healthcare-professionals-moving-abroad-for-better-careers-and-lifestyle-125031301021_1.html |website=business-standard.com |publisher=[[Business Standard]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਹੁਦੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ]] shlyvnzxbuq3p8sti8vca937lxrv5ql 0 201877 836313 826642 2026-04-03T10:27:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836313 wikitext text/x-wiki '''ਇੰਦਰਨੀਲ ਮੰਨਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Indranil Manna''') ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਰਲਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੇਸਰਾ (ਬੀਆਈਟੀ ਮੇਸਰਾ), ਝਾਰਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IIT Kharagpur professor Dr. Indranil Manna becomes the new Vice Chancellor of BIT Mesra |url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ranchi-iit-kharagpur-professor-dr-indranil-manna-becomes-the-new-vice-chancellor-of-bit-mesra-ranchi-jharkhand-jhnj-3193799.html |access-date=11 June 2025 |website=News18 |archive-date=8 ਅਕਤੂਬਰ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008204656/https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ranchi-iit-kharagpur-professor-dr-indranil-manna-becomes-the-new-vice-chancellor-of-bit-mesra-ranchi-jharkhand-jhnj-3193799.html |url-status=dead }}</ref> ਮੰਨਾ ਇੰਡੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼,<ref>{{Cite web |title=Fellow -Profile |url=https://fellows.ias.ac.in/profile/v/FL2008018 |access-date=11 June 2025 |website=Indian Academy of Sciences}}</ref> ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਫੈਲੋ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Fellow -Profile |url=https://nasi.org.in/subject/manna-indranil |access-date=11 June 2025 |website=National Academy of Sciences India }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ (INSA), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Council List |url=https://insaindia.res.in/council-list/ |access-date=11 June 2025 |website=INSA India}}</ref> ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (INAE)।<ref>{{Cite web |title=Governing Council List |url=https://www.inae.in/about-us/committees/governing-council-2/ |access-date=11 June 2025 |website=INAE}}</ref><ref>{{Cite web |title=Senior DRDL Scientist Conferred With INAE Fellowship |url=https://telanganatoday.com/senior-drdl-scientist-conferred-with-inae-fellowship |access-date=11 June 2025 |website=Telangana Today}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਮੰਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਨਵਰੀ, 1961 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੰਨਾਲਾਲ ਸੰਸਥਾ, ਕਲਿਆਣੀ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1983) ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ (1984) ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਆਈਆਈਟੀ ਖੜਗਪੁਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਡਿਗਰੀਆਂ ਡੀਐਸਸੀ (ਐੱਚਸੀ) ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Indranil Manna appointed as IIT-Kanpur Director |url=https://www.ndtv.com/kanpur-news/indranil-manna-appointed-as-iit-kanpur-director-499164 |access-date=11 June 2025 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=INAE Year Book 2022 |url=https://www.inae.in/storage/2022/05/INAE_Year_Book_2022_Med.pdf |access-date=11 June 2025 |website=NDTV}}</ref> ਮੰਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਆਈਆਈਟੀ ਖੜਗਪੁਰ (1985) ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਹ HAG ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2010 ਵਿੱਚ CSIR-CGCRI ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Past Directors |url=https://www.cgcri.res.in/about-us/governance/director/past-directors/indranil-manna/ |access-date=11 June 2025 |website=CGCRI}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2012 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਆਈਆਈਟੀ, ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=IIT Kanpur, New Director |url=https://www.indiatoday.in/education-today/notification/story/iit-kanpur-new-director-120886-2012-11-07 |access-date=11 June 2025 |website=India Today}}</ref> == ਖੋਜ == ਉਸਦੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਨੈਨੋਸਟ੍ਰਕਚਰਡ ਸਮੱਗਰੀ, ਲੇਜ਼ਰ/ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਤਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਬੈਨੀਟਿਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਟੀਲ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਟ੍ਰਕਚਰ-ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਸਹਿ-ਸੰਬੰਧ, ਨੈਨੋਫਲੂਇਡ ਅਤੇ ਫੈਰੋਫਲੂਇਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=I Manna |url=https://www.iitkgp.ac.in/department/MT/faculty/mt-imanna |access-date=11 June 2025 |website=IITKGP}}</ref> ਉਸਨੇ ਨੈਨੋ-ਤਰਲ ਅਤੇ ਲੇਜ਼ਰ/ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਤਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਅਤੇ ਅਮੋਰਫਸ/ਨੈਨੋਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਨ ਅਲ-ਅਲਾਇਜ਼ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਏ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਛੋਟੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਨ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਰਹਿਤ ਸਮੱਗਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ ਜੋ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਮਿਸ਼ਰਤ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਨੈਨੋਮੀਟਰ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Indranil Manna is new IIT Kanpur Director |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/16378615.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst |access-date=11 June 2025 |website=Times of India}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਪਲਾਈਡ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਰਾਏਚੰਦ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ (ਪੀਆਰਐਸ) ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ TWAS ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ (ਸਿਰੇਮਿਕ ਅਤੇ ਧਾਤੂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ) ਅਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=TWAS Prize Winner Engineering |url=https://twas.org/indranil-manna-2013-twas-prize-winner-engineering |access-date=11 June 2025 |website=Twas}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵੌਨ ਹੰਬੋਲਟ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (2001) ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Prof. Dr. Indranil Manna |url=https://www.humboldt-foundation.de/vernetzen/recherche-im-humboldt-netzwerk/einzelansicht/1070920/prof-dr-indranil-manna |access-date=11 June 2025 |website=Humboldt-foundation}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://scholar.google.com/citations?user=ET5hqQwAAAAJ&hl=en&oi=ao ਗੂਗਲ ਸਕਾਲਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ]] ges0otnd20glttjqs95867dv25ghwyk 0 203915 836275 835899 2026-04-03T00:18:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836275 wikitext text/x-wiki 2026 ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਨਾਮ ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਆਮ ਐਂਟਰੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ: * ਨਾਮ, ਉਮਰ, ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਦੇਸ਼, ਬਾਅਦ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ (ਜੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ), ਕਿਸ ਵਿਸ਼ੇ ਲਈ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ (ਜੇ ਪਤਾ ਹੋਵੇ), ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ। {{TOC right}} == ਮਾਰਚ == === 21 === * ਡੈਨਿਸ ਕੌਂਡਰੀ, 74 ਸਾਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ( CWA, ਜਿਮ ਕਰੌਕੇਟ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ, WCW )। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * [[ਮਧੂਮਿਤਾ ਰਾਉਤ]], 59 ਸਾਲ, ਭਾਰਤੀ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ। * ਰੋਡਾ ਰੌਬਰਟਸ, 66, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਕੈਂਸਰ। === 20 === * ਆਰਿਫ਼, 84 ਸਾਲ, ਈਰਾਨੀ ਗਾਇਕ।<ref>[https://www.radiozamaneh.com/883240/ درگذشت عارف عارف‌کیا: سلطان قلب‌ها نوروز جنگی را ندید] {{In lang|fa}}</ref> * ਲੀਨਾਸ ਬੈਨਿਸ, 27, ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਓਲੰਪਿਕ ਬਾਇਥਲੀਟ (2022)।<ref>[https://www.lrt.lt/naujienos/sportas/10/2873150/in-memoriam-lietuvos-biatlonininkai-gedi-komandos-draugo-banio-visada-liksi-musu-sirdyse In Memoriam. Lietuvos biatlonininkai gedi komandos draugo Banio: visada liksi mūsų širdyse] {{In lang|lt}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਨਿਕੋਲਸ ਬ੍ਰੈਂਡਨ, 54 ਸਾਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ ( ''ਬਫੀ ਦ ਵੈਂਪਾਇਰ ਸਲੇਅਰ'', ''ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਮਾਈਂਡਸ'', ''ਸਾਈਕੋ ਬੀਚ ਪਾਰਟੀ'' )। * ਅਲੇਨ ਬ੍ਰਿਲੇਟ, 78 ਸਾਲ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.ansa.it/canale_scienza/notizie/biotech/2026/03/20/addio-ad-alain-brillet-fra-i-pionieri-della-ricerca-sulle-onde-gravitazionali_49c926e1-6cb7-428e-b059-eab9d0ce6126.html Addio ad Alain Brillet, fra i pionieri della ricerca sulle onde gravitazionali] {{In lang|it}}</ref> * ਰੌਜਰ ਬਰੂਲੋਟ, 79, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਪੋਰਟਸਕਾਸਟਰ ( ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਐਕਸਪੋਜ਼ )। * ਅਰਨੇਸਟੋ ਚੈਰਕੁਇਸ ਬਿਆਲੋ, 85 ਸਾਲ, ਉਰੂਗਵੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਰਜਨਟੀਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ।<ref>[https://www.infobae.com/teleshow/2026/03/21/murio-ernesto-cherquis-bialo-el-adios-a-un-maestro-del-periodismo/ Murió Ernesto Cherquis Bialo: el adiós a un maestro del periodismo] {{In lang|es}}</ref> * ਫਿਲਾਰੇਟ ਡੇਨੀਸੇਂਕੋ, 97, ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਪਦ-ਅਧਿਕਾਰੀ, ਕੀਵ ਦਾ ਮੁਖੀ (1995 ਤੋਂ)।<ref>[https://glavred.net/ukraine/serdce-ostanovilos-skonchalsya-pochetnyy-patriarh-pcu-filaret-10750544.html "Зупинилося серце": помер Почесний Патріарх ПЦУ Філарет] {{In lang|uk}}</ref> * ਸਟੀਵ ਗੇਨਸ, 68, ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਦਰੀ, ਕੈਂਸਰ। * ਬੋਜ਼ੋ ਕੋਪ੍ਰੀਵਿਕਾ, 75 ਸਾਲ, ਸਰਬੀਆਈ ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਨਾਟਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ।<ref>[https://nova.rs/kultura/preminuo-bozo-koprivica/ Preminuo Božo Koprivica] {{In lang|sr}}</ref> * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਕੁਰਕਜ਼ਾਬ-ਪੋਮੀਆਨੋਵਸਕਾ, 85 ਸਾਲ, ਪੋਲਿਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ।<ref>[https://www.radiokrakow.pl/aktualnosci/zmarla-aleksandra-kurczab-pomianowska-aktorka-rezyserka-i-pisarka/ Zmarła Aleksandra Kurczab-Pomianowska - aktorka, reżyserka i pisarka] {{In lang|pl}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * Isabelle Mergault, 67, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (''You Are So Beautiful''), ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/20/isabelle-mergault-realisatrice-comedienne-et-chroniqueuse-est-morte-a-l-age-de-67-ans_6672710_3382.html Isabelle Mergault, réalisatrice, comédienne et chroniqueuse, est morte à l’âge de 67 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਨੈਨੀ, 68–69, ਈਰਾਨੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ। * ਟੇਸਾ ਰਿਚਰਡਸ, 75 ਸਾਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ, ਕੈਂਸਰ। (ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਮਿਸ਼ੇਲ ਰੋਲਾਂਡ, 78, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਓਨੋਲੋਜਿਸਟ।<ref>[https://www.sudouest.fr/vin/info-sud-ouest-bordeaux-l-oenologue-michel-rolland-est-mort-28366585.php Info sud ouest. Bordeaux : l’œnologue Michel Rolland est mort] {{In lang|fr}}</ref> * ਕੈਲਵਿਨ ਟੌਮਕਿੰਸ, 100, ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ (''ਦ ਨਿਊਯਾਰਕਰ''), ਸਟ੍ਰੋਕ। * ਰਿਕ ਯੰਗ, 92, ਅਮਰੀਕੀ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਬੁਲਫਾਈਟਰ ਅਤੇ ਰੋਡੀਓ ਜੋਕਰ। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) === 19 === * ਮਾਰਕੋ ਅਲੇਓਟੀ , 67, ਇਤਾਲਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ।[it]<ref>[https://torino.repubblica.it/cronaca/2026/03/19/news/marco_aleotti_morto_regista_porta_a_porta_torinese-425232127/ Marco Aleotti morto a 67 anni: fu regista di Porta a Porta e di tanti eventi in mondovisione] {{In lang|it}}</ref> * ਮੁਹੰਮਦ ਅਨਵਾਰੂਲ ਅਜੀਮ ਆਰਿਫ਼, 74, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਬੈਂਕਰ, ਸੀਯੂ <ਆਈਡੀ 2 ਦੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਅਤੇ ਆਈਆਈਯੂਸੀ (2021-2024), ਐਸਆਈਬੀਐਲ <ਆਈਡੀ 1 ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ। * ਏਸ਼ੇਲ ਅਰਮੋਨੀ , 67, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਖੁਫੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀ।[he]<ref>[https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001538020 אשל ארמוני, מנכ"ל משרד הבינוי והשיכון לשעבר, הלך לעולמו] {{In lang|he}}</ref> * ਅੰਬਰਟੋ ਬੋਸੀ, 84, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮ. ਪੀ. (ID1), 2008 ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਐਮ. ਈ. ਪੀ., ਅਤੇ ਲੇਗਾ ਨੋਰਡ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ।<ref>[https://www.lastampa.it/politica/2026/03/19/news/umberto_bossi_morto-15552072/amp/ È morto Umberto Bossi, fondatore della Lega] {{In lang|it}}</ref> * ਮਾਈਕਲ ਬਾਮਬਾਂਗ ਹਾਰਟੋਨੋ, 86, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਬੈਂਕਰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸਿਗਰੇਟ ਉਦਯੋਗ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਜ ਪਲੇਅਰ, ਪੌਲੀਟ੍ਰੋਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਡੀਜਰਮ ਦੇ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ (1963 ਤੋਂ) ।<ref>[https://www.cnbcindonesia.com/news/20260319144608-4-720262/berita-duka-michael-bambang-hartono-meninggal-dunia-siang-ini Berita Duka: Michael Bambang Hartono Meninggal Dunia Siang Ini] {{In lang|id}}</ref> * ਰੇਮੰਡ ਐਲ. ਈਥਿੰਗਟਨ, 96, ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਲੀਓਨਟੋਲੋਜਿਸਟ। * ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਫਿਨਾਜ਼ੀ ਐਗਰੋ, 84, ਇਤਾਲਵੀ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟ।[it]<ref>[https://roma.repubblica.it/cronaca/2026/03/19/news/alessandrofinazzi-agro_morto_rettore_tor_vergata-425233302/ È morto a 85 anni Alessandro Finazzi-Agrò, per dodici anni rettore dell'università di Tor Vergata] {{In lang|it}}</ref> * ਖਾਮਿਦ ਗੀਜ਼ਾਤੁਲਿਨ , 94, ਰੂਸੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ।[ru]<ref>[http://ufaras.ru/?p=33647 Ушел из жизни член-корреспондент РАН, доктор экономических наук, профессор Гизатуллин Хамит Нурисламович] {{In lang|ru}}</ref> * ਪੀਟਰ ਹਾਲਾਜ਼, 86, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://maszol.ro/kultura/Elhunyt-Halasz-Peter-neprajzkutato Elhunyt Halász Péter néprajzkutató- a Maszol.ro portálról] {{In lang|hu}}</ref> * ਨਿਕੋਲਸ ਹੇਸਮ, 73, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ (2021 ਤੋਂ) ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁਖੀ (2016 ਤੋਂ) । * ਗੈਰੀ ਲਿਓ, 81, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਰਗਬੀ ਲੀਗ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਬਾਲਮੈਨ ਟਾਈਗਰਜ਼) * ਸਿਲਵੀਨੋ ਲੌਰੋ, 67, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਵਿਟੋਰੀਆ ਸੇਤੁਬਲ, [[ਐੱਸ. ਐੱਲ. ਬੇਨਫ਼ੀਕਾ|ਬੇਨਫਿਕਾ]], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਕੋਚ) ।<ref>[https://www.abola.pt/noticias/morreu-silvino-2026031918041911185 Morreu Silvino] {{In lang|pt}}</ref> * ਜੂਨ ਮਾਤਸੁਮੋਤੋ, 75, ਜਾਪਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਦੋ ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਉਪ ਮੁੱਖ ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰ (2008-2009), ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਸੇਫਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰ (2016-2017), ਪੇਟ ਦਾ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://nk.jiho.jp/article/300742 松本純元国家公安委員長が死去元衆院議員、日薬連盟特別参与] {{In lang|ja}}</ref> * ਸਾਲੇਹ ਮੁਹੰਮਦੀ, 19, ਈਰਾਨੀ ਪਹਿਲਵਾਨ, ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਕੇ ਫਾਂਸੀ. * [[ਚੱਕ ਨੌਰਿਸ]], 86, ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਿਸਟ, ਅਦਾਕਾਰ (''ਵਾਕਰ, ਟੈਕਸਾਸ ਰੇਂਜਰ'', ਮਿਸਿੰਗ ਇਨ ਐਕਸ਼ਨ, ਡ੍ਰੈਗਨ ਦਾ ਰਾਹ ਅਤੇ ਲੇਖਕ) । * ਮਿਨਚੋ ਪ੍ਰਜ਼ਾਨਿਕੋਵ , 88, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ [bg]<ref>[https://www.edna.bg/izvestni/napusna-ni-legendarniiat-sinoptik-mincho-praznikov-4683957 Напусна ни легендарният синоптик Минчо Празников] {{In lang|bg}}</ref> * ਜੋਏਲ ਪਾਬਲੋ ਸਾਲੂਦ, 62, ਫਿਲੀਪੀਨ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਦ ''ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਟਾਰ'' ਅਤੇ ਲੇਖਕ) * ਜੈਫ ਵੈੱਬ, 76, ਅਮਰੀਕੀ ਚੀਅਰਲੀਡਿੰਗ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਵਰਸਿਟੀ ਸਪਿਰਟ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੀਅਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਇੱਕ ਗਿਰਾਵਟ ਤੋਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ. * ਅਲੇਸ ਜ਼ੇਡਨਿਕ , 68, ਚੈੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[Ostrava|ਓਸਟਰਾਵਾ]] ਦੇ ਮੇਅਰ (2002-2006) ।[cs]<ref>[https://moravskoslezsky.denik.cz/zpravy_region/ales-zednik-primator-honorarni-konzul-ostrava-umrti-politika-dydzej-kontroverze.html Ostrava smutní: Zemřel bývalý primátor a honorární ruský konzul Aleš Zedník] {{In lang|cs}}</ref> === 18 === * ਅਬਦ ਅਲਘਾਨੀ ਅਬੂ ਅਲਾਜ਼ਮ, 83, ਮੋਰੱਕੋ ਦੇ ਲੇਖਕ।[ar]<ref>[https://elaph.com/Web/Culture/2026/03/1591751.html وفاة الكاتب والمترجم المغربي عبد الغني أبو العزم] {{In lang|ar}}</ref> * ਮੁਹੰਮਦ ਅਬੂ ਸ਼ਾਹਲਾ, ਫਲਸਤੀਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀ, ਖਾਨ ਯੂਨਿਸ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਫੀਲਡ ਕਮਾਂਡਰ। * ਕੈਰੋਲੀ ਤਾਮਾਸ ਬਾਰਟਲ , 92, ਸਲੋਵਾਕ [[Premonstratensians|ਪ੍ਰੀਮੋਨਸਟ੍ਰੇਟੇਨਸੀਅਨ]] ਭਿਕਸ਼ੂ।[hu]<ref>[https://felvidek.ma/2026/03/19/szombaton-bucsuztatjak-bartal-karoly-tamas-emeritus-jaszovari-apatot/ Szombaton búcsúztatják Bartal Károly Tamás emeritus jászóvári apátot] {{In lang|hu}}</ref> * ਜੋਜ਼ੇਫ਼ ਬੇਕਰ, 88, ਪੋਲਿਸ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਸਾਈਕਲਿਸਟ (1964) * ਮਾਈਕ ਕਲੈਮਪਿਟ, 71, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ID1), 2021 ਤੋਂ ਕੈਂਸਰ. * ਸੰਡੋਰ ਡੇਵਿਡ , 89, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ।[hu]<ref>[https://www.origo.hu/sport/sport-egyeni/2026/03/gyasz-elhunyt-david-sandor-lapaj-sportriporter Gyász: elhunyt a magyar sportújságírás meghatározó alakja, Dávid Sándor] {{In lang|hu}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਲੋਇਸ ਡੇਲਮੋਰ, 76, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1994-2018) * ਯਾਕੋਬ ਐਦਰੀ, 75, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਕਨੈਸਤ|ਐਮ. ਕੇ.]] (2003-2013), ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ (2006) ਅਤੇ ਨੇਗੇਵ ਅਤੇ ਗਲੀਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ [ID1]। * ਮੈਨੂਅਲ ਏਟੁਰਾ, 93, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਐਥਲੈਟਿਕ ਬਿਲਬਾਓ) । * ਟੌਮ ਜਾਰਜਨ, 88, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਬਿਟਨ ਦ ਲਾਈਨਾਂ, ਏ ਫਿਸ਼ ਕਾਲਡ ਵਾਂਡਾ, ਨੋਟਸ ਆਨ ਏ ਸਕੈਂਡਲ) * ਹੇਸੁਕੇ ਹਿਰੋਨਾਕਾ, 94, ਜਪਾਨੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ (ਹਿਰੋਨਾਕਾ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ, ਹਿਰੋਨਾਕਾ ਡੀਕੰਪੋਜੀਸ਼ਨ [[ਫ਼ੀਲਡਜ਼ ਤਗਮਾ|ਫੀਲਡਜ਼ ਮੈਡਲ]] ਜੇਤੂ (1970) ।<ref>[https://www.asahi.com/articles/ASV3L20SXV3LUTFL00QM.html 広中平祐さん死去　フィールズ賞受賞の数学者・元山口大学長] {{In lang|ja}}</ref> * ਰਿਕ ਹੋਗਾਬੋਮ, 47, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੰਪਾ ਦੇ ਮੇਅਰ (2026) * ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਜਨਨਾਤੀ, 93, ਈਰਾਨੀ ਮਰਜਾ '<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6777590/آیت-الله-العظمی-جناتی-شاهرودی-درگذشت آیت الله العظمی جناتی شاهرودی درگذشت] {{In lang|fa}}</ref> * ਇਸਮਾਈਲ ਖਾਤਿਬ, 64-65, ਈਰਾਨੀ ਮੌਲਵੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਖੁਫੀਆ ਮੰਤਰੀ (2021 ਤੋਂ) ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ। * ਰੂਨ ਮੈਸਜ਼ [ਐਸਵੀ], 97, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਹੇਡਮੋਰਾ ਐਸਕੇ, ਲੇਕਸੈਂਡਸ ਆਈਐਫ, ਗੈਸ ਐਚਕੇ.[sv]<ref>[https://www.aftonbladet.se/sportbladet/hockey/a/Pdplk0/leksands-forsta-guldtranare-rune-mases-dod-blev-97-ar Tränarlegendaren Rune Mases är död – blev 97 år] {{In lang|sv}}</ref> * ਪੀਟਰ ਥੌਮਸਨ, 81, ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਚਾਰਕ। * ਸੋਰਿਨ ਤੁਫਾਨ, 57, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਫਾਰੂਲ ਕਾਂਸਤਾਨਟਾ) ਡੁੱਬ ਗਿਆ।<ref>[https://www.euronews.ro/articole/surse-sorin-tufan-fostul-mare-fotbalist-al-farului-si-stelei-printre-disparutii-in-incidentul-din-portul-midia Surse: Sorin Tufan, fostul mare fotbalist al Farului și Stelei, printre dispăruții în incidentul din Portul Midia] {{In lang|ro}}</ref> * ਫਿਨ-ਏਰਿਕ ਵਿਨਜੇ, 90, ਨਾਰਵੇਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.khrono.no/finn-erik-vinje-er-dod/1046534 Finn-Erik Vinje er død] {{In lang|nn}}</ref> * ਰਾਬਰਟ ਵ੍ਹਾਈਟ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਟੇਨਰ। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) === 17 === * ਡੌਗ ਕੈਮਿਲੀ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਡੌਜਰਜ਼, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸੈਨੇਟਰਜ਼) * ਚੀਓਨ ਸ਼ਿਨ-ਇਲ , 82, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਵਪਾਰੀ।[ko] * ਲੋਰੇਨਾ ਕਲੇਅਰ ਫੈਸੀਓ, 82, ਕੋਸਟਾ ਰਿਕਨ ਘੋਡ਼ਸਵਾਰ, ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ (1998-2002), ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://crhoy.com/nacionales/muere-lorena-clare-esposa-del-expresidente-miguel-angel-rodriguez/ Muere Lorena Clare, esposa del expresidente Miguel Ángel Rodríguez] {{In lang|es}}</ref> * ਜੌਨ ਕੋਲੀ, 91, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ। * ਅਨੀਬਲ ਕ੍ਰਿਸਟੋਬੋ, 54, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਕਵੀ।<ref>[https://elpais.com/cultura/2026-03-19/muere-anibal-cristobo-a-los-54-anos-un-gran-editor-precario.html Muere Aníbal Cristobo a los 54 años: un gran editor precario] {{In lang|es}}</ref> * ਜੈਕਬ ਡੇਰੇਚ-ਕ੍ਰਜ਼ੀਕੀ, 56, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2001-2005) ।<ref>[https://radiogorzow.pl/426904/nie-zyje-jakub-derech-krzycki/ Nie żyje Jakub Derech-Krzycki] {{In lang|pl}}</ref> * ਡੋਮਿਨਿਕਾ ਐਲਿਸਚੇਰੋਵਾ , 23, ਚੈੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਕ, ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਗਾਇਕ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟੱਕਰ.[cs]<ref>[https://www.irozhlas.cz/zpravy-domov/zemrela-dominika-elischerova-alias-mina-bylo-ji-23-let-influencerka-mela-nehodu_2603180629_jar Zemřela Dominika Elischerová alias Mína, bylo jí 23 let. Influencerka a zápasnice měla nehodu v Thajsku] {{In lang|cs}}</ref> * ਲਾਸਲੋ ਗੈਲੇ, 83, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.bio.u-szeged.hu/sztehirek/2026-marcius/elhunyt-galle-laszlo-professzor?objectParentFolderId=46632 Elhunyt Prof. Dr. Gallé László, az SZTE Ökológiai Tanszék alapítója] {{In lang|hu}}</ref> * ਜੀ. ਐਮ. ਫਜ਼ਲੁਲ ਹੱਕ, 83, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1996-2006) । * ਜਾਰਜੀਆ ਦੀ ਇਲੀਆ II, 93, ਜਾਰਜੀਅਨ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਹਾਈਰਚ, ਕੈਥੋਲਿਕਸ-ਪੈਟ੍ਰਿਆਰਚ ਆਫ ਆਲ ਜਾਰਜੀਆ (1977 ਤੋਂ ਗੈਸਟਰੋਇੰਟੇਸਟਾਈਨਲ ਖੂਨ ਵਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) । * ਲਿਊਬੋਮੀਰ ਕਲਿਸੁਰੋਵ , 82, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਅੰਡਰਵਾਟਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।[bg]<ref>[https://paragraf.bg/pochina-doajenat-na-balgarskata-podvodna-fotografiya-lyubomir-klisurov/ Почина доайенът на българската подводна фотография Любомир Клисуров] {{In lang|bg}}</ref> * ਬੈਟੀਨਾ ਕੋਸਟਰ, 66, ਜਰਮਨ ਗਾਇਕਾ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ।<ref>[https://www.stiletv.it/news/117140/capaccio-paestum-addio-alla-cantante-sassofonista-e-attrice-tedesca-bettina-koster Capaccio Paestum: addio alla cantante, sassofonista e attrice tedesca Bettina Köster] {{In lang|it}}</ref> * ਰੇਨੇਲ ਕਰੂਜ਼, 37, ਅਮਰੀਕੀ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ। * 67 ਸਾਲਾ ਅਲੀ ਲਾਰੀਜਾਨੀ, ਈਰਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੁਪਰੀਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਦੋ ਵਾਰ ਸਕੱਤਰ, ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਪੀਕਰ (2008-2020), ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ (1992-1994), ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ। * ਸਰ ਐਂਥਨੀ ਮੇਸਨ, 100, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਮੁੱਖ ਜੱਜ (1987-1995), ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ (1972-1987) । * ਮਾਰਕ ਮੈਕਲੇਨੇ, 56, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ ਦੇ ਐਮਐਲਏ (2021 ਤੋਂ) * 87 ਸਾਲਾ ਸਲਾਵਾ ਰਾਚੇਵਾ, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਠਪੁਤਲੀ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://nova.bg/news/view/2026/03/17/530614/отиде-си-слава-рачева-актрисата-дала-гласа-си-на-педя-човек-лакът-брада/ Отиде си Слава Рачева - актрисата, дала гласа си на Педя човек-лакът брада] {{In lang|bg}}</ref> * ਜ਼ਲਾਟਕੋ ਸਿਮੇਂਕ, 87, ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਅਨ ਵਾਟਰ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀ, ਓਲੰਪਿਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ (1964) । * ਘੋਲਮਰੇਜ਼ਾ ਸੁਲੇਮਾਨੀ, 61-62, ਈਰਾਨੀ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਬਸੀਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ (2019 ਤੋਂ) ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ। * ਲੈਰੀ ਸਟਾਲ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਕੰਸਾਸ ਸਿਟੀ ਅਥਲੈਟਿਕਸ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਮੇਟਸ, ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਪੈਡਰੇਜ਼) * ਸ਼ਮਸ ਸੁਮਨ, 59, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ (ਜੋ''ਜੋਯਜੱਤਰਾ'') ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * ਸੂ ਵੈਗਨਰ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੇਵਾਡਾ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ (1991-1995) === 16 === * ਮਾਰਸੇਲੋ ਅਰਾਜੋ, 78, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਖੇਡ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ (ਫੁੱਟਬਾਲ ਡੀ ਪ੍ਰਾਈਮੇਰਾ) <ref>[https://www.infobae.com/deportes/2026/03/16/murio-el-historico-relator-marcelo-araujo/ Murió Marcelo Araujo, el histórico periodista de Fútbol de Primera que revolucionó la forma de relatar en TV] {{In lang|es}}</ref> * 76 ਸਾਲਾ [[ਨਵਨਿੰਦਰ ਬਹਿਲ]], ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''ਇਸ਼ਕਬਾਜ਼'', ਹੋਟਲ ਸਾਲਵੇਸ਼ਨ, ''ਖੁਫੀਆ'' ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ) । * ਜੈਮੀ ਬਲੈਂਕਸ, 54, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਅਰਬਨ ਲੀਜੈਂਡ, ''ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ'' ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਸਟਾਰਮ ਚੇਤਾਵਨੀ) * ਯਵੇਸ ਚੇਵਾਲਾਰਡ, 79, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।<ref>[https://www.pf-13.com/P1220.aspx?IdPer=eaowxmjdY Avis de décès de Monsieur Yves Chevallard] {{In lang|fr}}</ref> * ਜੀਨ ਡੇਲਾਸ, 86, ਫ੍ਰੈਂਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ।<ref>[https://actualitte.com/article/129976/edition/jean-delas-cofondateur-de-l-ecole-des-loisirs-est-mort Jean Delas, cofondateur de L'école des loisirs, est mort] {{In lang|fr}}</ref> * ਜੀਨ ਡਰਫਲਰ, 101, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਓਰੇਗਨ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1988-1994), ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (2001-2003) ਅਤੇ ਓਰੇਗਨ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ <ਆਈਡੀ2। * ਪੈਟਰਿਕ ਡੇਵੋਲਫ, 75, ਫ੍ਰੈਂਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.lefilmfrancais.com/cinema/175428/disparition-de-patrick-dewolf Disparition de Patrick Dewolf] {{In lang|fr}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਐਲਜ਼ਾ ਗੋਏਵਾ , 97, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ।[bg]<ref>[https://www.segabg.com/category-culture/golyamata-bulgarska-hudozhnichka-elza-goeva-izduhna-na-97 Голямата българска художничка Елза Гоева издъхна на 97] {{In lang|bg}}</ref> * ਆਂਦਰੇ ਗੋਲਿਕੋਵ [ਰੂਸੀ], 80, ਰੂਸੀ ਅਦਾਕਾਰ।[ru]<ref>[https://m.5-tv.ru/news/5061083/umer-legendarnyj-akter-mhat-imeni-gorkogo-andrej-golikov-aii/ Умер легендарный актер МХАТ имени Горького Андрей Голиков] {{In lang|ru}}</ref> * ਜੇਮਜ਼ ਐਨ. ਹਾਰਡਿਨ ਜੂਨੀਅਰ, 87, ਅਮਰੀਕੀ ਜਰਮਨਵਾਦੀ। * ਈ. ਗ੍ਰੈਡੀ ਜੌਲੀ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਪੰਜਵੇਂ ਸਰਕਟ ਲਈ ਯੂਐਸ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲਜ਼ ਦੇ ਜੱਜ (1982 ਤੋਂ) * ਡੋਲੋਰੇਸ ਕੀਨ, 72, ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕ ਗਾਇਕ (ਡੀ ਡੈਨਨ) * ਸਰਗੇਈ ਮੈਕਸਿਮੈਂਕੋ, 71, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ।[ru]<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 – 16.03.2026] {{In lang|ru}}</ref> * ਏਰਨੋ ਮੇਜ਼ਰੋਸ, 90, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਹਵਾ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.blikk.hu/aktualis/belfold/meszaros-erno-mta-meteorologus-halal-gyasz/skfgv6b Meghalt Mészáros Ernő] {{In lang|hu}}</ref> * ਅਲਫਰੈਡ ਜੇ. ਨੋਲ, 66, ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (2017-2019) <ref>[https://kurier.at/politik/inland/jurist-und-ex-poltiker-alfred-noll-verstorben/403141366 Jurist und Ex-Politiker Alfred Noll verstorben] {{In lang|de}}</ref> * ਜੁਆਨ ਓਚਾਗਾਵੀਆ ਲਾਰੈਨ [ਫਰੈਡ], 97, ਚਿਲੀਅਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਜੈਸੂਇਟ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।[fr]<ref>[https://www.osservatoreromano.va/it/news/2026-03/quo-063/morto-in-cile-il-padre-gesuita-juan-ochagavia-larrain.html Morto in Cile il padre gesuita Juan Ochagavía Larraín] {{In lang|it}}</ref> * ਐਰਿਕ ਓਵਰਮੀਰ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ (''ਬੌਸ਼'', ਲਾਅ ਐਂਡ ਆਰਡਰ, ''[[ਦ ਵਾਇਰ]]'') * ਵੇਨ ਪਰਕਿਨਜ਼, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਗਿਟਾਰਿਸਟ, ਸਟ੍ਰੋਕ। * ਓਵੇ ਪਿਹਲ, 87, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ। * ਮੋਨਰੋ ਪ੍ਰਾਈਸ, 87, ਅਮਰੀਕੀ ਅਕਾਦਮਿਕ। * ਓਰੀਅਨ ਸੈਮੂਅਲਸਨ, 91, ਅਮਰੀਕੀ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਪ੍ਰਸਾਰਕ (ਡਬਲਯੂਜੀਐਨ) * ਕੀਕੀ ਸ਼ੇਪਾਰਡ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ (ਅਪੋਲੋ ਵਿਖੇ ਸ਼ੋਅਟਾਈਮ) ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * 84 ਸਾਲਾ ਸੀਸਾਬਾ ਸਿਕਲੋਸ, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1990-1994) ।<ref>[https://24.hu/belfold/2026/03/16/siklos-csaba-jozsef-meghalt/ Meghalt Siklós Csaba József volt miniszter] {{In lang|hu}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਸਟ੍ਰੈਨਸਕੀ, 78, ਚੈੱਕ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਐਚਸੀ ਵਿਟਕੋਵਿਸ, ਐਚਸੀ ਜ਼ਲਿਨ) ।<ref>[https://www.hc-vitkovice.cz/article/13642-Vitkovicka-rodina-smutni-Ve-veku-78-let-zemrel-Vladimir-Stransky Vítkovická rodina smutní: Ve věku 78 let zemřel Vladimír Stránský] {{In lang|cs}}</ref> * ਡੈਨੀਅਲ ਅਵੇਯੂ ਸਿਮੇ, ਘਾਨਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ * ਮਾਰੇਕ ਟਰੌਂਬਸਕੀ, 88, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ।[pl]<ref>[https://bielsko.biala.pl/aktualnosci/60246/nie-zyje-prof-marek-trombski-odeszla-postac-wybitna-i-niezwykle-zasluzona-dla-bielska-bialej-foto Nie żyje prof. Marek Trombski. Odeszła postać wybitna i niezwykle zasłużona dla Bielska-Białej - foto] {{In lang|pl}}</ref> * ਬੌਬ ਤੁਲੀਅਸ, 95, ਅਮਰੀਕੀ ਰੇਸਿੰਗ ਡਰਾਈਵਰ (ਆਈ. ਐਮ. ਐਸ. ਏ.) === 15 === * ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਬੇਸੇਰਾ, 61, ਪੇਰੂਵੀਅਨ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ (2026) <ref>[https://rpp.pe/politica/elecciones/napoleon-becerra-candidato-presidencial-del-partido-de-los-trabajadores-y-emprendedores-fallecio-en-un-accidente-noticia-1680139 Falleció Napoleón Becerra, candidato presidencial del Partido de los Trabajadores y Emprendedores, tras un accidente de tránsito] {{In lang|es}}</ref> * ਅਬਦੁਲਰਹਮਾਨ ਅਲ-ਬਿਸ਼ੀ, 43, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਅਲ ਨਾਸਰ ਐਫ.ਸੀ.|ਅਲ-ਨਾਸਰ]], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) ਐਮੀਓਟ੍ਰੋਫਿਕ ਲੇਟਰਲ ਸਕਲੋਰੋਸਿਸ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ. * ਪਾਕੀ ਕੈਨਜ਼ੀ , 78, ਇਤਾਲਵੀ ਗਾਇਕ।[it]<ref>[https://tg24.sky.it/spettacolo/musica/2026/03/16/paki-canzi-nuovi-angeli-morto Addio a Paki Canzi, cantante e pianista dei Nuovi Angeli. Aveva 78 anni] {{In lang|it}}</ref> * ਮੈਟ ਕਲਾਰਕ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਇਨ ਦ ਹੀਟ ਆਫ ਦ ਨਾਈਟ, ਦ ਆਊਟਲਾ ਜੋਸੀ ਵੇਲਜ਼, ਦ ''ਜੈਫ ਫੌਕਸਵਰਥੀ ਸ਼ੋਅ'') ਰੀਡ਼੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ। * ਕੇਨ ਕੋਲ, 82, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (1964) ਅਤੇ ਕੋਚ। * ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਕੋਰਟੀਜ਼ ਡੀ ਬੋਸਿਸ, 99, ਇਤਾਲਵੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.ilrestodelcarlino.it/ancona/cronaca/addio-allambasciatore-de-bosis-abito-daadcfe6 Addio all'ambasciatore De Bosis: abitò la Torre, emblema di Portonovo] {{In lang|it}}</ref> * ਲੇਨ ਡੀਟਨ, 97, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਾਸੂਸ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ (ਆਈ. ਪੀ. ਸੀ. ਆਰ. ਈ. ਐੱਸ. ਐੱਫ. ਫਾਈਲ, ਐਨ ਐਕਸਪੈਸਿਵ ਪਲੇਸ ਟੂ ਡਾਈ, ਐਕਸ. ਪੀ. ਡੀ.) * ਬਿੱਲ ਡੈਮਪਸੇ, 83, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਵੈਸਟ ਪਰਥ) * ਵਿਲੀਅਮ ਸੀ. ਡਾਈਟਜ਼, 80, ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ (ਹੈਲੋਃ ਦ ਫਲੱਡ) । (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਜਿਮ ਫਲੀਟਿੰਗ, 70, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਏਅਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ, ਕਲਾਇਡ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ ([[ਕਿਲਮਾਰਨਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਕਿਲਮਾਰਨੌਕ]]) । * ਵਾਲਟਰ ਫਰੀਨਾ, 72, ਇਤਾਲਵੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪੋਕਰ ਖਿਡਾਰੀ।[it]<ref>[https://www.grinderlabpoker.it/addio-valter-farina-primo-braccialettato-wsop-italiano-storia/ Addio a Valter Farina, il primo braccialettato WSOP italiano nella storia del poker] {{In lang|it}}</ref> * ਕਿਰਕ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ, 77-78, ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਊਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰ (ਦ ''ਬੋਰਨ ਅਲਟੀਮੇਟਮ'', ''ਐਲ. ਏ. ਗੁਪਤ'', ''ਜੁਰਾਸਿਕ ਵਰਲਡ'') <ref>[https://www.tvazteca.com/azteca7/oscar/premios-oscar-2026-lista-artistas-que-aparecieron-en-el-in-memoriam/ In Memoriam Premios Oscar 2026: todos los actores, actrices y directores recordados en la gala] {{In lang|es}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਜੇਮਜ਼ ਐਮ. ਹਿਊਸਟਨ, 103, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਜੰਮਪਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ। * ਐਟਿਲਾ ਲੋਟੇ, 91, ਹੰਗਰੀਆਈ ਅਦਾਕਾਰ।<ref>[https://magyarnemzet.hu/kultura/2026/03/lote-attila-jaszai-mari-dijas-szinesz Elhunyt Lőte Attila Jászai Mari-díjas színész] {{In lang|hu}}</ref> * ਇਰਮੇਲੀ ਮੈਕਲੇ, 83, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕਾ।<ref>[https://yle.fi/a/74-20215726 Iskelmälaulaja Irmeli Mäkelä on kuollut] {{In lang|fi}}</ref> * ਏਜੀਡੀਓ ਮਾਰਜ਼ੋਨਾ, 81-82, ਇਤਾਲਵੀ ਕਲਾ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ।<ref>[https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/kunstsammler-und-maezen-egidio-marzona-gestorben-200639184.html Kunstsammler und Mäzen Egidio Marzona gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਸਿਨਜ਼ੀਆ ਆਸਕਰ, 63, ਇਤਾਲਵੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਭਿਨੇਤਰੀ।<ref>[https://www.ilmattino.it/spettacoli/musica/morta_cinzia_oscar_annuncio_figlio_cantante_chi_era-9417541.html È morta Cinzia Oscar, lutto nel mondo della musica: «Sono morto insieme a te, mamma», le parole del figlio] {{In lang|it}}</ref> * ਰਿਚਰਡ ਰੈਂਡਰਿਆਮੰਡਰਾਟੋ, 67, ਮਾਲਾਗਾਸੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਆਰਥਿਕਤਾ ਮੰਤਰੀ (2019-2021) ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ (2021) ।<ref>[https://midi-madagasikara.mg/richard-randriamandrato-lancien-ministre-de-leconomie-et-des-finances-nest-plus/ Richard Randriamandrato : L'ancien ministre de l'Économie et des Finances n'est plus] {{In lang|fr}}</ref> * ਜਮਾਲ ਰੇਯਾਨ, 72, ਫਲਸਤੀਨੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ (''ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ'') । * ਬਰੂਨੋ ਸਲੋਮੋਨ, 55, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਦਾਕਾਰ (ਫੈਜ਼ ਪਾਸ ਸੀ, ਫੈਜ਼ ਪਾਸ ça, ''ਮੈਡੇਲੀਨ ਕੋਲਿਨਜ਼'', ਤਮਾਰਾ.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/15/bruno-salomone-acteur-dans-fais-pas-ci-fais-pas-ca-est-mort-a-l-age-de-55-ans_6671288_3382.html Bruno Salomone, acteur dans « Fais pas ci, fais pas ça », est mort à l'âge de 55 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਐਂਡਰੀ ਸਰਡਯੁਕ, 87, ਯੂਕਰੇਨੀ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਮੰਤਰੀ (1996-1999) <ref>[https://amnu.gov.ua/pishov-z-zhyttya-akademik-namn-ukrayiny-andrij-myhajlovych-serdyuk/ Пішов з життя академік НАМН України] {{In lang|uk}}</ref> * ਸ਼ੋਸਾਨਾ ਸਟਰੋਕ, 34, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕਾਰਕੁਨ। * ਵਾਕਾਸ਼ੀਮਾਜ਼ੂ ਮੁਤਸੂਓ, 69, ਜਪਾਨੀ ਸੂਮੋ ਪਹਿਲਵਾਨ।<ref>[https://www.nikkansports.com/battle/sumo/photonews/photonews_nsInc_202603150001936-0.html 元大関若嶋津の日高六男さん死去、69歳 現役時代は優勝2度 9年前に倒れ頭部手術受ける] {{In lang|ja}}</ref> * ਡੇਵਿਡ ਐਚ. ਵਾਲਡੇਕ, 69, ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਮਿਸਟ। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਮਾਰੀਅਸ ਵਾਈਡਰਿੰਸਕੀ , 74-75, ਪੋਲਿਸ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।[pl]<ref>[https://zpaf.pl/aktualnosci/M-Widerynski-zmarl-15-03-2026/ Dotarła do nas smutna wiadomość: dziś, 15 marca 2026 zmarł Mariusz Wideryński] {{In lang|pl}}</ref> * ਯੂਜਨੀਅਸ ਵਾਈਜ਼ਨਰ [ਪਲ], 94, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।[pl]<ref>[https://nekrologi.wyborcza.pl/0,11,,601324,Eugeniusz-Wyzner-nekrolog.html Eugeniusz Wyzner roku zmarł] {{In lang|pl}}</ref> === 14 === * ਲਿਉਡਮੀਲਾ ਅਰਿਨੀਨਾ, 99, ਰੂਸੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਏ ਟੀਚਰ ਆਫ਼ ਸਿੰਗਿੰਗ, ਵੇਟਿੰਗ ਫਾਰ ਲਵ, ਗੈਸਟ ਫਰੌਮ ਦ ਫਿਊਚਰ) <ref>[https://news.ru/culture/skonchalas-izvestnaya-artistka-dolgozhitelnica Скончалась известная артистка из фильма «Гостья из будущего»] {{In lang|ru}}</ref> * ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਬਾਬਾਯੇਵ, 74, ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।<ref>[https://mediaport.ua/pomer-pochesnyy-hromadianyn-kharkova-volodymyr-babaiev/ Помер почесний громадянин Харкова Володимир Бабаєв] {{In lang|uk}}</ref> * ਜੋਚੇਨ ਬਾਕਫੈਲਡ, 73, ਜਰਮਨ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼, ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ (1976) <ref>[https://www.ndr.de/nachrichten/mecklenburg-vorpommern/olympiasieger-aus-mv-boxer-jochen-bachfeld-gestorben,bachfeld-100.html Olympiasieger aus MV: Boxer Jochen Bachfeld gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਰਾਏ ਆਰ. ਬਰੇਰਾ ਸੀਨੀਅਰ, 99, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ, ਟੈਕਸਸ ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ (1968-1969) <ref>[https://www.expressnews.com/san-antonio-weather/article/roy-barrera-sr-san-antonio-trial-attorney-legend-22079640.php 'A legal legend': Roy Barrera Sr. was first Hispanic to lead San Antonio Bar Association] {{Subscription required}}</ref> * ਜੋਜ਼ੇਫ਼ ਬੇਨਕੇ, 88, ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।[hu]<ref>[https://aok.pte.hu/hu/hirek/hir/18313 Gyászhír – elhunyt dr. Benke József] {{In lang|hu}}</ref> * ਜੇਨਸ ਬਲੌਰਟ, 87, ਜਰਮਨ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਸਾਈਕੋਆਕੌਸਟਿਕਸ) * ਲੈਂਬਰਟੋ ਕਾਰਡੀਆ, 91, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਸਕੱਤਰ (1995-1996) <ref>[https://www.ansa.it/sito/notizie/politica/2026/03/14/e-morto-lamberto-cardia-a-palazzo-chigi-poi-presidente-della-consob_4ecad71a-629f-4386-9ea1-8b2f016501b9.html È morto Lamberto Cardia, il 'timoniere' nelle tempeste finanziarie] {{In lang|it}}</ref> * ਅਮੀਲੀਆ ਕੈਸਡੇਈ, 96, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1976-1979), ਵੇਨੇਟੋ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (1985-1990) ।<ref>[https://www.ansa.it/sito/notizie/politica/2026/03/14/morta-amelia-casadei-fu-parlamentare-e-consigliera-veneta-dc_c5df5292-a811-4f8e-a151-e91f14c3fdb1.html Morta Amelia Casadei, fu parlamentare e consigliera veneta Dc] {{In lang|it}}</ref> * ਬ੍ਰਾਇਨ ਕਲਾਰਕ, 87, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਐਂਗਲਰ, ਛਾਤੀ ਦੀ ਲਾਗ.<ref>[https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/brian-clarke-obituary-distinguished-angling-writer-86fkbk8dv Brian Clarke obituary: distinguished angling writer] {{Subscription required}}</ref> * ਲੋਵਰਕਾ ਕੋਰਾਲਿਕ , 58, ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਅਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.hipzg.hr/preminula-lovorka-coralic-1968-2026/ Preminula dr. sc. Lovorka Čoralić 1968.-2026.] {{In lang|hr}}</ref> * ਗੇਮਾ ਕੁਏਰਵੋ, 91, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਵੇਂਟੇ ਏ ''ਅਲੇਮੇਨੀਆ, ਪੇਪੇ'', ਦੋ ਮਰਦ ਅਤੇ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਐਕਵੀ ਨੋ ਹੇ ਕਵੀਨ ਵਿਵਾ.<ref>[https://www.lavanguardia.com/gente/20260314/11489982/gemma-cuervo-actriz-muere-aqui-no-hay-quien-viva.html Muere la actriz Gemma Cuervo a los 91 años] {{In lang|es}}</ref> * ਫ੍ਰੈਂਸੀਨ ਡੈਮੀਚੇਲ, 87, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ।<ref>[https://www.corsenetinfos.corsica/La-disparition-de-Francine-Demichel-juriste-et-universitaire-engagee-au-service-de-l-Universite-de-Corse_a89709.html La disparition de Francine Demichel, juriste et universitaire engagée au service de l'Université de Corse] {{In lang|fr}}</ref> * ਨੂਰਦੀਨ ਜੌਦੀ , 92, ਅਲਜੀਰੀਆ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮੈਟ।[ar] * ਪਾਓਲੋ ਫਰਨਾਂਡੋ, 58, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਚਾਰ ਵਾਰ ਡਿਪਟੀ ਰਹੇ।<ref>[https://g1.globo.com/df/distrito-federal/noticia/2026/03/14/morre-ex-deputado-federal-do-df-professor-paulo-fernando.ghtml Morre Professor Paulo Fernando, ex-deputado federal do DF, aos 58 anos] {{In lang|pt}}</ref> * ਨਿਕੋਲੇ ਗਾਰੋ, 88, ਰੂਸੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ।[ru]<ref>[https://www.thevoicemag.ru/stars/news/15-03-2026/umer-akter-komedii-kavkazskaya-plennica-ili-novye-priklyucheniya-shurika-i-kin-dza-dza-nikolai-garo/ Умер актер комедий «Кавказская пленница, или Новые приключения Шурика» и «Кин-дза-дза!» Николай Гаро] {{In lang|ru}}</ref> * ਪਾਲ ਜੇਰੀਮੀਆ, 81, ਅਮਰੀਕੀ ਬਲੂਜ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ। * ਜੁਰਗਨ ਹੈਬਰਮਾਸ, 96, ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ (''ਸੰਚਾਰਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ'') <ref>[https://www.tagesspiegel.de/kultur/philosoph-und-soziologe-jurgen-habermas-im-alter-von-96-jahren-gestorben-15358274.html Philosoph und Soziologe: Jürgen Habermas im Alter von 96 Jahren gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਓਡ ਹੋਲਟਨ, 85, ਨਾਰਵੇਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1989-2005) ।<ref>[https://www.nrk.no/ostfold/tidligere-stortingspolitiker-odd-holten-er-dod-1.17812276 Tidligere stortingspolitiker Odd Holten er død] {{In lang|no}}</ref> * ਸਰਜ ਮੈਥਿਯੂ, 90, ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1973-1976), ਸੈਨੇਟਰ (1977-2004) ।<ref>[https://www.leprogres.fr/politique/2026/03/14/serge-mathieu-ancien-senateur-du-rhone-est-decede-a-l-age-de-90-ans Serge Mathieu, ancien sénateur du Rhône entre 1977 et 2004, est décédé à l'âge de 90 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਸ਼ਿਗੇਕੀ ਮੋਰੀ, 88, ਜਾਪਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ [[ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਮਲਾ|ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ]] ਤੋਂ ਬਚੇ ਵਿਅਕਤੀ। * ਸਰਜੀਓ ਮੇਰੁਸੀ, 83, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ।[it]<ref>[https://www.lastampa.it/novara/2026/03/14/news/morto_sergio_merusi_sindaco_lega_novara_politica-15545368/ Morto Sergio Merusi, primo sindaco leghista di Novara] {{In lang|it}}</ref> * ਹੈਨਰੀ ਨੋਵੋਸੂ, 62, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਨਿਊ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਬੈਂਕ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਗੇਟਵੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ) । * ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਏ. ਸਿਮਜ਼, 83, ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, [[ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨੋਬਲ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ (2011) * ਸਟੀਵ ਥੈਲ, 71, ਅਮਰੀਕੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਵਕੀਲ। * ਬਰਟੇ ਵੀਸ, 84, ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ (1993-1997) ।<ref>[https://www.dr.dk/nyheder/seneste/tidligere-minister-birte-weiss-er-doed Tidligere minister Birte Weiss er død] {{In lang|da}}</ref> * ਐਂਡਰਿਊ ਬੀ. ਵਿਟਕੋਵਰ, 91, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਜੰਮਪਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ। * ਫਿਲ ਵੂਲਸ, 66, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ|ਐਮ. ਪੀ.]] (1997-2010), ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਕੈਂਸਰ। * ਜਾਰਡਨ ਰਾਈਟ, 33, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ (''ਇਕੋ ਇਕ ਰਸਤਾ ਏਸੇਕਸ ਹੈ'', ਐਕਸ ਆਨ ਦ ਬੀਚ) * ਸੁੰਦਰਤਾ ਜ਼ਿਬੁਲਾ, 65, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2019-2024) === 13 === * ਜੌਨ ਐਲਫੋਰਡ, 54, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ (ਗ੍ਰੇਂਜ ਹਿੱਲ, ਲੰਡਨ ਦਾ ਬਰਨਿੰਗ ਹਿੱਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਅਪਰਾਧੀ। * ਨਿਕ ਬੇਕਰ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ। * ਜਿਓਵਾਨੀ ਬੋਲਜ਼ੋਨੀ, 88, ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਸੈਂਪਡੋਰੀਆ, [[ਜੇਨੋਵਾ ਸੀ. ਐੱਫ਼. ਸੀ.|ਜੇਨੋਆ]], [[ਐੱਸ. ਐੱਸ. ਸੀ. ਨਪੋਲੀ|ਨੈਪੋਲੀ]]) ।[it]<ref>[https://www.genoaoggi.it/societa/palmares/addio-a-giovanni-bolzoni-lo-sconquasso-che-porto-il-genoa-in-a/ Addio a Giovanni Bolzoni: lo "Sconquasso" che portò il Genoa in A] {{In lang|it}}</ref> * ਬਿਲੀ ਕੈਂਪਬੈਲ, 81, ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਡਨਡੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਡੰਡੀ]], ਮਦਰਵੈਲ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਫਿਲ ਕੈਂਪਬੈਲ, 64, ਵੈਲਸ਼ ਗਿਟਾਰਿਸਟ (ਮੋਟਰਹੈੱਡ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਜੋਖਮ, ਫਿਲ ਕੈਂਪਬੈੱਲ ਅਤੇ ਬੈਸਟਰਡ ਸੰਨਜ਼) ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ. * ਐਮੀ ਕੈਰ, 34, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਰੀਡਿੰਗ, ਉੱਤਰੀ ਇਲੀਨੋਇਸ ਹਸਕੀਜ਼, ਆਈ. ਐਲ. ਸੈਂਡਵਿਕਨ ਬ੍ਰੇਨ ਟਿਊਮਰ) * ਫਰੈਂਸੀਨ ਡੇਸਕੈਰੀਜ਼, 84, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ।<ref>[https://www.lapresse.ca/actualites/2026-03-13/pionniere-du-feminisme-au-quebec/la-sociologue-francine-descarries-n-est-plus.php La sociologue Francine Descarries n'est plus] {{In lang|fr}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਬ੍ਰਾਇਨ ਡੋਹਰਟੀ, 57, ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਦ ''[[ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]]'', ਦ ''[[ਦ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ|ਵਾਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਜਰਨਲ]]'' ਅਤੇ ਲੇਖਕ (ਰੈਡਿਕਲਸ ਫਾਰ ਕੈਪੀਟਲਜ਼ਮ) * ਐਚ. ਜੇ. ਡੋਰਾ, 83, ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ। * ਪਾਲ ਆਰ. ਏਰਲਿਚ, 93, ਅਮਰੀਕੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ (ਦ ਪਾਪੂਲੇਸ਼ਨ ਬੰਬ ਕੈਂਸਰ) । * ਐਨਵੋਈ ਐਲਨ, 12, ਫ੍ਰੈਂਚ ਥੋਰਬ੍ਰੇਡ ਰੇਸਹੌਰਸ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * ਰਾਲਫ਼ ਫਰੀਬਰਗ, 89, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਹੂਫ਼ਵੁਡਸਟੈਡਸਬਲਾਡੇਟ) ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1970-1979) ।<ref>[https://yle.fi/a/74-20215157 Toimittaja, suur­lähettiläs ja entinen SDP:n kansan­edustaja Ralf Friberg on kuollut] {{In lang|fi}}</ref> * ਐਨ ਗਲੱਕਮੈਨ, 98, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ। * ਸ਼ੁਜਾਤ ਹਾਸ਼ਮੀ, 75, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਵਾਰਿਸ'', ਖਾ''ਖ਼ਾਕ ਔਰ ਖ਼ੂਨ'', ''ਵੱਡਾ ਖਾਨ'') । (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕਰਿਨ, 73, ਰੂਸੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਟੰਟਮੈਨ (ਪੀਟਰ ਦ ਗ੍ਰੇਟ) <ref>[https://news.mail.ru/society/70149590/ Умер каскадер из фильма «ТАСС уполномочен заявить» Александр Карин] {{In lang|ru}}</ref> * ਸੁਲਤਾਨ ਅਲੀ ਕੇਸ਼ਤਮੰਦ, 90, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ (ID2), 1989-1990 * ਮਾਰੀਅਨ ਕੀਲੇਕ, 84, ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਪੋਗੋ ਸਜ਼ੈਕਸੀਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://pilkanozna.pl/nie-zyje-marian-kielec-legendarny-gracz-pogoni-szczecin-mial-84-lata/ Nie żyje Marian Kielec. Legendarny gracz Pogoni Szczecin miał 84 lata.] {{In lang|pl}}</ref> * ਮਧੂ ਮਲਹੋਤਰਾ, 72, ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਵਿਸ਼ਨਾਥ, ''ਸਤ੍ਤੇ ਪੇ ਸੱਤਾ'', ''ਕਯਾਮਤ'') । * ਬਿਲੀ ਮੈਕਕੁਲੋਫ, 90, ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਆਰਸੇਨਲ]], [[ਮਿੱਲਵਾਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਮਿਲਵਾਲ]], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * İlber Ortaylı 78, ਤੁਰਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।[20] * ਜੌਨ ਐਮ. ਪਰਕਿਨਜ਼, 95, ਅਮਰੀਕੀ ਈਸਾਈ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ। * ਏਨਰਿਕ ਰੇਨਾ, 85, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਐਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ (2003) <ref>[https://www.sportaragon.com/articulo/futbol-aragon/muere-enric-reyna-expresidente-fc-barcelona/20260313105300149320.html Muere Enric Reyna, expresidente del FC Barcelona] {{In lang|es}}</ref> * ਮਰਸੀਡੀਜ਼ ਰਿਬੇਰਾ ਸੈਂਜ਼ , 111, ਸਪੇਨੀ ਡਾਂਸਰ।[ca]<ref>[https://www.diaridegirona.cat/girona/2026/03/14/mor-mercedes-ribera-creadora-primera-127963851.html Mor Mercedes Ribera, fundadora de la primera escola de dansa a Girona] {{In lang|ca}}</ref> * ਜ਼ਿਗਮੰਡ ਰਿਟੋਕ, 96, ਹੰਗਰੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://mta.hu/mta_hirei/elhunyt-ritook-zsigmond-az-mta-rendes-tagja-115217 Elhunyt Ritoók Zsigmond, az MTA rendes tagja] {{In lang|hu}}</ref> * ਫ਼ਾਤਮਾ ਸਰਹਾਨ, 97, ਮਿਸਰੀ ਗਾਇਕਾ।<ref>[https://www.elbalad.news/6901678 وفاة المطربة الشعبية فاطمة سرحان.. ونادية مصطفى تنعى الراحلة] {{In lang|ar}}</ref> * ਜੌਨ ਏ. ਸ਼ਾਉਡ, 92, ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਜਨਰਲ, ਸੁਪਰੀਮ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਅਲਾਇਡ ਪਾਵਰਜ਼ ਯੂਰਪ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ, ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੋਕ ਤੋਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ * ਡੌਗ ਸ਼ਿਵਲੀ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੋਚ (ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼ ਸੇਂਟਸ, ਅਟਲਾਂਟਾ ਫਾਲਕਨਜ਼, ਹਿਊਸਟਨ ਆਇਲਰਸ)। * ਈਲੀ ਸਿਲਡ, 83, ਐਸਟੋਨੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਇੱਕ ਝੂਠੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਨਾਲ ਡੇਵਿਲ)।<ref>[https://www.ohtuleht.ee/melu/1153279/suri-pikaaegne-ugala-naitleja-eili-sild-torga Suri pikaaegne Ugala näitleja Eili Sild-Torga] {{In lang|et}}</ref> * ਗੋਰਡਨ ਵਾਲੇਸ, 82, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ([[ਡਨਡੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਡੰਡੀ]], ਮੌਂਟਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਰਾਇਥ ਰੋਵਰਜ਼)। * ਵੁਲਫਰੇਡੋ ਵਾਈਲਡਪਰੇਟ ਡੀ ਲਾ ਟੋਰੇ, 92, ਸਪੇਨੀ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ <ref>[https://diariodeavisos.elespanol.com/esquelas/2026/03/13/40017/ Don Wolfredo Wildpret de la Torre] {{In lang|es}}</ref> * ਸਿਤੀ ਨੋਰਮਾ ਯਾਕੂਬ, 85, ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਮਲਾਇਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜੱਜ (2004-2006)। === 12 === * ਡੈਨੀਅਲ ਅਮੀ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।<ref>[https://obituaries.montlawn.com/obituaries/daniel-amey-jr Daniel Irwin Amey, Jr.]</ref> * ਅਰਨੀ ਅਨਾਸਟੋਸ, 82, ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ (WABC) ਅਤੇ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ, ਨਮੂਨੀਆ।<ref>[https://www.cbsnews.com/newyork/news/ernie-anastos-dies-at-82/ Ernie Anastos, legendary NYC news anchor, dies at 82]</ref> * ਟੋਨੀ ਬਾਲਸਾਮੋ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਕਬਜ਼)।<ref>[https://www.massapequafuneralhome.com/obituaries/Anthony-Balsamo?obId=47537753 Anthony Balsamo]</ref> * ਐਨਰਿਕਾ ਬੋਨਾਕੋਰਟੀ, 76, ਇਤਾਲਵੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ (ਨੌਨ ਏ ਲਾ ਰਾਏ) ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ (ਯੂਅਰ ਵਾਈਸ ਇਜ਼ ਏ ਲਾਕਡ ਰੂਮ ਐਂਡ ਓਨਲੀ ਆਈ ਹੈਵ ਦ ਕੀ, ਦ ਸੈਂਸੁਅਲ ਮੈਨ), ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.ansa.it/english/news/2026/03/12/italian-actress-tv-presenter-enrica-bonaccorti-dies-aged-76_f10e24df-470e-4235-b876-f8b6d17772d2.html Italian actress, TV presenter Enrica Bonaccorti dies aged 76]</ref> * ਟੌਮ ਬ੍ਰਾਊਨ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਬੀਸੀ ਲਾਇਨਜ਼)।<ref>[https://cfjctoday.com/2026/03/16/lions-say-canadian-football-hall-of-famer-tom-brown-has-died-at-age-89/ Lions say Canadian Football Hall of Famer Tom Brown has died at age 89]</ref> * ਅਸੀਮ ਬੁਖਾਰੀ, 76, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਬਦਮਾਸ਼ ਗੁੱਜਰ)।<ref>[https://images.dawn.com/news/1195005/actor-asim-bukhari-passes-away-in-lahore Actor Asim Bukhari passes away in Lahore]</ref> * ਅਲ ਫੇਸਟਾ [ਇਹ], 68, ਇਤਾਲਵੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.thedailybeast.com/pulitzer-prize-winning-foreign-correspondent-john-f-burns-dies-at-81/ Pulitzer Prize-Winning Foreign Correspondent Dies at 81]</ref> * ਜੌਨ ਫਿਸ਼ਰ ਬਰਨਜ਼, 81, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼), ਨਮੂਨੀਆ।<ref>[https://www.thedailybeast.com/pulitzer-prize-winning-foreign-correspondent-john-f-burns-dies-at-81/ Pulitzer Prize-Winning Foreign Correspondent Dies at 81]</ref> * ਬਰੂਨੋ ਕੌਂਟਰਾਡਾ, 94, ਇਤਾਲਵੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀ।<ref>[https://palermo.repubblica.it/cronaca/2026/03/13/news/bruno_contrada_morto_super_poliziotto_misteri_mafia-425218469/amp/ Morto Bruno Contrada, il super poliziotto dei misteri di Palermo] {{in lang|it}}</ref> * ਜੋਰੀ ਲੂਏਲੋਫ ਫ੍ਰਾਈਡਮੈਨ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ (WMAQ)।<ref>[https://www.chicagotribune.com/2026/03/16/jorie-lueloff-obituary-newscaster/ Jorie Lueloff, long known as first female news anchor on Chicago TV, dies at 85]</ref> * ਰੇਨੀ ਫ੍ਰਿਟਚੀ, ਬੈਰੋਨੈਸ ਫ੍ਰਿਟਚੀ, 83, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਈਫ ਪੀਅਰ, ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਾਰਡਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (2005–2024)।<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c0mgdennwd4o Baroness remembered as 'kind, caring person']</ref> * ਅਨਾਸਤਾਸੀਓਸ ਗੋਨਿਸ, 99–100, ਯੂਨਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮਪੀ (1993–1996)।<ref>[https://www.in.gr/2026/03/12/politics/epikairotita/pethane-o-proin-vouleytis-kai-epitimos-proedros-tou-elegktikou-synedriou-anastasios-gkonis/ Πέθανε ο πρώην βουλευτής και επίτιμος πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, Αναστάσιος Γκόνης] {{in lang|el}}</ref> * ਹਰੀਮੁਰਲੀ, 27, ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਰਸਿਕਨ, ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥਨੀ, ਅੰਨਾਨ ਥੰਪੀ), ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ।<ref>[https://www.news18.com/movies/malayalam-cinema/malayalam-actor-harimurali-child-artiste-from-rasikan-and-amar-akbar-anthony-dies-at-27-9956576.html Malayalam Actor Harimurali, Child Artiste From Rasikan And Amar Akbar Anthony, Dies At 27]</ref> * ਪੈਟਰੋ ਹਾਸਿਯੂਕ, 75, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮਪੀ (2006–2012)।<ref>[https://www.news18.com/movies/malayalam-cinema/malayalam-actor-harimurali-child-artiste-from-rasikan-and-amar-akbar-anthony-dies-at-27-9956576.html Malayalam Actor Harimurali, Child Artiste From Rasikan And Amar Akbar Anthony, Dies At 27]</ref> * ਗੁਇਲਾਉਮ ਹੂਫੌਏਟ-ਬੋਇਗਨੀ, 88, ਆਈਵੋਰੀਅਨ ਬੈਂਕਰ।<ref>[https://www.aip.ci/332768/aip-necrologie-deces-de-guillaume-houphouet-boigny-fils-du-pere-fondateur-de-la-cote-divoire/ AIP/ Nécrologie: décès de Guillaume Houphouët-Boigny, fils du Père fondateur de la Côte d'Ivoire] {{in lang|fr}}</ref> * ਕੇਵਿਨ ਕੀਲੀ, 64, ਆਇਰਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਲਿਮੇਰਿਕ ਦੇ ਮੇਅਰ (2009–2010), ਪਾਰਕਿੰਸਨ'ਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ।<ref>[https://www.live95fm.ie/news/live95-news/tributes-pour-in-for-passionate-former-limerick-mayor-kevin-kiely-following-his-passing/ Tributes pour in for 'passionate' former Limerick Mayor Kevin Kiely following his passing]</ref> * ਵਲੇਰੀ ਕਿਰਸ, 80, ਇਸਟੋਨੀਅਨ ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਵਕੀਲ।<ref>[https://kultuur.postimees.ee/8362917/valeri-kirsi-vanasoidukite-ekspositsioon-sulges-uksed Valeri Kirsi vanasõidukite ekspositsioon sulges uksed] {{in lang|et}}</ref> * ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਲੇਮਸਲੇ, 73, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1997–2017)।<ref>[https://www.ladepeche.fr/2026/03/13/de-la-confederation-paysanne-a-lassemblee-disparition-de-patrick-lemasle-ancien-depute-de-la-haute-garonne-13271099.php De la Confédération paysanne à l'Assemblée : disparition de Patrick Lemasle, ancien député de la Haute-Garonne] {{in lang|fr}}</ref> * ਡੋਨਾਲਡ ਲਿਆਓ, 96, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਹਾਊਸਿੰਗ ਸਕੱਤਰ (1980–1985) ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ (1985–1989)।<ref>[https://news.mingpao.com/pns/%E6%B8%AF%E8%81%9E/article/20260313/s00002/1773338931190 為公屋設計獨立廚廁 「華富邨之父」廖本懷辭世]</ref> * ਐਂਟੋਨ ਲੌਰੋ, 73, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1997–2004), ਡਿਪਟੀ (2004–2009)। * ਬਰਨੀ ਲਿੰਚ, 72, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਯੂਰੋਗਲਾਈਡਰ) ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ("ਸਵਰਗ (ਮਸਟ ਬੀ ਦੇਅਰ)", "ਵੀ ਵਿਲ ਟੂਗੇਦਰ"), ਗਲੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.pontevedraviva.com/gl/xeral/morre-anton-louro-referente-psoe-pontevedres_515378_102.html Morre Antón Louro, referente do PSOE pontevedrés] {{in lang|gl}}</ref> * ਬਰਨਟ ਮੇਲੈਂਡ, 67, ਨਾਰਵੇਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਬ੍ਰਾਈਨ, ਵਾਈਕਿੰਗ)।<ref>[https://www.abc.net.au/news/2026-03-17/bernie-lynch-eurogliders-founder-dies-of-cancer/106463680 Eurogliders founder Bernie Lynch dies age 72]</ref> * ਮਾਰਗਰੇਟਾ ਮੈਗਨਸਨ, 91, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਮੌਤ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦੇ ਵਕੀਲ।<ref>[https://www.theguardian.com/books/2026/mar/16/margareta-magnusson-swedish-death-cleaning-author-dies-age-92 Margareta Magnusson, Swedish 'death cleaning' author, dies age 92]</ref> * ਟ੍ਰੇਵਰ ਮੈਕਮਹੋਨ, 96, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟਰ (ਵੈਲਿੰਗਟਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ)।<ref>[https://www.thepost.co.nz/sport/360966592/trevor-mcmahon-who-was-new-zealands-oldest-surviving-test-cricketer-has-died-age-96 Trevor McMahon, who was New Zealand's oldest surviving test cricketer, has died at age 96]</ref> * ਬੌਬਾਕਰ ਔਲਦ ਮੈਸੌਦ, 80, ਮੌਰੀਟਾਨੀਅਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ।<ref>[https://www.yahoo.com/news/articles/mauritanian-anti-slavery-stalwart-boubacar-151816129.html Mauritanian anti-slavery stalwart Boubacar Ould Messaoud dead]</ref> * ਜੈਨੀ ਮਰੇ, 75, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ (ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਘੰਟਾ)।<ref>[https://www.itv.com/news/2026-03-20/dame-jenni-murray-former-bbc-presenter-dies-aged-75 Dame Jenni Murray, former BBC presenter, dies aged 75]</ref> * ਹਜਾਲਮਾਰ ਐੱਚ. ਰਾਗਨਾਰਸਨ, 73, ਆਈਸਲੈਂਡਿਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ। * ਜੈਕ ਰੇਵੇਲ, 83, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/03/13/hjalmar_h_ragnarsson_latinn/ Hjálmar H. Ragnarsson látinn] {{in lang|is}}</ref> * ਫਹਿਦ ਬਿਨ ਮਹਿਮੂਦ ਅਲ ਸੈਦ, 85, ਓਮਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (1979 ਤੋਂ)।<ref>[https://www.muscatdaily.com/2026/03/12/oman-mourns-the-passing-of-h-h-sayyid-fahd-bin-mahmoud/ Oman mourns the passing of H H Sayyid Fahd bin Mahmoud Al Said]</ref> * ਸੋਏਦਜਾਨਾ ਸਾਪੀ'ਈ [id], 95, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਬੈਂਡੁੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਰੈਕਟਰ (1978–1979)।<ref>[https://itb.ac.id/berita/obituari-selamat-jalan-prof-dr-soedjana-sapiie-ketua-rektorium-itb-periode-19781979/63344 Selamat Jalan Prof. Dr. Soedjana Sapi'ie, Ketua Rektorium ITB Periode 1978–1979] {{in lang|id}}</ref> * ਪੀਟਰ ਸਿਮ, 73, ਇਸਟੋਨੀਅਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਜਾਰਜ, ਆਨ ਦ ਵਾਟਰ)। * ਆਂਦਰੇਈ ਸੋਕਾਸੀ, 59, ਰੋਮਾਨੀਅਨ ਵੇਟਲਿਫਟਰ, ਓਲੰਪਿਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ (1984)। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref>[https://www.news.ro/sport/haltere-andrei-socaci-vicecampion-olimpic-in-1984-a-murit-la-59-de-ani-1922401612272026030922375539 Haltere: Andrei Socaci, vicecampion olimpic în 1984, a murit la 59 de ani] {{in lang|ro}}</ref> * ਪੈਟਰਿਕ ਟ੍ਰੇਮੇਜ, 71, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1995–1997)। (ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref>[https://presseagence.fr/paris-udi-patrick-tremege-nous-a-quittes/ PARIS : UDI – Patrick TREMEGE nous a quittés] {{in lang|fr}}</ref> * ਰਾਬਰਟ ਟ੍ਰਾਈਵਰਸ, 83, ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://jjffh.com/tribute/details/1239/Robert-Trivers/obituary.html Robert Trivers]</ref> * ਯੂਲੀਅਨ ਵਰਾਬੇਟ, 70, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਬਾਸਿਸਟ (ਹੋਲੋਗ੍ਰਾਫ), ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.radioromaniacultural.ro/sectiuni-articole/muzica-dans-arte/a-murit-iulian-vrabete-basistul-trupeiholograf-id52670.html A murit Iulian Vrabete, basistul trupei Holograf] {{in lang|ro}}</ref> * ਜੋਆਚਿਮ ਵਾਂਕੇ, 84, ਜਰਮਨ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪ੍ਰੈਲੇਟ, ਸਹਾਇਕ ਬਿਸ਼ਪ (1980–1994) ਅਤੇ ਅਰਫਰਟ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ (1994–2012)।<ref>[https://www.bistum-erfurt.de/presse_archiv/nachrichtenarchiv/detail/vestigia-christi-sequi-den-spuren-christi-folgen/ Zum Tod von Bischof em. Joachim Wanke] {{in lang|de}}</ref> === 11 === * ਜੀਨ-ਫ੍ਰੈਂਕੋਇਸ ਬੋਕਲੇ, 54, ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://www.ilgiornaledellarte.com/Articolo/Addio-allartista-martinicano-JeanFrancois-Bocle- Addio all'artista martinicano Jean-François Boclé] {{In lang|it}}</ref> * ਰੋਨ ਡੇਲਾਨੀ, 91, ਆਇਰਿਸ਼ ਦੌਡ਼ਾਕ, ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ (1956) * ਵੈਲਨਟਿਨ ਗਨੋਸ਼ੇਵ, 74, ਰੂਸੀ ਸਰਕਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਸਰਕ ਡੂ ਸੋਲੀਲ, ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਸਰਕਸ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ) ।<ref>[https://www.bfm.ru/news/600464 Умер цирковой режиссер Валентин Гнеушев] {{In lang|ru}}</ref> * ਮਿਸ਼ੇਲ ਹੁਲਿਨ, 90, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ।<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/13/la-mort-du-philosophe-michel-hulin-grand-connaisseur-de-la-pensee-indienne_6671047_3382.html La mort du philosophe Michel Hulin, grand connaisseur de la pensée indienne] {{In lang|fr}}</ref> * ਜਿਯੋਂਗ ਚੀ-ਗਿਯੂਨ, 94-95, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਆਂ ਮੰਤਰੀ (1982) <ref>[https://www.hankyung.com/article/202603114831Y [부고] 정치근(전 법무부장관)씨 별세] {{In lang|ko}}</ref> * ਨਿਆਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਝੱਕਰ, 71, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮ. ਐਨ. ਏ. (ID1), 2018-2023। * ਗਲੇਡਿਸ ਕੋਕੋਰਵੇ, 78, ਮੋਟਸਵਾਨਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਸਪੀਕਰ (2014-2019) । * ਲੇਵਿਸ ਲੇਹਰਮੈਨ, 87, ਅਮਰੀਕੀ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪਾਰਕਿੰਸਨ 'ਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ। * ਨੇਵ ਮੈਕਈਵਾਨ, 91, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ (ਵੈਲਿੰਗਟਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) । * ਲੂਸੀਆਨੋ ਮੈਗਨਾਲਬੋ, 82, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੈਨੇਟਰ (1996-2006) ।<ref>[https://www.corriereadriatico.it/macerata/morto_magnalbo_notte_macerata_politico_senatore_alleanza_nazionale-9409357.html Addio all'ex senatore Luciano Magnalbò: politico, giornalista e scrittore maceratese] {{In lang|it}}</ref> * ਮਾਰਸੇਲੀਨੋ ਮੀਅਰੇਸ ਸੋਟੋਲੋਂਗੋ, 88-89, ਕਿਊਬਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕਾਰਜਕਾਰੀ।<ref>[https://www.cibercuba.com/noticias/2026-03-12-u1-e43231-s27061-nid322907-fallece-marcelino-miyares-veterano-brigada-2506-lider Fallece Marcelino Miyares, veterano de la Brigada 2506 y líder democristiano del exilio cubano] {{In lang|es}}</ref> * ਸਾਲਿਹ ਮੁਸਲਿਮ, 75, ਸੀਰੀਆਈ ਕੁਰਦਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਏ। * ਕੈਥਰੀਨ ਨੋਲਨ, 67, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟੇਟ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, ਕੈਂਸਰ * ਜੂਡੀ ਪੇਸ, 83, ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''ਪੇਟਨ ਪਲੇਸ'', ਦਿ ਯੰਗ ਵਕੀਲ, ''ਬ੍ਰਾਇਨ ਦਾ ਗੀਤ'') * ਰੌਬਿਨ ਪੀਜ਼ਰ, 83, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ (ਜੀ. ਸੀ. ਐਚ. ਕਿਊ.) ਨਾਗਰਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਫਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਐਮਰੀਟਸ। * ਵੈਂਡੀ ਪਲੇਫੇਅਰ, 99, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਪ੍ਰਿਜ਼ਨਸਰ) * ਕਿਰਿਲ ਪੌਪ ਹਰਿਸਤੋਵ, 58, ਮੈਸੇਡੋਨੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰ (''ਬਾਲ-ਕੈਨ-ਕੈਨ'') । * ਜੈਸੀ ਰੋਥ, 91, ਅਮਰੀਕੀ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜਿਸਟ। * ਸੇਰੇਨਾ ਦਾ ਗੀਤ, 33, ਅਮਰੀਕੀ ਥਰੋਬ੍ਰੇਡ ਦੌਡ਼ ਘੋਡ਼ਾ। * ਹੈਨਰੀਕ ਸਟ੍ਰੋਨਿਯਰਜ਼, 89, ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਕ੍ਰਾਕੋਸੀਆ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਸਟਾਲ ਮੀਲੇਕ) ।<ref>[http://www.90minut.pl/news/340/news3408900-Zmarl-Henryk-Stroniarz.html Zmarł Henryk Stroniarz] {{In lang|pl}}</ref> * ਮਾਰਥਾ ਸੁੰਡਕੁਇਸਟ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਵਿਸ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ, ਯੂਐਸਓ ਲਈ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (1989-1992). * ਅਲੀ ਮੁਸੱਲਮ ਤਬਾਜਾ, ਈਰਾਨੀ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਕਮਾਂਡਰ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ। * ਗੈਰੀ ਵੈਗਨਰ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਫਿਲਡੇਲ੍ਫਿਯਾ ਫਿਲੀਜ਼, ਬੋਸਟਨ ਰੈਡ ਸੋਕਸ) * ਮਰੀਨਾ ਯੂਸਫ, 84, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ। === 10 === * ਮੋਹਿਉਦੀਨ ਅਹਿਮਦ, 75, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1986-1988), ਨਮੂਨੀਆ। * ਡੈਰੇਕ ਬੇਲੋਟੀ, 79, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਸਾਊਥਐਂਡ ਯੂਨਾਈਟਿਡ, ਗਿਲਿੰਘਮ, [[ਸਵਾਨਜ਼ੀ ਸਿਟੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਸਵੈਨਸੀਆ ਸਿਟੀ]]) * ਆਈਜੇਐਫ ਬਲੋਕਰ, 95, ਡੱਚ ਅਦਾਕਾਰ (ਡੀ ਫਰੈੱਡ ਹੈਚ ਸ਼ੋਅ, ਜ਼ੇਗ 'ਐਨਜ਼ ਆਆ, ਵੈਨ ਓਕੇਲ ਦੇ ਡਿਸਕੋਹੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ) ।<ref>[https://noordkop247.nl/nieuws/ijf-blokker-barend-servet-op-95-jarige-leeftijd-overleden/ IJf Blokker (Barend Servet) op 95-jarige leeftijd overleden] {{In lang|nl}}</ref> * ਅਬਦੁਲਵਹਾਬ ਦਾਰੌਸ਼, 82, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਕਨੈਸਤ|ਐਮ. ਕੇ.]] (1984-1999) ।<ref>[https://www.israelhayom.co.il/israelnow/article/20083652 ח"כ לשעבר עבד אל-והאב דראושה הלך לעולמו בגיל 82] {{In lang|he}}</ref> * ਅਲਫਰੇਡੋ ਬ੍ਰਾਇਸ ਈਚੇਨੀਕ, 87, ਪੇਰੂ ਦੇ ਲੇਖਕ (ਏ ਵਰਲਡ ਫਾਰ ਜੂਲੀਅਸ, ਹੁਏਰਟੋ ਸੇਰਾਡੋ) । * ਪਾਸਕਲ ਈਦੋਹ ਅਗਬੋਵ, 55, ਟੋਗੋਲੇਸ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ।<ref>[https://interfaxpress.tg/necrologie-pascal-agbove-nest-plus/ Nécrologie : Pascal Agbove n'est plus]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|fr}}</ref> * ਬੀਰੇਨ ਸਿੰਗ ਐਂਗਟੀ, 81, ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2004-2019) । * ਲੁਕ ਗਿਆਰਡ, 69, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://www.actuabd.com/+Le-bedeiste-quebecois-Luc-Giard-nous-quitte-a-69-ans+ Le bédéiste québécois Luc Giard nous quitte à 69 ans]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|fr}}</ref> * ਸੁਜ਼ਨ ਹਾਕ, 80, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ। * ਮਾਈਕਲ ਹੇਗ, 77, ਅਮਰੀਕੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ (ਦ ''ਹੌਬਿਟ'', ਐਲਿਸਜ਼ ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼ ਇਨ ਵੰਡਰਲੈਂਡ) * ਜ਼ਡੇਨੇਕ ਹਮੇਲ, 79, ਚੈੱਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਯੂਐਸਕੇ ਪ੍ਰਾਹਾ, ਸਲੋਵਾਨ ਔਰਬਿਸ ਪ੍ਰਾਹਾ ਬੀਕੇ, ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਕੋਚ) ।<ref>[https://www.sport.cz/clanek/basketbal-zemrel-byvaly-reprezentant-a-uspesny-trener-narodniho-tymu-hummel-5416886 Zemřel bývalý trenér reprezentace Hummel] {{In lang|cs}}</ref> * ਅਲੋਜ਼ਜ਼ ਇਹਾਨ, 64, ਸਲੋਵੇਨੀਅਨ ਇਮਿਊਨੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਕਵੀ। * ਵਲੇਰੀਉ ਇਰੀਮੇਸਕੂ, 85, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ (ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਲੱਬ, ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕਲੱਬ ਡੀ 'ਐਂਗੌਲੇਮ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://evz.ro/doliu-in-sportul-romanesc-fostul-antrenor-de-rugby-valeriu-irimescu-a-murit-la-85-de-ani.html Doliu în sportul românesc. Fostul antrenor de rugby Valeriu Irimescu a murit la 85 de ani] {{In lang|ro}}</ref> * ਲੋਇਡ ਜੋਨਸ, 74, ਵੈਲਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ। * ਕਿਮ ਯੋਂਗ-ਚਾਏ, 93, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੌਓਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੇਅਰ (1996-1998) <ref>[https://www.yna.co.kr/view/AKR20260310159900505 JP가 신뢰한 원내총무...김용채 전 건설교통부 장관 별세] {{In lang|ko}}</ref> * ਓਰਹਾਨ ਕੇਨਾਕ, 56, ਤੁਰਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਬੇਇਕਟਾਸ, ਟ੍ਰੈਬਜ਼ੋਨਸਪੋਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ.<ref>[https://www.hurriyet.com.tr/sporarena/trabzonsporun-yardimci-antrenoru-orhan-kaynak-hayatini-kaybetti-43125860 Trabzonspor'un yardımcı antrenörü Orhan Kaynak hayatını kaybetti] {{In lang|tr}}</ref> * ਲਾਸਲੋ ਕਿਸ, 75, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਜੱਜ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ਼ (1998-2016) <ref>[https://ajk.pte.hu/hu/hirek/gyaszhir-11 Gyászhír] {{In lang|hu}}</ref> * ਹਰਮਨ ਕੁਲਕੇ, 87, ਜਰਮਨ ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ। * ਲੀ ਸਾਂਗ-ਹੀ, 80, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ (2008-2009) <ref>[https://www.yna.co.kr/view/AKR20260310117400504 이상희 전 국방부 장관 별세...향년 80세] {{In lang|ko}}</ref> * ਮੂਨ ਯੋਂਗ-ਜੂ, 93, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1981-1985) <ref>[https://www.yna.co.kr/view/AKR20260311076300505 [부고] 문용주(전 국회의원)씨 별세] {{In lang|ko}}</ref> * ਜਿਓਰਗੋਸ ਪੈਨੋਸੋਪੌਲੋਸ, 84, ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (''ਮੇਨੀਆ'', ਲਵ ਮੀ ਨੋਟ?<ref>[https://www.tovima.gr/2026/03/10/society/pethane-o-giorgos-panousopoulos-o-ellinas-kinimatografistis-pou-simadepse-tin-eikona-stin-ellada/ Πέθανε ο Γιώργος Πανουσόπουλος - Ο σκηνοθέτης που σημάδεψε την εικόνα στην Ελλάδα] {{In lang|el}}</ref> * ਰਾਓਲ ਡੇਲ ਪੋਜੋ [ ਸ੍ਪੈਨਿਸ਼], 89, ਸਪੇਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ।[es]<ref>[https://www.infobae.com/espana/2026/03/10/muere-el-periodista-raul-del-pozo-a-los-89-anos/ Muere el periodista Raúl del Pozo a los 89 años] {{In lang|es}}</ref> * ਵਿਕਟਰ ਸ਼ਰੇਡਰ, 74, ਰੂਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2011-2021) ।<ref>[https://omsk.aif.ru/incidents/umer-byvshiy-mer-omska-viktor-shreyder-na-75-godu-zhizni Мэр Омска выразил соболезнования с связи со смертью Виктора Шрейдера] {{In lang|ru}}</ref> * ਮੈਟ ਸਨੇਲ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਜੈਟਸ) * ਠੱਕਲੀ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, 72, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (''ਜੇਨਾ ਨੱਚਥਰਾਮ'', ਵਿਟਨੇਸ, ''ਅਦੁਤਥੂ'' ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ) । * ਮੇਲਵਿਨ ਸਟੇਨਬਰਗ, 92, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ (1987-1995) ਅਤੇ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1967-1987) । * ਫੁਮੀਕੋ ਤਾਕੇਸ਼ਿਤਾ , 69, ਜਪਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ।[ja]<ref>[https://www.yomiuri.co.jp/national/20260315-GYT1T00082/ 絵本作家の竹下文子さん死去] {{In lang|ja}}</ref> * ਲੁਕ ਵੈਨ ਡੇਰ ਕੇਲਨ, 77, ਬੈਲਜੀਅਨ ਪੱਤਰਕਾਰ। * ਜ਼ਾਲੇਕ [਷੍], 30, ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ [[Reggaeton|ਰੈਗੇਟਨ]] ਗਾਇਕ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟੱਕਰ।[es]<ref>[https://www.elheraldo.co/colombia/2026/03/11/en-accidente-de-transito-muere-el-cantante-barranquillero-zalek/ En accidente de tránsito muere el cantante barranquillero Zalek] {{In lang|es}}</ref> === 9 === * ਅੰਬਰਟੋ ਅਲੇਮੰਡੀ, 88, ਇਤਾਲਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ।<ref>[https://www.lastampa.it/torino/2026/03/10/news/morto_umberto_allemandi_editore_arte-15539010/ Morto l'editore Umberto Allemandi, addio al signore dell'arte] {{In lang|it}}</ref> * ਰਿਚਰਡ ਬੋਜੁਲਿਚ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਗੋ ਖਿਡਾਰੀ। * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਬਟਰਫੀਲਡ, 99, ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਹਾਇਕ (ਐਫ. ਏ. ਏ. ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ), ਵਾਟਰਗੇਟ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ। * ਤਮਾਲ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ, 80, ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਚੁਣੌਤੀ'', ''ਚੰਦਰ ਪਹਾਡ਼'', ''ਬਿੰਦਾਸ'') ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਕਲਾਰਕ, 99, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਲੇਖਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ। * ਮੇਰਿਲ ਕੁੱਕ, 79, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1997-2001) * ਮਾਰੀਓ ਡੀ 'ਐਕਵਿਸਟੋ, 95, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।<ref>[https://palermo.repubblica.it/politica/2026/03/09/news/morto_mario_d_acquisto_democrazia_cristiana-425209444/ Morto Mario D'Acquisto, l'ultimo dirigente della Dc di Andreotti e Lima] {{In lang|it}}</ref> * ਟੌਮੀ ਡੀਕਾਰਲੋ, 60, ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ (ਬੋਸਟਨ) ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਕੈਂਸਰ. * ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਡੋਵਾਚ, 52, ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜੀ ਪਾਇਲਟ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਹੀਰੋ (2025) <ref>[https://sud.ua/uk/news/ukraine/355359-komandir-39-y-brigady-takticheskoy-aviatsii-aleksandr-dovgach-pogib-vo-vremya-boevogo-zadaniya-na-vostoke Командир 39-ї бригади тактичної авіації Олександр Довгач загинув під час бойового завдання на Сході] {{In lang|uk}}</ref> * ਪਿਏਰੇ ਅਲ-ਰਾਇ, 50, ਲੇਬਨਾਨੀ ਮੈਰੋਨਾਈਟ ਪਾਦਰੀ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ।<ref>[https://www.vaticannews.va/fr/eglise/news/2026-03/bombardements-au-liban-le-pere-pierre-el-raii-tue.html Bombardements au Liban, le père Pierre El Raii tué] {{In lang|fr}}</ref> * ਬਲੇਕ ਐਮਨਜ਼, 81, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਦੇਸ਼ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ (ਫਨੀ ਫਾਰਮ, ਚੇਨ ਰਿਐਕਸ਼ਨ) * 55 ਸਾਲਾ ਇੰਗਿਨ ਫਿਰਾਤ, ਤੁਰਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਨੇਜਰ (ਸਾਈਪਾ, ਮਾਲਡੋਵਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ, ਕੀਨੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) * ਗਾਬਾ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਿਟਾਰਿਸਟ (ਚਾਕੈਓਸ ਯੂਕੇ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਸੀਜ਼ਰ ਗੁਟੀਰੇਜ਼ ਪੇਨਾ, 69, ਪੇਰੂਵੀਅਨ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।<ref>[https://peruenergia.com.pe/cesar-gutierrez-pena-figura-del-sector-energia-fallece-a-los-69-anos/ César Gutiérrez Peña, figura del sector energía, fallece a los 69 años] {{In lang|es}}</ref> * ਹੀਓਰਿਜ਼ ਹੇਲੇਨਕਾਂਕਾ, 89, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://nashaniva.com/389919 Памёр прафесар Георгій Галенчанка — гісторык, які вярнуў Скарыну сапраўднае імя] {{In lang|be}}</ref> * ਮਾਰਜਨ ਜੇਵਨੀਕਰ , 76, ਸਲੋਵੇਨੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।[sl]<ref>[https://www.noviglas.eu/poslovil-se-je-marjan-jevnikar/ Poslovil se je Marjan Jevnikar] {{In lang|sl}}</ref> * ਜੋਸੇਫ ਕ੍ਰੈਟੋਚਵਿਲਾ , 80, ਚੈੱਕ ਕੈਮਿਸਟ।[cz]<ref>[https://www.cskb.cz/2026/03/09/smutecni-oznameni-rndr-josef-kratochvila/ Smuteční oznámení – RNDr. Josef Kratochvíla] {{In lang|cs}}</ref> * ਕਲੌਸ ਕ੍ਰਿਬਬੇਨ, 88, ਜਰਮਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸ਼ਲੇਸਵਿਗ-ਹੋਲਸਟੀਨ ਦੇ ਲੈਂਡਟੈਗ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1975-1996) ।<ref>[https://hamburgertrauer.de/traueranzeige/klaus-kribben/videoanzeige Klaus Kribben] {{In lang|de}}</ref> * ਅਲੀਸਾ ਕੁਰਦੀਅਨ [ਹਾਇ], 82, ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।[hy]<ref>[https://kino.mail.ru/news/118678-umerla-operator-multfilma-v-sinem-more-v-beloj-pene-alisa-kyurdian/ Умерла оператор мультфильма «В синем море, в белой пене» Алиса Кюрдиан] {{In lang|ru}}</ref> * ਐਲਨ ਲੀਗਰ, 78, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਤਲ। * ਯੂਕੀ ਮੈਦਾ , 52, ਜਪਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਲਵ ਹਿਨਾ, ਸ਼ਿਨ ਕੋਇਹੀਮ ਮੁਸੋ, ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮਰਜ਼ਃ ਆਰਮਾਦਾ. [ja]<ref>[https://encount.press/archives/959203/ 前田ゆきえさんが死去、52歳 2月末に声優引退] {{In lang|ja}}</ref> * ਮੌਰੀਸੀਓ ਨਾਨੀ, 46, ਉਰੂਗੁਆਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਮੋਂਟੇਵੀਡੀਓ ਵਾਂਡਰਰਸ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://www.montevideo.com.uy/Deportes/Fallecio-Mauricio-Nanni-exfutbolista-y-gerente-deportivo-del-Montevideo-Wanderers-uc955422 Falleció Mauricio Nanni, exfutbolista y gerente deportivo del Montevideo Wanderers] {{In lang|es}}</ref> * 53 ਸਾਲਾ ਸਰਗੇਈ ਨੇਕਰਾਸੋਵ, ਰੂਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਡੈਨਮੋ ਮਾਸਕੋ|ਡਾਇਨਾਮੋ ਮਾਸਕੋ]], ਖਿਮਕੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://veteranfcdynamo.ru/ushyol-iz-zhizni-sergej-nekrasov/ Ушёл из жизни Сергей Некрасов] {{In lang|ru}}</ref> * ਫੈਸਟਸ ਓਨਿਗਬਿੰਡੇ, 88, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਨੇਜਰ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) * [[ਕੇ ਐਨ ਪਾਨੀਕਰ|ਕੇ. ਐਨ. ਪਨਿਕਰ]], 89, ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ। * ਕਾਵੂਰੀ ਸਾਂਬਾ ਸ਼ਿਵਾ ਰਾਓ, 82, ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਕੱਪਡ਼ਾ ਮੰਤਰੀ<ref>[https://zeenews.india.com/telugu/vijayawada-city-news/ex-central-minister-died-kavuri-samba-siva-rao-died-due-to-ill-health-ta-292344 Kavuri Samba Siva Rao Died: కేంద్ర మాజీ మంత్రి కావూరి సాంబశివ రావు కన్నుమూత.. పలువురు సంతాపం..] {{In lang|te}}</ref> * ਲਿਓਸ ਸਿਮੈਨਕ, 79, ਚੈੱਕ-ਜਰਮਨ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://krkonossky.denik.cz/zpravy_region/zemrel-cestovatel-leos-simanek-dobrodruh-z-podkrkonosi-prozil-zivot-plny-vyprav.html Zemřel cestovatel Leoš Šimánek. Dobrodruh z Podkrkonoší prožil život plný výprav] {{In lang|cs}}</ref> * ਫਿਲ ਸਮਰਿੱਲ, 78, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ]], [[ਮਿੱਲਵਾਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਮਿਲਵਾਲ]], [[ਹਡਰਜ਼ਫ਼ੀਲਡ ਟਾਊਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਹਡਰਸਫੀਲਡ ਟਾਊਨ]]) * 51 ਸਾਲਾ ਜਨੇ ਟੂਓਮੇਲਾ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਦੋਸ਼ੀ ਕਾਤਲ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟੱਕਰ.<ref>[https://www.expressen.se/nyheter/sverige/den-leende-styckmordaren-janne-tuomela-har-dott/ Den leende styckmördaren Janne Tuomela har dött] {{In lang|sv}}</ref> * ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਵਲਾਸੇਂਕੋ, 77, ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਡਾਕਟਰ।[uk]<ref>[https://www.myvin.com.ua/news/46556-pomer-profesor-vinnytskoho-torhovelno-ekonomichnoho-instytutu-volodymyr-vlasenko Помер професор Вінницького торговельно-економічного інституту Володимир Власенко] {{In lang|uk}}</ref> * ਵੈਂਗ ਜਿਨਸ਼ਾਨ, 81, ਚੀਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪਾਰਟੀ ਸਕੱਤਰ (2007-2010) ਅਤੇ ਅਨਹੁਈ ਦੇ ਗਵਰਨਰ (2003-2007) ।<ref>[https://www.bjnews.com.cn/detail/1773099147129520.html 王金山同志逝世] {{In lang|zh}}</ref> * ਵਿਲੀ ਐਂਥਨੀ ਵਾਟਰਸ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਓਪੇਰਾ ਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਓਪੇਰਾ) । === 8 === * ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਨਕੀਬ ਅਲ-ਅਤਾਸ, 94, ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ। * ਬੀ. ਵੋਂਗਰ, 94, ਸਰਬੀਆਈ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ (''ਟੋਟੇਮ ਅਤੇ ਓਰੇ'') <ref>[https://www.blic.rs/vesti/drustvo/umro-sreten-bozic-cuveni-srpski-pisac-koji-je-osvojio-svet/wf5j4tq Umro čuveni srpski pisac Krcun ga ostavio bez posla, on peške stigao do Pariza i postao legenda! Evo ko je bio Sreten Božić koji je osvojio svet] {{In lang|sr}}</ref> * ਅਬੂ ਅਲ ਕਾਸਿਮ ਬਾਬਿਆਨ, ਈਰਾਨੀ ਫੌਜੀ ਜਨਰਲ, ਖਤਾਮ-ਅਲ ਅਨਬੀਆ ਕੇਂਦਰੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ। * ਹੰਸ-ਜਾਰਜ ਬੈਕਹੌਸ, 96-97, ਜਰਮਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ।<ref>[https://www.ca-ira.net/abschied-von-hans-georg-backhaus/ Abschied von Hans-Georg Backhaus] {{In lang|de}}</ref> * ਮੈਰਿਕਲਾ ਬੋਗਿਓ, 88, ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ।[it]<ref>[https://tg24.sky.it/spettacolo/2026/03/09/morta-regista-maricla-boggio È morta la regista Maricla Boggio, pioniera del documentario sociale] {{In lang|it}}</ref> * ਫਿਲਿਪ ਬੋਰਨ, 72, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬਾਇਓਇਨਫੋਰਮੈਟੀਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਮੈਸੋਥੈਲੀਓਮਾ। * ਐਂਟੋਨੀਓ ਕੈਂਪ, 87, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਐਸਪਾਨਯੋਲ, ਕੈਟੇਲੋਨੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਸੈਂਟਸ) <ref>[https://www.elpuntavui.cat/esports/article/52-futbol-catala/2626063-mor-antoni-camps-iconic-futbolista-catala-dels-setanta.html Mor Antoni Camps, icònic futbolista català dels setanta] {{In lang|ca}}</ref> * ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨ ਕੋਜੋਕਾਰੀਉ, 60, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ (ਸ਼ਤੀਨਾ ਬਾਇਆ ਮਾਰੇ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://rugbyromania.ro/fostul-mare-international-constantin-cojocariu-s-a-stins-din-viata/ Fostul mare internațional, Constantin Cojocariu, s-a stins din viață] {{In lang|ro}}</ref> * ਲੁਫਿਆ ਅਲ-ਦੁਲੈਮੀ, 87, ਇਰਾਕੀ ਲੇਖਕ।<ref>[https://shafaq.com/ar/مجتـمع/الموت-يغيب-حياة-الكاتبة-العراقية-لطيفة-الدليمي وفاة الكاتبة والروائية العراقية لطيفة الدليمي عن عمر ناهز 86 عاماً] {{In lang|ar}}</ref> * ਜ਼ੇਫ ਐਲਿਸ, 37, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈਪਰ। * ਅਲਬਰਟ ਫਲਾਲੇਵ, 95, ਰੂਸੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ।[ru]<ref>[https://kras.mk.ru/social/2026/03/09/ushyol-iz-zhizni-byvshiy-rektor-krasnoyarskogo-peduniversiteta-albert-falaleev.html Ушёл из жизни бывший ректор Красноярского педуниверситета Альберт Фалалеев] {{In lang|ru}}</ref> * ਕਰਜ਼ੀਆ ਫੇਰਾਰੀ , 96, ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ।[it]<ref>[https://www.milanotoday.it/attualita/curzia-ferrari-morta.html Curzia Ferrari è morta. È stata una giornalista e scrittrice, famosa per le traduzioni dei poeti russi] {{In lang|it}}</ref> * ਮੈਟ ਗਲਾਘੇਰ, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ (ਕੋਵੈਂਟਰੀ ਆਰ. ਐਫ. ਸੀ.) ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ. * ਮੁਹੰਮਦ ਹੰਸਲ, 78, ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਰੈਫਰੀ।<ref>[https://www.aps.dz/fr/sports/sport-collectif/mmhxa1oq-l-ancien-arbitre-international-mohamed-hansal-inhume-au-cimetiere-d-ain-el-beida L'ancien arbitre international Mohamed Hansal inhumé au cimetière d'Aïn El-Beïda] {{In lang|fr}}</ref> * ਦਿਲਵਰਥ ਕਰਾਕਾ, 75, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਹਰਬਸ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ) (ਇੱਕ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਡੇਵਿਡ ਕੀਨ, 80, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਅਮੈਰੀਕਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਚੇਅਰ (1984-2011) ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਫਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (2011-2013), ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ। * ਵਾਲਿਦ ਖਲੀਦੀ, 100, ਫਲਸਤੀਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.palestine-studies.org/ar/node/1658684 رحيل وليد الخالدي الرئيس الفخري لمؤسسة الدراسات الفلسطينية وأحد مؤسسيها (1925 - 2026)] {{In lang|ar}}</ref> * 87 ਸਾਲਾ ਸਰ ਐਂਥਨੀ ਲੇਗੇਟ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ (2003) * ਆਰਟੁਰੋ ਲੋਪੇਜ਼, 90, ਬੋਲੀਵੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਚਾਕੋ ਪੈਟਰੋਲੇਰੋ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://brujuladigital.net/deportes/2026/03/08/murio-arturo-lopez-nuestro-arquero-campeon-del-63-58102 Murió Arturo López, nuestro arquero campeón del 63] {{In lang|es}}</ref> * ਸਲਾਵੋਲਜੁਬ ਮਾਰਜਾਨੋਵਿਕ, 71, ਸਰਬੀਆਈ ਸ਼ਤਰੰਜ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ।<ref>[https://www.rts.rs/sport/ostali-sportovi/5902979/slavoljub-marjanovic-sahovski-savez-srbije-2026.html Преминуо велемајстор и један од најуспешнијих српских шахиста Славољуб Марјановић] {{In lang|sr}}</ref> * ਫਹਾਦ ਅਲ-ਮੇਜ਼ਮੇਦ, 33, ਕੁਵੈਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਅਲ ਕਾਦਸੀਆ ਐਸ. ਸੀ., ਅਲ-ਸਲਮੀਆ ਐਸ. * ਮੰਤਾਨਾ ਮੋਰਾਕੁਲ, 102, ਥਾਈ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ।<ref>[https://www.naewna.com/entertain/951476 สิ้นศิลปินแห่งชาติ 'มัณฑนา โมรากุล'ด้วยโรคชราสิริอายุ 103 ปี] {{In lang|th}}</ref> * ਵਿਲੀਅਮ ਨੋਰਵੇਲ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ। * ਡੇਵਿਡ ਰੋਕਨੀ, 94, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕਰਨਲ। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਸ਼ੇਨ ਰੂਟ, 53, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਡਰੰਮਰ (ਬਲੱਡ ਡਸਟਰ) । * ਰੇ ਸ਼ੋਨਕੇ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਡੱਲਾਸ ਕਾਉਬਾਇਸ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਰੈਡਸਕਿਨਸ, ਕੈਂਸਰ) । * ਜਰਜ਼ੀ ਸਿਜ਼ਮੈਨਕ, 88, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1972-1985) ।<ref>[https://mhprl.pl/jerzy-szymanek-1937-2026-w-sluzbie-ruchu-ludowego-i-rzeczypospolitej/ Jerzy Szymanek (1937–2026). W służbie ruchu ludowego i Rzeczypospolitej] {{In lang|pl}}</ref> * ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਤਾਰੀ, 86, ਭਾਰਤੀ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁਨ। === 7 === * ਵਿਦੀ ਅਲਦੀਆਨੋ, 35, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ, ਗੁਰਦੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.cnnindonesia.com/hiburan/20260307174639-234-1335438/vidi-aldiano-meninggal-dunia/ Vidi Aldiano Meninggal Dunia] {{In lang|id}}</ref> * ਐਡੁਆਰਡ ਅਪਾਲਕੋਵ, 56, ਰੂਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਡਾਇਨਾਮੋ ਸਟਾਵਰੋਪੋਲ, ਬੇਲਸ਼ਿਨਾ ਬੋਬਰੂਸ.<ref>[https://dynamost.ru/news/umer-eduard-apalkov Умер Эдуард Апальков] {{In lang|ru}}</ref> * ਅਬੋਲਗਸੀਮ ਬਾਬੇਅਨ, ਈਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੇ ਫੌਜੀ ਦਫਤਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਖਾਤਮ-ਅਲ ਅਨਬੀਆ ਕੇਂਦਰੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ, ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ। * ਸਾਦੋਕ ਬੇਲੈਡ, 87, ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ।<ref>[https://www.leaders.com.tn/article/37841-le-doyen-sadok-belaid-est-decede-l-erudition-et-l-ingeniosite-de-l-architecture-instituionnelle Le doyen Sadok Belaid est décédé : l'érudition et l'ingeniosité de l'architecture instituionnelle] {{In lang|fr}}</ref> * ਮੈਰੀ-ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਬੌਟਨੇਟ, 77, ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮਈਪੀ (2014-2019) <ref>[https://www.lejournaldici.com/actualite-23395-albi-deces-de-marie-christine-boutonnet-ancienne-deputee-europeenne-du-rn Albi. Décès de Marie-Christine Boutonnet, ancienne députée européenne du RN] {{In lang|fr}}</ref> * ਡੇਵਿਡ ਬ੍ਰਿਗਾਤੀ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ (ਜੋਏ ਡੀ ਅਤੇ ਸਟਾਰਲਿਟਰਜ਼, ਦਿ ਰਾਰਾਸਕਲਜ਼) * ਰੋਸਟਿਸਲਾਵ ਚੈਪੀਕ, 88, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1994-1998) ।<ref>[https://www.volyn.com.ua/news/303690-pomer-vidomyi-volynskyi-polityk-narodnyi-deputat-ii-sklykannia-rostyslav-chapiuk Помер відомий волинський політик, народний депутат ІІ скликання Ростислав Чапюк] {{In lang|uk}}</ref> * ਨਿਕ ਸੀਆਨਸੀਓ, 79, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਵੇਟਲਿਫਟਰ (1972) * ਜੈਮੀ ਡਨ, 75, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕਠਪੁਤਲੀ (ਆਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਹੋਸਟ) * ਡੌਨੀਡੋਨੀ ਫਤਹ, 76, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਬਾਸਿਸਟ (ਰੱਬ ਦੀ ਬਰਕਤ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ, ਸਰਕੋਪੀਨੀਆ, ਨਾਡ਼ੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ) ।<ref>[https://entertainment.kompas.com/read/2026/03/07/123417266/sebelum-meninggal-donny-fattah-god-bless-berjuang-melawan-3-penyakit Sebelum Meninggal, Donny Fattah God Bless Berjuang Melawan 3 Penyakit] {{In lang|id}}</ref> * ਰੋਜ਼ ਮੈਰੀ ਹੇਕ, 93, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (1991-2004) * ਇਆਨ ਹੰਟਲੇ, 52, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੋਸ਼ੀ ਕਾਤਲ (ਸੋਹਮ ਕਤਲ) ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। * ਐਡੀ ਇਲਿੰਗਵਰਥ, 87, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟਰ (ਵਿਕਟੋਰੀਆ) * ਸਮੀਰ ਕਰਾਬਾਸੀਕ, 59, ਬੋਸਨੀਅਨ ਓਲੰਪਿਕ ਕੈਨੋਇਸਟ (1996) <ref>[https://www.klix.ba/sport/ostali-sportovi/preminuo-samir-karabasic-kamaco-predstavnik-bih-na-olimpijskim-igrama-1996-godine/260307036 Preminuo Samir Karabašić Kamačo, predstavnik BiH na Olimpijskim igrama 1996. godine] {{In lang|bs}}</ref> * ਵਾਲਟਰ ਮਾਰਟੀਨੋ, 72, ਇਤਾਲਵੀ ਡਰੰਮਰ (ਗੋਬਲਿਨ) <ref>[https://www.elbapress.it/2026/03/07/la-scomparsa-di-walter-martino-maestro-della-batteria/ La scomparsa di Walter Martino, maestro della batteria] {{In lang|it}}</ref> * ਦੇਸ਼ ਜੋਅ ਮੈਕਡੋਨਲਡ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ (ਦੇਸ਼ ਜੋਅ ਅਤੇ ਫਿਸ਼ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ (ਆਈ-ਫੀਲ-ਲਾਈਕ-ਆਈ ਐਮ-ਫਿਕਸਿਨ-ਟੂ-ਡਾਈ ਰਾਗ) ਪਾਰਕਿੰਸਨ 'ਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ. * ਔਗੀ ਮੇਅਰਸ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਸਰ ਡਗਲਸ ਕੁਇੰਟੇਟ, ਟੈਕਸਾਸ ਟੋਰਨਾਡੋਸ) । * ਟਰੌਏ ਮਰੇ, 63, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬਲੈਕਹਾਕਸ, ਵਿਨੀਪੈਗ ਜੈਟਸ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਅਵਲਾਂਚੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ, ਸਟੈਨਲੇ ਕੱਪ ਚੈਂਪੀਅਨ (1996) ਕੈਂਸਰ। * ਕੈਮਰੂਨ ਓਨਟਕੋ, 33, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਬੀ. ਸੀ. ਲਾਇਨਜ਼) । * ਵਿਸੇਂਟ ਪਨਿਆਗੁਆ, 78, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://basketmaniatenerife.es/necrologicas/muere-a-los-78-anos-vicente-paniagua-leyenda-del-baloncesto-espanol/ Muere a los 78 años Vicente Paniagua, leyenda del baloncesto español] {{In lang|es}}</ref> * ਨੀਨਲ ਪੈਟਰੋਵਾ , 101, ਰੂਸੀ ਬੈਲੇ ਡਾਂਸਰ।[ru]<ref>[https://www.mariinsky.ru/news1/2026/march/5/ Не стало балерины Нинель Александровны Петровой] {{In lang|ru}}</ref> * ਮੈਟ ਸਾਲਟਰ, 49, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ (ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਅਤੇ ਰਗਬੀ ਲੀਗ (ਲੰਡਨ ਬ੍ਰੋਂਕੋਸ ਖਿਡਾਰੀ) । * ਨੂਨੋ ਮੋਰਾਇਸ ਸਾਰਮੇਂਟੋ, 65, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੰਤਰੀ (2002-2005), ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2005-2009) ।<ref>[https://www.jn.pt/nacional/artigo/morreu-nuno-morais-sarmento-antigo-ministro-da-presidencia/18059530 Morreu Nuno Morais Sarmento, antigo ministro da Presidência] {{In lang|pt}}</ref> * ਮਹਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ, 85, ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ। * ਸ਼ੈਲਡਨ ਵੇਨਿਗ, 98, ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰੀ, ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ। === 6 === * ਗਰਦਾ ਐਂਟੀ, 96, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.corren.se/kultur/kisa/artikel/kanda-forfattaren-gerda-antti-ar-dod-det-kanns-tungt/lqm6gopr Författaren Gerda Antti har gått bort – blev 96 år] {{In lang|sv}}</ref> * ਨਾਰਾਇਣ ਬਰੇਥ, 68, ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ। * ਰੋਲਫ ਬਿਰਖੋਲਜ਼ਰ, 76, ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ([[1. ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਕਲਨ|1. ਐਫਸੀ ਕੋਲਨ]], ਕੇਐਸਵੀ ਹੇਸਨ ਕਾਸੇਲ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਐਫਐਸਵੀ ਫਰੈਂਕਫਰਟ) <ref>[https://fc.de/aktuelles/news/fc-trauert-um-ehemaligen-torwart-rolf-birkhoelzer FC trauert um ehemaligen Torwart Rolf Birkhölzer] {{In lang|de}}</ref> * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੁਲੀਚੇਂਕੋ, 84, ਰੂਸੀ-ਐਸਟੋਨੀਅਨ ਐਸਪੇਰਾਂਟਿਸਟ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਲਾਵਿਕ ਸੂਖਮ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ।<ref>[https://inslav.ru/event/ushel-iz-zhizni-ad-dulichenko Ушел из жизни А.Д. Дуличенко] {{In lang|ru}}</ref> * ਗਾਇਲਾ ਗੋਬੀ ਫੇਹਰ, 82, ਸਰਬੀਆਈ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.vajma.info/cikk/kultura/17018/Elhunyt-Gobby-Feher-Gyula.html Elhunyt Gobby Fehér Gyula] {{In lang|hu}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫਰਨਾਂਡੀਜ਼ ਕਾਰਵਾਜਲ, 88, ਸਪੇਨੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.omnesmag.com/it/notizie/muore-francisco-fernandez-carvajal/ Muore Francisco Fernández Carvajal, autore di 'Hablar con Dios' ed ex direttore della rivista 'Palabra'] {{In lang|it}}</ref> * ਪਾਸਕਵੇਲ ਫਿਓਰ, 72, ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਐੱਸ. ਐੱਸ. ਸੀ. ਨਪੋਲੀ|ਨੈਪੋਲੀ]], ਉਦਿਨੀਜ਼) <ref>[https://www.ilmattino.it/sport/sscnapoli/napoli_morto_pasquale_fiore_storico_secondo_portiere_azzurro_degli_anni_70-9400594.html Napoli, morto Pasquale Fiore: storico secondo portiere azzurro degli anni '70] {{In lang|it}}</ref> * ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਵਿਟੋ ਗੈਜ਼ਾ, 66, ਇਤਾਲਵੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ.<ref>[https://palermo.repubblica.it/societa/2026/03/06/news/morto_vito_gaiezza_musicista_palermitano-425204393/ Morto Vito Gaiezza, musicista palermitano a tutto tondo. Aveva 66 anni] {{In lang|it}}</ref> * ਥਾਮਸ ਜੈਂਟੀਲ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾ ਜੌਹਰੀ। * ਜੌਰਜੀਓ ਗੋਸੇਟੀ, 70, ਇਤਾਲਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ।<ref>[https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/2026/03/06/e-morto-giorgio-gosetti-storico-critico-cinematografico-a-lungo-allansa_49afa63e-34b2-4f93-ae7a-ca2cdbed06ce.html Addio a Giorgio Gosetti, il cinema come vita, vocazione e sguardo al futuro] {{In lang|it}}</ref> * ਕੋਲੀਨ ਹਨਬੂਸਾ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਯੂਐਸ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (ID2), ਕੈਂਸਰ * ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਡ਼ਾਕ, 76 ਸਾਲਾ ਨਾਥਨ ਹੇਲੀ, ਇੱਕ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ। * ਆਂਦਰੇ ਕਬੀਲੇ, 87, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਨੀਮਸ ਓਲੰਪਿਕ) <ref>[https://www.objectifgard.com/actualites/nimes-olympique-la-legende-andre-kabile-est-decedee-160567.php Nîmes Olympique La légende André Kabile est décédée] {{In lang|fr}}</ref> * ਨਿਕੋਲੇ ਕੋਂਡਕੋਵ, 76, ਰੂਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1994-1996) <ref>[https://ulan.mk.ru/social/2026/03/06/ushel-iz-zhizni-deputat-gosdumy-ot-buryatii-pervogo-sozyva.html Ушел из жизни депутат Госдумы от Бурятии первого созыва] {{In lang|ru}}</ref> * ਵਿਲੀਅਮ ਸੀ. ਲੀਰੀ, 87, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1967-1973) * ਜਾਨ ਲੇਨਫਰਿੰਕ, 80, ਡੱਚ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ।<ref>[https://www.nu.nl/media/6388417/voormalig-tv-presentator-jan-lenferink-80-overleden.html Voormalig tv-presentator Jan Lenferink (80) overleden] {{In lang|nl}}</ref> * ਐਂਟੋਨੀਓ ਮਾਰਸੀਨਾ, 80, ਇਤਾਲਵੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਕੀਓਮਾ'', ''ਵੈਟੀਕਨ ਸਾਜ਼ਿਸ਼'', ਟੋਰਨੈਡੋਃ ਦ ਲਾਸਟ ਬਲੱਡ) <ref>[https://alphabetcity.it/2026/03/06/tony-marsina-e-morto-chi-era-lattore-cattivo-del-cinema-di-genere-eta-film-e-addio-a-nardo/ Tony Marsina è morto: chi era l'attore "cattivo" del cinema di genere, età, film e addio a Nardò] {{In lang|it}}</ref> * ਲੋਲੋ ਮਤਾਲਾਸੀ ਮੋਲੀਗਾ, 78, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੋਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੋਆ ਦਾ ਗਵਰਨਰ (2013-2021) । * ਥੈਡਿਅਸ ਮੋਸਲੀ, 99, ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ। * ਗੋਵਿੰਦ ਪਰਮਾਰ, 72, ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਐਮ. ਐਲ. ਏ. (ID1), 2017 ਤੋਂ. * ਪੈਟਰਿਕ ਪਾਸਕੁਲੀ, 78, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਹੋਬੋਕੇਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਦਾ ਮੇਅਰ (1988-1993) * ਐਂਟੋਨੀਓ ਪੁੱਡੂ, 81, ਇਤਾਲਵੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼।<ref>[https://www.unionesarda.it/sport/lo-sport-sardo-piange-la-scomparsa-a-81-anni-di-tonino-puddu-h7f9fhvf Lo sport sardo piange la scomparsa a 81 anni di Tonino Puddu] {{In lang|it}}</ref> * ਐਲਨ ਰਿਜ, 91, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਐਮਐਲਏ (1968-1980) <ref>[https://www.broomead.com.au/news/broome-advertiser/former-liberal-kimberley-mla-keith-alan-ridge-dies-aged-91--c-21909979 Former Liberal Kimberley MLA Keith Alan Ridge dies aged 91] {{Subscription required}}</ref> * ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਰੁਨਯੋਨ, 65, ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਐਨਥਰ ਵਰਲਡ, ਘੋਸਟਬਸਟਰਸ, ਚਾਰਲਸ ਇਨ ਚਾਰਜ਼ ਕੈਂਸਰ) * ਨੋਰਮਾ ਸੀ. ਰਸਲ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (1981-1983) * ਇੰਗ੍ਰਿਡ ਸਮਿਥੂਸਨ, 66, ਜਰਮਨ ਓਪਰੇਟਿਕ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ।<ref>[https://www.aachen-gedenkt.de/traueranzeige/ingrid-schmithuesen Ingrid Schmithüsen] {{In lang|de}}</ref> * ਤ੍ਸੁਤੋਮੂ ਸ਼ਿਬਯਾਮਾ, 84, ਜਪਾਨੀ ਐਨੀਮੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (''ਡੋਰੇਮੋਨ'') ਫੇਫਡ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ। * ਟੀਅਰਨੀ ਥਾਈਸ, 59, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਅਕ। * ਕ੍ਰਿਸਟੋਸ ਵਲਾਵਾਨਿਡਿਸ, 81, ਯੂਨਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਬਦਮਾਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ'', ''ਲੋਫਿੰਗ ਅਤੇ ਛਲਾਵਰਣ'', ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ... ਸਿਲੀਕਾਨ ਹੰਝੂ ਅਤੇ ਕਵੀ) ।<ref>[https://www.cnn.gr/style/politismos/story/522807/pethane-o-ithopoios-xristos-valavanidis-se-ilikia-81-eton Πέθανε ο ηθοποιός Χρήστος Βαλαβανίδης σε ηλικία 81 ετών] {{In lang|el}}</ref> * ਹੰਸ ਵੈਗਨਰ, 62, ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਡੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2006) <ref>[https://www.albrandswaard.nl/actueel/oud-burgemeester-van-albrandswaard-hans-wagner-overleden/ Oud-burgemeester van Albrandswaard Hans Wagner overleden] {{In lang|nl}}</ref> === 5 === * ਰੇਨਾਲਡੋ ਅਲੇਉਇਆ, 53, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਬਹਿਆ, ਐਸਪੇਰਾਂਸ, ਸੀਅਰ) ਕਾਰਡੀਓਰੇਸਪਿਰੇਟਰੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ।<ref>[https://diariodonordeste.verdesmares.com.br/jogada/morre-reinaldo-aleluia-ex-jogador-do-ceara-aos-53-anos-de-idade-1.3747754 Morre Reinaldo Aleluia, ex-jogador do Ceará, aos 53 anos de idade] {{In lang|pt}}</ref> * ਸੇਸਿਲ ਐਲ. ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਰਕਾਨਸਾਸ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1963-1979) * ਬੌਬੀ ਕਮਿੰਸ, 74, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਗੈਂਗਸਟਰ। * ਮੌਰਿਸ ਜੇ. ਫ੍ਰੀਡਮੈਨ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ, ਅਮੈਰੀਕਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (2002-2003) * ਪੇਡਰੋ ਫ੍ਰੀਡਬਰਗ, 90, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਮੈਕਸੀਕਨ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://elpais.com/mexico/2026-03-05/muere-pedro-friedeberg-maestro-mexicano-del-surrealismo.html Muere Pedro Friedeberg, maestro mexicano del surrealismo] {{In lang|es}}</ref> * ਐਂਟੋਨੀ ਘੰਡੌਰ, 83, ਲੇਬਨਾਨੀ ਲੇਖਕ। * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਗੁੱਟ, 78, ਰੂਸੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।<ref>[https://superomsk.ru/news/159146-obyavleno_o_smerti_sozdatelya_fakulteta_kompyutern/ Объявлено о смерти создателя факультета компьютерных наук ОмГУ] {{In lang|ru}}</ref> * ਐਚ. ਐਚ. ਹਾਮਿਦ, 83, ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (1960) * ਬੌਬ ਹਾਰਲਨ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ (ਗ੍ਰੀਨ ਬੇ ਪੈਕਰਸ) * [[ਟੋਨੀ ਹੋਰ|ਸਰ ਟੋਨੀ ਹੋਰ]], 92, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਕੁਇਕਸੋਰਟ, ਕੁਇੱਕਸੀਲੈਕਟ, ਹੋਰ ਲੌਜਿਕ) * ਜਰਜ਼ੀ ਜੋਜ਼ੇਫਿਕ, 88, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1989-1991) ।<ref>[https://www.portel.pl/wiadomosci/zmarl-jerzy-jozefiak/148303 Zmarł Jerzy Józefiak] {{In lang|pl}}</ref> * 87 ਸਾਲਾ ਉਲਾਦਜ਼ਿਮਿਰ ਕਾਰੀਜ਼ਨਾ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦਾ ਕਵੀ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ) <ref>[https://belta.by/society/view/ushel-iz-zhizni-narodnyj-poet-chlen-sojuza-pisatelej-belarusi-vladimir-karizna-768015-2026/ Ушел из жизни народный поэт, один из авторов Государственного гимна Республики Беларусь Владимир Каризна] {{In lang|ru}}</ref> * ਆਂਦਰੇਸ ਕੈਟੋਨਾ, 88, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਵਾਟਰ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀ, ਓਲੰਪਿਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ (1960) <ref>[https://olimpia.hu/hirek/elhunyt-katona-andras-bronzermes-fair-play-dijas-vizilabdazo Elhunyt Katona András bronzérmes, Fair Play-díjas vízilabdázó] {{In lang|hu}}</ref> * ਯੋਨੀਕੋ ਕਿਟਾਗਾਵਾ, 94, ਜਪਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਦਾਕਾਰ (ਕਿਨੀਕੂਮਨ, ''ਟਾਈਗਰ ਮਾਸਕ'', ਸੈਲੀ ਦ ਵਿਚ ਨਮੂਨੀਆ) । * ਬਰਨਾਰਡ ਲਾਫਾਯੇਟ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * ਮਾਰਗਰੇਟ ਲਾਮੌਰ, 69, ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪਲੌਡਲਮੇਜ਼ੋ ਦੇ ਮੇਅਰ (2001-2025) ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ (2002-2012) ।<ref>[https://www.letelegramme.fr/finistere/ploudalmezeau-29830/marguerite-lamour-ex-maire-de-ploudalmezeau-et-patronne-des-pompiers-finisteriens-est-decedee-a-lage-de-69-ans-6996691.php Marguerite Lamour, ex-maire de Ploudalmézeau et patronne des pompiers finistériens, est décédée à l'âge de 69 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਜੇਨ ਲਾਪੋਟਾਇਰ, 81, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''ਪਿਆਫ'', ਲਵ ਹਰਟਸ, ''ਰੇਬੇਕਾ'' ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ (1981) * ਜੋਨ ਲੈਟਜ਼ਲ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ। * ਐਂਟੋਨੀਓ ਲੋਬੋ ਐਂਟੂਨਸ, 83, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਨਾਵਲਕਾਰ (ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਭੂਮੀ, ਫੈਡੋ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਿਨੋਆ) । * ਕੈਰੇਲ ਮਾਲੀ, 95, ਚੈੱਕ ਵਕੀਲ, [[ਚਾਰਲਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਰੈਕਟਰ (1995-1999) ।<ref>[https://www.ceska-justice.cz/2026/03/zemrel-emeritni-rektor-univerzity-karlovy-karel-maly/ Zemřel emeritní rektor Univerzity Karlovy Karel Malý] {{In lang|cs}}</ref> * ਜੈਕ ਮਿਸ਼ੇਲ, 84, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ।<ref>[https://ici.radio-canada.ca/nouvelle/2184546/jacquesl-michel-deces-mort-chanteur L'auteur-compositeur-interprète Jacques Michel est décédé] {{In lang|fr}}</ref> * ਜੋਆਕਿਨ ਪਲਾਸਿਨ, 51, ਸਪੇਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਆਰਾਗੋਨ ਦੇ ਕੋਰਟੇਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (2011 ਤੋਂ) ।<ref>[https://www.eldiariodehuesca.com/actualidad/fallece-joaquin-palacin-presidente-chunta-aragonesista-pasion-politica-excelencia-humana_41302_102.html Fallece Joaquín Palacín, presidente de Chunta Aragonesista, pasión política y excelencia humana] {{In lang|es}}</ref> * ਕੋਰੀ ਪਾਰਕਰ, 60, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਬਿਲੌਕਸੀ ਬਲੂਜ਼'', ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 13th: ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵਿਲ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਸ ਕੈਂਸਰ. * ਈਗਰਾ ਲੇਵਿਸ ਰੌਬਰਟਸ, 86, ਵੈਲਸ਼ ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ। * ਮਿਹੈਲ ਸੇਚੀਚਿਨ, 82, ਮੋਲਡੋਵਨ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ, ਮਾਰੀਆ ਬੀਸੂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਬੈਲੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1990-1992) ।<ref>[https://aquarelle.md/dirijorul-si-artistul-poporului-din-r-moldova-mihail-secichin-s-a-stins-din-viata-94900 Dirijorul și artistul poporului din R. Moldova, Mihail Secichin, s-a stins din viață] {{In lang|ro}}</ref> * ਏਲੀ ਸ਼ਮੀਰ, 91-92, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://modaotevel.co.il/אליהו-שמיר-ז״ל/ אליהו שמיר ז״ל] {{In lang|he}}</ref> * ਜੈਨਿਸ ਸਟ੍ਰੀਕਸ, 89, ਲਾਤਵੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਏ ਲਿਮੋਸਿਨ ਦ ਕਲਰ ਆਫ਼ ਮਿਡਸਮਰਜ਼ ਈਵ, ਸਿਲਵੇਕਾ ਬੇਅਰਨਸ. <ref>[https://www.lsm.lv/raksts/kultura/kino-foto-un-tv/05.03.2026-89-gadu-vecuma-muziba-devies-izcilais-latviesu-kinorezisors-janis-streics.a637580/ 89 gadu vecumā mūžībā devies izcilais latviešu kinorežisors Jānis Streičs] {{In lang|lv}}</ref> * ਲੀ ਟਰਨਰ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਦ ਡਰੀਮ ਵੀਵਰਜ਼) * ਮਸਾਰੂ ਉਰਾਤਾ, 100, ਜਪਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕੌਂਸਲਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ID2), 1992-1998. <ref>[https://www.jiji.com/jc/article?k=2026030601108 元自民党参院議員の浦田勝さん死去] {{In lang|ja}}</ref> * ਸੈਂਡੀ ਵਰਨਿਕ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਏ. ਐਲ. ਐਫ., ਹੈਪੀ ਗਿਲਮੋਰ, ''ਡੈਫ ਕਾਮੇਡੀ ਜੈਮ'') * ਡੇਵਿਡ ਵਾਈਲਡ, 75, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟਰ (ਡਰਬੀਸ਼ਾਇਰ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਅਲਬਰਟ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, 94, ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤਕ ਏਜੰਟ। === 4 === * ਕੈਥਰੀਨ ਸੀ. ਬਲੇਕ, 75, ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਅਤੇ ਜੱਜ (1995 ਤੋਂ) ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਯੂਐਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ।<ref>[https://www.mdd.uscourts.gov/catherine-c-blake-district-judge Catherine C. Blake, District Judge]</ref> * ਜਾਨੂਸ ਸੇਗਲਿਸਕੀ, 76, ਪੋਲਿਸ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (1972) <ref>[https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Zmarl-Janusz-Ceglinski-koszykarz-Wybrzeza-olimpijczyk-z-Monachium-n215660.html Zmarł Janusz Cegliński, koszykarz Wybrzeża, olimpijczyk z Monachium] {{In lang|pl}}</ref> * ਡੈਨਿਸ ਕੋਮੇਟੀ, 76, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਖੇਡ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ (ਵੈਸਟ ਪਰਥ) <ref>[https://www.espn.com/afl/story/_/id/48094461/afl-legendary-sports-commentator-dennis-cometti-dies-aged-76 Legendary sports commentator Dennis Cometti dies aged 76]</ref> * ਲਾਇਲ ਕਾਨਵੇ, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਕਠਪੁਤਲੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ<ref>[https://www.toughpigs.com/lyle-conway/ RIP Puppet Designer Lyle Conway]</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਜੈਕੀ ਕਪਿਟ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਗੋਲਫਰ।<ref>[https://www.cpcleburne.com/obituaries/jackie-cupit Jackie Cupit]</ref> * ਵਸੀਲੀਓਸ ਡੈਨੀਅਲ, 87, ਯੂਨਾਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਨੇਜਰ (ਪਨਾਥਿਨਾਇਕੋਸ, ਓਲੰਪਿਆਕੋਸ ਵੋਲੋਸ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://www.sport24.gr/football/pethane-o-vasilis-daniil/ Πέθανε ο Βασίλης Δανιήλ] {{In lang|el}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਅਹਿਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦਰਵੇਸ਼, 83, ਮਿਸਰੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ।<ref>[https://www.ghadnews.net/2026/03/04/وفاة-الناقد-الأدبي-د-أحمد-درويش-عن-عمر-ي/ وفاة الناقد الأدبي د.أحمد درويش عن عمر يناهز 84 عاما] {{In lang|ar}}</ref> * ਲੂਈਸ ਡੇਲ ਕੈਸਟੀਲੋ ਐਸਟਰਾਡਾ, 90, ਉਰੂਗੁਆਈ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ, ਮੋਂਟੇਵੀਡੀਓ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਿਸ਼ਪ (1988-1999) ਅਤੇ [[Diocese of Melo|ਮੇਲੋ]] ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ [ID2]।<ref>[https://www.montevideo.com.uy/Noticias/Fallecio-a-los-90-anos-el-obispo-Luis-del-Castillo-figura-central-de-la-Iglesia-uruguaya-uc954859 Falleció a los 90 años el obispo Luis del Castillo, figura central de la Iglesia uruguaya] {{In lang|es}}</ref> * ਰੋਸਰੀਓ ਡੀ ਵਿੰਸੈਂਜੋ, 84, ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਇੰਟਰ ਮਿਲਣ|ਇੰਟਰ ਮਿਲਾਨ]], [[ਜੇਨੋਵਾ ਸੀ. ਐੱਫ਼. ਸੀ.|ਜੇਨੋਆ]], ਯੂ. ਸੀ. ਸੰਪਦੋਰੀਆ) <ref>[https://www.adnkronos.com/sport/calcio-addio-al-leggendario-portiere-di-vincenzo-gioco-con-inter-lazio-genoa-e-samp_2uxYjdgezYkx748GYrxVUQ Calcio, addio al leggendario portiere Di Vincenzo: giocò con Inter, Lazio, Genoa e Samp] {{In lang|it}}</ref> * ਅਨੀਸ ਦਜਾਦ, 51, ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ (ਲਾ ਵੀ ਡੀ 'ਪ੍ਰੈੱਸ. <ref>[https://www.24hdz.dz/anis-djaad-realisateur-voix-singuliere-cinema-algerie/ Décès du réalisateur Anis Djaâd, une voix singulière du cinéma algérien] {{In lang|fr}}</ref> * ਹੇਲੇਨ ਡੋਰਲਾਕ, 90, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/04/helene-dorlhac-de-borne-secretaire-d-etat-sous-giscard-et-mitterrand-est-morte-a-90-ans_6669558_3382.html Hélène Dorlhac de Borne, secrétaire d'Etat sous Giscard et Mitterrand, est morte à 90 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਐਚ. ਕੇ. ਦੁਆ, 88, ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ (''[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]]'', ''[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]]''[[ਰਾਜ ਸਭਾ|ਐਮ. ਪੀ.]] (2009-2015) <ref>[https://www.tribuneindia.com/news/delhi/hk-dua-former-editor-in-chief-of-the-tribune-passes-away/ HK Dua, former Editor-in-Chief of The Tribune, passes away]</ref> * ਰੋਨੀ ਐਲਡਰਿਜ, 95, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1989-2001) ।<ref>[https://ny1.com/nyc/all-boroughs/news/2026/03/05/former-activist-and-city-councilmember-ronnie-eldridge-dies Former activist and City Councilmember Ronnie Eldridge dies]</ref> * ਲੂ ਹੋਲਟਜ਼, 89, ਅਮੈਰੀਕਨ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਕਾਲਜ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੋਚ (ਨੋਟਰੇ ਡੈਮ ਫਾਈਟਿੰਗ ਆਇਰਿਸ਼, ਅਰਕਾਨਸਾਸ ਰੇਜ਼ਰਬੈਕਸ, ਐਨਸੀ ਸਟੇਟ ਵੁਲਫਪੈਕ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕਾਸਟਰ) ।<ref>[https://chicago.suntimes.com/college-sports/2026/03/04/former-notre-dame-football-coach-lou-holtz-dies-at-age-89 Former Notre Dame football coach Lou Holtz dies at age 89]</ref> * ਤੋਸ਼ੀਕਾਜ਼ੂ ਕਾਵਾਸਾਕੀ, 70, ਜਪਾਨੀ ਪੇਪਰ ਫੋਲਡਰ ਅਤੇ ਓਰੀਗਾਮੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ।<ref>[https://origami.jp/m_kawasaki/ 川崎敏和さん逝去] {{In lang|ja}}</ref> * ਜਾਰਜ ਕੋਚ, 54, ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਫਾਰਚੂਨ ਡਸਲਡੋਰਫ, ਐਮਐਸਵੀ ਡੁਇਸਬਰਗ, 1. ਐਫਸੀ ਕੈਸਰਸਲਾਉਟਰਨ ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ.<ref>[https://www.focus.de/sport/ex-torwart-georg-koch-nach-schwerer-krankheit-gestorben_8d5706fe-08a2-42f7-bf9d-5c89f9018479.html Ex-Torwart Georg Koch nach schwerer Krankheit gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਮੋਸੀਓਆ ਲੇਕੋਟਾ, 77, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ (1999-2008) ਅਤੇ ਫ੍ਰੀ ਸਟੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ (1994-1996), ਕੈਂਸਰ.<ref>[https://www.enca.com/news-top-stories/cope-co-founder-and-leader-mosiuoa-lekota-has-died COPE co-founder and leader Mosiuoa Lekota has died]</ref> * ਫਿਲਿਪ ਲੋ, 78, ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਮਿਸਟ।<ref>[https://www.purdue.edu/newsroom/2026/Q1/phil-low-purdue-drug-discovery-scholar-and-impactful-innovator-whose-discoveries-saved-lives-dies-at-78/ Phil Low, Purdue drug discovery scholar and impactful innovator whose discoveries saved lives, dies at 78]</ref> * ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮੈਕੇਂਜ਼ੀ-ਚਾਈਲਡਜ਼, 77, ਅਮਰੀਕੀ ਵਸਰਾਵਿਕ ਕਲਾਕਾਰ, ਮੈਕੇਂਜ਼ੀ ਚਾਈਲਡਜ਼ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ।<ref>[https://cnycentral.com/news/local/victoria-mackenzie-childs-co-founder-of-iconic-pottery-brand-dead-at-77 Victoria Mackenzie-Childs, co-founder of iconic pottery brand dead at 77]</ref> * ਟਿਮੋਥੀ ਏ. ਮੈਕਡੋਨਲ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਬਿਸ਼ਪ (2001-2004) ਅਤੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ [ID2], ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.westernmassnews.com/2026/03/05/former-springfield-bishop-timothy-mcdonnell-passes-away/ Former Springfield Bishop Timothy McDonnell passes away]</ref> * ਰਸਲ ਡਬਲਯੂ. ਮੇਅਰ ਜੂਨੀਅਰ, 93, ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਗੂਮਮੈਨ (1966-1974) ਅਤੇ ਸੇਸਨਾ (ID3), <ref>[https://aviationweek.com/business-aviation/aircraft-propulsion/aviation-legend-russ-meyer-jr-dies-93 Aviation Legend Russ Meyer Jr. Dies At 93]</ref> * ਵੀ. ਆਰ. ਮੁਥੂ, 72, ਭਾਰਤੀ ਤਿਲ ਤੇਲ ਉਦਯੋਗ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਇਦਯਾਮ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ (1987 ਤੋਂ) <ref>[https://www.uniindia.com/industrialist-v-r-muthu-the-brain-behind-idhayam-oil-brand-is-no-more/south/news/3762170.html Industrialist V.R.Muthu, the brain behind Idhayam oil brand is no more]</ref> * ਅਨਾ ਲੁਈਸਾ ਪੇਲੂਫੋ, 96, ਮੈਕਸੀਕਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਲਾਸ ਸੇਨੋਰਿਟਸ ਵਿਵਾਂਕੋ, ''ਦ ਫੈਂਟਮ ਆਫ਼ ਦ ਅਪਰੇਟਾ'', ਪੇਪਰ ਫਲਾਵਰਜ਼) ।<ref>[https://www.nmas.com.mx/entretenimiento/muere-ana-luisa-peluffo-actriz-mexicana-cine-de-oro-telenovelas-sonadoras-lazos-de-amor/ Muere Ana Luisa Peluffo, Actriz Mexicana del Cine de Oro y Telenovelas] {{In lang|es}}</ref> * ਸੋਲੀ ਫਿਲੈਂਡਰ, 65, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਡੇਵਿਲਜ਼ ਪੀਕ) ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://sahistory.org.za/people/soli-philander Soli Philander]</ref> * ਬੋਰਿਸ ਪੋਡਕੋਰੀਤੋਵ, 77, ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਐਲਗਾ ਫਰੂਨਜ਼, [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਮਾਸਕੋ|ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਮਾਸਕੋ]] ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://sport.akipress.org/news:2426067 Умер заслуженный тренер Кыргызской ССР по футболу Борис Подкорытов] {{In lang|ru}}</ref> * ਬਰਨਾਰਡ ਰੈਂਡਸ, 92, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ।<ref>[https://www.schott-music.com/en/blog/in-memoriam-bernard-rands-1934-2026 In Memoriam: Bernard Rands (1934-2026)]</ref> * ਏਰੀ ਸਲੀਨ, 79, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ ਓਲੰਪਿਕ ਹਰਡਲਰ ਅਤੇ ਸਪ੍ਰਿੰਟਰ (1972) <ref>[https://yle.fi/a/74-20213614 Aitajuoksija Ari Salin, 79, on kuollut] {{In lang|fi}}</ref> * ਮੌਟਾ ਪੇਂਡਾ, ਕੈਮਰੂਨ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ <ref>[https://www.lebledparle.com/le-comedien-mouta-penda-est-mort-a-douala/ "Le comédien Mouta Penda est mort à Douala] {{In lang|fr}}</ref> * ਸੋਂਗ ਪਿੰਗ, 108, ਚੀਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਗਠਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ (1987-1989), ਸਟੇਟ ਕਾਊਂਸਲਰ (1983-1988), ਅਤੇ ਗਾਂਸੂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ (1977-1979) ।<ref>[https://www.news.cn/politics/20260304/fba0f7b6626a4e81b20cf589c77bc140/c.html 宋平同志逝世] {{In lang|zh}}</ref> * ਸ਼ੇਖ ਮਹਿਬੂਬ ਸੁਭਾਨੀ, 71, ਭਾਰਤੀ ਨਾਦਾਸਵਰਮ ਖਿਡਾਰੀ।<ref>[https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/nadaswaram-exponent-sheik-mahaboob-subhani-passes-away/article70703312.ece Nadaswaram exponent Sheik Mahaboob Subhani passes away]</ref> * ਵਿਲੀਅਮ ਥੋਰਸਨ, 93, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਜਿਮਨਾਸਟ, ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ (1952) <ref>[https://www.gp.se/sport/os-guldmedaljoren-william-thoresson-fran-goteborg-ar-dod.9c19c60b-0604-4c5a-8679-f53196d68025 OS-guldmedaljören William Thoresson från Göteborg är död] {{In lang|sv}}</ref> * ਜੋਸਫ਼ ਟੀ. ਥ੍ਰੈਸਟਨ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਨੇਵੀ ਸਿਸਟਮ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।<ref>[https://www.givnish.com/obituaries/joseph-threston/#!/Obituary Joseph Thomas Threston]</ref> * ਫਿਲਿਪ ਟਰੱਸਟਮ, 85, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਲਾਖਣਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://toiotautahi.org.nz/whats-happening/farewell-philip-trusttam/ Farewell, Philip Trusttum]</ref> * ਏਕਤੇਰਿਨਾ ਵੇਦੁਨੋਵਾ, 45, ਰੂਸੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''ਸਕਲੀਫੋਸੋਵਸਕੀ'') ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟੱਕਰ.<ref>[https://www.vedomosti.ru/society/news/2026/03/07/1181424-aktrisa-ekaterina-vedunova Актриса Екатерина Ведунова и ее дочь погибли в ДТП] {{In lang|ru}}</ref> * ਕ੍ਰਿਸ ਵ੍ਹੀਲਰ, 52, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ੈੱਫ।<ref>[https://people.com/british-tv-chef-chris-wheeler-dies-11920228 British TV Chef Dies as Culinary Stars Share Tributes to the 'Extraordinary' Man]</ref> === 3 === * ਅਲਫਰੇਡੋ ਬੇਂਗਜ਼ਨ, 90, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਡਾਕਟਰ, ਸਿਹਤ ਸਕੱਤਰ (1986-1992) <ref>[https://www.rappler.com/philippines/former-health-secretary-alfredo-bengzon-dies/ Former health secretary Dr. Alran Bengzon dies at 90]</ref> * ਰਾਏ ਬੁੱਕ ਬਿੰਡਰ, 82, ਅਮਰੀਕੀ ਬਲੂਜ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ।<ref>[https://stpetecatalyst.com/st-pete-blues-guitar-legend-roy-book-binder-dies/ St. Pete blues guitar legend Roy Book Binder dies]</ref> * ਜੈਕ ਚੈਂਬਰਜ਼, 87, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.legacy.com/ca/obituaries/theglobeandmail/name/john-chambers-obituary?id=60959610 John Chambers]</ref> * ਵਿਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, 81, ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ (''[[ਦੇਵਦਾਸ (2002 ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੇਵਦਾਸ]]'', ''ਚੇਨ ਕੁਲੀ ਕੀ ਮੈਂ ਕੁਲੀ'', ਗੁਜ਼ਾਰੀਸ਼) ।<ref>[https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/04/devdas-actor-vijay-crishna-no-more Devdas actor Vijay Crishna passes away]</ref> * 97 ਸਾਲਾ ਸਰਗੇਈ ਦੁਵਾਕਿਨ, ਰੂਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਯਹੂਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਓਬਲਾਸਟ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ (1971-1985) <ref>[https://dzen.ru/a/aaoUd1YrWnb-BNWD Ушел из жизни один из бывших руководителей ЕАО Сергей Дувакин] {{In lang|ru}}</ref> * ਟੇਟੈਡ ਐਮੀਰੀ, 78-79, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਕਾਊਂਟਡਾਊਨ, ਫਾਸਟ ਫਾਰਵਰਡ, ''ਕੈਥ ਅਤੇ ਕਿਮ'' ਕੈਂਸਰ) ।<ref>[https://tvtonight.com.au/2026/03/vale-ted-emery.html Vale: Ted Emery]</ref> * ਡੇਵਿਡ ਯੂਜੀਨ ਫੇਲਹਾਉਰ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ (1990-2015) ।<ref>[https://victoriadiocese.org/our-bishop Bishop Emeritus David E. Fellhauer]</ref> * ਐਲਵਿਨ ਗ੍ਰੀਨ, 48, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਮੂਨੀਆ।<ref>[https://www.henryhandfuneralhome.com/obituary/alvin-michael-greene Alvin Michael Greene of Manning, South Carolina]</ref> * ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰਭਾਵਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ, 45 ਸਾਲਾ ਨੈਨਸੀ ਗਰੇਵਾਲ, ਨੂੰ ਚਾਕੂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>[https://www.cbc.ca/news/canada/windsor/windsor-lasalle-homicide-9.7116485 Social media account touting Khalistani extremism claims responsibility for death of Windsor, Ont., woman]</ref> * ਗੁਸਤਾਵ ਗਨਸਨਹੀਮਰ, 91, ਜਰਮਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਚਰਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ।<ref>[https://www.mainpost.de/schweinfurt/stadtschweinfurt/schweinfurt-gustav-gunsenheimer-ist-kurz-vor-seinem-92-geburtstag-gestorben-113633957 Gustav Gunsenheimer ist kurz vor seinem 92. Geburtstag gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਮਸਾਕੋ ਇਕੇਦਾ, 87, ਜਪਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਗਲੈਕਸੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ 999, ਐਮ ਫਾਰ ਦਿ ਐਸ!<ref>[https://www.oricon.co.jp/news/2441028/ 声優・池田昌子さん死去 87歳 「銀河鉄道999」メーテル、オードリー・ヘプバーンの吹き替え担当【報告全文】] {{In lang|ja}}</ref> * ਪੈਟਰਿਸ ਜੀਨਰ, 81, ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਉੱਕਰੀ.<ref>[https://www.simplifia.fr/avis-de-deces/patrice--jean-marie--valere-jeener-1090558 Monsieur Patrice, Jean-Marie, Valère Jeener] {{In lang|fr}}</ref> * 89 ਸਾਲਾ ਉਨ੍ਨੀ-ਲੀਜ਼ ਜੋਨਸਮੋਇਨ, ਨਾਰਵੇਈ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://snl.no/Unni-Lise_Jonsmoen Unni-Lise Jonsmoen] {{In lang|no}}</ref> * ਬਿਲੀ ਲਿਓਨ ਕੀਅਰਸ, 53, ਅਮਰੀਕੀ ਦੋਸ਼ੀ ਕਾਤਲ, ਘਾਤਕ ਟੀਕੇ ਦੁਆਰਾ ਫਾਂਸੀ.<ref>[https://www.tcpalm.com/story/news/local/florida/2026/03/03/billy-kearse-executed-for-killing-fort-pierce-officer-danny-parrish-1991-death-row-florida-murder/88907537007/ Billy Kearse executed for killing Fort Pierce Officer Danny Parrish]</ref> * ਜ਼ਸੋਲਟ ਕਰੇਸਟਲੀ, 91, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕੰਡਕਟਰ।<ref>[https://www.mediafax.ro/cultura-media/a-murit-zsolt-kerestely-compozitorul-avea-91-de-ani-23696626 A murit Zsolt Kerestély. Compozitorul avea 91 de ani] {{In lang|ro}}</ref> * ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਖਲੀ, 88, ਸੀਰੀਆਈ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਖੁਫੀਆ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ (1970-1987) ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ <ref>[https://www.newarab.com/news/notorious-syrian-intel-chief-muhammad-al-khouli-dies-beirut Notorious Syrian Air Force Intelligence chief Muhammad al-Khouli dies in Beirut]</ref> * ਕੈਰਲ ਕਿਟਮੈਨ, 96, ਅਮਰੀਕੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।<ref>[https://www.nytimes.com/2026/03/18/arts/carol-kitman-dead.html Carol Kitman, 96, Dies; Photographer Documented the Vindman Twins] {{reg}}</ref> * ਮੁਜਾਹਿਦ, 30, ਅਮਰੀਕੀ ਥਰੋਬ੍ਰੇਡ ਦੌਡ਼ ਘੋਡ਼ਾ।<ref>[https://www.thoroughbreddailynews.com/dewhurst-winner-and-italian-champion-sire-mujahid-dies-at-30/ Dewhurst Winner and Italian Champion Sire Mujahid Dies at 30]</ref> * ਕਲੌਸ ਮੂਲਰ, 81, ਜਰਮਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ <ref>[https://www.jungewelt.de/artikel/518933.nachruf-der-streitbare.html Der Streitbare] {{In lang|de}}</ref> * ਫਰਨਾਂਡੋ Óਨੇਗਾ, 78, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਣ ਲੇਖਕ (ਪੁਏਡੋ ਪ੍ਰੋਮੀਟਰ ਵਾਈ ਪ੍ਰੋਮੇਟੋ) ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੰਚਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ।<ref>[https://www.elmundo.es/television/medios/2026/03/03/69a725ade85ece235f8b458e.html Muere Fernando Ónega, el arquitecto del relato político de la Transición] {{In lang|es}}</ref> * ਬੌਬ ਰੋਸੇਨਫਾਰਬ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ (''ਕਦਮ ਦਰ ਕਦਮ'', ਕੌਣ ਬੌਸ ਹੈ?<ref>[https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/bob-rosenfarb-dead-whos-the-boss-step-by-step-1236522484/ Bob Rosenfarb, Writer-Producer on 'Who's the Boss?' and 'Step by Step,' Dies at 74]</ref> * ਪੀਟਰ ਸ਼ਨਾਇਡਰ, 85, ਜਰਮਨ ਲੇਖਕ (ਬਰਲਿਨ ਨੌਆ.<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/peter-schneider-tot-nachruf-volker-schloendorff-li.3440988 „Er wusste um seine vielen Freunde"] {{In lang|de}}</ref> * ਵੈਲਨਟਿਨ ਸ਼ਚੇਰਬਕੋਵ, 89, ਰੂਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਸੰਘ ਦਾ ਸੋਵੀਅਤ|ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1979-1984) <ref>[https://kokshetau.asia/aqmolanews/nekrolog-2/ Некролог] {{In lang|ru}}</ref> * ਕੇ. ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, 89, ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1971-1996) ।<ref>[https://www.newindianexpress.com/story/states/kerala/2026/Mar/03/former-union-minister-k-p-unnikrishnan-passes-away-at-90 Former Union Minister K P Unnikrishnan passes away at 90]</ref> * ਗੈਬਰੀਏਲ ਵਿਐਨੇਲੋ, 87, ਇਤਾਲਵੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਓਲੰਪੀਆ ਮਿਲਾਨੋ, ਰੇਅਰ ਵੇਨੇਜ਼ੀਆ, ਵਾਰੇਸ.<ref>[https://www.eurohoops.net/en/euroleague/1938711/gabriele-vianello-dies-at-87-olimpia-milano-euroleague/ Olimpia Milano's EuroLeague champion Gabriele Vianello dies at 87]</ref> * ਲਾਸਲੋ ਵਿੰਸ, 74, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1998-2014) ।<ref>[https://www.csongrad.hu/elhunyt-vincze-laszlo-volt-orszaggyulesi-kepviselo/ Elhunyt Vincze László volt országgyűlési képviselő] {{In lang|hu}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਐਂਡਰਿ W ਵਾਟਸਨ, 64, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਗਲੀਕਨ ਪਾਦਰੀ, ਐਸਟਨ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ (2008-2014) ਅਤੇ ਗਿਲਡਫੋਰਡ (2014 ਤੋਂ) ਹਾਊਸ ਆਫ ਲਾਰਡਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (2022 ਤੋਂ) ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ.<ref>[https://www.altonherald.com/news/tributes-paid-as-bishop-of-guildford-andrew-watson-dies-aged-64-after-cancer-diagnosis-884230 Tributes paid as Bishop of Guildford Andrew Watson dies aged 64 after cancer diagnosis]</ref> * ਐਂਡਰੀਆ ਵੀਸ, 60, ਅਮਰੀਕੀ ਰੱਬੀ, ਕੈਂਸਰ <ref>[https://www.jta.org/2026/03/04/obituaries/andrea-weiss-trailblazing-reform-movement-rabbi-who-merged-scholarship-and-activism-dies-at-60 Andrea Weiss, trailblazing Reform rabbi who merged scholarship and activism, dies at 60]</ref> * ਵੈਲੇਨਟੀਨਾ ਯੇਸ਼ਚੇਂਕੋ, 79, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1990-1994) ।<ref>[https://unn.ua/news/pomerla-narodna-deputatka-pershoho-sklykannia-valentyna-yeshchenko Померла народна депутатка першого скликання Валентина Єщенко] {{In lang|uk}}</ref> === 2 === * ਜੋਸ ਲੁਈਸ ਅਲਵਾਰੇਜ਼, 65, ਚਿਲੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਡਿਪੋਰਟਸ ਲਾ ਸੇਰੇਨਾ, ਕੋਲੋ-ਕੋਲੋ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) ਜਿਗਰ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ.<ref>[https://www.biobiochile.cl/noticias/deportes/futbol/futbol-nacional/2026/03/02/muere-jose-pele-alvarez-exdelantero-colo-colo.shtml Muere José "Pelé" Álvarez, exdelantero de Colo Colo: fue cuatro veces campeón con los albos] {{In lang|es}}</ref> * ਨਤਾਲ ਅਮੋਡੀਓ, 92, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1979-1992) ।<ref>[https://www.lasicilia.it/news/politica/3020558/pozzallo-piange-la-scomparsa-dell-on-natalino-amodeo-figura-iconica-della-politica-locale.html Pozzallo piange la scomparsa dell'on. Natalino Amodeo, figura iconica della politica locale] {{In lang|it}}</ref> * ਜਹਾਂਆਰਾ ਆਰਜ਼ੂ, 93, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਵੀ।<ref>[https://www.daily-sun.com/bangladesh/860934/ekushey-padak-winning-poet-jahanara-arju-passes-away-at-93 Ekushey Padak-winning poet Jahanara Arju passes away at 93]</ref> * ਕੇਵਿਨ ਐਸ਼ਕ੍ਰਾਫਟ, 81, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰਗਬੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਲੇਹ, ਵਾਰਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਕੋਚ (ਸੈਲਫੋਰਡ) <ref>[https://warringtonwolves.com/news/2026/march/Obituary-Kevin-Ashcroft/ Obituary | Kevin Ashcroft]</ref> * ਜਾਰੋਸਲਾਵ ਬਲਾਜ਼ਕੇ, 87, ਚੈੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ।[cz]<ref>[https://www.proglas.cz/o-nas-a-s-nami/aktuality-z-proglasu/odesel-jaroslav-blazke/ Odešel Jaroslav Blažke] {{In lang|cs}}</ref> * ਮਹਿੰਦਰ ਬੋਹਰਾ, 79, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ (''ਤੇਜਾ'', ਹਿਊਮ ਤੁਮਸੇ ਪਿਆਰ ਕਿਤਨਾ) ।<ref>[https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/karanvir-bohra-dad-producer-mahendra-bohra-passes-away-article-153749849 Karanvir Bohra's Dad, Producer Mahendra Bohra, Passes Away]</ref> * ਐਲਿਸ ਚੀਅਨ ਚਾਂਗ, 75, ਤਾਈਵਾਨੀ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਟਿਸਟ।<ref>[https://www.cdn-news.org/news/N2603050001 奠基PCR商用化，關鍵推手錢嘉韻教授安息主懷上帝引領的精采人生] {{In lang|zh}}</ref> * ਸਿਡਨੀ ਡੋਰਸੀ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੈਰਿਫ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਕਾਤਲ।<ref>[https://www.fox5atlanta.com/news/former-dekalb-sheriff-convicted-murderer-sidney-dorsey-has-died Former DeKalb sheriff, convicted murderer Sidney Dorsey has died]</ref> * ਉਮਰ ਜ਼ਾਬਰਾਲੋਵ, 67, ਰੂਸੀ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੈਨੇਟਰ (2004-2009), ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।<ref>[https://meduza.io/news/2026/03/02/baza-i-mash-biznesmen-umar-dzhabrailov-pokonchil-s-soboy Бизнесмен Умар Джабраилов покончил с собой] {{In lang|ru}}</ref> * ਲੇਨ ਗੈਰੀ, 84, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਦ ਕੁਆਰਮੈਨ ਨਮੂਨੀਆ) ।<ref>[https://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/quarrymens-len-garry-dies-aged-33514245 The Quarrymen's Len Garry dies aged 84 as tributes paid to legend who played with Lennon and McCartney]</ref> * ਐਂਡਰਿਊ ਗਨ, 58, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਫ੍ਰੀਕੀ ਫ੍ਰਾਈਡੇ, ਸਕਾਈ ਹਾਈ, ''ਕਰੂਏਲਾ'') ਐਮੀਓਟ੍ਰੋਫਿਕ ਲੈਟਰਲ ਸਕਲੋਰੋਸਿਸ ਤੋਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ.<ref>[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/andrew-gunn-dead-disney-producer-1236518932/ Andrew Gunn, Producer Behind Disney Hits 'Freaky Friday,' 'Sky High,' Dies at 58]</ref> * ਇਵਾਨ ਹਾਲ, 93, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.yahoo.com/news/articles/ivan-hall-impassioned-architectural-historian-060000152.html Ivan Hall, impassioned architectural historian who joined the Georgian Group aged 12]</ref> * ਡਗਲਸ ਹੈਮਬਿੱਜ, 98, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਜੰਮਪਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਐਂਗਲੀਕਨ ਪਾਦਰੀ, ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ (1969-1980) ਅਤੇ ਨਿਊ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ (1980-1993) ।<ref>[https://www.vancouver.anglican.ca/news/letter-from-archbishop-stephens Letter from Archbishop Stephens]</ref> * ਸਟੀਫਨ ਹਿਬਰਟ, 68, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਪਲਪ ਫਿਕਸ਼ਨ, ਟਰੂ ਜੈਕਸਨ, ਵੀਪੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੇਖਕ (ਲੇਟ ਨਾਈਟ ਵਿਦ ਡੇਵਿਡ ਲੈਟਰਮੈਨ) ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ.<ref>[https://www.tmz.com/2026/03/06/stephen-hibbert-dead/ 'Pulp Fiction's The Gimp Stephen Hibbert Dead at 68]</ref> * ਪੈਟ ਹਾਈਲੈਂਡ, 84, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਜੌਕੀ ਅਤੇ ਘੋਡ਼ੇ ਦੇ ਟ੍ਰੇਨਰ।<ref>[https://www.racingvictoria.com.au/news/2026/03/02/vale-pat-hyland Vale Pat Hyland]</ref> * ਨਿਕੋਲੇ ਕੋਲਿਆਡਾ, 68, ਰੂਸੀ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਡਬਲ ਨਮੂਨੀਆ।<ref>[https://www.teatral-online.ru/news/39730/ Умер Николай Коляда] {{In lang|ru}}</ref> * ਟਿਮੋਥੀ ਡੀ. ਲਿਓਨਾਰਡ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਯੂਐਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ (1992 ਤੋਂ) <ref>[https://www.fjc.gov/history/judges/leonard-timothy-d Leonard, Timothy D.]</ref> * ਹੁਸੈਨ ਮਕਲੇਡ, ਲੇਬਨਾਨੀ [[ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ]] ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਮੁਖੀ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ <ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-it-killed-head-hezbollahs-intelligence-headquarters-2026-03-02/ Israeli military says it killed head of Hezbollah's intelligence headquarters]</ref> * ਡੈਨੀਅਲ ਮਿਗਲੀਓਰ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।<ref>[https://ptsem.edu/about/the-quad/news/princeton-seminary-mourns-the-passing-of-professors-migliore-and-hendrix/ In Memoriam: Professors Migliore and Hendrix]</ref> * ਇਰਾਕੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, 66 ਸਾਲਾ ਯਾਨਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>[https://www.frontlinedefenders.org/en/case/iraq-killing-woman-human-rights-defender-and-feminist-yanar-mohammed Iraq: killing of woman human rights defender and feminist Yanar Mohammed]</ref> * ਹੇਲੇਨ ਮੌਚਾਰਡ-ਜ਼ੈ, 85, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.memorialdelashoah.org/en/hommage-helene-mouchard-zay.html Tribute to Hélène Mouchard-Zay, founding president of the CERCIL– Memorial Museum for Children of the Vel d'Hiv, passed away on Monday, March 2 in Orléans, at the age of 85]</ref> * ਓਂਗ ਕੋਕ ਹੈ, 80, ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜਿਸਟ।<ref>[https://www.starcherish.com/profile/obituaries/50737 Professor Ong Kok Hai]</ref> * ਕੋਹੀ ਓਟਸੁਕਾ, 66, ਜਪਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕੌਂਸਲਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (2001-2024), ਦਿਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ।<ref>[https://mainichi.jp/articles/20260304/k00/00m/040/366000c 元参院議員の大塚耕平氏が死去 66歳 日銀職員経て民主党で初当選] {{In lang|ja}}</ref> * ਚੇਜ਼ ਪਿਸਟਨ, 42, ਅਮਰੀਕੀ ਰੇਸਿੰਗ ਡਰਾਈਵਰ।<ref>[https://www.si.com/onsi/racing-america/news/chase-pistone-former-nascar-competitor-dies-aged-42 Chase Pistone, Former NASCAR Competitor, Dies Aged 42]</ref> * ਪਾਕੇਟਸ ਵਾਰਹੋਲ, 33, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੈਪਚਿਨ ਮੰਕੀ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://www.ctvnews.ca/toronto/article/pockets-warhol-a-painting-monkey-who-raised-money-for-charity-dies-at-ontario-sanctuary/ Pockets Warhol, a painting monkey who raised money for charity, dies at Ontario sanctuary]</ref> * ਬਿਲੀ ਰਾਫਰ, 96, ਅਮਰੀਕੀ ਸਟਾਕ ਕਾਰ ਡਰਾਈਵਰ।<ref>[https://www.jayski.com/2026/03/05/sad-news-bill-rafter/ Sad News – Bill Rafter]</ref> * ਜੌਨ ਰੇਸਮੈਨ, 70, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਕੰਸਾਸ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (2017 ਤੋਂ) <ref>[https://sunflowerstatejournal.com/olathe-lawmaker-passes-away/ Olathe lawmaker passes away]</ref> * ਬੇਨੇਡੇਟੋ ਸਾਂਤਾਪੋਲਾ, 87, ਇਤਾਲਵੀ ਗੁੰਡਾ।<ref>[https://palermo.repubblica.it/cronaca/2026/03/02/news/mafia_nitto_santapaola_morto-425195922/ Mafia, è morto il boss Nitto Santapaola nel carcere di Milano] {{In lang|it}}</ref> * ਸੁਤਰੀਸਨੋ, 90, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (1993-1998), ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ (1988-1993), ਅਤੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ (1986-1988) ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।<ref>[https://jakartaglobe.id/news/indonesias-sixth-vice-president-try-sutrisno-passes-away-at-90 Indonesia's Sixth Vice President Try Sutrisno Passes Away at 90]</ref> * ਓਲੀਵਰ ਥਿਲ, 55, ਡੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਟ।<ref>[https://architectenweb.nl/nieuws/artikel.aspx?id=60590 Architect Oliver Thill op 55-jarige leeftijd overleden] {{In lang|nl}}</ref> * ਸਲਾਵਾ ਸੁਕਰਮੈਨ, 85, ਰੂਸੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਲਿਕੁਇਡ ਸਕਾਈ) ।<ref>[https://www.thevoicemag.ru/stars/news/02-03-2026/umer-za-nedelyu-do-dnya-rojdeniya-rejisser-filma-bednaya-liza-slava-cukerman/ Умер за неделю до дня рождения режиссер фильма «Бедная Лиза» Слава Цукерман] {{In lang|ru}}</ref> * ਮਾਈਕ ਵਰਨਨ, 81, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਅਲਬਾਟ੍ਰਾਸ, "ਹੋਕਸ ਪੋਕਸ") ਸੰਗੀਤ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਮਾਲਕ (ਨੌਰਟਨ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਸਟੂਡੀਓਜ਼) <ref>{{Cite web |url=https://www.mnprmagazine.com/music-news/mike-vernon-dies-at-81/ |title=Mike Vernon, Legendary Producer and British Blues Champion Has Died Aged 81 |access-date=2026-03-21 |archive-date=2026-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260308064438/https://www.mnprmagazine.com/music-news/mike-vernon-dies-at-81/ |url-status=dead }}</ref> * ਯੂਜਨੀਓ ਵਿਆਲ, 86, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।<ref>[https://www.lastampa.it/alessandria/2026/03/02/news/morto_eugenio_viale_bistefani_parlamentare_forza_italia_casale_monferrato-15528923/ Addio a Eugenio Viale, fu titolare della Bistefani di Casale e parlamentare di Forza Italia] {{In lang|it}}</ref> * ਜਨਾਰਦਨ ਵਾਘਮਾਰੇ, 91, ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2008-2014) <ref>[https://www.thehindu.com/news/national/maharashtra/ex-parliamentarian-and-academician-janardan-waghmare-dies/article70694067.ece Ex-parliamentarian and academician Janardan Waghmare dies]</ref> * ਡੇਵਿਡ "ਡਾਇਮੰਡ ਡੇਵ" ਵਾਈਟੇਕਰ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ।<ref>[https://missionlocal.org/2026/03/remembering-diamond-dave/ Remembering 'Diamond' Dave Whitaker, 88, San Francisco's common thread]</ref> === 1 === * ਯੂਜੀਨੀਆ ਬਾਲਸੇਲਜ਼, 82, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ, ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.lavanguardia.com/cultura/20260301/11478554/muere-82-anos-eugenia-balcells-artista-visual-medalla-merito-bellas-artes.html Muere a los 82 años Eugènia Balcells, artista visual y Medalla al Mérito en las Bellas Artes] {{In lang|es}}</ref> * [[ਜੀਲਾਨੀ ਬਾਨੋ|ਜਿਲਾਨੀ ਬਾਨੋ]], 89, ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/renowned-urdu-writer-jeelani-bano-passes-away-at-90/article70692446.ece Renowned Urdu writer Jeelani Bano passes away at 90]</ref> * ਮਾਰਕ ਬਿੱਟਨਰ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ<ref>{{Cite web |url=https://sfist.com/2026/03/12/mark-bittner-writer-and-musician-known-for-the-wild-parrots-of-telegraph-hill-dies-at/ |title=Mark Bittner, Writer and Musician Known for 'The Wild Parrots of Telegraph Hill,' Dies at 74 |access-date=2026-03-21 |archive-date=2026-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260325084834/https://sfist.com/2026/03/12/mark-bittner-writer-and-musician-known-for-the-wild-parrots-of-telegraph-hill-dies-at/ |url-status=dead }}</ref> * ਜੈਕੋਪੋ ਕਾਮਾਗਨੀ, 48, ਇਤਾਲਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮਿਕਸ ਕਲਾਕਾਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ।<ref>[https://bleedingcool.com/comics/marvel-comics-artist-jacopo-camagni-died-this-morning-at-the-age-of-48/ Marvel Comics Artist Jacopo Camagni Died This Morning At The Age Of 48]</ref> * ਵਸੀਲੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨ ਮਾਓ, 88, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਕੋਚ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ।<ref>[https://rugbyromania.ro/s-a-stins-din-viata-vasile-constantin-mao-unul-dintre-pilonii-pe-care-s-a-construit-rugby-ul-romanesc/ S-a stins din viață Vasile Constantin Mao, unul dintre pilonii pe care s-a construit rugby-ul românesc] {{In lang|ro}}</ref> * ਡੇਵਿਡੀ ਓਡਸਨ, 78, ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (1991-2004), ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ [ID3], ਅਤੇ ਰਿਕਜਾਵਿਕ ਦੇ ਮੇਅਰ (1982-1991) ।<ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-02-david-oddsson-er-latinn-468372 Davíð Oddsson er látinn] {{In lang|is}}</ref> * ਡੈਗਫਿਨ ਫੋਲੇਸਲ, 93, ਨਾਰਵੇਈ-ਜੰਮਪਲ ਅਮਰੀਕੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ।<ref>[https://philosophy.stanford.edu/news/memoriam-professor-dagfinn-follesdal In Memoriam: Professor Dagfinn Føllesdal]</ref> * ਆਂਦਰੇਜ਼ ਗਾਸੀਨੀਕਾ-ਜੋਜ਼ਕੋਵੀ, 79-80, ਪੋਲਿਸ਼ ਪਹਾਡ਼ੀ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।<ref>[https://wiadomosci.gazeta.pl/polska/7,198072,32635119,andrzej-gasienica-jozkowy-nie-zyje-topr-zegna-legende.html Andrzej Gąsienica-Józkowy nie żyje. TOPR żegna legendę] {{In lang|pl}}</ref> * ਸੁਜ਼ਾਨ ਗਨਜ਼ਬਰਗਰ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰਕੁਨ।<ref>[https://www.legacy.com/us/obituaries/name/suzanne-gunzburger-obituary?id=60916008 Suzanne Gunzburger]</ref> * ਕੋਡੀ ਖੋਰਕ, 35, ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਕਪਤਾਨ।<ref>[https://www.mywinterhaven.com/m/newsflash/home/detail/176 Winter Haven Honors the Life and Service of Captain Cody A. Khork]</ref> * ਯੂਰੀ ਕੋਰੋਲੇਵ, 91, ਰੂਸੀ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਸੇਵਰਸਟਲ ਚੇਰੇਪੋਵੇਟਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ) ।<ref>[https://iz.ru/2051324/skonchalsia-chlen-zala-slavy-mezhdunarodnoi-federatcii-khokkeia-iurii-korolev-izi Скончался член зала славы Международной федерации хоккея Юрий Королев] {{In lang|ru}}</ref> * ਸਲਾਵੋ ਕ੍ਰੁਮੋਵ, 50, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2023-2024) ।<ref>[https://eurocom.bg/2026/03/01/pochina-deputatat-ot-vazrazhdane-slavcho-krumov/ Почина депутатът от „Възраждане" Славчо Крумов] {{In lang|bg}}</ref> * ਵਿਆਚੇਸਲਾਵ ਕਲੇਪਿਕੋਵ, 76, ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.sq.com.ua/ukr/novini/02.03.2026/pomer-vidomii-xarkivskii-fizik Помер відомий харківський фізик] {{In lang|uk}}</ref> * ਮਾਰਗਰੇਟ ਅਲੀਯਤੁਲ ਮੈਮੁਨਾਹ, 47, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ।<ref>[https://www.antaranews.com/berita/5445274/ketua-kpai-margaret-aliyatul-maimunah-meninggal-dunia-minggu Ketua KPAI Margaret Aliyatul Maimunah meninggal dunia, Minggu] {{In lang|id}}</ref> * ਰਿਨੋ ਮਾਰਚੇਸੀ, 88, ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ([[ਏਸੀਐਫ ਫਿਓਰੇਂਟੀਨਾ|ਫਿਓਰੇਂਟੀਨਾ]], [[ਇਟਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ]] ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ ([[ਜੁਵੇਂਟਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਜੁਵੇਂਟਸ]]) <ref>[https://www.metropolisweb.it/2026/03/01/morto-rino-marchesi-alleno-maradona-platini/ Morto Rino Marchesi, allenò Maradona e Platini] {{In lang|it}}</ref> * ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਜਾਨਸਨ ਮੈਕਫੈਲ, 80, ਅਮਰੀਕੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਸੇਂਟ ਆਗਸਟੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਕੈਂਸਰ <ref>[https://www.ccdaily.com/2026/03/newsmakers-351/ Newsmakers]</ref> * ਕੇਥੇ ਮੇਨਜ਼ਲ-ਜੋਰਡਨ, 109, ਜਰਮਨ ਆਰਕੀਟੈਕਟ।<ref>[https://www.thueringer-allgemeine.de/lokales/erfurt/article411349981/aelteste-erfurterin-gestorben-im-stadtbild-finden-sich-ihre-spuren.html Älteste Erfurterin gestorben: Im Stadtbild finden sich ihre Spuren] {{In lang|de}}</ref> * ਅਰਨੌਡ ਨਗੂਫੈਕ, 38, ਕੈਮਰੂਨ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ।<ref>[https://actucameroun.com/2026/03/01/necrologie-le-journaliste-de-canal-2-international-arnaud-nguefack-est-mort/ Nécrologie : le journaliste de Canal 2 International Arnaud Nguefack est mort] {{In lang|fr}}</ref> * ਕਲੇਮੈਂਟ ਓਬਰੇਰੀ, 59, ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਾਮਿਕਸ ਕਲਾਕਾਰ (ਆਯਾ ਡੀ ਯੋਪੋਗੋਂ) ।<ref>[https://www.nouvelobs.com/culture/20260302.OBS112821/clement-oubrerie-dessinateur-de-aya-de-yopougon-est-mort.html Clément Oubrerie, dessinateur de « Aya de Yopougon », est mort] {{In lang|fr}}</ref> * ਨੇਵਿਲ ਪੀਟ, 78, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।<ref>[https://www.odt.co.nz/news/dunedin/conservationist-author-deeply-loving-man Conservationist, author a 'deeply loving' man]</ref> * ਜੋਸੇਪ ਪੇਰਾਰਨੋ, 97, ਸਪੇਨੀ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ।<ref>[https://www.catalunyacristiana.cat/mor-el-teoleg-josep-perarnau-espelt-autor-dels-documents-del-concili-vatica-ii Mor el teòleg Josep Perarnau Espelt, autor dels primers 'Documents del Concili Vaticà II'] {{In lang|ca}}</ref> * ਬੌਬ ਪਾਵਰ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਆਡੀਓ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।<ref>[https://www.wbls.com/news/bob-power-legendary-music-engineer-and-producer-passes-away-at-74/ Bob Power, Legendary Music Engineer And Producer, Passes Away At 74]</ref> * ਰੇਮੀ ਸ਼ਿਯੂਰਰ, 91, ਸਵਿਸ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1991-2003) ।<ref>[https://www.rtn.ch/rtn/Actualite/Region/20260302-Remy-Scheurer-s-en-est-alle.html Rémy Scheurer s'en est allé] {{In lang|fr}}</ref> * ਲੁਬੋਮੀਰ ਸਿਕ, 98, ਚੈੱਕ ਖੇਤਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.idnes.cz/olomouc/zpravy/lubomir-sik-zemrel-litovel-kronika-druha-svetova-valka.A260305_104207_olomouc-zpravy_hava Kvůli původu ho utlačovali, matku věznili. Zemřel kronikář Šik, vzor a persona Litovle] {{In lang|cs}}</ref> * ਮਾਈਕ ਸਮਿਥ, 59, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ([[ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ]]) <ref>[https://www.heraldscotland.com/sport/25904398.cleared-scotland-cricket-legend-reacts-hall-fame-reinstatement/ Scotland cricket legend back in Hall of Fame after accusations]</ref> * ਜੇ. ਸਟ੍ਰਾਸ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਮੋਰਲਾਕਸ) <ref>[https://www.verdammnis.com/news/johann-strauss-de-morlocks-n-est-plus Johann Strauss de Morlocks n'est plus] {{In lang|fr}}</ref> * ਕੇਨਿਥ ਟ੍ਰੌਡ, 90, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਪੈਨੀਜ਼ ਫਰੌਮ ਹੈਵਨ) <ref>[https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/mar/03/kenith-trodd-obituary Kenith Trodd obituary]</ref> * ਜੋਨਾਥਨ ਟਾਈਲਰ, 85, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ।<ref>[https://www.yorkpress.co.uk/news/25927478.tributes-former-sheriff-york-green-jonathan-tyler/ Tributes for former Sheriff of York and Green Jonathan Tyler]</ref> * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟਜ਼ੋਨੀਸ, 88, ਯੂਨਾਨੀ-ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ।<ref>[https://www.momus.gr/en/news/momus-apohaireta-ton-alexandro-tzoni MOMUS bids farewell to Alexander Tzonis]</ref> * ਜਾਰਜੀ ਵੇਲਿਨੋਵ, 68, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਚੇਰਨੋ ਮੋਰ, ਸੀਐਸਕੇਏ ਸੋਫੀਆ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://www.bgonair.bg/a/7-sport/411551-pochina-legendata-na-tsska-georgi-velinov Почина легендата на ЦСКА - Георги Велинов] {{In lang|bg}}</ref> * ਜਿਰੀਨਾ ਵੇਸਲਸਕਾ , 82, ਚੈੱਕ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨੀ।[cz]<ref>[https://www.nulk.cz/2026/03/03/†-zemrela-jirina-veselska/ † Zemřela Jiřina Veselská] {{In lang|cs}}</ref> * ਗੈਰੀ ਵਾਕਰ, 83, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਦ ਸਟੈਂਡੇਲਜ਼, ਦ ਵਾਕਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼) <ref>[https://www.hitzound.com/rip-gary-walker-overleden-the-walker-brothers/ RIP : Gary Walker overleden (The Walker Brothers)] {{In lang|nl}}</ref> * ਵੋਂਗ ਕਿਊ-ਕਿਟ, 81, ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਿਸਟ।<ref>[https://shaolin.org/images-home/funeral1.jpg Obituary]</ref> * ਯੂਕੀ ਬੀ, 56, ਡੱਚ ਰੈਪਰ।<ref>[https://www.rtl.nl/boulevard/artikel/5573354/nederlandse-rapper-yukkie-b-56-overleden Nederlandse rapper Yukkie B op 56-jarige leeftijd overleden] {{In lang|nl}}</ref> * ਵਾਦਿਮ ਜ਼ੇਲੀਚੇਨੋਕ, 70, ਰੂਸੀ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਕੋਚ।<ref>[https://life.ru/p/1847184 Ушёл из жизни экс-тренер сборных СССР и России по лёгкой атлетике Виктор Зеличенок] {{In lang|ru}}</ref> == ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ == * [[ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ]] * [[ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2026]] 01pceuyi9fov8oe3wgfzzq3cte4xx8w 4 203932 836289 835050 2026-04-03T03:26:14Z Tamanpreet Kaur 26648 /* ਵਰਤੇ ਗਏ ਗ਼ਲਤ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਰੂਪ */ 836289 wikitext text/x-wiki == ਵਰਤੇ ਗਏ ਗ਼ਲਤ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਰੂਪ == ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਗੱਲਬਾਤ ਸਫ਼ੇ ਤੇ ਸੰਵਾਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਤਰਕ, ਹਵਾਲੇ ਸਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਟੰਗਣ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਹਰ ਸਮੇਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਗ਼ਲਤ - ਸਹੀ * ਅਪ੍ਰੈਲ - ਅਪਰੈਲ<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%85%E0%A8%AA%E0%A8%B0%E0%A9%88%E0%A8%B2</ref> * ਵਾਲੀ- ਵਾਲ਼ੀ - ਟਿੱਪਣੀ--- ਵਾਲ਼ੀ - ਕੰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਗਹਿਣਾ<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%BC%E0%A9%80&k=4</ref> * ਲਿਪੀ - ਲਿੱਪੀ- ਟਿੱਪਣੀ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ '''ਲਿਪੀ''' ਹੀ ਹੈ।<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B2%E0%A8%BF%E0%A8%AA%E0%A9%80&k=4</ref> * ਤੇ - `ਤੇ *ਵਿਚ - ਵਿੱਚ *ਉਹਨਾਂ/ਇਹਨਾਂ/ ਜਿਹਨਾਂ - ਉਨ੍ਹਾਂ/ ਇਨ੍ਹਾਂ/ਜਿਨ੍ਹਾਂ *ਸਬੰਧ - ਸੰਬੰਧ *ਸੱਭਿਆਚਾਰ - ਸਭਿਆਚਾਰ *ਨਾਲ - ਨਾਲ਼ *ਵਾਲ - ਵਾਲ਼ (ਕੇਸ) *ਪੀਲਾ- ਪੀਲ਼ਾ (ਰੰਗ) *ਜਾਲ- ਜਾਲ਼ *ਸ੍ਰੀ-ਸ਼੍ਰੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} 05w1bjw9jxyc8xnla7lusuc7uts0swy 0 203940 836229 834931 2026-04-02T15:52:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836229 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੂਰਜ ਵੇਂਜਾਰਾਮੁਡੂ | image = Photo of Suraj captured by Ujwal Rajeev.jpg | alt = Suraj Venjaramoodu | caption = 2022 ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1976|06|30}} | birth_place = ਵੈਂਜਾਰਾਮੂਡੂ, [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]][[ਕੇਰਲਾ]], ਭਾਰਤ | education = ਸਰਕਾਰੀ ਆਈ.ਟੀ.ਆਈ., ਅਟਿੰਗਲ | occupation = {{hlist|ਅਦਾਕਾਰ|ਕਾਮੇਡੀਅਨ|ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ (ਮਨੋਰੰਜਨ)|ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ}} | years_active = 2000–ਮੌਜੂਦ | notable_works = | spouse = | children = 3 | relatives = | awards = {{unbulleted list|ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ (2013) | ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ (2019) | ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ (2009, 2010, 2013)}} | website = }} '''ਸੂਰਜ ਵਾਸੂਦੇਵਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Suraj Vasudevan;''' ਜਨਮ 30 ਜੂਨ 1976), ਜਿਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਸੂਰਜ ਵੈਂਜਾਰਾਮੁਡੂ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Suraj Venjaramoodu''') ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਕਮੇਡੀਅਨ|ਕਾਮੇਡੀਅਨ]], ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 250 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<ref>{{Cite web |date=17 April 2014 |title=61st National Film Awards |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=104863 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416182538/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=104863 |archive-date=16 April 2014 |access-date=17 April 2014 |agency=[[Press Information Bureau]]}}</ref> ਅਤੇ ਚਾਰ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸਰਸ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ (2009, 2010, 2013) ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਨੇ ''ਪੇਰਾਰੀਆਥਾਵਰ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਐਂਡਰਾਇਡ ਕੁੰਜੱਪਨ ਵਰਜ਼ਨ 5.25'' ਅਤੇ ''ਵਿਕਰੂਥੀ'' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/suraj-venjaramoodu-kani-kusurthi-and-lijo-jose-pellissery-win-big-at-50th-kerala-state-film-awards/articleshow/78634381.cms|title=Suraj Venjaramoodu, Kani Kusurthi and Lijo Jose Pellissery win big at 50th Kerala State Film Awards|work=The Times of India|access-date=2020-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013091649/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/suraj-venjaramoodu-kani-kusurthi-and-lijo-jose-pellissery-win-big-at-50th-kerala-state-film-awards/articleshow/78634381.cms|archive-date=13 October 2020}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == 2005 ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਨੇ [[ਪਦਮਨਾਭਸਵਾਮੀ ਮੰਦਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੈਕੁੰਟਮ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ: ਕਾਸ਼ੀਨਾਥਨ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਹਿਰਦਿਆ। ਕਾਸ਼ੀਨਾਥਨ ਨੇ ''ਅੰਨਾਨ ਥੰਪੀ'' ਅਤੇ ''ਤੇਜਾ ਭਾਈ ਐਂਡ ਫੈਮਿਲੀ'' ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2021-06-30 |title=Happy Birthday Suraj Venjaramoodu {{!}} സുരാജ് വെഞ്ഞാറമൂടിന് പിറന്നാൾ ആശംസയുമായി താരങ്ങൾ |url=https://malayalam.news18.com/news/film/it-is-birthday-for-suraj-venjaramoodu-mm-402097.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183445/https://malayalam.news18.com/news/film/it-is-birthday-for-suraj-venjaramoodu-mm-402097.html |archive-date=9 July 2021 |access-date=2021-07-02 |website=News18 Malayalam}}</ref> 29 ਜੁਲਾਈ, 2023 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਥੰਮਨਮ - ਕਰਨਕੋਡਮ ਸੜਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰਿਆ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕਾਰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਟੱਕਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੰਜੇਰੀ ਤੋਂ 31 ਸਾਲਾ ਸਾਰਥ, ਇੱਕ ਬਾਈਕ ਸਵਾਰ ਨੂੰ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਕਚਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਕੇਰਲ ਮੋਟਰ ਵਾਹਨ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਉਸਦੇ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨੂੰ ਰੱਦ/ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/suraj-venjaramoodu-faces-driving-license-suspension-details-inside/articleshow/108032325.cms|title=Actor and Comedian Suraj Venjaramood under trouble|work=[[Times of India]]}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਰਵਰੀ 2026 ਤੱਕ ਮੁਅੱਤਲ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=2241427|name=Suraaj Venjarammoodu}} * [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Suraj%20Venjaramoodu&limit=156 Profile]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at msidb.org * [https://www.youtube.com/watch?v=aW5qHopxrFs#aid=P-pIIgph7Rc ਜੇਬੀ ਜੰਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ – ''YouTube''] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 123btm5a7qpuyg1h5hdur2frln027ql 3 204083 836219 2026-04-02T13:59:00Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836219 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Bubutisharidhi}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:59, 2 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) one29ceqxia5foeldgtqqhvou5bdgh6 3 204084 836220 2026-04-02T14:11:56Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836220 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Starrynightglue}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:11, 2 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 2zfbs44wjt0p765c16czq9d4gmolx65 3 204085 836238 2026-04-02T16:32:15Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836238 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Nominatedfordeletion-Db1}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:32, 2 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) oxi1fdk4yiy06ymb6s8i968jojoqbf6 1 204086 836241 2026-04-02T16:47:30Z ~2026-20487-33 59507 /* saar */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 836241 wikitext text/x-wiki == saar == saar [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-20487-33|&#126;2026-20487-33]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-20487-33|talk]]) 16:47, 2 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) egktziijy78ka5hcp9v2nxzui90b958 3 204087 836246 2026-04-02T17:24:01Z Neriah 36920 Neriah ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sonic Robo Blast 2]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:המלאך האחד והיחיד]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Sonic Robo Blast 2|Sonic Robo Blast 2]]" to "[[Special:CentralAuth/המלאך האחד והיחיד|המלאך האחד והיחיד]]" 836246 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:המלאך האחד והיחיד]] osznvtro3y5atl2zc7t4lm5gy1szufm 3 204088 836255 2026-04-02T19:29:57Z KonstantinaG07 22017 KonstantinaG07 ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Moly Roy]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mointa Roy]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Moly Roy|Moly Roy]]" to "[[Special:CentralAuth/Mointa Roy|Mointa Roy]]" 836255 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mointa Roy]] cnfvx2sp9sh8i83raib75vvzrpedh9s 3 204089 836257 2026-04-02T20:46:04Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836257 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Carnorex16}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:46, 2 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) pl9ajtyusobx6cghxtwhfcu8h3afk6a 3 204090 836258 2026-04-02T20:49:19Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836258 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=MNWPOWERHOUSEINDUSTRIES}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:49, 2 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) rec3q18hgeunia1e4rkx6e3wkfbys17 3 204091 836281 2026-04-03T02:34:59Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836281 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Mani22ji}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 02:34, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) i5n5q2fccbboa5479iiven0f5bjndk1 3 204092 836292 2026-04-03T03:37:44Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836292 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Vanshdeep3137}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:37, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) d92ybxdl6d9n4ax8i1ynzw9wp8zmu4i 3 204093 836305 2026-04-03T07:16:34Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836305 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Princesran}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:16, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) q8mtwckxnuq9p0r71vyrmft7kck2w20 3 204094 836310 2026-04-03T08:50:32Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836310 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Diyashukla}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:50, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) jw4fgwap32p5nbpopbc7d8kbdwxojvp 3 204095 836312 2026-04-03T09:39:08Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836312 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Writereditor19}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:39, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) cew7a2r408dbwg8a8x89ls8bcy01g39 1 204096 836315 2026-04-03T10:53:45Z ~2026-20611-01 59522 /* battle of sonipat */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 836315 wikitext text/x-wiki == battle of sonipat == battle of sonipat wich kon mara gya [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-20611-01|&#126;2026-20611-01]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-20611-01|talk]]) 10:53, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) h7eq9w9nx15qp4puwed20a8e3kndb6m 0 204097 836316 2026-04-03T11:20:41Z Gurtej Chauhan 27423 "[[:en:Special:Redirect/revision/1346717576|Blessing Muzarabani]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 836316 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=Blessing Muzarabani|image=|country=Zimbabwe|full_name=|birth_date={{birth date and age|1996|10|2|df=yes}}|birth_place=[[Murewa]], Zimbabwe<ref name="TCM">{{Cite web|url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1261672/how-blessing-muzarabani-became-zimbabwe-s-great-new-hope |title=How Blessing Muzarabani became Zimbabwe's great new hope | access-date=30 April 2021 | work= The Cricket Monthly}}</ref>|height=6 ft 8 in<ref name="ICC">{{Cite web|url=https://twitter.com/icc/status/976710064961568768?lang=en-GB |title=6 ft 8 and full of energy | access-date=11 February 2022 | work= ICC Official Twitter}}</ref>|batting=Right-handed|bowling=Right-arm [[Fast bowling|fast-medium]]|role=Bowler|international=true|internationalspan={{nowrap|2017–present}}|testdebutdate=26 December|testdebutyear=2017|testdebutagainst=South Africa|testcap=105|lasttestdate=20 October|lasttestyear=2025|lasttestagainst=Afghanistan|odidebutdate=15 January|odidebutyear=2018|odidebutagainst=Bangladesh|odicap=134|lastodidate=31 August|lastodiyear=2025|lastodiagainst=Sri Lanka|odishirt=40|T20Idebutdate=5 February|T20Idebutyear=2018|T20Idebutagainst=Afghanistan|T20Icap=48|lastT20Idate=1 March|lastT20Iyear=2026|lastT20Iagainst=South Africa|T20Ishirt=40|club1=[[Rising Stars cricket team|Rising Stars]]|year1=2017–2018|club2=[[Northamptonshire County Cricket Club|Northamptonshire]]|year2={{nowrap|2019–2020}}|club3=[[Mashonaland Eagles]]|year3=2019–present|club4=[[Multan Sultans]]|year4={{nowrap|2021–2022}}|club5=[[Karachi Kings]]|year5=2024|club6=[[Royal Challengers Bengaluru]]|year6=2025|club7=[[Kolkata Knight Riders]]|year7=2026–present|columns=4|column1=[[Test cricket|Test]]|matches1=18|runs1=288|bat avg1=12.52|100s/50s1=0/0|top score1=47|deliveries1=3,161|wickets1=67|bowl avg1=26.20|fivefor1=3|tenfor1=0|best bowling1=7/58|catches/stumpings1=2/–|column2=[[One Day International|ODI]]|matches2=57|runs2=134|bat avg2=5.15|100s/50s2=0/0|top score2=17[[not out|*]]|deliveries2=2,717|wickets2=70|bowl avg2=33.35|fivefor2=1|tenfor2=0|best bowling2=5/49|catches/stumpings2=14/–|column3=[[Twenty20 International|T20I]]|matches3=88|runs3=50|bat avg3=2.94|100s/50s3=0/0|top score3=9[[not out|*]]|deliveries3=1,852|wickets3=105|bowl avg3=21.24|fivefor3=0|tenfor3=0|best bowling3=4/17|catches/stumpings3=14/–|column4=[[First-class cricket|FC]]|matches4=37|runs4=561|bat avg4=13.04|100s/50s4=0/1|top score4=52[[Not out|*]]|deliveries4=5,418|wickets4=120|bowl avg4=24.84|fivefor4=4|tenfor4=0|best bowling4=7/58|catches/stumpings4=10/–|date=26 February 2026|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/827051.html Cricinfo}} ਬਲੇਸਿੰਗ ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ (ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1996) ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] ਹੈ।<ref name="Bio">{{Cite web |title=Blessing Muzarabani |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/827051.html |access-date=4 October 2017 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ 4 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ 2017-18 ਲੋਗਾਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰਜ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FC">{{Cite web |title=Logan Cup at Kwekwe, Oct 4-7 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122745.html |access-date=4 October 2017 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਬਲੇਸਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਮੁਰੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਹਰਾਰੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਹਾਈਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਕਾਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਕੋਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਤੇਂਦਾ ਤਾਇਬੂ ਵੱਲ੍ਹੋ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=From Takashinga to Northants: The hunger of Blessing Muzarabani. |url=http://www.cricbuzz.com/cricket-news/104200/from-takashinga-to-northants-the-hunger-of-blessing-muzarabani |access-date=23 September 2018 |website=Cricbuzz}}</ref> == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਸਾਲ 2020 ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2020-21 ਲੋਗਾਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਰੌਕਸ ਵੱਲ੍ਹੋ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Logan Cup first class cricket competition gets underway |url=https://thezimbabwedaily.com/news/523373-logan-cup-first-class-cricket-competition-gets-underway.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209121102/https://thezimbabwedaily.com/news/523373-logan-cup-first-class-cricket-competition-gets-underway.html |archive-date=9 December 2020 |access-date=9 December 2020 |website=The Zimbabwe Daily}}</ref><ref>{{Cite web |title=Logan Cup starts in secure environment |url=https://www.herald.co.zw/logan-cup-starts-in-secure-environment/ |access-date=9 December 2020 |website=The Herald}}</ref> ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ (ਪੀ. ਐਸ. ਐਲ.) ਵਿੱਚ [[ਮੁਲਤਾਨ ਸੁਲਤਾਨਜ਼|ਮੁਲਤਾਨ ਸੁਲਤਾਨ]] ਨੇ 2021 ਪੀ. ਐਸ<ref>{{Cite web |title=PSL organisers in a race against time to get Abu Dhabi leg under way |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/psl-organisers-in-a-race-against-time-to-get-abu-dhabi-leg-under-way-1.1233775 |access-date=2 June 2021 |website=The National}}</ref> ਉਸਨੇ ਛੇ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਲਈ ਦਸ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਸੁਲਤਾਨਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੀਐਸਐਲ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Multan Sultans clinch maiden PSL title |url=http://www.cricbuzz.com/cricket-news/117917/multan-sultans-clinch-maiden-psl-title-vs-peshawar-zalmi |access-date=25 June 2021 |website=Cricbuzz}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਲਈ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਟੈਸਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ZimSqaud">{{Cite web |title=Zimbabwe pick uncapped Muzarabani, Burl for South Africa Test |url=http://www.espncricinfo.com/south-africa-v-zimbabwe-2017/content/story/1129187.html |access-date=11 December 2017 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ 26 ਦਸੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਬਾਕਸਿੰਗ ਡੇਅ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Test">{{Cite web |title=Only Test (D/N), Zimbabwe tour of South Africa (Dec 2017) at Port Elizabeth, Dec 26-29 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122310.html |access-date=26 December 2017 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ZimSqaud2">{{Cite web |title=Uncapped Mavuta and Murray in Zimbabwe ODI squad |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21992007/uncapped-mavuta-murray-zimbabwe-odi-squad |access-date=7 January 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸ ਨੇ 15 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਆਪਣਾ (ਓਡੀਆਈ) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="ODI">{{Cite web |title=1st match (D/N), Bangladesh Tri-Nation Series at Dhaka, Jan 15 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1130737.html |access-date=15 January 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ZimT20I">{{Cite web |title=Formidable Afghanistan eye more T20I success |url=https://www.wisdenindia.com/preview/formidable-afghanistan-eye-t20i-success/291350 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180204121544/https://www.wisdenindia.com/preview/formidable-afghanistan-eye-t20i-success/291350 |archive-date=4 February 2018 |access-date=4 February 2018 |publisher=Wisden India}}</ref> ਉਸਨੇ 5 ਫਰਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੀ 20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref name="T20I">{{Cite web |title=1st T20I (N), Zimbabwe tour of United Arab Emirates at Sharjah, Feb 5 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1134031.html |access-date=5 February 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2018 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ]] (ਆਈ. ਸੀ. ਸੀ.) ਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਉਭਰਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਮੁਜ਼ੱਰਬਾਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name="rising">{{Cite web |title=CWCQ 2018 Report Card: Zimbabwe |url=https://www.icc-cricket.com/news/650011 |access-date=24 March 2018 |website=International Cricket Council}}</ref> ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ ਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Muzarabani quits Zimbabwe for cricket in England |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24390472/blessing-muzarabani-quits-zimbabwe-cricket-england |access-date=16 August 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Blessing Muzarabani puts Zimbabwe career on hold |url=https://www.icc-cricket.com/news/818127 |access-date=16 August 2018 |website=International Cricket Council}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੇ ਕੋਲਪਾਕ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪੱਖ ਨੌਰਥੈਂਪਟਨਸ਼ਾਇਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Zimbabwe quick Blessing Muzarabani signs for Northamptonshire |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24605592/zimbabwe-quick-blessing-muzarabani-signs-northamptonshire |access-date=7 September 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਫਿਰ ਉਹ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। 3 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਤੀਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸੇ ਮੈਚ ਦੇ ਸੁਪਰ ਓਵਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਧੂ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Twitter Reactions: Zimbabwe stun Pakistan in a thrilling Super Over courtesy Blessing Muzarabani |url=https://www.crictracker.com/twitter-reactions-zimbabwe-stun-pakistan-in-a-thrilling-super-over-courtesy-blessing-muzarabani/ |access-date=3 November 2020 |website=CricTracker}}</ref> 13 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ, ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ ਨੇ [[2026 ਪੁਰਸ਼ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਵਿਰੁੱਧ 4/17 ਦਾ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸਪੈਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ਨੇ 23 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸਪੈਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਰਿਚਰਡ ਗਾਰਵਾ ਅਤੇ [[ਸਿਕੰਦਰ ਰਜ਼ਾ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ 100 ਟੀ-20 ਆਈ ਵਿਕਟਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=February 13, 2026 |title=T20 World Cup: Zimbabwe pull off a big upset, beat Australia by 23 runs |url=https://www.khelwire.com/articles/t20-world-cup-zimbabwe-pull-off-a-big-upset-beat-australia-by-23-runs |access-date=February 13, 2026 |website=KhelWire}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=827051}} {{Navboxes}}{{Kolkata Knight Riders squad}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 1xd2lm1guql9slxul7d80ew1ndvwrqg 836317 836316 2026-04-03T11:21:49Z Gurtej Chauhan 27423 836317 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name='''ਬਲੇਸਿੰਗ ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ'''|image=|country=Zimbabwe|full_name=|birth_date={{birth date and age|1996|10|2|df=yes}}|birth_place=[[Murewa]], Zimbabwe<ref name="TCM">{{Cite web|url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1261672/how-blessing-muzarabani-became-zimbabwe-s-great-new-hope |title=How Blessing Muzarabani became Zimbabwe's great new hope | access-date=30 April 2021 | work= The Cricket Monthly}}</ref>|height=6 ft 8 in<ref name="ICC">{{Cite web|url=https://twitter.com/icc/status/976710064961568768?lang=en-GB |title=6 ft 8 and full of energy | access-date=11 February 2022 | work= ICC Official Twitter}}</ref>|batting=Right-handed|bowling=Right-arm [[Fast bowling|fast-medium]]|role=Bowler|international=true|internationalspan={{nowrap|2017–present}}|testdebutdate=26 December|testdebutyear=2017|testdebutagainst=South Africa|testcap=105|lasttestdate=20 October|lasttestyear=2025|lasttestagainst=Afghanistan|odidebutdate=15 January|odidebutyear=2018|odidebutagainst=Bangladesh|odicap=134|lastodidate=31 August|lastodiyear=2025|lastodiagainst=Sri Lanka|odishirt=40|T20Idebutdate=5 February|T20Idebutyear=2018|T20Idebutagainst=Afghanistan|T20Icap=48|lastT20Idate=1 March|lastT20Iyear=2026|lastT20Iagainst=South Africa|T20Ishirt=40|club1=[[Rising Stars cricket team|Rising Stars]]|year1=2017–2018|club2=[[Northamptonshire County Cricket Club|Northamptonshire]]|year2={{nowrap|2019–2020}}|club3=[[Mashonaland Eagles]]|year3=2019–present|club4=[[Multan Sultans]]|year4={{nowrap|2021–2022}}|club5=[[Karachi Kings]]|year5=2024|club6=[[Royal Challengers Bengaluru]]|year6=2025|club7=[[Kolkata Knight Riders]]|year7=2026–present|columns=4|column1=[[Test cricket|Test]]|matches1=18|runs1=288|bat avg1=12.52|100s/50s1=0/0|top score1=47|deliveries1=3,161|wickets1=67|bowl avg1=26.20|fivefor1=3|tenfor1=0|best bowling1=7/58|catches/stumpings1=2/–|column2=[[One Day International|ODI]]|matches2=57|runs2=134|bat avg2=5.15|100s/50s2=0/0|top score2=17[[not out|*]]|deliveries2=2,717|wickets2=70|bowl avg2=33.35|fivefor2=1|tenfor2=0|best bowling2=5/49|catches/stumpings2=14/–|column3=[[Twenty20 International|T20I]]|matches3=88|runs3=50|bat avg3=2.94|100s/50s3=0/0|top score3=9[[not out|*]]|deliveries3=1,852|wickets3=105|bowl avg3=21.24|fivefor3=0|tenfor3=0|best bowling3=4/17|catches/stumpings3=14/–|column4=[[First-class cricket|FC]]|matches4=37|runs4=561|bat avg4=13.04|100s/50s4=0/1|top score4=52[[Not out|*]]|deliveries4=5,418|wickets4=120|bowl avg4=24.84|fivefor4=4|tenfor4=0|best bowling4=7/58|catches/stumpings4=10/–|date=26 February 2026|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/827051.html Cricinfo}} '''ਬਲੇਸਿੰਗ ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ''' (ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1996) ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] ਹੈ।<ref name="Bio">{{Cite web |title=Blessing Muzarabani |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/827051.html |access-date=4 October 2017 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ 4 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ 2017-18 ਲੋਗਾਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰਜ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FC">{{Cite web |title=Logan Cup at Kwekwe, Oct 4-7 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122745.html |access-date=4 October 2017 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਬਲੇਸਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਮੁਰੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਹਰਾਰੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਹਾਈਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਕਾਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਕੋਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਤੇਂਦਾ ਤਾਇਬੂ ਵੱਲ੍ਹੋ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=From Takashinga to Northants: The hunger of Blessing Muzarabani. |url=http://www.cricbuzz.com/cricket-news/104200/from-takashinga-to-northants-the-hunger-of-blessing-muzarabani |access-date=23 September 2018 |website=Cricbuzz}}</ref> == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਸਾਲ 2020 ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2020-21 ਲੋਗਾਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਰੌਕਸ ਵੱਲ੍ਹੋ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Logan Cup first class cricket competition gets underway |url=https://thezimbabwedaily.com/news/523373-logan-cup-first-class-cricket-competition-gets-underway.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209121102/https://thezimbabwedaily.com/news/523373-logan-cup-first-class-cricket-competition-gets-underway.html |archive-date=9 December 2020 |access-date=9 December 2020 |website=The Zimbabwe Daily}}</ref><ref>{{Cite web |title=Logan Cup starts in secure environment |url=https://www.herald.co.zw/logan-cup-starts-in-secure-environment/ |access-date=9 December 2020 |website=The Herald}}</ref> ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ (ਪੀ. ਐਸ. ਐਲ.) ਵਿੱਚ [[ਮੁਲਤਾਨ ਸੁਲਤਾਨਜ਼|ਮੁਲਤਾਨ ਸੁਲਤਾਨ]] ਨੇ 2021 ਪੀ. ਐਸ<ref>{{Cite web |title=PSL organisers in a race against time to get Abu Dhabi leg under way |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/psl-organisers-in-a-race-against-time-to-get-abu-dhabi-leg-under-way-1.1233775 |access-date=2 June 2021 |website=The National}}</ref> ਉਸਨੇ ਛੇ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਲਈ ਦਸ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਸੁਲਤਾਨਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੀਐਸਐਲ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Multan Sultans clinch maiden PSL title |url=http://www.cricbuzz.com/cricket-news/117917/multan-sultans-clinch-maiden-psl-title-vs-peshawar-zalmi |access-date=25 June 2021 |website=Cricbuzz}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਲਈ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਟੈਸਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ZimSqaud">{{Cite web |title=Zimbabwe pick uncapped Muzarabani, Burl for South Africa Test |url=http://www.espncricinfo.com/south-africa-v-zimbabwe-2017/content/story/1129187.html |access-date=11 December 2017 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ 26 ਦਸੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਬਾਕਸਿੰਗ ਡੇਅ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Test">{{Cite web |title=Only Test (D/N), Zimbabwe tour of South Africa (Dec 2017) at Port Elizabeth, Dec 26-29 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122310.html |access-date=26 December 2017 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ZimSqaud2">{{Cite web |title=Uncapped Mavuta and Murray in Zimbabwe ODI squad |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21992007/uncapped-mavuta-murray-zimbabwe-odi-squad |access-date=7 January 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸ ਨੇ 15 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਆਪਣਾ (ਓਡੀਆਈ) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="ODI">{{Cite web |title=1st match (D/N), Bangladesh Tri-Nation Series at Dhaka, Jan 15 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1130737.html |access-date=15 January 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ZimT20I">{{Cite web |title=Formidable Afghanistan eye more T20I success |url=https://www.wisdenindia.com/preview/formidable-afghanistan-eye-t20i-success/291350 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180204121544/https://www.wisdenindia.com/preview/formidable-afghanistan-eye-t20i-success/291350 |archive-date=4 February 2018 |access-date=4 February 2018 |publisher=Wisden India}}</ref> ਉਸਨੇ 5 ਫਰਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੀ 20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref name="T20I">{{Cite web |title=1st T20I (N), Zimbabwe tour of United Arab Emirates at Sharjah, Feb 5 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1134031.html |access-date=5 February 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2018 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ]] (ਆਈ. ਸੀ. ਸੀ.) ਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਉਭਰਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਮੁਜ਼ੱਰਬਾਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name="rising">{{Cite web |title=CWCQ 2018 Report Card: Zimbabwe |url=https://www.icc-cricket.com/news/650011 |access-date=24 March 2018 |website=International Cricket Council}}</ref> ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ ਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Muzarabani quits Zimbabwe for cricket in England |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24390472/blessing-muzarabani-quits-zimbabwe-cricket-england |access-date=16 August 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Blessing Muzarabani puts Zimbabwe career on hold |url=https://www.icc-cricket.com/news/818127 |access-date=16 August 2018 |website=International Cricket Council}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੇ ਕੋਲਪਾਕ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪੱਖ ਨੌਰਥੈਂਪਟਨਸ਼ਾਇਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Zimbabwe quick Blessing Muzarabani signs for Northamptonshire |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24605592/zimbabwe-quick-blessing-muzarabani-signs-northamptonshire |access-date=7 September 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਫਿਰ ਉਹ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। 3 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਤੀਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸੇ ਮੈਚ ਦੇ ਸੁਪਰ ਓਵਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਧੂ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Twitter Reactions: Zimbabwe stun Pakistan in a thrilling Super Over courtesy Blessing Muzarabani |url=https://www.crictracker.com/twitter-reactions-zimbabwe-stun-pakistan-in-a-thrilling-super-over-courtesy-blessing-muzarabani/ |access-date=3 November 2020 |website=CricTracker}}</ref> 13 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ, ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ ਨੇ [[2026 ਪੁਰਸ਼ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਵਿਰੁੱਧ 4/17 ਦਾ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸਪੈਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ਨੇ 23 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸਪੈਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਰਿਚਰਡ ਗਾਰਵਾ ਅਤੇ [[ਸਿਕੰਦਰ ਰਜ਼ਾ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ 100 ਟੀ-20 ਆਈ ਵਿਕਟਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=February 13, 2026 |title=T20 World Cup: Zimbabwe pull off a big upset, beat Australia by 23 runs |url=https://www.khelwire.com/articles/t20-world-cup-zimbabwe-pull-off-a-big-upset-beat-australia-by-23-runs |access-date=February 13, 2026 |website=KhelWire}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=827051}} {{Navboxes}}{{Kolkata Knight Riders squad}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 8o8gyvt28877jsrjzdqh5t849937u80