ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2459 836670 836613 2026-04-10T17:59:53Z Nitesh Gill 8973 /* ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ */ 836670 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | image = Contemporary painting of Guru Tegh Bahadur by Ahsan, ca.1668.jpg | caption = | birth_name = ਤਿਆਗ ਮੱਲ | birth_date = {{Birth date|1621|04|01|df=yes}} | birth_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]]) | death_date = {{Death date and age|1675|11|11|1621|04|01}} | death_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]]) | death_cause = ਸਿਰ ਕਲਮ | period = 1664–1675 | other_names = ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ | known_for = * ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ * ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਦੀ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸ਼ਾਹਦਤ<ref>Gill, Sarjit S., and Charanjit Kaur (2008), "Gurdwara and its politics: Current debate on Sikh identity in Malaysia", SARI: Journal Alam dan Tamadun Melayu, Vol. 26 (2008), pages 243-255, Quote: "Guru Tegh Bahadur died in order to protect the Kashmiri Hindus' religious freedom."</ref> ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ * [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ * [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਦੇ ਬਾਨੀ * ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸ਼ਹਾਦਤ<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Darshan|title=Martyrdom Of Guru Tegh Bahadur|date=2003|publisher=Anamika Publishers & Distributors (P) Limited|location=New Delhi|isbn=9788179750322|page=30, Quote: "Guru Tegh Bahadur ji, the ninth Guru of the Sikhs, became a Martyr for the freedom of conscience and belief."}}</ref><ref>{{cite book|last1=Pechilis|first1=Karen|last2=Raj|first2=Selva J.|title=South Asian Religions: Tradition and Today|date=2013|publisher=Routledge|isbn=9780415448512|page=228|url=https://books.google.com/?id=kaubzRxh-U0C&pg=PA228&dq=guru+tegh+bahadur+freedom+of#v=onepage&q=guru%20tegh%20bahadur%20freedom%20of&f=false|accessdate=17 November 2016}}</ref> | spouse = [[ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ]] | children = [[ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | father = [[ਗੁਰ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] | mother = ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ | predecessor = [[ਗੁਰ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] | successor = [[ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ''' (1 ਅਪਰੈਲ 1621 – 11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਨੌਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1665 ਤੋਂ 1675 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਰਹੇ।<ref>{{cite book|title=Textual Sources for the Study of Sikhism|year=1984|publisher=Manchester University Press|pages=32–33|url=https://books.google.com/books?id=Mj28AAAAIAAJ|author=W. H. McLeod|access-date=14 November 2013|isbn=9780719010637|archive-date=18 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218101303/https://books.google.com/books?id=Mj28AAAAIAAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The Ninth Master Guru Tegh Bahadur (1621–1675)|url=http://www.sikhs.org/guru9.htm|website=sikhs.org|access-date=23 November 2014|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107050930/http://www.sikhs.org/guru9.htm|url-status=live}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ '''ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ''' ਕਹਿ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੱਬੀ ਕੁਚਲੀ ਆਮ ਜਨਤਾ ਹਾਕਮਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1621 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਯੋਧਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ 115 ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਠ ਹੈ। ਉਹ 1664 ਵਿੱਚ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ।<ref>{{Cite book |last=Mann|first=Gurinder Singh|title=The Making of Sikh Scripture|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195130249|pages=9|chapter=Table 1. Towns Associated with the Sikh Gurus}}</ref> ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="cs2013">{{cite book|last=Seiple|first=Chris|title=The Routledge handbook of religion and security|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-0-415-66744-9|location=New York|page=96}}</ref><ref name="bbcgtb">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/teghbahadur.shtml|title=Religions – Sikhism: Guru Tegh Bahadur|publisher=[[BBC]]|access-date=20 October 2016|archive-date=14 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170414075330/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/teghbahadur.shtml|url-status=live}}</ref><ref name="fenech4">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=236–238|access-date=12 June 2017|archive-date=4 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190504190932/https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|url-status=live}};<br />{{cite journal | last=Fenech | first=Louis E. | title=Martyrdom and the Execution of Guru Arjan in Early Sikh Sources | journal=Journal of the American Oriental Society | publisher= American Oriental Society | volume=121 | issue=1 | year=2001 |doi=10.2307/606726 | pages=20–31| jstor=606726 }};<br />{{cite journal | last=Fenech | first=Louis E. | title=Martyrdom and the Sikh Tradition | journal=Journal of the American Oriental Society | publisher=American Oriental Society | volume=117 | issue=4 | year=1997 | doi=10.2307/606445 | pages=623–642| jstor=606445 }};<br />{{cite journal | last=McLeod | first=Hew | title=Sikhs and Muslims in the Punjab | journal=South Asia: Journal of South Asian Studies | publisher=Taylor & Francis | volume=22 | issue=sup001 | year=1999 | issn=0085-6401 | doi=10.1080/00856408708723379 | pages=155–165}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="singharakab">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|page=169|access-date=30 October 2016|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920113541/https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|url-status=live}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 24 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="nesbitt122">{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: a Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ|year=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-874557-0|pages=6, 122–123|access-date=9 March 2017|archive-date=9 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309075522/https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀਆਂ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਟੈਕਸ ਵਸੂਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜੋ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਸਨ, ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite book |last=Torri |first=Michelguglielmo |url=https://www.google.co.in/books/edition/A_History_of_India/L9k5EQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=guru+tegh+bahadur&pg=PA351&printsec=frontcover |title=A History of India Volume 1: From the First Human Settlements to the Mughal Empire |date=2025-02-25 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-83765-144-3 |pages=351 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_Dictionary_of_Sikhism/xajcAwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=tegh+bahadur+execution&pg=PA305&printsec=frontcover|publisher=Bloomsbury Publishing PLC|date=2014-06-11|isbn=978-1-4422-3601-1|language=en|first=Louis E.|last=Fenech|first2=W. H.|last2=McLeod|pages=305|quote=According to Muslim sources he was taken as a brigand. Sikh sources, however, vigorously resist this claim.}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਹਿਲੀ ਅਪ੍ਰੈਲ 1621 (੧੬੨੧) ਈਸਵੀ ਨੂੰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿਖੇ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਤਿਆਗ ਮੱਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਾਈ ਲਾਲ ਚੰਦ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਨਾਲ 1634 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋ 32 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਨੂੰ 5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ ਅਸਥਾਨ ਉਪਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਲੇ। ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ [[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ]] ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ ਤੇ ਮਨ ਨੀਵਾਂ ਤੇ ਮਤ ਉਚੀ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਬੈਠਦੇ ਤਾ ਅੱਖਾਂ ਨੀਵੀਆਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਇਕ ਵਾਰ ਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ ਬੈਠੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਲਾਲ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਖਾਂ ਨੀਵੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅੱਗੋ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਔਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੇਤਰ ਨਹੀ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1664 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵੈਰਾਗੀ ਤੇ ਉਪਰਾਮ ਤਬੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਸੰਨ 1664 ਈ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਗੱਦੀ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ 15 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:- ਬਿਹਾਗੜਾ ਗਉੜੀ,ਆਸਾ ਦੇਵਗੰਧਾਰ ਸੋਰਠਿ ਧਨਾਸਰੀ ਟੋਡੀ ਤਿਲੰਗ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਮਕਲੀ ਮਾਰੂ ਬਸੰਤ ਬਸੰਤ ਹਿਡੋਲ ਸਾਰੰਗ ਜੈਜੈਵੰਤੀ ਆਦਿ ਰਾਗ ਵਿਸੇਸ ਹਨ ਆਪ ਜੀ ਨੈ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੀ ਗੁਰੁ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਦੇ ਹਨ ਜਾਗ ਲੇਹੁ ਰੇ ਮਨਾ ਜਾਗ ਲੇਹੁ ਕਹਾ ਗਾਫਲ ਸੋਇਆ । (ਤਿਲੰਗ ਮ 9)ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਕੀਰਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਾਜ ਮਿਦੰਗ ਦੀ ਬਖਸੀਸ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਤ ਸਰੂਪ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਈ ਕਈ ਘੰਟੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋ ਬਾਅਦ ਆਪ ਪਿੰਡ ਬਕਾਲਾ ਆ ਕੇ ਉਥੇ 20 ਸਾਲ ਭੋਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਹੇਠ ਦਵਾਈ ਆਪ ਜੀ ਸੁੰਦਰ, ਵਿਦਵਾਨ ,ਸੂਰਬੀਰ ,ਸਸਤਰਧਾਰੀ ਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। 1634 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜੌਹਰ ਵਿਖਾਏ। ਬਾਬਾ ਬਕਾਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਕੀਰਤਪੁਰ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਫਿਰ ਕਹਿਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੋ ਜਮੀਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸਹਿਰ ਵਸਾਇਆ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਜਗਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ।। ਅਖੀਰ ਇਕ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਜਿਸ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਘੇਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਿਆ ਸੀ ਆਪਣੀ ਸੁੱਖਣਾ ਦੀਆ 500 ਮੋਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬਾਬੇ ਬਕਾਲੇ ਪੁੱਜਾ ਉਸ ਸਮੇ ਉਥੇ 22 ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆ ਮੰਜੀਆ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸ ਨੂੰ 500 ਮੋਹਰਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਉਸ ਨੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਅੱਗੇ 55 ਮੋਹਰਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆ ਪਰ ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ ਕਾਫੀ ਪੁੱਛ ਗਿੱਛ ਤੋ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਕ ਗੁਰੂ ਭੋਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਉਸ ਭੋਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ 5 ਮੋਹਰਾ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕੀ ਸੁੱਖਣਾ 500 ਦੀ ਸੁੱਖਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੇਵਲ 5 ਮੋਹਰਾ ਭੇਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਗੱਦ ਗੱਦ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਰੋਲਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗਾ 'ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ, ਭਾਵ ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਲੱਭ ਗਿਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਕਸਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਦੁਖੀ ਪੰਡਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਫਰਿਆਦ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਵੇ ਤਾ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਸਨ ਆਖਣ ਲੱਗੇ (ਪਿਤਾ ਜੀ) ਤੁਹਾਡੇ ਤੋ ਵੱਧ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਤਿਲਕ ਜੰਝੂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਗਰੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਚਾਦਨੀ ਚੌਕ ਦੀ ਕੋਤਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਕਸ਼ਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਆਪ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀਦ ਕੀਤਾ ਭਾਈ ਮਤੀਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਸਤੀਦਾਸ ਨੂੰ ਰੂੰ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਭਾਈ ਦਿਆਲੇ ਨੂੰ ਉਬਾਲਦੀ ਦੇਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਸਹੀਦ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਹੀਦੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ । ਜਲਾਦ ਨੇ ਆਪ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਇਸ ਤਰਾ ਆਪ ਨੇ ਸੀਸ ਦੀਆ ਪਰ ਸਿਦਕ ਨਾ ਦੀਆ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਬਲੀਦਾਨ ਨਵੰਬਰ 1675 (੧੬੭੫)ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਥੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਗੰਜ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੇਵਕ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਧੜ ਲੈ ਕੇ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਧੜ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਤੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੀਸ ਲੈ ਕੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਿਆ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸੀਸ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅੱਜਕਲ ਇਨਾ ਸਥਾਨਾਂ ਉਪਰ ਗੁਰੂਘਰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ ਜਿਥੇ ਲੱਖਾਂ ਸਰਧਾਲੂ ਧਰਮ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚਣੀ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੋ ਬਾਅਦ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਇਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਚਿੰਤਾ ਤਾ ਕੀ ਕੀਜੀਐ ਜੋ ਅਨਹੋਨੀ ਹੋਇ।। ਇਹੁ ਮਾਰਗੁ ਸੰਸਾਰ ਕੋ ਨਾਨਕੁ ਥਿਰੁ ਨਹੀ ਕੋਇ।।੫੧ ਸਲੋਕ ਮ : ੯ 1426 ਅੰਗ ਅੰਤ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ ਅਰਥਾਤ ਸਮੂਹ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ ਇਜੱਤ ਅਤੇ ਅਣਖ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ।। === ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਢਾਕਾ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਸਮੇਤ, ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਹ ਗਏ ਅਤੇ ਠਹਿਰੇ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{cite book|last=Singha|first=H.S.|title=The encyclopedia of Sikhism|publisher=Hemkunt Publishers|year=2000|isbn=978-81-7010-301-1|pages=139–40}}</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਖੂਹ ਅਤੇ ਲੰਗਰ (ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰਸੋਈਆਂ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name="ps189">{{cite book|last=Singh|first=Prithi|title=The history of Sikh gurus|publisher=Lotus Press|year=2006|isbn=978-81-8382-075-2|pages=187–89}}</ref><ref name="rp88">{{cite book|last=Pruthi|first=Raj|title=Sikhism and Indian civilization|year=2004|isbn=978-81-7141-879-4|page=88|publisher=Discovery Publishing House }}</ref> ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਮਥੁਰਾ, ਆਗਰਾ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="nsxviii">{{cite book |author=Gobind Singh (Translated by Navtej Sarna) |title=Zafarnama |publisher=Penguin Books |year=2011 |isbn=978-0-670-08556-9 |pages=xviii–xix}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹੋਣਗੇ, ਦਾ ਜਨਮ 1666 ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸਾਮ ਦੇ ਧੁਬਰੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਹੋਮ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਾ ਚੱਕਰਧਵਾਜ ਸਿੰਘਾ (ਸੁਪੰਗਮੰਗ) ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਸੀ।.<ref>{{Cite book |last1=Singh |first1=Dharam |title=Guru Tegh Bahadur: His Life, Travel and Message |last2=Singh |first2=Paramvir |publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting |year=2022 |isbn=9789354095832 |quote=There took place one battle between the opposing forces of Ram Singh and the Ahom king, named Chakradhwaj, but it remained inconclusive. According to Sikh chronicles, the Guru was able to arrange a truce between the opposing forces and opened the way for a negotiated settlement. The Guru succeeded in bringing about a rapprochement between them and thus more bloodshed was avoided. To celebrate the happy conclusion, soldiers of Ram Singh's camp raised a high mound on the bank of the Brahmputra, each soldier contributing five shields of earth. On the top of this mound now stands Thara Sahib or Damdama Sahib ...}}</ref><ref name="ps189" /><ref>{{cite book |last=Kohli |first=Mohindar |title=Guru Tegh Bahadur: testimony of conscience |publisher=Sahitya Akademi |year=1992 |isbn=978-81-7201-234-2 |pages=25–27}}</ref> ਅਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੀ ਰਾਣੀ ਚੰਪਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ 500 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੀ। ਉੱਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਤਲਹਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="bbcgtb" /><ref>{{cite book|last=Singha|first=H.S.|title=The encyclopedia of Sikhism|publisher=Hemkunt Publishers|year=2000|isbn=978-81-7010-301-1|page=21}}</ref> 1672 ਵਿੱਚ, ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਣ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Prithi|title=The history of Sikh gurus|publisher=Lotus Press|year=2006|isbn=978-81-8382-075-2|pages=121–24}}</ref> ==ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ== 6 ਅਕਤੂਬਰ, 1661 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] ਸਾਹਿਬ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ [[ਰਾਮ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ|ਰਾਮ ਰਾਇ]] ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਸੀ। [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕੀਰਤਪੁਰ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉਤੇ ਅਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਨਿਜੀ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ (ਗੁਰਦਾਸ, ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਤੇ ਤਾਰਾ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕ ਵੀ ਸਿੱਖ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਨਾ ਦਿਤਾ। ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਕੇ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਦੀ ਮਦਦ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਅਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਏਨਾ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਨਿਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਂ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਅਖ਼ੀਰ, 4 ਮਾਰਚ,1665 ਵਿਚ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲ ਹੀ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਬੜਾ ਆਜਿਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸੰਮਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਪਰਸ ਰਾਮ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਾਈ। ਪਰਸ ਰਾਮ, 18 ਮਾਰਚ, 1664 ਦੇ ਦਿਨ ਕੀਰਤਪੁਰ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿਤਾ। ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਜੀ, ਪਰਸ ਰਾਮ ਦੇ ਲਿਆਂਦੇ ਰਥ ਉਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵਲ ਨੂੰ ਚਲ ਪਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਦਾਦੀ ਬਸੀ, [[ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ]], ਦੀਵਾਨ ਦਰਗਹ ਮੱਲ, ਭਾਈ ਦਰੀਆ ਪਰਮਾਰ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਰਾਮ (ਮਗਰੋਂ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]]) ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ। ਪੰਜੋਖੜਾ, [[ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ]] ਅਤੇ [[ਪਾਣੀਪਤ]] 'ਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ, 20 ਮਾਰਚ, 1664 ਦੇ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਪੁੱਜੇ। ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਬੰਗਲੇ (ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਚ ਠਹਿਰੇ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੱਖਣ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਬੰਗਲੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਕੰਵਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਮੁੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਦਿਲਵਾਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿਚ ਭਾਈ ਕਲਿਆਣਾ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਬੰਗਲੇ ਵਿਚ ਠਹਿਰੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ, 22 ਮਾਰਚ, 1664 ਨੂੰ, ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਬੰਗਲੇ 'ਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਕੁ ਦਿਨ ਉਥੇ ਠਹਿਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ। ਇਹ ਦੋ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੁਰਨ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ''ਮੈਨੂੰ ਇਲਹਾਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਬੁਲਾਵਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੁਸੀ ਸੰਭਾਲਣੀ ਹੈ।'' ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ “ਜੋ ਭਾਵੈ ਕਰਤਾਰ” ਆਖ ਕੇ ਅਲਵਿਦਾ ਬੁਲਾ ਕੇ ਬਕਾਲਾ ਵਲ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ। ==ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਪਰ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣਾ== ਗੁਰੂ ਹਰਕਿੑਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮੇਂ ਆਖਰੀ ਸ਼ਬਦ "ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ" ਕਹੇ ਸਨ। ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਅਗਲਾ ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਵਪਾਰੀ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਦਾ ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਡੁੱਬਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ 500 ਮੋਹਰਾਂ ਭੇਟ ਕਰੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚਿਆਂ ਤਾਂ ਉਸਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਗੇ 2-2 ਮੋਹਰਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਦੋਂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਕੀ ਮੋਹਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ 'ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ'ਗੁਰੂ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧੀਰ ਮੱਲ ਅਤੇ ਪਿੑਥੀ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ।( ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਤੋਂ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਦਾਸ ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਹਜੂਰੀ ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਨਾਨਕਮਤਾ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵੱਲੋਂ ਸੋਧ ਕੇ ਹੁਣ ਇਸ ਜਗਹਾ ਤੇ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ==ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮ== ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ (ਥੜਾ ਸਾਹਿਬ) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਪੑਚਾਰ ਲਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਿੱਚ ਘੁੱਕੇ ਵਾਲੀ ਗਏ ਜਿਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਹੁਤ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ' ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤੋਂ ਮਾਲਵਾ ਪਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਮੋੜ ਮੰਡੀ, ਮਹਿਸਰਖਾਨਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗਏ। ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਭੀਮ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਣੀ ਜਲਾਲ ਦੇਵੀ ਤੋਂ 500 ਰੁ: ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਮਾਖੋਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਨਗਰ 16 ਜੂਨ 1665 ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਕਿ ਅਜੋਕਾ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਬਣ ਗਿਆ। ==ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਆਦ== [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਆਦ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨਾ ਸੁਣੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ। 25 ਮਈ, 1675 ਦੇ ਦਿਨ 16 ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਇਕ ਜੱਥਾ ਵੀ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਆਇਆ। ਉਹ ਇਕ ਮੋਹਤਬਰ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਭਾਈ ਕਿਰਪਾ ਰਾਮ ਦੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਭਾਈ ਕਿਰਪਾ ਰਾਮ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਨ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਆਏ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਆ ਫ਼ਰਿਆਦੀ ਹੋਏ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਸਿਆ ਕਿ ਅਸੀ ਕੇਦਾਰ ਨਾਥ, ਬਦਰੀ ਨਾਥ, [[ਪੁਰੀ]], ਦੁਆਰਕਾ, ਕਾਂਚੀ, ਮਥਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋ ਆਏ ਹਾਂ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਬਾਂਹ ਨਹੀਂ ਫੜੀ। ਅਸੀ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗਵਰਨਰ ਇਫ਼ਤਿਖ਼ਾਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੈਂਕੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹਿੰਦੂ-ਰਾਜਪੂਤ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਤਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣੀ ਬੇਬਸੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਬਹੁੜੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਆਖ਼ਰੀ ਆਸ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਰ ਹੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਮੋਝੂਣਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ, ”ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ। ਜਾਉ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਖ ਦਿਉ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।” ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਵਿਚ ਜਾਨ ਆਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਰਦ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ “ਜੋ ਸਰਣਿ ਆਵੈ ਤਿਸੁ ਕੰਠਿ ਲਾਵੈ” ਮਹਾਂਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਦਰ ਤੋਂ ਮਾਯੂਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ੁਰਮਾਉਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਅਜੇ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਡੁੱਬਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪੂਰੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਨਾਟਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਤਾਣੇ ਬਾਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਝੋਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਦੇ ਬਲੀਦਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰ ਕੇ ਬਲਦੇ ਹੋਏ ਭਾਂਬੜਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਆਪ ਆਪਣਾ ਬਲੀਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਮੂੰਹੋਂ ਏਨੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬਾਲਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਔਖੀ ਤੋਂ ਔਖੀ ਘੜੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾਓ ਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿਓ ਕਿ ਜਾਹ! ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਲੈ। ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ। ==ਕੁਰਬਾਨੀ== 1665 ਵਿਚ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅਪ੍ਰੈਲ 1665 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ, ਧਮਤਾਨ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੀਂਦ, ਹਰਿਆਣਾ) ਪੁੱਜੇ। ਧਮਤਾਨ ਵਿਚ ਭਾਈ ਦੱਗੋ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਮਸੰਦ ਸੀ। ਭਾਈ ਦੱਗੋ ਦਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਰਸੂਖ਼ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 1665 ਤਕ ਧਮਤਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵਾਸੀ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉਥੇ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੱਖ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਧਮਤਾਨ ਰਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ। 28 ਅਕਤੂਬਰ, 1665 ਤਕ ਆਪ ਏਥੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਵਾਰਿਸ ਥਾਪ ਕੇ ਆਪ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ [[ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ]] ਜੀ, [[ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ]] ਜੀ, [[ਭਾਈ ਜੈਤਾ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ]] ਜੀ ਆਦਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਚੱਲ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਧੁੱਤ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੇ ਉਲਟ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਰਮ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਨਾ ਹੀ ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝੋ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ! ਤੇਰੇ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਸੀਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਨਿੱਤਰੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜੀ ਬੈਠਾ ਹੈਂ ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਪਕੜ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਲਾਮ ਨਾ ਕਬੂਲਣ ਦੇ ਅਟੱਲ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੰਬ ਉੱਠਿਆ। ਕੁਰਬਾਨੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਹਿੱਲ ਗਈਆਂ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਹਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ-ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉਬਲਦੀ ਦੇਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੂੰ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਹੋਣੀ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਝੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਡੋਲੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਦਕ ਹੋਰ ਵੀ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਮਿਤੀ 11 ਨਵੰਬਰ, 1675 ਈ: ਨੂੰ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਫ਼ਤਵਾ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਜੱਲਾਦ ਜਲਾਲਦੀਨ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੀਸ ਧੜ ਨਾਲੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੀਅ ਨਾ ਉਚਾਰੀ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਬਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ‘ਬਚਿਤਰ ਨਾਟਕ’ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: <poem> ਤਿਲਕ ਜੰਞੂ ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭ ਤਾਕਾ॥ ਕੀਨੋ ਬਡੋ ਕਲੂ ਮਹਿ ਸਾਕਾ॥ ਸਾਧਨ ਹੇਤਿ ਇਤੀ ਜਿਨਿ ਕਰੀ॥ ਸੀਸੁ ਦੀਯਾ ਪਰੁ ਸੀ ਨ ਉਚਰੀ॥ ਧਰਮ ਹੇਤ ਸਾਕਾ ਜਿਨਿ ਕੀਆ॥ ਸੀਸੁ ਦੀਆ ਪਰੁ ਸਿਰਰੁ ਨ ਦੀਆ॥ (ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ) </poem> ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਦਿਲ ਕੰਬ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ। ਜੱਲਾਦ ਦਾ ਦਿਲ ਦਹਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਟਕਾਏ ਜਾਣ ਪਰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੀ ਹਨੇਰੀ ਝੁੱਲੀ ਕਿ ਸਭ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਭੱਜ ਉੱਠੇ। ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਖ ਬਚਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਲੈ ਕੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੀਸ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਰੰਘਰੇਟਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬੇਟਾ’ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਧੜ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅਗਨ-ਭੇਂਟ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ। == ਸ਼ਹੀਦੀ == ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਹੁਕਮ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਹ ਦੇ ਚਾਰ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਲਟਕਾ ਦਿਤੇ ਜਾਣ ਪਰ ਹਨੇਰਾ ਪੈ ਚੁੱਕਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਅਮਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ | ਉਧਰ [[ਭਾਈ ਜੈਤਾ]], ਭਾਈ ਨਾਨੂ ਰਾਮ, ਭਾਈ ਤੁਲਸੀ ਤੇ ਭਾਈ ਊਦਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੀਸ ਚੁਕ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਤਰਕੀਬ ਘੜੀ। ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਅਪਣੀ ਟੋਕਰੀ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁਕ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੀਸ ਚੁਕ ਲਿਆਇਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ([[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਸਹੁਰਾ) ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਰਾਏ ਵਣਜਾਰਾ ਨੇ, ਅਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਭਾਈ ਨਿਗਾਹੀਆ, ਹੇਮਾ ਤੇ ਹਾੜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਧੜ ਚੁਕ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਅੰਦਰ (ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ) ਹੀ ਧੜ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੀਸ ਅਤੇ ਧੜ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਬਾਰੇ ਭੱਟ ਵਹੀ 'ਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਲਖੀਆ ਬੇਟਾ ਗੋਧੂ ਕਾ, ਨਗਾਹੀਆ-ਹੇਮਾ-ਹਾੜੀ ਬੇਟੇ ਲਖੀਏ ਕੇ, ਜਾਦੋ ਬੰਸੀਏ, ਬੜਤੀਏ ਕਨਾਉਾਤ, ਨਾਇਕ ਧੂੰਮਾ ਬੇਟਾ ਕਾਨ੍ਹੇ ਕਾ, ਤੂੰਮਰ ਬਿੰਜਲਉਾਤ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਮਹਲ ਨਾਂਵਾਂ ਕੀ ਲਾਸ਼ ਉਠਾਏ ਲਾਏ, ਸਾਲ ਸਤਰਾਂ ਸੈ ਬੱਤੀਸ, ਮੰਗਹਰ ਸੁਦੀ ਛੱਟ, ਗੁਰੂਵਾਰ ਕੇ ਦਿਹੁੰ। ਦਾਗ਼ ਕੀਆ ਰਸੀਨਾ ਗਾਮ ਮੇਂ ਆਧ ਘਰੀ ਰੈਨ ਰਹੀ। (ਭੱਟ ਵਹੀ ਜਾਦੋਬੰਸੀਆਂ ਕੀ, ਖਾਤਾ ਬੜਤੀਏ ਕਨਾਉਾਤੋਂ ਕਾ)। ਉਦੋਂ ਰਾਇਸੀਨਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਰਾਏ ਵਣਜਾਰਾ ਦੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ, ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਰਾਏ ਦੀ ਸੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ, 1913 ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਜਬਰੀ ਐਕੁਆਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ, 14 ਜਨਵਰੀ, 1914 ਨੂੰ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਕੰਧ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੁਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਮੋਰਚਾ ਲਾਉਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ‘[[ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ]]’ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਫ਼ੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: <poem> ਠੀਕਰ ਫੋਰਿ ਦਿਲੀਸ ਸਿਰਿ, ਪ੍ਰਭ ਪੁਰਿ ਕਿਯਾ ਪਯਾਨ॥ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਆ, ਕਰੀ ਨ ਕਿਨਹੂੰ ਆਨਿ॥ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਕੇ ਚਲਤ, ਭਯੋ ਜਗਤ ਕੋ ਸੋਕ॥ ਹੈ ਹੈ ਹੈ ਸਭ ਜਗ ਭਯੋ, ਜੈ ਜੈ ਜੈ ਸੁਰ ਲੋਕਿ॥ (ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ) </poem> ਵਿਸ਼ਵ-ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੁਰਬਾਨੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਖ਼ਾਤਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਗੌਰਵਮਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਹੀ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਹੱਕ, ਸੱਚ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਲਈ ਮਰ-ਮਿਟਣ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ, ਨਿਤਾਣਿਆਂ, ਨਿਓਟਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਫੂਕੀ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਲਈ ਬਲਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ ਬਣੀ। ਅੱਜ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਫਿਰ ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੱਟੜਤਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਿੰਸਾਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੀ ਕਿਰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਇਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਣਾਏ ਧਰਮ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੇ ਧਰਮ ਅਰਥਾਤ ਮਾਨਵਤਾ, ਅਹਿੰਸਾ, ਦਇਆ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਪਰ ਕਦਮ ਧਰੀਏ।ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ਼ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੰਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ 1706 ਵਿਚ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ(ਸਾਬੋ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ) ਵਿਖੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 59 ਪਦੇ(15 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ) ਅਤੇ 57 ਸਲੋਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਰਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਰਚਿਤ ਪਦਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ- *ਗਉੜੀ = 9 *ਆਸਾ = 1 *ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ = 3 *ਬਿਹਾਗੜਾ = 1 *ਸੋਰਠਿ = 12 *ਧਨਾਸਰੀ = 4 *ਜੈਤਸਰੀ = 3 *ਟੋਡੀ = 1 *ਤਿਲੰਗ = 3 *ਬਿਲਾਵਲ = 3 *ਰਾਮਕਲੀ = 3 *ਮਾਰੂ = 3 *ਬਸੰਤੁ = 5 *ਸਾਰੰਗ = 4 *ਜੈਜਾਵੰਤੀ = 4<ref>ਤਾਰਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 2011, ਪੰਨਾ-31</ref> == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:Guru_Tegh_Bahadur,_fresco_from_Qila_Mubarak.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guru_Tegh_Bahadur,_fresco_from_Qila_Mubarak.jpg|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ, ਕਿਲਾ ਮੁਬਾਰਕ ਤੋਂ ਫਰੈਸਕੋ। File:Portrait_of_Guru_Tegh_Bahadur_in_the_Pahari_style.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Portrait_of_Guru_Tegh_Bahadur_in_the_Pahari_style.jpg|ਪਹਾੜੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ। File:Guru_Tegh_Bahadur,_the_Ninth_Sikh_Guru.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guru_Tegh_Bahadur,_the_Ninth_Sikh_Guru.jpg|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:A_19th_century_painting_depicting_Guru_Tegh_Bahadur.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_19th_century_painting_depicting_Guru_Tegh_Bahadur.jpg|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Guru_Tegh_Bahadur,_Pahari_painting.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guru_Tegh_Bahadur,_Pahari_painting.png|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ, ਪਹਾੜੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ। File:Guru_Tegh_Bahadur_painting_from_the_family_workshop_of_Nainsukh_of_Guler.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guru_Tegh_Bahadur_painting_from_the_family_workshop_of_Nainsukh_of_Guler.jpg|ਗੁਲੇਰ ਦੇ ਨੈਨਸੁੱਖ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Portrait_of_Guru_Tegh_Bahadur.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Portrait_of_Guru_Tegh_Bahadur.jpg|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਚੌਥਾਈ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ। </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] 9e9xx2nyd3ne9z8un6hy1xq46gwvczt 836671 836670 2026-04-10T18:02:12Z Nitesh Gill 8973 /* ਜ਼ਿੰਦਗੀ */ 836671 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | image = Contemporary painting of Guru Tegh Bahadur by Ahsan, ca.1668.jpg | caption = | birth_name = ਤਿਆਗ ਮੱਲ | birth_date = {{Birth date|1621|04|01|df=yes}} | birth_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]]) | death_date = {{Death date and age|1675|11|11|1621|04|01}} | death_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]]) | death_cause = ਸਿਰ ਕਲਮ | period = 1664–1675 | other_names = ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ | known_for = * ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ * ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਦੀ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸ਼ਾਹਦਤ<ref>Gill, Sarjit S., and Charanjit Kaur (2008), "Gurdwara and its politics: Current debate on Sikh identity in Malaysia", SARI: Journal Alam dan Tamadun Melayu, Vol. 26 (2008), pages 243-255, Quote: "Guru Tegh Bahadur died in order to protect the Kashmiri Hindus' religious freedom."</ref> ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ * [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ * [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਦੇ ਬਾਨੀ * ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸ਼ਹਾਦਤ<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Darshan|title=Martyrdom Of Guru Tegh Bahadur|date=2003|publisher=Anamika Publishers & Distributors (P) Limited|location=New Delhi|isbn=9788179750322|page=30, Quote: "Guru Tegh Bahadur ji, the ninth Guru of the Sikhs, became a Martyr for the freedom of conscience and belief."}}</ref><ref>{{cite book|last1=Pechilis|first1=Karen|last2=Raj|first2=Selva J.|title=South Asian Religions: Tradition and Today|date=2013|publisher=Routledge|isbn=9780415448512|page=228|url=https://books.google.com/?id=kaubzRxh-U0C&pg=PA228&dq=guru+tegh+bahadur+freedom+of#v=onepage&q=guru%20tegh%20bahadur%20freedom%20of&f=false|accessdate=17 November 2016}}</ref> | spouse = [[ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ]] | children = [[ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | father = [[ਗੁਰ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] | mother = ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ | predecessor = [[ਗੁਰ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] | successor = [[ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ''' (1 ਅਪਰੈਲ 1621 – 11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਨੌਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1665 ਤੋਂ 1675 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਰਹੇ।<ref>{{cite book|title=Textual Sources for the Study of Sikhism|year=1984|publisher=Manchester University Press|pages=32–33|url=https://books.google.com/books?id=Mj28AAAAIAAJ|author=W. H. McLeod|access-date=14 November 2013|isbn=9780719010637|archive-date=18 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218101303/https://books.google.com/books?id=Mj28AAAAIAAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The Ninth Master Guru Tegh Bahadur (1621–1675)|url=http://www.sikhs.org/guru9.htm|website=sikhs.org|access-date=23 November 2014|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107050930/http://www.sikhs.org/guru9.htm|url-status=live}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ '''ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ''' ਕਹਿ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੱਬੀ ਕੁਚਲੀ ਆਮ ਜਨਤਾ ਹਾਕਮਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1621 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਯੋਧਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ 115 ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਠ ਹੈ। ਉਹ 1664 ਵਿੱਚ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ।<ref>{{Cite book |last=Mann|first=Gurinder Singh|title=The Making of Sikh Scripture|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195130249|pages=9|chapter=Table 1. Towns Associated with the Sikh Gurus}}</ref> ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="cs2013">{{cite book|last=Seiple|first=Chris|title=The Routledge handbook of religion and security|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-0-415-66744-9|location=New York|page=96}}</ref><ref name="bbcgtb">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/teghbahadur.shtml|title=Religions – Sikhism: Guru Tegh Bahadur|publisher=[[BBC]]|access-date=20 October 2016|archive-date=14 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170414075330/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/teghbahadur.shtml|url-status=live}}</ref><ref name="fenech4">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=236–238|access-date=12 June 2017|archive-date=4 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190504190932/https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|url-status=live}};<br />{{cite journal | last=Fenech | first=Louis E. | title=Martyrdom and the Execution of Guru Arjan in Early Sikh Sources | journal=Journal of the American Oriental Society | publisher= American Oriental Society | volume=121 | issue=1 | year=2001 |doi=10.2307/606726 | pages=20–31| jstor=606726 }};<br />{{cite journal | last=Fenech | first=Louis E. | title=Martyrdom and the Sikh Tradition | journal=Journal of the American Oriental Society | publisher=American Oriental Society | volume=117 | issue=4 | year=1997 | doi=10.2307/606445 | pages=623–642| jstor=606445 }};<br />{{cite journal | last=McLeod | first=Hew | title=Sikhs and Muslims in the Punjab | journal=South Asia: Journal of South Asian Studies | publisher=Taylor & Francis | volume=22 | issue=sup001 | year=1999 | issn=0085-6401 | doi=10.1080/00856408708723379 | pages=155–165}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="singharakab">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|page=169|access-date=30 October 2016|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920113541/https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|url-status=live}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 24 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="nesbitt122">{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: a Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ|year=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-874557-0|pages=6, 122–123|access-date=9 March 2017|archive-date=9 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309075522/https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀਆਂ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਟੈਕਸ ਵਸੂਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜੋ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਸਨ, ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite book |last=Torri |first=Michelguglielmo |url=https://www.google.co.in/books/edition/A_History_of_India/L9k5EQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=guru+tegh+bahadur&pg=PA351&printsec=frontcover |title=A History of India Volume 1: From the First Human Settlements to the Mughal Empire |date=2025-02-25 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-83765-144-3 |pages=351 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://www.google.co.in/books/edition/Historical_Dictionary_of_Sikhism/xajcAwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=tegh+bahadur+execution&pg=PA305&printsec=frontcover|publisher=Bloomsbury Publishing PLC|date=2014-06-11|isbn=978-1-4422-3601-1|language=en|first=Louis E.|last=Fenech|first2=W. H.|last2=McLeod|pages=305|quote=According to Muslim sources he was taken as a brigand. Sikh sources, however, vigorously resist this claim.}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ === ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1621 ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਛੇਵੇਂ [[ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਮ ਤਿਆਗ ਮੱਲ ਸੀ। 1635 ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਧਨੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 9 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ, ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲਖਨੋਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਾਲਚੰਦ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਾਈ ਲਾਲ ਚੰਦ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਨਾਲ 1634 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋ 32 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਨੂੰ 5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ ਅਸਥਾਨ ਉਪਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਲੇ। ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ [[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ]] ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ ਤੇ ਮਨ ਨੀਵਾਂ ਤੇ ਮਤ ਉਚੀ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਬੈਠਦੇ ਤਾ ਅੱਖਾਂ ਨੀਵੀਆਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਇਕ ਵਾਰ ਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ ਬੈਠੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਲਾਲ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਖਾਂ ਨੀਵੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅੱਗੋ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਔਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੇਤਰ ਨਹੀ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1664 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵੈਰਾਗੀ ਤੇ ਉਪਰਾਮ ਤਬੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਸੰਨ 1664 ਈ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਗੱਦੀ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ 15 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:- ਬਿਹਾਗੜਾ ਗਉੜੀ,ਆਸਾ ਦੇਵਗੰਧਾਰ ਸੋਰਠਿ ਧਨਾਸਰੀ ਟੋਡੀ ਤਿਲੰਗ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਮਕਲੀ ਮਾਰੂ ਬਸੰਤ ਬਸੰਤ ਹਿਡੋਲ ਸਾਰੰਗ ਜੈਜੈਵੰਤੀ ਆਦਿ ਰਾਗ ਵਿਸੇਸ ਹਨ ਆਪ ਜੀ ਨੈ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੀ ਗੁਰੁ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਦੇ ਹਨ ਜਾਗ ਲੇਹੁ ਰੇ ਮਨਾ ਜਾਗ ਲੇਹੁ ਕਹਾ ਗਾਫਲ ਸੋਇਆ । (ਤਿਲੰਗ ਮ 9)ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਕੀਰਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਾਜ ਮਿਦੰਗ ਦੀ ਬਖਸੀਸ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਤ ਸਰੂਪ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਈ ਕਈ ਘੰਟੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋ ਬਾਅਦ ਆਪ ਪਿੰਡ ਬਕਾਲਾ ਆ ਕੇ ਉਥੇ 20 ਸਾਲ ਭੋਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਹੇਠ ਦਵਾਈ ਆਪ ਜੀ ਸੁੰਦਰ, ਵਿਦਵਾਨ ,ਸੂਰਬੀਰ ,ਸਸਤਰਧਾਰੀ ਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। 1634 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜੌਹਰ ਵਿਖਾਏ। ਬਾਬਾ ਬਕਾਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਕੀਰਤਪੁਰ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਫਿਰ ਕਹਿਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੋ ਜਮੀਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸਹਿਰ ਵਸਾਇਆ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਜਗਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ।। ਅਖੀਰ ਇਕ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਜਿਸ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਘੇਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਿਆ ਸੀ ਆਪਣੀ ਸੁੱਖਣਾ ਦੀਆ 500 ਮੋਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬਾਬੇ ਬਕਾਲੇ ਪੁੱਜਾ ਉਸ ਸਮੇ ਉਥੇ 22 ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆ ਮੰਜੀਆ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸ ਨੂੰ 500 ਮੋਹਰਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਉਸ ਨੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਅੱਗੇ 55 ਮੋਹਰਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆ ਪਰ ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ ਕਾਫੀ ਪੁੱਛ ਗਿੱਛ ਤੋ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਕ ਗੁਰੂ ਭੋਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਉਸ ਭੋਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ 5 ਮੋਹਰਾ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕੀ ਸੁੱਖਣਾ 500 ਦੀ ਸੁੱਖਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੇਵਲ 5 ਮੋਹਰਾ ਭੇਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਗੱਦ ਗੱਦ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਰੋਲਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗਾ 'ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ, ਭਾਵ ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਲੱਭ ਗਿਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਕਸਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਦੁਖੀ ਪੰਡਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਫਰਿਆਦ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਵੇ ਤਾ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਸਨ ਆਖਣ ਲੱਗੇ (ਪਿਤਾ ਜੀ) ਤੁਹਾਡੇ ਤੋ ਵੱਧ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਤਿਲਕ ਜੰਝੂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਗਰੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਚਾਦਨੀ ਚੌਕ ਦੀ ਕੋਤਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਕਸ਼ਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਆਪ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀਦ ਕੀਤਾ ਭਾਈ ਮਤੀਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਸਤੀਦਾਸ ਨੂੰ ਰੂੰ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਭਾਈ ਦਿਆਲੇ ਨੂੰ ਉਬਾਲਦੀ ਦੇਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਸਹੀਦ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਹੀਦੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ । ਜਲਾਦ ਨੇ ਆਪ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਇਸ ਤਰਾ ਆਪ ਨੇ ਸੀਸ ਦੀਆ ਪਰ ਸਿਦਕ ਨਾ ਦੀਆ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਬਲੀਦਾਨ ਨਵੰਬਰ 1675 (੧੬੭੫)ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਥੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਗੰਜ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੇਵਕ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਧੜ ਲੈ ਕੇ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਧੜ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਤੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੀਸ ਲੈ ਕੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਿਆ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸੀਸ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅੱਜਕਲ ਇਨਾ ਸਥਾਨਾਂ ਉਪਰ ਗੁਰੂਘਰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ ਜਿਥੇ ਲੱਖਾਂ ਸਰਧਾਲੂ ਧਰਮ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚਣੀ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੋ ਬਾਅਦ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਇਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਚਿੰਤਾ ਤਾ ਕੀ ਕੀਜੀਐ ਜੋ ਅਨਹੋਨੀ ਹੋਇ।। ਇਹੁ ਮਾਰਗੁ ਸੰਸਾਰ ਕੋ ਨਾਨਕੁ ਥਿਰੁ ਨਹੀ ਕੋਇ।।੫੧ ਸਲੋਕ ਮ : ੯ 1426 ਅੰਗ ਅੰਤ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ ਅਰਥਾਤ ਸਮੂਹ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ ਇਜੱਤ ਅਤੇ ਅਣਖ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ।। === ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਢਾਕਾ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਸਮੇਤ, ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਹ ਗਏ ਅਤੇ ਠਹਿਰੇ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{cite book|last=Singha|first=H.S.|title=The encyclopedia of Sikhism|publisher=Hemkunt Publishers|year=2000|isbn=978-81-7010-301-1|pages=139–40}}</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਖੂਹ ਅਤੇ ਲੰਗਰ (ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰਸੋਈਆਂ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name="ps189">{{cite book|last=Singh|first=Prithi|title=The history of Sikh gurus|publisher=Lotus Press|year=2006|isbn=978-81-8382-075-2|pages=187–89}}</ref><ref name="rp88">{{cite book|last=Pruthi|first=Raj|title=Sikhism and Indian civilization|year=2004|isbn=978-81-7141-879-4|page=88|publisher=Discovery Publishing House }}</ref> ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਮਥੁਰਾ, ਆਗਰਾ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="nsxviii">{{cite book |author=Gobind Singh (Translated by Navtej Sarna) |title=Zafarnama |publisher=Penguin Books |year=2011 |isbn=978-0-670-08556-9 |pages=xviii–xix}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹੋਣਗੇ, ਦਾ ਜਨਮ 1666 ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸਾਮ ਦੇ ਧੁਬਰੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਹੋਮ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਾ ਚੱਕਰਧਵਾਜ ਸਿੰਘਾ (ਸੁਪੰਗਮੰਗ) ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਸੀ।.<ref>{{Cite book |last1=Singh |first1=Dharam |title=Guru Tegh Bahadur: His Life, Travel and Message |last2=Singh |first2=Paramvir |publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting |year=2022 |isbn=9789354095832 |quote=There took place one battle between the opposing forces of Ram Singh and the Ahom king, named Chakradhwaj, but it remained inconclusive. According to Sikh chronicles, the Guru was able to arrange a truce between the opposing forces and opened the way for a negotiated settlement. The Guru succeeded in bringing about a rapprochement between them and thus more bloodshed was avoided. To celebrate the happy conclusion, soldiers of Ram Singh's camp raised a high mound on the bank of the Brahmputra, each soldier contributing five shields of earth. On the top of this mound now stands Thara Sahib or Damdama Sahib ...}}</ref><ref name="ps189" /><ref>{{cite book |last=Kohli |first=Mohindar |title=Guru Tegh Bahadur: testimony of conscience |publisher=Sahitya Akademi |year=1992 |isbn=978-81-7201-234-2 |pages=25–27}}</ref> ਅਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੀ ਰਾਣੀ ਚੰਪਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ 500 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੀ। ਉੱਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਤਲਹਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="bbcgtb" /><ref>{{cite book|last=Singha|first=H.S.|title=The encyclopedia of Sikhism|publisher=Hemkunt Publishers|year=2000|isbn=978-81-7010-301-1|page=21}}</ref> 1672 ਵਿੱਚ, ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਣ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Prithi|title=The history of Sikh gurus|publisher=Lotus Press|year=2006|isbn=978-81-8382-075-2|pages=121–24}}</ref> ==ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ== 6 ਅਕਤੂਬਰ, 1661 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] ਸਾਹਿਬ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ [[ਰਾਮ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ|ਰਾਮ ਰਾਇ]] ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਸੀ। [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕੀਰਤਪੁਰ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉਤੇ ਅਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਨਿਜੀ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ (ਗੁਰਦਾਸ, ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਤੇ ਤਾਰਾ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕ ਵੀ ਸਿੱਖ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਨਾ ਦਿਤਾ। ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਕੇ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਦੀ ਮਦਦ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਅਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਏਨਾ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਨਿਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਂ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਅਖ਼ੀਰ, 4 ਮਾਰਚ,1665 ਵਿਚ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲ ਹੀ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਬੜਾ ਆਜਿਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸੰਮਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਪਰਸ ਰਾਮ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਾਈ। ਪਰਸ ਰਾਮ, 18 ਮਾਰਚ, 1664 ਦੇ ਦਿਨ ਕੀਰਤਪੁਰ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿਤਾ। ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਜੀ, ਪਰਸ ਰਾਮ ਦੇ ਲਿਆਂਦੇ ਰਥ ਉਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵਲ ਨੂੰ ਚਲ ਪਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਦਾਦੀ ਬਸੀ, [[ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ]], ਦੀਵਾਨ ਦਰਗਹ ਮੱਲ, ਭਾਈ ਦਰੀਆ ਪਰਮਾਰ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਰਾਮ (ਮਗਰੋਂ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]]) ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ। ਪੰਜੋਖੜਾ, [[ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ]] ਅਤੇ [[ਪਾਣੀਪਤ]] 'ਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ, 20 ਮਾਰਚ, 1664 ਦੇ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਪੁੱਜੇ। ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਬੰਗਲੇ (ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਚ ਠਹਿਰੇ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੱਖਣ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਬੰਗਲੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਕੰਵਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਮੁੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਦਿਲਵਾਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿਚ ਭਾਈ ਕਲਿਆਣਾ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਬੰਗਲੇ ਵਿਚ ਠਹਿਰੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ, 22 ਮਾਰਚ, 1664 ਨੂੰ, ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਬੰਗਲੇ 'ਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਕੁ ਦਿਨ ਉਥੇ ਠਹਿਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ। ਇਹ ਦੋ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੁਰਨ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ''ਮੈਨੂੰ ਇਲਹਾਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਬੁਲਾਵਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੁਸੀ ਸੰਭਾਲਣੀ ਹੈ।'' ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ “ਜੋ ਭਾਵੈ ਕਰਤਾਰ” ਆਖ ਕੇ ਅਲਵਿਦਾ ਬੁਲਾ ਕੇ ਬਕਾਲਾ ਵਲ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ। ==ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਪਰ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣਾ== ਗੁਰੂ ਹਰਕਿੑਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮੇਂ ਆਖਰੀ ਸ਼ਬਦ "ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ" ਕਹੇ ਸਨ। ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਅਗਲਾ ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਵਪਾਰੀ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਦਾ ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਡੁੱਬਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ 500 ਮੋਹਰਾਂ ਭੇਟ ਕਰੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚਿਆਂ ਤਾਂ ਉਸਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਗੇ 2-2 ਮੋਹਰਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਦੋਂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਕੀ ਮੋਹਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ 'ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ'ਗੁਰੂ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧੀਰ ਮੱਲ ਅਤੇ ਪਿੑਥੀ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ।( ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਤੋਂ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਦਾਸ ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਹਜੂਰੀ ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਨਾਨਕਮਤਾ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵੱਲੋਂ ਸੋਧ ਕੇ ਹੁਣ ਇਸ ਜਗਹਾ ਤੇ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ==ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮ== ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ (ਥੜਾ ਸਾਹਿਬ) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਪੑਚਾਰ ਲਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਿੱਚ ਘੁੱਕੇ ਵਾਲੀ ਗਏ ਜਿਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਹੁਤ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ' ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤੋਂ ਮਾਲਵਾ ਪਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਮੋੜ ਮੰਡੀ, ਮਹਿਸਰਖਾਨਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗਏ। ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਭੀਮ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਣੀ ਜਲਾਲ ਦੇਵੀ ਤੋਂ 500 ਰੁ: ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਮਾਖੋਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਨਗਰ 16 ਜੂਨ 1665 ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਕਿ ਅਜੋਕਾ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਬਣ ਗਿਆ। ==ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਆਦ== [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਆਦ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨਾ ਸੁਣੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ। 25 ਮਈ, 1675 ਦੇ ਦਿਨ 16 ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਇਕ ਜੱਥਾ ਵੀ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਆਇਆ। ਉਹ ਇਕ ਮੋਹਤਬਰ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਭਾਈ ਕਿਰਪਾ ਰਾਮ ਦੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਭਾਈ ਕਿਰਪਾ ਰਾਮ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਨ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਆਏ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਆ ਫ਼ਰਿਆਦੀ ਹੋਏ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਸਿਆ ਕਿ ਅਸੀ ਕੇਦਾਰ ਨਾਥ, ਬਦਰੀ ਨਾਥ, [[ਪੁਰੀ]], ਦੁਆਰਕਾ, ਕਾਂਚੀ, ਮਥਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋ ਆਏ ਹਾਂ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਬਾਂਹ ਨਹੀਂ ਫੜੀ। ਅਸੀ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗਵਰਨਰ ਇਫ਼ਤਿਖ਼ਾਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੈਂਕੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹਿੰਦੂ-ਰਾਜਪੂਤ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਤਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣੀ ਬੇਬਸੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਬਹੁੜੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਆਖ਼ਰੀ ਆਸ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਰ ਹੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਮੋਝੂਣਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ, ”ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ। ਜਾਉ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਖ ਦਿਉ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।” ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਵਿਚ ਜਾਨ ਆਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਰਦ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ “ਜੋ ਸਰਣਿ ਆਵੈ ਤਿਸੁ ਕੰਠਿ ਲਾਵੈ” ਮਹਾਂਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਦਰ ਤੋਂ ਮਾਯੂਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ੁਰਮਾਉਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਅਜੇ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਡੁੱਬਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪੂਰੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਨਾਟਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਤੋਂ ਇਸ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਤਾਣੇ ਬਾਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਝੋਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਦੇ ਬਲੀਦਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰ ਕੇ ਬਲਦੇ ਹੋਏ ਭਾਂਬੜਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਆਪ ਆਪਣਾ ਬਲੀਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਮੂੰਹੋਂ ਏਨੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬਾਲਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਔਖੀ ਤੋਂ ਔਖੀ ਘੜੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾਓ ਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿਓ ਕਿ ਜਾਹ! ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਲੈ। ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ। ==ਕੁਰਬਾਨੀ== 1665 ਵਿਚ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅਪ੍ਰੈਲ 1665 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ, ਧਮਤਾਨ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੀਂਦ, ਹਰਿਆਣਾ) ਪੁੱਜੇ। ਧਮਤਾਨ ਵਿਚ ਭਾਈ ਦੱਗੋ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਮਸੰਦ ਸੀ। ਭਾਈ ਦੱਗੋ ਦਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਰਸੂਖ਼ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 1665 ਤਕ ਧਮਤਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵਾਸੀ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉਥੇ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੱਖ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਧਮਤਾਨ ਰਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ। 28 ਅਕਤੂਬਰ, 1665 ਤਕ ਆਪ ਏਥੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਵਾਰਿਸ ਥਾਪ ਕੇ ਆਪ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ [[ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ]] ਜੀ, [[ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ]] ਜੀ, [[ਭਾਈ ਜੈਤਾ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ]] ਜੀ ਆਦਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਚੱਲ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਧੁੱਤ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੇ ਉਲਟ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਰਮ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਨਾ ਹੀ ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝੋ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ! ਤੇਰੇ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਸੀਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਨਿੱਤਰੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜੀ ਬੈਠਾ ਹੈਂ ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਪਕੜ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਲਾਮ ਨਾ ਕਬੂਲਣ ਦੇ ਅਟੱਲ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੰਬ ਉੱਠਿਆ। ਕੁਰਬਾਨੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਹਿੱਲ ਗਈਆਂ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਹਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ-ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉਬਲਦੀ ਦੇਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੂੰ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਹੋਣੀ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਝੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਡੋਲੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਦਕ ਹੋਰ ਵੀ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਮਿਤੀ 11 ਨਵੰਬਰ, 1675 ਈ: ਨੂੰ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਫ਼ਤਵਾ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਜੱਲਾਦ ਜਲਾਲਦੀਨ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੀਸ ਧੜ ਨਾਲੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੀਅ ਨਾ ਉਚਾਰੀ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਬਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ‘ਬਚਿਤਰ ਨਾਟਕ’ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: <poem> ਤਿਲਕ ਜੰਞੂ ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭ ਤਾਕਾ॥ ਕੀਨੋ ਬਡੋ ਕਲੂ ਮਹਿ ਸਾਕਾ॥ ਸਾਧਨ ਹੇਤਿ ਇਤੀ ਜਿਨਿ ਕਰੀ॥ ਸੀਸੁ ਦੀਯਾ ਪਰੁ ਸੀ ਨ ਉਚਰੀ॥ ਧਰਮ ਹੇਤ ਸਾਕਾ ਜਿਨਿ ਕੀਆ॥ ਸੀਸੁ ਦੀਆ ਪਰੁ ਸਿਰਰੁ ਨ ਦੀਆ॥ (ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ) </poem> ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਦਿਲ ਕੰਬ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ। ਜੱਲਾਦ ਦਾ ਦਿਲ ਦਹਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਟਕਾਏ ਜਾਣ ਪਰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੀ ਹਨੇਰੀ ਝੁੱਲੀ ਕਿ ਸਭ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਭੱਜ ਉੱਠੇ। ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਖ ਬਚਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਲੈ ਕੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੀਸ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਰੰਘਰੇਟਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬੇਟਾ’ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਧੜ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅਗਨ-ਭੇਂਟ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ। == ਸ਼ਹੀਦੀ == ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਹੁਕਮ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਹ ਦੇ ਚਾਰ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਲਟਕਾ ਦਿਤੇ ਜਾਣ ਪਰ ਹਨੇਰਾ ਪੈ ਚੁੱਕਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਅਮਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ | ਉਧਰ [[ਭਾਈ ਜੈਤਾ]], ਭਾਈ ਨਾਨੂ ਰਾਮ, ਭਾਈ ਤੁਲਸੀ ਤੇ ਭਾਈ ਊਦਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੀਸ ਚੁਕ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਤਰਕੀਬ ਘੜੀ। ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਅਪਣੀ ਟੋਕਰੀ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁਕ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੀਸ ਚੁਕ ਲਿਆਇਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ([[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਸਹੁਰਾ) ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਰਾਏ ਵਣਜਾਰਾ ਨੇ, ਅਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਭਾਈ ਨਿਗਾਹੀਆ, ਹੇਮਾ ਤੇ ਹਾੜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਧੜ ਚੁਕ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਅੰਦਰ (ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ) ਹੀ ਧੜ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੀਸ ਅਤੇ ਧੜ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਬਾਰੇ ਭੱਟ ਵਹੀ 'ਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਲਖੀਆ ਬੇਟਾ ਗੋਧੂ ਕਾ, ਨਗਾਹੀਆ-ਹੇਮਾ-ਹਾੜੀ ਬੇਟੇ ਲਖੀਏ ਕੇ, ਜਾਦੋ ਬੰਸੀਏ, ਬੜਤੀਏ ਕਨਾਉਾਤ, ਨਾਇਕ ਧੂੰਮਾ ਬੇਟਾ ਕਾਨ੍ਹੇ ਕਾ, ਤੂੰਮਰ ਬਿੰਜਲਉਾਤ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਮਹਲ ਨਾਂਵਾਂ ਕੀ ਲਾਸ਼ ਉਠਾਏ ਲਾਏ, ਸਾਲ ਸਤਰਾਂ ਸੈ ਬੱਤੀਸ, ਮੰਗਹਰ ਸੁਦੀ ਛੱਟ, ਗੁਰੂਵਾਰ ਕੇ ਦਿਹੁੰ। ਦਾਗ਼ ਕੀਆ ਰਸੀਨਾ ਗਾਮ ਮੇਂ ਆਧ ਘਰੀ ਰੈਨ ਰਹੀ। (ਭੱਟ ਵਹੀ ਜਾਦੋਬੰਸੀਆਂ ਕੀ, ਖਾਤਾ ਬੜਤੀਏ ਕਨਾਉਾਤੋਂ ਕਾ)। ਉਦੋਂ ਰਾਇਸੀਨਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਰਾਏ ਵਣਜਾਰਾ ਦੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ, ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਰਾਏ ਦੀ ਸੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ, 1913 ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਜਬਰੀ ਐਕੁਆਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ, 14 ਜਨਵਰੀ, 1914 ਨੂੰ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਕੰਧ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੁਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਮੋਰਚਾ ਲਾਉਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ‘[[ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ]]’ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਫ਼ੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: <poem> ਠੀਕਰ ਫੋਰਿ ਦਿਲੀਸ ਸਿਰਿ, ਪ੍ਰਭ ਪੁਰਿ ਕਿਯਾ ਪਯਾਨ॥ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਆ, ਕਰੀ ਨ ਕਿਨਹੂੰ ਆਨਿ॥ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਕੇ ਚਲਤ, ਭਯੋ ਜਗਤ ਕੋ ਸੋਕ॥ ਹੈ ਹੈ ਹੈ ਸਭ ਜਗ ਭਯੋ, ਜੈ ਜੈ ਜੈ ਸੁਰ ਲੋਕਿ॥ (ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ) </poem> ਵਿਸ਼ਵ-ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੁਰਬਾਨੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਖ਼ਾਤਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਗੌਰਵਮਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਹੀ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਹੱਕ, ਸੱਚ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਲਈ ਮਰ-ਮਿਟਣ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ, ਨਿਤਾਣਿਆਂ, ਨਿਓਟਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਫੂਕੀ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਲਈ ਬਲਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ ਬਣੀ। ਅੱਜ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਫਿਰ ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੱਟੜਤਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਿੰਸਾਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੀ ਕਿਰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਇਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਣਾਏ ਧਰਮ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੇ ਧਰਮ ਅਰਥਾਤ ਮਾਨਵਤਾ, ਅਹਿੰਸਾ, ਦਇਆ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਪਰ ਕਦਮ ਧਰੀਏ।ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ਼ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੰਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ 1706 ਵਿਚ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ(ਸਾਬੋ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ) ਵਿਖੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 59 ਪਦੇ(15 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ) ਅਤੇ 57 ਸਲੋਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਰਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਰਚਿਤ ਪਦਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ- *ਗਉੜੀ = 9 *ਆਸਾ = 1 *ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ = 3 *ਬਿਹਾਗੜਾ = 1 *ਸੋਰਠਿ = 12 *ਧਨਾਸਰੀ = 4 *ਜੈਤਸਰੀ = 3 *ਟੋਡੀ = 1 *ਤਿਲੰਗ = 3 *ਬਿਲਾਵਲ = 3 *ਰਾਮਕਲੀ = 3 *ਮਾਰੂ = 3 *ਬਸੰਤੁ = 5 *ਸਾਰੰਗ = 4 *ਜੈਜਾਵੰਤੀ = 4<ref>ਤਾਰਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 2011, ਪੰਨਾ-31</ref> == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:Guru_Tegh_Bahadur,_fresco_from_Qila_Mubarak.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guru_Tegh_Bahadur,_fresco_from_Qila_Mubarak.jpg|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ, ਕਿਲਾ ਮੁਬਾਰਕ ਤੋਂ ਫਰੈਸਕੋ। File:Portrait_of_Guru_Tegh_Bahadur_in_the_Pahari_style.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Portrait_of_Guru_Tegh_Bahadur_in_the_Pahari_style.jpg|ਪਹਾੜੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ। File:Guru_Tegh_Bahadur,_the_Ninth_Sikh_Guru.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guru_Tegh_Bahadur,_the_Ninth_Sikh_Guru.jpg|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:A_19th_century_painting_depicting_Guru_Tegh_Bahadur.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_19th_century_painting_depicting_Guru_Tegh_Bahadur.jpg|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Guru_Tegh_Bahadur,_Pahari_painting.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guru_Tegh_Bahadur,_Pahari_painting.png|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ, ਪਹਾੜੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ। File:Guru_Tegh_Bahadur_painting_from_the_family_workshop_of_Nainsukh_of_Guler.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guru_Tegh_Bahadur_painting_from_the_family_workshop_of_Nainsukh_of_Guler.jpg|ਗੁਲੇਰ ਦੇ ਨੈਨਸੁੱਖ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। File:Portrait_of_Guru_Tegh_Bahadur.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Portrait_of_Guru_Tegh_Bahadur.jpg|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਚੌਥਾਈ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ। </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] 426rl87hks3t4k2iziy53n2de37ohfn 1 7772 836678 112265 2026-04-11T04:40:26Z ~2026-22215-58 59623 /* ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਥੋ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 836678 wikitext text/x-wiki {{talkheader}} == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਥੋ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਥੋ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-22215-58|&#126;2026-22215-58]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-22215-58|talk]]) 04:40, 11 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 2jmhzofedg7p5ofi3j63mew2f0w7ebw 0 38226 836659 789079 2026-04-10T12:01:27Z Sonia Atwal 49604 836659 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ | ਨਾਂ = ਟਿੱਬੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ | ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = [[ਪਿੰਡ]] | ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦ = | ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇ = | ਉਪਨਾਮ = | ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ= ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ | pushpin_label_position = ਖੱਬੇ | pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਟਿੱਬੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ | latd = 29.730321 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.259309 | longm = | longs = | longEW = E | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}} | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਰਾਜ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 = ਤਹਿਸੀਲ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 = ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ | ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ = | ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = | ਟਿਕਾਣਾ_ਕਿਸਮ = | ਟਿਕਾਣਾ = | ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ1 = | ਮੁਖੀ_ਨਾਂ1 = | ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ2 = | ਮੁਖੀ_ਨਾਂ2 = | ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ3 = | ਮੁਖੀ_ਨਾਂ3 = | unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ | ਖੇਤਰਫਲ_ਦਰਜਾ = | ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 = 4.56 | ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = | ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = 2001 | ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 973 | ਅਬਾਦੀ_ਦਰਜਾ = | ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 = auto | ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ = | ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਪਗਨੋਟ = | ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ-ਸੂਚਕ = | ਅਬਾਦੀ_ਨੋਟ = | demographics_ਕਿਸਮ1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_ਜਾਣ1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | ਸਮਾਂ_ਜੋਨ1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = | ਡਾਕ_ਕੋਡ = | ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = | ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = | iso_ਕੋਡ = | registration_plate = }} '''ਟਿੱਬੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਤਹਿਸੀਲ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Blockwise List of Villages|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=11 ਅਪਰੈਲ 2013}}</ref> 2001 ਵਿੱਚ ਟਿੱਬੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 973 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 4.56 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ 'ਬਾਲ ਵਾਟਿਕਾ' ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ' ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ-ਸਿਰਸਾ ਮੁੱਖ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ==ਹੋਰ ਦੇਖੋ== * [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} {{ਅਧਾਰ}} {{Coord|29.730321|75.259309|display=title}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ]] jx8mg40s1rqflx95zmqvaly9d9vhp76 1 45581 836675 197977 2026-04-10T22:42:43Z ~2026-22140-86 59621 /* ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਇੱਕ ਪਿੰਡ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 836675 wikitext text/x-wiki {{talkheader}} == ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਇੱਕ ਪਿੰਡ == ਅਸੀਂ ਸਾਈਕਲਾਂ ਤੇ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਤੇ ਫਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰਾ ਸੰਸਕਾਰ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਇਸ ਸਾਡੇ ਛੇਵੇਂ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮੂੰਵਾਲਾ ਨਵਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਡੀਓ ਸਾਡੇ Insta you tube ਤੇ ਮਿਲੇਗੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ ਹਨ ॥ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ ( ਜੀਤਾ ) [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-22140-86|&#126;2026-22140-86]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-22140-86|talk]]) 22:42, 10 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 52mprmy335ce47299q9qouyy4v9vrjm 0 54058 836673 807332 2026-04-10T18:55:01Z ~2026-22380-55 59620 Photo 836673 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox football club | clubname = ਇਂਟਰਨੇਜਿਯੋਨਲ | fullname = ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਇੰਤੇਰਨਾਜ਼ੀਓਨਾਲੇ ਮਿਲਾਨੋ | image = FC Internazionale Milano 2021.svg | nickname = ਨੈਰਾਜ਼ੂਰੀ (ਇਤਾਲਵੀ : ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਨੀਲੇ) | founded = 09 ਮਾਰਚ 1908 | ground = [[ਸਨ ਸੀਰੋ (ਸਟੇਡੀਅਮ)|ਸਨ ਸੀਰੋ]], <br /> [[ਮਿਲਣ]] | capacity = 80,018 | owner = ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੋਰਟਸ ਕੈਪੀਟਲ | chairman = ਸਟੀਵਨ ਝਾਂਗ | manager = ਸਿਮੋਨੇ ਇੰਜ਼ਾਗੀ | league = [[ਸੇਰੀ ਏ]]_inter1819H | pattern_la1 = _internazionale2425h | pattern_b1 = _internazionale2425h | pattern_ra1 = _internazionale2425h | pattern_sh1 = _internazionale2425h | pattern_so1 = _internazionale2425hl | leftarm1 = 0041FF | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _internazionale2425a | pattern_b2 = _internazionale2425a | pattern_ra2 = _internazionale2425a | pattern_sh2 = _internazionale2425a | pattern_so2 = _internazionale2425al | leftarm2 = F1F6F7 | body2 = F1F6F7 | rightarm2 = F1F6F7 | shorts2 = F1F6F7 | socks2 = F1F6F7 | pattern_la3 = _internazionale2425t | pattern_b3 = _internazionale2425t | pattern_ra3 = _internazionale2425t | pattern_sh3 = _internazionale2425t | pattern_so3 = _internazionale2425tl | leftarm3 = FFCC00 | body3 = FFCC00 | rightarm3 = FFCC00 | shorts3 = 000000 | socks3 = FFCC00 | website = https://www.inter.it/en | short name = ਇੰਟਰ, ਇੰਟਰ ਮਿਲਾਨ }} '''ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਇੰਤੇਰਨਾਜ਼ੀਓਨਾਲੇ ਮਿਲਾਨੋ''' ([[ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਇਤਾਲਵੀ]]: Internazionale Milano),ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਇੰਟਰ ਮਿਲਾਨ''' ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ '''ਇੰਟਰ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਾਲਵੀ [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਕਲੱਬ ਹੈ,<ref name=research>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/2007/08/sezioni/sport/calcio/tifo-contro/tifo-contro/tifo-contro.html|publisher=La Repubblica official website|title=Research: Supporters of football clubs in Italy|date=August 2007|language=Italian}}</ref><ref name="autogenerated1">{{cite news|url=http://www.footballderbies.com/honours/index.php?id=30|publisher=FootballDerbies.com|title=AC Milan vs. Inter Milan|date=25 July 2007|access-date=18 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-date=13 ਸਤੰਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110913000901/http://www.footballderbies.com/honours/index.php?id=30|url-status=dead}}</ref> ਇਹ [[ਮਿਲਾਨ]], [[ਇਟਲੀ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਲੱਬ ਇਟਲੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਲੀਗ [[ਸੈਰੀ-ਆ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।<ref>http://int.soccerway.com/teams/italy/fc-internazionale-milano/1244/</ref> {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commonscat|Inter Milan|ਇੰਟਰ ਮਿਲਣ}} * [https://www.inter.it/en ਇੰਟਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [https://www.facebook.com/InterOfficialPage ਇੰਟਰ ਮਿਲਣ ਫੇਸਬੁਕ ਉੱਤੇ] * [https://twitter.com/inter ਇੰਟਰ ਮਿਲਣ ਟਵਿੱਟਰ ਉੱਤੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] g82avlw4umloseqljkcchxt8kjaf4u7 0 58951 836662 757187 2026-04-10T15:29:28Z Mulkh Singh 9921 /* ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ (ਕਰੀਅਰ) */ 836662 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ.jpg|thumb|ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ]] '''ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ''' (ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ, 1942) ਇਕ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ<ref>{{Cite web|url=https://likhari.net/ਚਾਰ-ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ-ਡਾ-ਗੁਰਦੇਵ-ਸਿੰ/|title=ਚਾਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ-ਡਾ.ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ|last=ਘਣਗਸ|first=ਡਾ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ|date=2021-01-08|website=likhari.net|language=en-GB|access-date=2021-02-26}}</ref> ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://sarokar.ca/2015-02-17-03-32-00/14|title=Author ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ|website=sarokar.ca|access-date=2021-02-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=ghangas+GS%5Bau%5D|title=ghangas GS[au] - Search Results - PubMed|website=PubMed|language=en|access-date=2021-02-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.semanticscholar.org/author/G.-Ghangas/7173778|title=G. Ghangas {{!}} Semantic Scholar|website=www.semanticscholar.org|language=en|access-date=2021-02-26}}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=T5VxI7XzWfY</ref> ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%85%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A9%8B%E0%A8%A3%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%97%E0%A8%BC%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%B2-528728|title=ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2021-02-26|archive-date=2022-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109043937/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%85%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A9%8B%E0%A8%A3%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%97%E0%A8%BC%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%B2-528728|url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ [[ਘਣਗਸ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਰਾਇਮਰੀ (ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ) ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕਰਮਸਰ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਨੌਵੀਂ ਦਾ ਇਕ ਸਾਲ ਉਹਨੇ ਆਰੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਖੰਨਾ (A. S. High School, Khanna) ਵਿਚ ਲਾਇਆ । ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਿਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ) ਤੋਂ 1963 ਵਿੱਚ ਬੀ. ਐੱਸ-ਸੀ. (B.Sc.) ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਐਮ. ਐੱਸ-ਸੀ. (M.Sc.) ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਆਇਆ ਤੇ ਸਿਰਾਕਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਿਰਾਕਿਊਜ਼, [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]] (Syracuse University, Syracuse, NY) ਤੋਂ 1971 ਵਿੱਚ ਪੀ-ਐੱਚ. ਡੀ. (Ph.D.) ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019), Bookstand Publishing, California, U.S.A.</ref> == ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ (ਕਰੀਅਰ) == ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ [[ਵਿਗਿਆਨ]] ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੈਂਤੀ ਸਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ [[ਖੋਜ]] ਅਤੇ [[ਅਧਿਆਪਨ]] ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਲਾਗ ਘਣਗਸ ਨੂੰ [[ਕੈਂਸਰ]] ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਸਤੋਂ ਬਚਕੇ ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਹਨੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿਚ ਵੀ ਛਾਪੀਆਂ। ਸੰਨ 2009 ਤੋਂ ਘਣਗਸ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019), Bookstand Publishing, California, U.S.A.</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੇਟੈਂਟ ਵੀ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ। == ਕਿਤਾਬਾਂ== *''[[ਸੱਠਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ]]'' (2005) * ''[[ਤੁਰਦੇ ਭੁਰਦੇ ਜੁੜਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ]]'' (2006)<ref>{{Cite web|url=https://likhari.net/ਡਾ-ਗੁਰਦੇਵ-ਸਿੰਘ-ਘਣਗਸ-ਦੀ-ਕਵਿ/|title=ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ-ਡਾ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੈਂਬੋ|last=ਕੈਂਬੋ|first=ਡਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ|date=2021-03-07|website=likhari.net|language=en-GB|access-date=2021-05-16}}</ref> *''[[ਕੁਝ ਆਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪਾਰ ਦੀਆਂ]]'' (2008) *''[[ਧੁਖਦੇ ਅਹਿਸਾਸ]]'' (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.in/Books-Gurdev-Singh-Ghangas/s?rh=n:976389031,p_27:Gurdev+Singh+Ghangas|title=Amazon.in|website=www.amazon.in|language=en-in|access-date=2021-02-26}}</ref> *''[[ਸੱਤਰ ਦੇ ਲਾਗ]]'' (2012) *।n Search of Pathways - The Making and Breaking of a Scientist in the Modern World: A Memoir (2015)<ref>https://www.amazon.in/Search-Pathways-Making-Breaking-Scientist/dp/1634980948</ref> *Journey Through a Turning Point: A Memoir (2019)<ref>https://www.amazon.in/Journey-Through-Turning-Point-Leukemia/dp/1634988108</ref> *ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019) *ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਾਟ ਦੀਆਂ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 2021) *Memoirizing Sue Clark, By Gurdev S. Ghangas et al. (2021) I Street Press, Sacramento, California, U.S.A. *ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (2026) == ਅਨੁਵਾਦ== Genealogy of Kooner Jats by Gurdev Singh Khush ਦਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਨੁਵਾਦ ”ਕੂਨਰ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ” by ( ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਅਤੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ) 2024 ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]] 2kb4qabalr6kq4moj99r0shti2mzzf0 836663 836662 2026-04-10T15:31:20Z Mulkh Singh 9921 /* ਅਨੁਵਾਦ */ 836663 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ.jpg|thumb|ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ]] '''ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ''' (ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ, 1942) ਇਕ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ<ref>{{Cite web|url=https://likhari.net/ਚਾਰ-ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ-ਡਾ-ਗੁਰਦੇਵ-ਸਿੰ/|title=ਚਾਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ-ਡਾ.ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ|last=ਘਣਗਸ|first=ਡਾ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ|date=2021-01-08|website=likhari.net|language=en-GB|access-date=2021-02-26}}</ref> ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://sarokar.ca/2015-02-17-03-32-00/14|title=Author ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ|website=sarokar.ca|access-date=2021-02-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=ghangas+GS%5Bau%5D|title=ghangas GS[au] - Search Results - PubMed|website=PubMed|language=en|access-date=2021-02-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.semanticscholar.org/author/G.-Ghangas/7173778|title=G. Ghangas {{!}} Semantic Scholar|website=www.semanticscholar.org|language=en|access-date=2021-02-26}}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=T5VxI7XzWfY</ref> ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%85%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A9%8B%E0%A8%A3%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%97%E0%A8%BC%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%B2-528728|title=ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2021-02-26|archive-date=2022-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109043937/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%85%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A9%8B%E0%A8%A3%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%97%E0%A8%BC%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%B2-528728|url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ [[ਘਣਗਸ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਰਾਇਮਰੀ (ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ) ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕਰਮਸਰ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਨੌਵੀਂ ਦਾ ਇਕ ਸਾਲ ਉਹਨੇ ਆਰੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਖੰਨਾ (A. S. High School, Khanna) ਵਿਚ ਲਾਇਆ । ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਿਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ) ਤੋਂ 1963 ਵਿੱਚ ਬੀ. ਐੱਸ-ਸੀ. (B.Sc.) ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਐਮ. ਐੱਸ-ਸੀ. (M.Sc.) ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਆਇਆ ਤੇ ਸਿਰਾਕਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਿਰਾਕਿਊਜ਼, [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]] (Syracuse University, Syracuse, NY) ਤੋਂ 1971 ਵਿੱਚ ਪੀ-ਐੱਚ. ਡੀ. (Ph.D.) ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019), Bookstand Publishing, California, U.S.A.</ref> == ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ (ਕਰੀਅਰ) == ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ [[ਵਿਗਿਆਨ]] ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੈਂਤੀ ਸਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ [[ਖੋਜ]] ਅਤੇ [[ਅਧਿਆਪਨ]] ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਲਾਗ ਘਣਗਸ ਨੂੰ [[ਕੈਂਸਰ]] ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਸਤੋਂ ਬਚਕੇ ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਹਨੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿਚ ਵੀ ਛਾਪੀਆਂ। ਸੰਨ 2009 ਤੋਂ ਘਣਗਸ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019), Bookstand Publishing, California, U.S.A.</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੇਟੈਂਟ ਵੀ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ। == ਕਿਤਾਬਾਂ== *''[[ਸੱਠਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ]]'' (2005) * ''[[ਤੁਰਦੇ ਭੁਰਦੇ ਜੁੜਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ]]'' (2006)<ref>{{Cite web|url=https://likhari.net/ਡਾ-ਗੁਰਦੇਵ-ਸਿੰਘ-ਘਣਗਸ-ਦੀ-ਕਵਿ/|title=ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ-ਡਾ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੈਂਬੋ|last=ਕੈਂਬੋ|first=ਡਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ|date=2021-03-07|website=likhari.net|language=en-GB|access-date=2021-05-16}}</ref> *''[[ਕੁਝ ਆਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪਾਰ ਦੀਆਂ]]'' (2008) *''[[ਧੁਖਦੇ ਅਹਿਸਾਸ]]'' (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.in/Books-Gurdev-Singh-Ghangas/s?rh=n:976389031,p_27:Gurdev+Singh+Ghangas|title=Amazon.in|website=www.amazon.in|language=en-in|access-date=2021-02-26}}</ref> *''[[ਸੱਤਰ ਦੇ ਲਾਗ]]'' (2012) *।n Search of Pathways - The Making and Breaking of a Scientist in the Modern World: A Memoir (2015)<ref>https://www.amazon.in/Search-Pathways-Making-Breaking-Scientist/dp/1634980948</ref> *Journey Through a Turning Point: A Memoir (2019)<ref>https://www.amazon.in/Journey-Through-Turning-Point-Leukemia/dp/1634988108</ref> *ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019) *ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਾਟ ਦੀਆਂ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 2021) *Memoirizing Sue Clark, By Gurdev S. Ghangas et al. (2021) I Street Press, Sacramento, California, U.S.A. *ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (2026) == ਅਨੁਵਾਦ== Genealogy of Kooner Jats by Gurdev Singh Khush ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ) ਅਨੁਵਾਦ ”ਕੂਨਰ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ” ( ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਅਤੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ) ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ (ਸਾਲ 2024)। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]] 3qmrmm8j4579ehz0a0bgvkvgksyrdn4 836664 836663 2026-04-10T15:39:10Z Mulkh Singh 9921 /* ਕਿਤਾਬਾਂ */ ਹਵਾਲਾ ਜੋੜਿਆ 836664 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ.jpg|thumb|ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ]] '''ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ''' (ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ, 1942) ਇਕ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ<ref>{{Cite web|url=https://likhari.net/ਚਾਰ-ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ-ਡਾ-ਗੁਰਦੇਵ-ਸਿੰ/|title=ਚਾਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ-ਡਾ.ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ|last=ਘਣਗਸ|first=ਡਾ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ|date=2021-01-08|website=likhari.net|language=en-GB|access-date=2021-02-26}}</ref> ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://sarokar.ca/2015-02-17-03-32-00/14|title=Author ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ|website=sarokar.ca|access-date=2021-02-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=ghangas+GS%5Bau%5D|title=ghangas GS[au] - Search Results - PubMed|website=PubMed|language=en|access-date=2021-02-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.semanticscholar.org/author/G.-Ghangas/7173778|title=G. Ghangas {{!}} Semantic Scholar|website=www.semanticscholar.org|language=en|access-date=2021-02-26}}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=T5VxI7XzWfY</ref> ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%85%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A9%8B%E0%A8%A3%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%97%E0%A8%BC%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%B2-528728|title=ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2021-02-26|archive-date=2022-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109043937/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%85%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A9%8B%E0%A8%A3%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%97%E0%A8%BC%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%B2-528728|url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ [[ਘਣਗਸ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਰਾਇਮਰੀ (ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ) ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕਰਮਸਰ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਨੌਵੀਂ ਦਾ ਇਕ ਸਾਲ ਉਹਨੇ ਆਰੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਖੰਨਾ (A. S. High School, Khanna) ਵਿਚ ਲਾਇਆ । ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਿਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ) ਤੋਂ 1963 ਵਿੱਚ ਬੀ. ਐੱਸ-ਸੀ. (B.Sc.) ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਐਮ. ਐੱਸ-ਸੀ. (M.Sc.) ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਆਇਆ ਤੇ ਸਿਰਾਕਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਿਰਾਕਿਊਜ਼, [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]] (Syracuse University, Syracuse, NY) ਤੋਂ 1971 ਵਿੱਚ ਪੀ-ਐੱਚ. ਡੀ. (Ph.D.) ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019), Bookstand Publishing, California, U.S.A.</ref> == ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ (ਕਰੀਅਰ) == ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ [[ਵਿਗਿਆਨ]] ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੈਂਤੀ ਸਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ [[ਖੋਜ]] ਅਤੇ [[ਅਧਿਆਪਨ]] ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਲਾਗ ਘਣਗਸ ਨੂੰ [[ਕੈਂਸਰ]] ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਸਤੋਂ ਬਚਕੇ ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਹਨੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿਚ ਵੀ ਛਾਪੀਆਂ। ਸੰਨ 2009 ਤੋਂ ਘਣਗਸ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019), Bookstand Publishing, California, U.S.A.</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੇਟੈਂਟ ਵੀ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ। == ਕਿਤਾਬਾਂ== *''[[ਸੱਠਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ]]'' (2005) * ''[[ਤੁਰਦੇ ਭੁਰਦੇ ਜੁੜਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ]]'' (2006)<ref>{{Cite web|url=https://likhari.net/ਡਾ-ਗੁਰਦੇਵ-ਸਿੰਘ-ਘਣਗਸ-ਦੀ-ਕਵਿ/|title=ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ-ਡਾ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੈਂਬੋ|last=ਕੈਂਬੋ|first=ਡਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ|date=2021-03-07|website=likhari.net|language=en-GB|access-date=2021-05-16}}</ref> *''[[ਕੁਝ ਆਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪਾਰ ਦੀਆਂ]]'' (2008) *''[[ਧੁਖਦੇ ਅਹਿਸਾਸ]]'' (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.in/Books-Gurdev-Singh-Ghangas/s?rh=n:976389031,p_27:Gurdev+Singh+Ghangas|title=Amazon.in|website=www.amazon.in|language=en-in|access-date=2021-02-26}}</ref> *''[[ਸੱਤਰ ਦੇ ਲਾਗ]]'' (2012) *।n Search of Pathways - The Making and Breaking of a Scientist in the Modern World: A Memoir (2015)<ref>https://www.amazon.in/Search-Pathways-Making-Breaking-Scientist/dp/1634980948</ref> *Journey Through a Turning Point: A Memoir (2019)<ref>https://www.amazon.in/Journey-Through-Turning-Point-Leukemia/dp/1634988108</ref> *ਇਕ ਮੋੜ ਵਿਚਲਾ ਪੈਂਡਾ (2019) *ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਾਟ ਦੀਆਂ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 2021) *Memoirizing Sue Clark, By Gurdev S. Ghangas et al. (2021) I Street Press, Sacramento, California, U.S.A. *ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 2026)<ref>{{Cite web |title=ਅੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਚਾਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ) --- ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ - sarokar.ca |url=https://sarokar.ca/2015-04-08-03-15-11/2015-05-04-23-41-51/7228-2026-04-09-20-35-26 |access-date=2026-04-10 |website=sarokar.ca}}</ref> == ਅਨੁਵਾਦ== Genealogy of Kooner Jats by Gurdev Singh Khush ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ) ਅਨੁਵਾਦ ”ਕੂਨਰ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ” ( ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ ਅਤੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ) ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ (ਸਾਲ 2024)। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]] e4fvefthe10w1mm8al4r2x41n8zmfrh 0 76812 836669 589553 2026-04-10T17:49:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836669 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Nahargarh_13.jpg|right|thumb|300x300px|ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਛੱਤ]] [[ਤਸਵੀਰ:Nahargarh.jpg|right|thumb|300x300px|ਨਾਹਰਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦਿੱਖ]] '''ਕਿਲ੍ਹਾ ਨਾਹਰ ਗੜ੍ਹ''' ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜੈਪੁਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਉਪਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਮਿਰ ਕੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸਵਾਈ ਰਾਜਾ ਜੇ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ ਨੇ 1734 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਸਵਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਕੇ ਨੌ ਰਾਣਿਆਂ ਲਈ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਆਵਾਸ ਖੰਡ ਬਣਵਾਏ ਜਿਹੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੱਛਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੜਾਓ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰੇਸਤਰਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਖਾਣ ਪਾਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1944 ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਦੇ ਵਰਤਣਾ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |url=http://www.jaipur.org.uk/forts-monuments/nahargarh-fort.html |title=Jaipur forts and monuments |access-date=2016-03-27 |archive-date=2009-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831053904/http://www.jaipur.org.uk/forts-monuments/nahargarh-fort.html |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਦੇ ਬਸੰਤੀ ਅਤੇ ਸੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮਾਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|title=Nahargarh Fort|url=http://www.jaipurthepinkcity.com/forts_monuments/nahargarh_fort/nahargarh_fort.htm}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:View_from_Nahargarh_Fort.JPG|right|thumb|300x300px|ਨਾਹਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼-I]] [[ਤਸਵੀਰ:Nahargarh_Fort_view.JPG|right|thumb|300x300px|ਨਾਹਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼-II]] == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:Nahargarh 09.jpg| ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ File:Nahargarh 16.jpg|ਛੱਤ ਉੱਪਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਬੰਨੀ File:Rajasthan-Jaipur-Nahargarh-Fort-compound-Apr-2004-02.JPG|ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਨ ਦੇ ਨਾਹਰਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਵੇਹੜਾ File:Rajasthan-Jaipur-Nahargarh-Fort-compound-Apr-2004-03.JPG|ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਨ ਦੇ ਨਾਹਰਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਵੇਹੜਾ File:Rajasthan-Jaipur-Nahargarh-Fort-compound-Apr-2004-05.JPG|ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਨ ਦੇ ਨਾਹਰਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਵੇਹੜਾ File:Jaipur, Nahargarh Fort, Madhvendra Palace.jpg|ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮਰਵਾਹਾ ਪੈਲੇਸ File:Jaipur, Madhvendra Palace.jpg|ਮਰਵਾਹਾ ਪੈਲੇਸ File:Check Posts at Nahargarh Fort.JPG|ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਤਕਸੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਥਾਨ </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.tourismtravelindia.com/rajasthanportal/touristattractions/NAHARGARH.html Website for Nehargarh Fort in Jaipur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415070326/http://www.tourismtravelindia.com/rajasthanportal/touristattractions/NAHARGARH.html |date=2008-04-15 }} - Nahargarh Fort Information <span id="coordinates">[[ਭੂਗੋਲੀ ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ|Coordinates]]: <span class="plainlinks nourlexpansion">[//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=Nahargarh_Fort&params=26.939_N_75.817_E_ <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">26°56′20″N</span> <span class="longitude">75°49′01″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">26.939°N 75.817°E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">26.939; 75.817</span></span></span>]</span></span>{{ਗੁਣਕ|26.939|75.817|display=title}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਨ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ]] ja5pyxnheucwa5hhj2tkxqblbglb7uo 0 82802 836676 835386 2026-04-11T02:28:30Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਗੈਲਰੀ */ 836676 wikitext text/x-wiki '''ਪਿਆਜ਼''' ਜਾਂ '''ਗੰਢਾ''' (ਐਲਿਅਮ ਸੇਪਾ ਐਲ., ਲਾਤੀਨੀ ਸੇਪਾ "ਪਿਆਜ਼" ਤੋਂ) ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਲਬ ਪਿਆਜ਼ ਜਾਂ ਗੰਢੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨਸ ਅਲੀਅਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਸਣ, ਆਈਸ, ਲੀਕ, ਚੀਵ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਪਿਆਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਿਆਜ਼ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਖੋਖਲੇ, ਨੀਲੇ-ਹਰੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬੱਲਬ ਨੂੰ ਸੁੱਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਖਾਸ ਦਿਨ ਲੰਬਾਈ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਲਬ ਛੋਟੇ, ਸੰਕੁਚਿਤ, ਭੂਮੀਗਤ ਸਟੈਮ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੱਢੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਭੌਤਿਕ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੈਮਾਨੇ (ਪੱਤੇ) ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਘਿਰਦੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਤਝੜ (ਜਾਂ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਓਵਨਵੈਂਟਿੰਗ ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ), ਪਰਾਗੀਨ ਦੀ ਮੌਤ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਲਬ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਸਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਵਰਤਣ ਜਾਂ ਸਟੋਰੇਜ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਇਹ ਫਸਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਫਲਾਈ, ਪਿਆਜ਼ ਅਲਾਰਮ ਅਤੇ ਕਈ ਫੰਜਾਈ ਕਾਰਨ ਸੜਨ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਏ. ਸੇਪਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਈਸਟਸ ਅਤੇ ਆਲੂ ਪਿਆਜ਼, ਕਈ ਬਲਬਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਪਿਆਜ ਦੀ ਫਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ-ਇੱਕ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਮਈਦੇ ਮਹੀਨੇਦੇ ਕਰੀਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਜ ਭਾਰਤ ਵਲੋਂ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੇਪਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸ਼ਰੀਲੰਕਾ, ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼, ਇਤਆਦਿ। ਪਿਆਜ ਦੀ ਫਸਲ ਕਰਨਾਟਕ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਜਵਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਰਗੀ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਸਮੇਂਤੇ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ 1, 789 ਹਜ਼ਾਰ ਹੇਕਟਰ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ 25, 387 ਹਜ਼ਾਰ ਮੀ .ਟਨ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕੁਲ 287 ਹਜ਼ਾਰ ਹੇਕਟਰ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਉਗਾਏ ਜਾਣ ਉੱਤੇ 2450 ਹਜ਼ਾਰ ਟਨ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਉੜੀਸਾ, ਕਰਨਾਟਕ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਆਦਿ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾਇਤ ਵਲੋਂ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲਕਕੰਦੀਏ ਸਬਜੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਦ ਸੱਬਜੀਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਦ ਤੀਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੱਖਾਪਨ ਇੱਕ ਵਾਸ਼ਪਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਏਲਾਇਲ ਪ੍ਰੋਪਾਇਲ ਡਾਏ ਸਲਫਾਇਡ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਜ ਦਾ ਵਰਤੋ ਸੱਬਜੀ, ਮਸਾਲੇ, ਸਲਾਦ ਅਤੇ ਅਚਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਦ ਵਿੱਚ ਆਇਰਨ, ਕੈਲਸ਼ਿਅਮ, ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ‘ਸੀ’ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਦ ਤੀਖਾ, ਤੇਜ, ਬਲਵਧਰਾਕ, ਕਾਮੋੱਤੇਜਕ, ਸਵਾਦਵਰਧਕ, ਕਸ਼ੁਧਾਵਰਧਕ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਕਤ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਤਰੋਗ, ਸਰੀਰ ਦਰਦ, ਫੋੜਾ, ਖੂਨੀ ਬਵਾਸੀਰ, ਤਿੱਲੀ ਰੋਗ, ਰਤੌਂਧੀ, ਨੇਤਰਦਾਹ, ਮਲੇਰੀਆ, ਕੰਨ ਦਰਦ ਅਤੇ ਪੁਲਟਿਸਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਅਨੀਂਦਰਾ ਨਿਵਾਰਕ(ਬੱਚੀਆਂ ਵਿੱਚ), ਫਿਟ(ਚੱਕਰ)ਵਿੱਚ ਸੁੰਘਾਨੇ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ। ਕੀੜੀਆਂਦੇ ਕੱਟਣ ਵਲੋਂ ਪੈਦਾ ਜਲਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ(ਆਯੁਰਵੇਦ)। ਪਿਆਜ, ਇੱਕ ਤਨਾ ਜੋ ਕਿ ਛੋਟੀ - ਸੀ ਤਸਤਰੀਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤਿਅੰਤ ਹੀ ਮੁਲਾਇਮਸ਼ਾਖਾਵਾਂਵਾਲੀ ਫਸਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੋਲੇ ਅਤੇ ਗੂਦੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੋਪਣਦੇ 2)ਵਲੋਂ 3 ਮਹੀਨਾ ਬਾਅਦ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਫਸਲ ਮਿਆਦ 120 - 130 ਦਿਨ ਹੈ। ਔਸਤ ਉਪਜ 300 ਵਲੋਂ 375 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਹੇਕਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਸਲ ਮਾਰਚ - ਅਪ੍ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref><cite class="citation web">[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200027457 "Allium cepa in Flora of North America – v 26"]. ''efloras.org''. p.&nbsp;244.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3AOnion&rft.atitle=Allium+cepa+in+Flora+of+North+America+%93+v+26&rft.genre=unknown&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.efloras.org%2Fflorataxon.aspx%3Fflora_id%3D1%26taxon_id%3D200027457&rft.jtitle=efloras.org&rft.pages=244&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal">&nbsp;</span></ref> ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਾਣੇ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਕਾਏ ਜਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਸੋਈ ਡਿਸ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕੱਚੀਆਂ ਖਾਧੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਪੱਟੀਆਂ ਜਾਂ ਚਟਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁਝ ਰਸਾਇਣਕ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਪੌਦੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਲੰਮੇ ਹਲਕੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੂਕਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਛਿਲੜਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਗੰਢਾ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਗੱਠਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਜ ਦੀਆਂ ਭੂਕਾਂ ਨੂੰ ਕੜੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇ ਪਿਆਜ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਸਲਾਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਕੇ ਪਿਆਜ ਨੂੰ ਬਰੀਕ-ਬਰੀਕ ਕੱਟ ਕੇ ਕਣਕ ਤੇ ਵੇਸਣ ਦੇ ਆਟੇ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਰੋਟੀ ਵੀ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰੇ ਪਿਆਜ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਪਿਆਜ ਨੂੰ ਸਬਜ਼ੀ ਅਤੇ ਦਾਲ ਦੇ ਤੜਕੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਕੇ ਪਿਆਜ ਦੀ ਵੜੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਜ ਸਬਜ਼ੀ ਅਤੇ ਦਾਲ ਦੇ ਮਸਾਲੇ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੱਟਣੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਕੌੜੇ, ਟਿੱਕੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਜ ਨੂੰ ਸਿਰਕੇ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਆਚਾਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਜ ਦਾ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਜ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਫੱਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫੱਕ ਤੋਂ ਪਨੀਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਨੀਰੀ ਨੂੰ ਪੱਟ ਕੇ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਨੀਰੀ ਤੋਂ ਪਿਆਜ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਘਰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਆਜ ਬੀਜਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿਆਜ ਬੀਜਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਪਿਆਜ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਪਿਆਜ ਮੁੱਲ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼|last=ਕਹਿਲ|first=ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=Unistar books pvt.ltd|year=2013|isbn=978-93-82246-99-2|location=[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:ARS_red_onion.jpg|thumb|ਰੂਟਸ, ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਬੱਲਬ।<br> ]] [[ਤਸਵੀਰ:Zwiebelbluete_1.jpg|thumb|ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਢੇਰ।<br> ]] == ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿਗਿਆਨ == ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਪੌਦੇ (ਅਲੀਅਏਮ ਸੇਪਾ), ਨੂੰ ਬਲਬ ਪਿਆਜ਼ ਜਾਂ ਆਮ ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੂਲਸ ਐਲਿਓਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਾਸ਼ਤ ਕਿਸਮ ਹੈ. ਕਾਰਲ ਲਿਨੀਅਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ 1753 ਵਿੱਚ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਪਲਾਨਟਾਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਸਦੇ ਟੈਕਸਾਨੋਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ: * ''Allium cepa'' var. ''aggregatum'' – G. Don * ''Allium cepa'' var. ''bulbiferum'' – Regel * ''Allium cepa'' var. ''cepa'' – Linnaeus * ''Allium cepa'' var. ''multiplicans'' – L.H. Bailey * ''Allium cepa'' var. ''proliferum'' – (Moench) Regel * ''Allium cepa'' var. ''solaninum'' – Alef * ''Allium cepa'' var. ''viviparum'' – (Metz) Mansf.<ref>{{cite web|url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=alce|title=''Allium cepa'': Garden onion|year=2013|work=The PLANTS Database|publisher=USDA: NRCS|accessdate=2013-03-31}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=42720|title=''Allium cepa'' L.|date=2013-03-08|publisher=ITIS|accessdate=2013-04-01}}</ref> == ਵਰਣਨ == ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਚ' ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 7000 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਦੋ ਸਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਲਾਨਾ ਤੌਰ ਤੇ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 15 ਤੋਂ 45 ਸੈ.ਮੀ. ਦੀ ਉਚਾਈ (5.9 ਤੋਂ 17.7 ਇੰਚ) ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਪੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ- ਹਰੇ ਹਰੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਲੈਟਾਂਡ, ਫੈਨ-ਆਕਾਰਡ ਸਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਝੋਟੇ, ਖੋਖਲੇ, ਅਤੇ ਸਿਲੰਡਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਫਰੇਟਿਡ ਸਾਈਡ ਦੇ ਨਾਲ। ਉਹ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਤਕ ਦੇ ਚੌੜੇ ਰਾਹ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਸੀਦ ਟਿਪ ਦੇ ਵੱਲ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਹਰੇਕ ਪੱਤੇ ਦਾ ਅਧਾਰ ਇੱਕ ਫਲੈਟਾਂਡ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫੈਦ ਸ਼ੀਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬੇਸਾਲ ਡਿਸਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਿਸਕ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ, ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੰਡਲ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਪਿਆਜ਼ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਣੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਚਮਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ, ਪੱਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਲਬ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਛਿਲਕੇ ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਫਸਲ ਫਿਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਟਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸਰਦੀ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਲਬ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਵਧ ਰਹੇ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ, ਚੌਗਿਰਦੇ, ਖੋਖਲੇ ਸਟੈਮ ਦਾ ਪਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚੱਕਰ ਦੁਆਰਾ ਚੋਟੀ ਦੇ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਫੈਦ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਦੀ umbel ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਰਾਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਗਲੋਸੀ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਤਿਕੋਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਉਪਯੋਗ == === ਮੂਲ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ === [[ਤਸਵੀਰ:Red_Onion_on_White.JPG|thumb|ਲਾਲ ਪਿਆਜ਼<br> ]] [[ਤਸਵੀਰ:An_onion,_woodcut,_1547_Wellcome_L0029214.jpg|thumb|ਵੁਡਕਟ, 1547<br> ]] ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬੇਯਕੀਨੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਗਲੀ ਪਿਆਜ਼ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਢੀ ਵਾਲਾ, ਪਿਆਜ਼ ਵਾਲੇ ਪਿਆਜ਼ ਬਹੁਤ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਜਾਂ ਪਰਸ਼ੀਆ ਹਨ। ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਚੀਨ, ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਪਰਸੀਆ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੋਨਜ਼ ਏਜ ਬਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਰਾਮਦ ਹੋਏ ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਟਰੇਸ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 5000 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਲਈ, ਬਲਕਿ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਲਬ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ ਲੋਕ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਬੱਲਬ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਸਦੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੇ ਰਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਿਆਜ਼ ਮਿਸਰੀ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਮੇਸ ਚੌਥੇ ਦੇ ਅੱਖ ਦੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਪਿਆਜ਼ ਟਰੇਸ ਦੁਆਰਾ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਯੂਰੋਪੀ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੱਚੇ ਜਾਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਜੰਗਲੀ ਪਿਆਜ਼ ਖਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੱਲਬ ਪਿਆਜ਼ ਪਿਲਗ੍ਰਿਮ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਆ ਪਹਿਲੀ ਫਸਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। === ਪਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦ === [[ਤਸਵੀਰ:Rote_Zwiebeln_aufgeschnitten_asb_2004_PICT4222.JPG|thumb|ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਲਾਲ ਪਿਆਜ਼।<br> ]] [[ਤਸਵੀਰ:Tranby_house_31_gnangarra.jpg|thumb|ਪਿਕਟੇਡ ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਜਾਰ।<br> ]] ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਭੂਰੇ ਪਿਆਜ਼ (ਕੁਝ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਫੁੱਲ-ਫਲੈਵਡਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪਿਆਜ਼ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੀਲਾ ਪਿਆਜ਼ ਇੱਕ ਅਮੀਰ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਾਰਮਿਲਾਈਜ਼ਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰੈਂਚ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਸੂਪ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਮਿੱਠਾ ਸੁਆਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਾਲ ਪਿਆਜ਼ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਕੁਝ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਮਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤਾਜ਼ੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਚੋਣ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਦਾ ਰੰਗ ਡਿਸ਼ ਅਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿੱਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਪਿਆਜ਼ ਰਵਾਇਤੀ ਪਿਆਜ਼ ਹਨ ਜੋ ਕਲਾਸਿਕ ਮੈਕਸੀਕਨ ਵਿਅੰਜਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਪਕਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।' ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੱਡੇ, ਪੱਕੇ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਬਲਬ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਾਧਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿਆਜ਼ ਪੇਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਲਬਿੰਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੰਗ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਹੀ ਬਸੰਤ ਪਿਆਜ਼ ਜਾਂ ਸਕੈਲੀਅਨਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੱਲਬਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਕਟਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਿਆਜ਼ ਅਜੇ ਪੱਕਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ "ਗਰਮੀ" ਪਿਆਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਜ਼ ਤਾਜ਼ੇ, ਜੰਮਿਆਂ, ਕੈਨਡ, ਕੈਰਮਾਈਲਾਈਜ਼ਡ, ਪਿਕਟੇਲ ਅਤੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ. ਡੀਹਾਈਡਰੇਟਡ ਉਤਪਾਦ ਕਿਲਬੀ, ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਿੰਗ, ਬਾਰੀਕ, ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਗ੍ਰੇਨਿਊਲ ਅਤੇ ਪਾਊਡਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਜੋਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। === ਰਸੋਈ ਚ' ਇਸਤੇਮਾਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Frying_onion.JPG|right|thumb|ਪਿਆਜ਼<br> ]] ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿੱਘੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਮੱਗਰੀ ਦੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਾਮੱਗਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਪਿਆਜ਼ ਸੂਪ ਜਾਂ ਪਿਆਜ਼ ਚਟਨੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਭਾਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸਲਾਦ ਵਿੱਚ ਬੇਕ, ਉਬਲੇ ਹੋਏ, ਬਰੇਜ਼ ਕੀਤੇ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ, ਤਲੇ ਹੋਏ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਕੱਚੇ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਗਨ-ਡੁਲਮਾ ਪਿਆਜ਼ ਭਾਰਤੀ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਸ਼ੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਰੀ ਅਤੇ ਗਰੇਵੀਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋਟੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਏਜੰਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਕੇ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਪਿਆਜ਼ ਇੱਕ ਸਨੈਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਪਾਰੰਪਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਬ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਚਿੱਪ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਕਲਡ ਪਿਆਜ਼ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਬ ਸਲਵਾਰ ਦੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਐਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਪਿਆਜ਼ ਡਰਾਫਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਡੂੰਘੇ ਤਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਰਿੰਗਾਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।  === ਗੈਰ-ਰਸੋਈ ਵਰਤੋ === [[ਤਸਵੀਰ:Cells_from_a_red_onion_epidermal_peel.tif|thumb|ਪਿਆਜ਼ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਈਕਰੋਸਕੋਪੀ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।<br> ]] ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੈੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਘੱਟ ਵਿਸਤਰੀਕਰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੇਅਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਵਿਦਿਅਕ, ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਬਲਬ ਐਪਿਡਰਿਮਿਸ ਅਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੋਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਈਕਰੋਸਕੋਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਸਮੱਗਰੀ == === ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ === {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਗੁਣ|name=Raw onion bulbs|carbs=9.34 g|fat=0.1 g|protein=1.1 g|kJ=166|sugars=4.24 g|fiber=1.7 g|thiamin_mg=0.046|riboflavin_mg=0.027|niacin_mg=0.116|pantothenic_mg=0.123|vitB6_mg=0.12|folate_ug=19|vitC_mg=7.4|calcium_mg=23|iron_mg=0.21|magnesium_mg=10|manganese_mg=0.129|phosphorus_mg=29|potassium_mg=146|zinc_mg=0.17|water=89.11 g|opt1v=1.1 µg|opt1n=[[Fluoride]]|note=[http://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?qlookup=11282&format=Full Link to USDA Database entry]|source_usda=1|source_USDA=1}}ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਕਲਟੀਵਰ ਕਰੀਬ 89% ਪਾਣੀ, 9% ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ (4% ਖੰਡ ਅਤੇ 2% ਖੁਰਾਕ ਫਾਈਬਰ ਸਮੇਤ), 1% ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਨਾਬਾਲਗ ਚਰਬੀ (ਟੇਬਲ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 100 g (3.5&nbsp;oz) ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ 166 ਕੇਜੇ (40 ਕੈਲੋਰੀਆਂ) ਦੀ ਊਰਜਾ ਮੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਜ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੈਲੋਰੀਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਏ ਬਗੈਰ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਦਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। === ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਲਣ === [[ਤਸਵੀਰ:Cortando_cebolla.jpg|thumb|ਕੱਟੋ ਪਿਆਜ਼ ਕੁਝ ਮਿਸ਼ਰਣ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਕ੍ਰਿਮਲ ਗਲੈਂਡਜ਼ ਨੂੰ ਚਿੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਹੰਝੂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।<br> ]] == ਗੰਢੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Field_with_onions.jpg|thumb|ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ<br> ]] ਪਿਆਜ਼ ਵਧੀਆ ਉਪਜਾਊ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਚੰਗੀ-ਨਿੱਕੀ ਹੋਈ ਹਨ ਸੈਂਡੀ ਲੋਮਜ਼ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੰਧਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕਾਲੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਉੱਚ ਸਲਫਰ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇੰਗਟ ਬਲਬ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਕਸਰ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਠੰਡੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਘੱਟ ਪੱਧਰ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਬੀਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਧ ਰਹੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਲਬਿੰਗ ਪਿਆਜ਼ ਦਿਨ-ਦਿਨ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਦਿਨ ਦੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਲਬ ਵਧਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਿਆਜ਼ ਨੂੰ "ਲੰਬੇ ਦਿਨ" ਪਿਆਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ 14 ਘੰਟਿਆਂ ਜਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਲਬ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕੀ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ-ਡੇ" ਕਿਸਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ 12-13 ਘੰਟੇ ਦੀ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬਲੂਬ ਗਠਨ ਹੋ ਸਕੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, "ਥੋੜੇ ਦਿਨ" ਪਿਆਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ-ਸਰਦੀਆਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲਬਾਂ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ 11-12 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬਲਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਿਆਜ਼ ਇੱਕ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਵਾਲੇ ਫਸਲ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂ ਐਸ ਡੀ ਏ ਜ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਤੋਂ 9 ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਰਮ ਤਾਪਮਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਣਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਬੋਲਟ" ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਸਟੈਮ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਜ਼ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜਾਂ ਸੈਟਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਬੀਜ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਬੀਜ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਗਦੇ ਹਨ। ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਡੂੰਘੀ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਢੁਕਵੇਂ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ, ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਲੇਪਣ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਛੋਟੇ ਬਲਬਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਲਬ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਪਰਿੰਗ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਆਣੇ ਬਲਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਸਟੋਰੇਜ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਜਿਹੜੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਵਧੇ ਹਨ। === ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਰੋਗ === ਪਿਆਜ਼ ਕਈ ਪੌਦੇ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲੀ ਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੰਭੀਰ ਪਿਆਜ਼ ਫਲਾਈ, ਸਟੈਮ ਅਤੇ ਬੱਲਬ, ਚਿੱਟੇ ਰੋਟ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਸੜਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਾਲ ਅਤੇ ਸਮੂਟ, ਨੀਲ ਫ਼ਫ਼ੂੰਦੀ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਟਿਪ ਰੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਲਬ ਨੂੰ ਵੰਡਣ, ਚਿੱਟੀ ਸੜਨ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦੀ ਸੜਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਿੰਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਪੱਤੇ ਪੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਟੂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਕੋਝਾ-ਸੁੰਘਣ ਵਾਲੀ ਸਲੋਟ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਾੜ ਕੇ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਜ਼ ਪਨੀਰ ਮਾਸਕ ਜਾਂ ਲੀਕ ਕੀੜਾ (ਐਰੋਲੋਪੀਓਪਿਸਸ ਅਸਸੀਕਾਰਟਿਲਾ) ਦੀ ਲਾਰਵਾ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪੱਤੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੱਲਬ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਸਕਦੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Uienvlieg_maden.jpg|left|thumb|ਪਿਆਜ਼ ਫਲਾਈ ਦਾ ਲਾਰਵਾ <br> ]] ਪਿਆਜ਼ ਫਲਾਈ (ਡੇਲੀਆ ਐਂਟੀਕਿਆ) ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਪੱਤੇ ਤੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼, ਕੀਟ, ਲੀਕ, ਅਤੇ ਲਸਣ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖਰਾਬ ਹੋਈ ਟਿਸ਼ੂ ਦੀ ਗੰਧ ਰਾਹੀਂ ਫਲਾਈ ਫਸਲ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਸੈੱਟ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੌਦੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਬਲਬਾਂ ਅਤੇ ਫਲੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲਾਰਵਾ ਸੁਰੰਗ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਬਲਬ ਵਿਗਾੜ ਅਤੇ ਸੜਨ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿੱਲੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ। ਕੰਟਰੋਲ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵਿੱਚ ਫਸਲ ਰੋਟੇਸ਼ਨ, ਬੀਜ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿਜਾਈ ਜਾਂ ਲਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਪਰਾਪਤ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰੇਜ === [[ਤਸਵੀਰ:Onion_growing_shoots.jpg|thumb|ਸਟੋਰੇਜ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼, ਫੁੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ।<br> ]] ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ, ਠੰਢੇ, ਹਨੇਰੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾਦਾਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਜਾਲੀਦਾਰ ਬੈਗਾਂ ਵਿਚ, ਇਕੋ ਪਰਤ ਵਿਚ। ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ, ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੈਲਫ ਜੀਵਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਿਆਜ਼ ਇੱਕ-ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਿਆਜ਼ ਸੇਬ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਨਮੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਖਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਜ਼ ਪਕਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਮਿੱਠੇ ਪਿਆਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਸਮੱਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲਫ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੇ ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੈਫਰੀਰੇਟਿਡ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 1 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੈਲਫ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹੈ. ਚਾਹੇ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਿਸਮਾਂ == === ਕਾਮਨ ਪਿਆਜ਼ ਸਮੂਹ (ਵਰਾਇਟੀ ਸੇਪਾ) === [[ਤਸਵੀਰ:Cipollatropea.jpg|thumb|ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣ ਲਈ ਰੋਸਾ ਡੀ ਟਰੋਪੇਏ ਪਿਆਜ਼।<br> ]] ਏ. ਸੇਪਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਐਲਿਓਮ ਫਸਲ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪੌਦੇ ਵੱਡੇ ਇੱਕਲੇ ਬਲਬ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਜਾਂ ਬੀਜੇ ਹੋਏ ਸੂਤ ਤੋਂ ਵਧੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੁਸ਼ਕ ਬਲਬ, ਸਲਾਦ ਪਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਪਿਕਨਿੰਗ ਪਿਆਜ਼ ਲਈ ਵਧੇ ਗਏ ਬਹੁਤੇ ਕਿਸਮਾਂ ਇਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਇਡ (ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਜੋ ਬੱਲਬ ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ), ਸਟੋਰੇਜ ਜੀਵਨ, ਸੁਆਦਲਾ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਆਮ ਪਿਆਜ਼ ਸੁੱਕੀਆਂ ਸੂਪ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਪਾਊਡਰ ਲਈ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੇ ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੇਡੀਰੀਆ ਤੋਂ ਵਿਡਾਲੀਆ, ਜਾਂ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਤੋਂ ਵਲਾਵਾ ਨੂੰ ਸੈਨਿਕ ਤੇ ਕੱਟਿਆ ਅਤੇ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਐਗਰੀਗਟਾਮ ਗਰੁੱਪ (ਵਰਗ ਐਗਰੀਗਟਾਮ) === ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਅਤੇ ਆਲੂ ਪਿਆਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਲਟੀਪਲਾਈਅਰ ਪਿਆਜ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲਬ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਕਈ ਬਲਬਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਕਲੱਸਟਰ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਗਭਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧੀ ਬਲਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੀਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਸ਼ਾਲੌਟਸ ਇਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਬ-ਗਰੁੱਪ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕਲੱਸਟਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਈ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਲਬਾਂ ਤਕ ਬਾਰੀਕ ਘਟੀਆ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਲੂ ਦੇ ਪਿਆਜ਼ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਲੂਬਸ ਪ੍ਰਤੀ ਕਲੱਸਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਬਲਬ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਇਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਲੈਟੇਨ (ਪਿਆਜ਼ ਵਰਗੇ) ਆਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਫਾਰਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ==== ਏ ਸੇਪਾ ਪੈਰੇਸੈਂਟੇਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ==== ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਏ. ਸੇਪਾ ਮਾਪੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੁਪਲਿਕ ਟ੍ਰੀ ਪਿਆਰੀਅਨ ਜਾਂ ਮਿਸਰੀ ਪਿਆਜ਼ (ਏ. ਐਕਸ ਪਰੂਲੀਫੇਰਮ), ਵੈਕਗੀ ਪਿਆਜ਼ (ਏ. ਵੇਗਜੀ), ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਪਲੋਡ ਪਿਆਜ (ਏ.ਕਾਰਨੁਟਮ) [[ਤਸਵੀਰ:Allium_cepa_viviparum_003.JPG|thumb|ਏ. ਐਕਸਲਿਫਿਰਮ, ਪਿਆਜ਼ ਦਰਖ਼ਤ<br> ]] == ਉਤਪਾਦਨ == {| class="wikitable" style="float: right; clear: left; width: 18em; margin-bottom: 37px;" ! colspan="2" |2014 ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼ (ਸੁੱਕੇ) ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ |- ! style="background:#ddf; width:75%;" |ਦੇਸ਼ ! style="background:#ddf; width:25%;" |(ਲੱਖ ਟਨ)<br> |- |<center> [[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;{{CHN}}ਚੀਨ </center> |<center>22.5</center> |- |<center> [[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;{{IND}}ਭਾਰਤ </center> |<center>19.4</center> |- |<center> [[File:Flag_of_the_United_States.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;{{USA}}ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ   </center> |<center>3.2</center> |- |<center> [[File:Flag_of_Egypt.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;{{EGY}}ਮਿਸਰ</center> |<center>2.5</center> |- |<center> [[File:Flag_of_Iran.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;{{IRN}}ਇਰਾਨ</center> |<center>2.1</center> |- |<center> [[File:Flag_of_Russia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;{{RUS}}ਰੂਸ</center> |<center>2.0</center> |- |<center> [[File:Flag_of_Turkey.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;{{TUR}}ਟਰਕੀ</center> |<center>1.8</center> |- |<center> [[File:Flag_of_Pakistan.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;{{PAK}}ਪਾਕਿਸਤਾਨ </center> |<center>1.7</center> |- |<center> [[File:Flag_of_Brazil.svg|link=|alt=|border|22x22px]]&nbsp;{{BRA}}ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ</center> |<center>1.6</center> |- |<center>ਵਿਸ਼ਵ<br> </center> |<center>'''88.5'''</center> |- | colspan="2" |<center><small>Source: UN Food & Agriculture Organisation<ref name="faostat2014">{{Cite web|url=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC|title=Onion (dry) production in 2014: Crops/World Regions/Production Quantity from pick lists|date=2017|publisher=Food and Agriculture Organisation, Statistics Division (FAOSTAT)|access-date=1 August 2017}}</ref></small></center> |} 2014 ਵਿਚ, ਸੁੱਕ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ 88.5 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਗਵਾਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 25% ਅਤੇ ਕੁਲ 22% ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। 1958 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਿਆਜ਼ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਐਕਟ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼ਾਂ ਤੇ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਕੰਟਰੈਕਟਸ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਮਾਰਕਿਟਾਈਲ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੈਮ ਸੇਗੇਲ ਅਤੇ ਵਿਨਸੇਂਟ ਕੋਸੁੱਗਾ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਮਾਰਕੀਟ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਫ਼ਤੀਸ ਨੂੰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ. ਇਹ ਕਾਰਜ 2016 ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> [[File:Onion flower (30682).jpg|thumb|Onion Flowers]] ਤਸਵੀਰ:ARS_red_onion.jpg| ਤਸਵੀਰ:Zwiebelbluete_1.jpg| ਤਸਵੀਰ:Red_Onion_on_White.JPG| ਤਸਵੀਰ:Frying_onion.JPG| ਤਸਵੀਰ:Rote_Zwiebeln_aufgeschnitten_asb_2004_PICT4222.JPG| ਤਸਵੀਰ:Tranby_house_31_gnangarra.jpg| ਤਸਵੀਰ:Cortando_cebolla.jpg|. ਤਸਵੀਰ:Zwiebeln_schälen_(27333535725).jpg| ਤਸਵੀਰ:Field_with_onions.jpg| ਤਸਵੀਰ:Uienvlieg_maden.jpg|left| ਤਸਵੀਰ:Onion_growing_shoots.jpg| ਤਸਵੀਰ:Cipollatropea.jpg| ਤਸਵੀਰ:Allium_cepa_viviparum_003.JPG| </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਸਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼]] jyq8emp0l9nuzis4rmgrh167iskugcs 0 113333 836674 813901 2026-04-10T19:07:30Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:Nadira_(cropped).jpeg|Nadira_(cropped).jpeg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ymblanter|Ymblanter]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Nadira (cropped).jpeg|]]. 836674 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|image=|alt=Artistic depiction of Nodira|birth_name=Mohlaroyim|birth_date=1792|birth_place=[[Andijan]]|death_date=1842|death_place=[[Kokand]]|issue=[[Madali Khan]]<br>Sultan-Mahmud|religion=[[Islam]]|occupation=Poet and [[public figure|stateswoman]]}}'''ਮਾਹਲਰ-ਆਇਯਮ''' ({{lang-uz|Mohlaroyim, Моҳларойим}}; 1792-1842), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ  ਕਲਮੀ ਨਾਮ '''ਨਾਦਰਾ''', ਇੱਕ [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ|ਉਜ਼ਬੇਕ]] ਕਵੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਨੀਤੀਵੇਤਾ ਸੀ।<ref name="OʻzME">{{cite encyclopedia|year=2005|title=Nodira|encyclopedia=Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|publisher=|location=Toshkent|id=|last=Qodirova|first=Mahbuba|date=|volume=|pages=|language=Uzbek|trans-title=National Encycolopedia of Uzbekistan}}</ref> ਨਾਦਰਾ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਘੇ [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ|ਉਜ਼ਬੇਕ]] ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="EB">{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/621057/Uzbek-literature/|title=Uzbek Literature|website=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=1 March 2013}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਜ਼ਬੇਕ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ [[ਤਾਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਜਿਕ]] ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ਨਾਦਰਾ ਨੇ ਹੋਰ ਕਲਮੀ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਮੀਲਾ ਅਤੇ ਮਕਨੋਨਾ।<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1043|title=Nodira (1792-1842)|last1=Qodirova|first1=Mahbuba|website=Ziyouz|language=Uzbek|accessdate=17 October 2014|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051812/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1043|url-status=dead}}</ref>  ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਿਵਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 100000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਹਨ।  == ਜੀਵਨੀ == ਨਾਦਰਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਉਮਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਜੋ ਕੋਕੰਦ ਦੇ ਖ਼ਾਨਤ ਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1810 ਤੋਂ 1822 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।<ref name="EL">{{cite encyclopedia|year=1990|title=Nodira|encyclopedia=Ensiklopedik lugʻat|publisher=Oʻzbek sovet ensiklopediyasi|location=Toshkent|language=Uzbek|id=5-89890-018-7|pages=20|volume=2}}</ref> ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਦਰਾ ਕੋਕੰਦ ਦੀ ਅਸਲ ਹੁਕਮਰਾਨ ਬਣ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਬਾਲਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਰੀਜੈਂਟ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।  ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਦਰ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਦਾਲੀ ਨੇ ਵਿਸਤਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਬੁਖਾਰਾ ਦੇ ਅਮੀਰਤ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲੱਗਣਵਿਚ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਮੁਲਾਣੇ "ਅਣਉਚਿਤ" ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਵਰਜਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਲਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7qEgs9ZL7LgC&pg=PT138&lpg=PT138&dq#v=onepage&q&f=false|title=Central Asia: A Global Studies Handbook|last=Hanks|first=Reuel R.|date=2005|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781851096565|pages=138|language=en}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1842 ਨੂੰ ਕੋਕੰਦ-ਬੁਖਾਰਾ ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬੁਖਾਰਾ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਨਾਸਰੂ ਖਾਂ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਹੁਕਮ ਤੇ ਉਸਦੇ ਬੇਟਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਨਸਰੁੱਲਾ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=otHfBQAAQBAJ&|title=Ferghana Valley: The Heart of Central Asia|last=Starr|first=S. Frederick|date=2014-12-18|publisher=Routledge|isbn=9781317470663|pages=34|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tI77bC989PoC&pg=PA1#v=onepage&q&f=false|title=March of Central Asia|last=Rahul|first=Ram|date=2000|publisher=Indus Publishing|isbn=9788173871092|pages=140|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://eurasia.travel/uzbekistan/cities/kokand/royal_cemetry/|title=Nodira Beg|website=eurasia.travel|language=EN|access-date=2018-06-11|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116030529/http://eurasia.travel/uzbekistan/cities/kokand/royal_cemetry/|url-status=dead}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == 1842 ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੋਵੀਅਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਾਦਰਾ ਨੂੰ ਉਜ਼ਬੇਕ ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੀ ਕੌਮੀ ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ [[ਨੂਰਖ਼ੋਨ ਯੁਲਦਾਸ਼ੇਵਾ|ਨੂਰਖ਼ਾਨ ਯੂਲਦਾਸ਼ੇਵ]] ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਮਕਤੂਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਰੁਤਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਨਤਕ ਨਿਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ [[ਸ਼ਹੀਦ]] ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ 200 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਨਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਉਸ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਵਾਲੀ ਸੀ। .<ref>{{Cite web|url=http://grandpoohbah.blogspot.com/2011/01/nodira-mohlaroyim.html|title=Grandpoohbah's Blog: Nodira Mohlaroyim|access-date=2017-12-22}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BtzEeq9QcRMC&pg=PA82&lpg=PA82&dq#v=onepage&q&f=false|title=Nation-building in the Post-Soviet Borderlands: The Politics of National Identities|last=Smith|first=Graham|date=1998-09-10|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521599689|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1842]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਸ਼ਾਸਕਾਂ]] s4m60wzsfsgav0rs9mvgfmmmfv5qzok 3 144018 836685 611242 2026-04-11T10:25:41Z Vladimir Solovjev 9479 Vladimir Solovjev ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Романов-на-Мурмане]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Лларок]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Романов-на-Мурмане|Романов-на-Мурмане]]" to "[[Special:CentralAuth/Лларок|Лларок]]" 611242 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Романов-на-Мурмане}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:47, 13 ਅਗਸਤ 2022 (UTC) 7ab0xn1mzf0ewdygee738aw2nsiyr66 0 160389 836667 665645 2026-04-10T16:38:12Z CommonsDelinker 156 Replacing Baroness_Mobarik_2021.jpg with [[File:Official_portrait_of_Baroness_Mobarik_crop_2,_2021.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 836667 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ਬੈਰੋਨੇਸ ਮੋਬਾਰਿਕ | image = Official portrait of Baroness Mobarik crop 2, 2021.jpg | office = ਬੈਰੋਨੇਸ-ਇਨ-ਵੇਟਿੰਗ <br />ਸਰਕਾਰੀ ਵ੍ਹਿਪ | primeminister = ਥੈਰੇਸਾ ਮੇਅ | termstart = | termend = | predecessor = | successor = | office1 = | termstart1 = | termend1 = | predecessor1 = | successor1 = | office2 = | termstart2 = | birth_date = {{birth date and age|1957|10|16|df=y}} | party = }} '''ਨੋਸ਼ੀਨਾ ਸ਼ਾਹੀਨ ਮੋਬਾਰਿਕ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nosheena Shaheen Mobarik''')''', ਬੈਰੋਨੇਸ ਮੋਬਾਰਿਕ''' ('''Baroness Mobarik;''' ਜਨਮ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1957) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਲਾਈਫ ਪੀਅਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2017 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਲਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮੋਬਾਰਿਕ ਦਾ ਜਨਮ 1957 ਵਿੱਚ ਮੀਆਂ ਚੰਨੂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਲਾਸਗੋ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਲੈਂਡਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੋਬਾਰਿਕ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੈਥਕਲਾਈਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਬੀਏ (ਆਨਰਜ਼) ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == === ਕਾਰੋਬਾਰ === 1997 ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਰਿਕ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ, ਡਾ: ਇਕਬਾਲ ਮੋਬਾਰਿਕ, ਨੇ ਐਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਆਈਟੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੱਲ ਕੰਪਨੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਿਟੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ। 1999 ਵਿੱਚ ਐਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ ਨੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟਾਰਟਅਪ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, 2005 ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਮੋਬਾਰਿਕ ਨੂੰ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੋਬਾਰਿਕ ਗਲਾਸਗੋ ਕੈਲੇਡੋਨੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 2007-2011 ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫੋਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼, 2009-2011 ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। 2007 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ, ਮੋਬਾਰਿਕ ਗਲਾਸਗੋ ਕੈਲੇਡੋਨੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫੋਰਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। === ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡਸਟਰੀ (ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ.) === ਮੋਬਾਰਿਕ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2001 ਵਿੱਚ ਸੀਬੀਆਈ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 2004, 2007 ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੋਬਾਰਿਕ 2011 ਤੋਂ 2013 ਦਰਮਿਆਨ ਸੀਬੀਆਈ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੇ। ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਮੋਬਾਰਿਕ ਸੀਬੀਆਈ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਮੇਟੀਆਂ, ਚੇਅਰਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਮੋਬਾਰਿਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਫੋਕਸ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਫਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਏਜੰਡਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। === ਪਰਉਪਕਾਰ === ਮੋਬਾਰਿਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੋਸਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕ ਬਚਾਓ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 1995 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬੋਸਨੀਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮੋਬਾਰਿਕ 2001 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਮਲਟੀ-ਫੇਥ ਚੈਰਿਟੀ ਗਲਾਸਗੋ ਦਿ ਕੇਅਰਿੰਗ ਸਿਟੀ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਸੀ। == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਮੋਬਾਰਿਕ ਨੂੰ 2004 ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ (ਓ.ਬੀ.ਈ.) ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2014 ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਾਂਡਰ (ਸੀਬੀਈ) ਵਜੋਂ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਸਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ 2012 ਵਿੱਚ ਤਮਘਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="NM22">[http://www.nosheenamobarik.com/ About Nosheena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161105161048/http://www.nosheenamobarik.com/ |date=2016-11-05 }}. Nosheena Mobarik. Retrieved on 28 April 2017.</ref> ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਏਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੋਬਾਰਿਕ ਨੂੰ 19 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ''ਰੇਨਫਰੂਸ਼ਾਇਰ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰਨਜ਼ ਦੀ'' '''ਬੈਰੋਨੈਸ ਮੋਬਾਰਿਕ''' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] palq3nhi6gcd9xhnh84ei8sa90kqkhm 0 168667 836672 836649 2026-04-10T18:14:31Z Mulkh Singh 9921 /* ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ */ 836672 wikitext text/x-wiki '''ਝੋਰੜ ਰੋਹੀ''' ਪਿੰਡ [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਸਿਰਸਾ]] ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਝੋਰੜ ਰੋਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਦਰ-ਮੁਕਾਮ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Jhorar Rohi Village in Sirsa, Haryana {{!}} villageinfo.in |url=https://villageinfo.in/haryana/sirsa/sirsa/jhorar-rohi.html |access-date=2023-05-20 |website=villageinfo.in}}</ref> == ਰਕਬਾ == ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ 1748 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ।<ref name=":0" /> == ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == '''ਝੋਰੜ ਰੋਹੀ''' ਪਿੰਡ [[ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ( ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ )|ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਅਤੇ [[ਸਿਰਸਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਿਰਸਾ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ]] ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। [[ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ]] ਝੋਰੜ ਰੋਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਇਥੋਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਪੰਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://164.100.148.106/panchayatdashboardarchive4/PanchayatResult.aspx?pc=74 |access-date=2023-06-29 |website=164.100.148.106 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ == ਇਥੇ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੰਦੇੜ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂਦੇ ਹੋੇਏ ਰੁਕੇ ਸਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 39k3ee4wrhq5bkvixislomymb55kj3x 0 193230 836682 805478 2026-04-11T07:30:36Z CommonsDelinker 156 Replacing Jas_Athwal_MP_portrait_cropped.jpg with [[File:Official_portrait_of_Jas_Athwal_MP_crop_2.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 836682 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[Councillor#United Kingdom|Councillor]] | name = Jas Athwal | honorific_suffix = [[Member of Parliament|MP]] | image = File:Official portrait of Jas Athwal MP crop 2.jpg | caption = Official portrait, 2024. | office = [[Member of Parliament]]<br />for [[Ilford South]] | term_start = 4 July 2024 | predecessor = [[Sam Tarry]] | majority = 6,896 (16.8%) | office1 = Leader of [[Redbridge London Borough Council]] | deputy1 = Kam Rai | termstart1 = 12 June 2014 | termend1 = 25 July 2024 | successor1 = Kam Rai | predecessor1 = [[Keith Prince]] | office2 = Member of [[Redbridge London Borough Council]]<br>for [[Mayfield (ward)|Mayfield]] | termstart2 = 6 May 2010 | birth_date = {{birth year and age|1963|09}} | birth_place = [[Punjab, India|Punjab]], India | residence = [[Ilford]], [[London]] | party = [[Labour Party (UK)|Labour]] | education = [[Mayfield School, Ilford|Mayfield School]] | alma_mater = | website = {{URL|jasathwal.com}} }} '''ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਠਵਾਲ''' <ref>{{Cite web |date=7 December 2022 |title=Cllr Jas Athwal Ekota Hub launch |url=https://www.youtube.com/watch?v=Vf0pwr-bBtk |access-date=1 September 2024 |website=YouTube}}</ref> (ਜਸ ਅਠਵਾਲ) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਜਸ ਅਠਵਾਲ ਜੁਲਾਈ 2024 ਤੋਂ ਇਲਫੋਰਡ ਸਾਊਥ ਲਈ [[ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ (ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ)|ਐਮ.ਪੀ.]] ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 2014 ਤੋਂ 2024 ਤੱਕ ਰੈੱਡਬ੍ਰਿਜ ਲੰਡਨ ਬੋਰੋ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਜਸ ਅਠਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 1963 ਵਿੱਚ <ref>{{Cite web |title=Jasbir Singh ATHWAL personal appointments – Find and update company information – GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/officers/vTAXVUUltBBNxXQjsmgZ4T2T63w/appointments |access-date=2023-06-10 |website=find-and-update.company-information.service.gov.uk |language=en}}</ref> [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਸਿੱਖ]] [[ਸਿੱਖ|ਪਰਿਵਾਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜਸ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਲੰਡਨ (ਇੰਗਲੈਂਡ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਫੋਰਡ ਮੋਟਰ ਕੰਪਨੀ|ਫੋਰਡ]] ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇਲਫੋਰਡ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਘਰ ਸਿਲਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://novaramedia.com/2024/10/24/jas-athwal-was-cleared-of-sexual-assault-or-was-he/|title=Jas Athwal Claims He Was Cleared of Sexual Assault. Was He?|last=Brown|first=Rivkah|date=24 October 2024|work=[[Novara Media]]|access-date=24 October 2024}}</ref> ਉਹ ਇਲਫੋਰਡ ਦੇ ਮੇਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। <ref>{{Cite tweet|user=Jas_Athwal}}</ref> == ਵਪਾਰਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਜਸ ਅਠਵਾਲ ਨੇ [[ਡਰਬੀ]] ਅਤੇ ਏਸੇਕਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਰਸਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਮਾਲਕੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹਨ। <ref name="ilfordrecorder-20200602">{{Cite news|url=https://www.ilfordrecorder.co.uk/news/education/21185413.redbridge-conservatives-call-council-leader-hypocritical-re-opening-nursery-derby/|title=Redbridge Conservatives call council leader 'hypocritical' for re-opening nursery in Derby|last=Chacko|first=Roy|date=2 June 2020|work=Ilford Recorder|access-date=7 September 2024}}</ref> <ref name="inews-20240918" /> <ref name="parliament-20240809">{{Cite web |date=9 August 2024 |title=Jas Athwal - Registered Interests |url=https://members.parliament.uk/member/5227/registeredinterests |access-date=7 September 2024 |publisher=UK Parliament}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਔਫਸਟੇਡ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸੰਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੁਣ ਹੱਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਰਸਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਫਸਟੇਡ ਦੁਆਰਾ "ਚੰਗਾ" ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="inews-20240918">{{Cite web |last=Gartside |first=Ben |date=2024-09-18 |title=Nursery firm founded by rogue landlord Labour MP accused of breaching safety rules |url=https://inews.co.uk/news/politics/jas-athwal-landlord-nurseries-safety-rules-3283320 |access-date=2024-09-19 |website=inews.co.uk |language=en}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == === ਸਥਾਨਕ ਕੌਂਸਲਰ === 2010 ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਠਵਾਲ 1368 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਸੀਟ ਲੈ ਕੇ ਰੈੱਡਬ੍ਰਿਜ ਲੰਡਨ ਬੋਰੋ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੇਫੀਲਡ ਵਾਰਡ ਲਈ ਲੇਬਰ ਕੌਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=2010 Local Election Results |url=https://my.redbridge.gov.uk/electionresults/2010/local |access-date=2020-08-06 |website=my.redbridge.gov.uk}}</ref> ਅਠਵਾਲ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਰੈੱਡਬ੍ਰਿਜ ਕੌਂਸਲ ' ਤੇ ਲੇਬਰ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ 21 ਵਿੱਚੋਂ 15 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਨੇਤਾ ਬੌਬ ਲਿਟਲਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਵੋਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ। <ref name="Redbridge i">{{Cite web |title=Councillor Jas Athwal |url=http://moderngov.redbridge.gov.uk/mgUserInfo.aspx?UID=760 |access-date=26 April 2016 |publisher=Redbridge Council |archive-date=12 ਸਤੰਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912095955/http://moderngov.redbridge.gov.uk/mgUserInfo.aspx?UID=760 |url-status=dead }}</ref> <ref name="W&W Guardian">{{Cite web |last=Curtis |first=Joe |date=12 Oct 2011 |title=REDBRIDGE: Labour elects new leader |url=http://www.guardian-series.co.uk/news/9300450.REDBRIDGE__Labour_elects_new_leader/ |access-date=2 May 2016 |website=East London & West Essex Guardian}}</ref> 2014 ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਰੈੱਡਬ੍ਰਿਜ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਰੈੱਡਬ੍ਰਿਜ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ - ਲਿਬਰਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟ ਗੱਠਜੋੜ ਤੋਂ ਕੰਟਰੋਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲੇਬਰ ਨੂੰ ਕੁੱਲ 63 ਵਿੱਚੋਂ 35 ਸੀਟਾਂ ਦੇਣ ਲਈ 11 ਸੀਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। <ref name="The Guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/politics/2014/may/23/local-elections-labour-wins-redbridge-council-east-london|title=Local elections: Labour wins control of Redbridge council for first time|last=Hill|first=Dave|date=23 May 2014|work=[[TheGuardian.com]]|access-date=2 May 2016}}</ref> ਅਠਵਾਲ ਨੂੰ ਰੈੱਡਬ੍ਰਿਜ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਬਰ ਬਹੁਮਤ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Kemble |first=Harry |title=Cllr Jas Athwal reflects on journey to becoming Redbridge Council leader |url=https://www.ilfordrecorder.co.uk/news/politics/cllr-jas-athwal-reflects-on-journey-to-becoming-redbridge-council-leader-1-3644123 |access-date=2020-08-06 |website=Ilford Recorder |language=en |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927045343/https://www.ilfordrecorder.co.uk/news/politics/cllr-jas-athwal-reflects-on-journey-to-becoming-redbridge-council-leader-1-3644123 |url-status=dead }}</ref> ਵੇਸ ਸਟ੍ਰੀਟਿੰਗ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਲਫੋਰਡ ਨੌਰਥ ਲਈ [[ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ (ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ)|ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਡਿਪਟੀ ਲੀਡਰ ਸੀ। ਮਈ 2018 ਦੀਆਂ ਬੋਰੋ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਸ ਅਠਵਾਲ ਨੇ 63 ਵਿੱਚੋਂ 51 ਸੀਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਕੋਲ 12 ਕੌਂਸਲਰਾਂ ਅਤੇ ਲਿਬਰਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name="2018 results">{{Cite web |last=Colombeau |first=Joseph |date=October 2018 |title=London Borough Council Elections: 3 May 2018 |url=https://data.london.gov.uk/download/borough-council-election-results-2018/c4378900-0f06-4ae3-bd9b-7dc849e3b704/borough-council-election-results-2018.pdf |access-date=29 October 2024 |website=London Datastore |publisher=Greater London Authority}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਜਸ ਅਠਵਾਲ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਜੋ ਲੰਡਨ ਦੀਆਂ 32 ਬੋਰੋ ਕੌਂਸਲਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.ilfordrecorder.co.uk/news/jas-athwal-appointed-crime-lead-london-councils-1-5900840|title=Redbridge Council leader appointed crime lead for London Councils|last=Walawalkar|first=Aaron|date=21 February 2019|work=Ilford Recorder|access-date=6 October 2019|archive-date=6 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006193616/https://www.ilfordrecorder.co.uk/news/jas-athwal-appointed-crime-lead-london-councils-1-5900840|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Statement from Cllr Jas Athwal {{!}} London Councils |url=https://www.londoncouncils.gov.uk/our-key-themes/crime-and-public-protection/repository/statement |access-date=2020-08-06 |website=www.londoncouncils.gov.uk |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811025239/https://www.londoncouncils.gov.uk/our-key-themes/crime-and-public-protection/repository/statement |url-status=dead }}</ref> === 2019 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ === 2019 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਠਵਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਹਲਕੇ ਇਲਫੋਰਡ ਸਾਊਥ ਲਈ ਲੇਬਰ ਸੰਸਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਬਰ ਐਮਪੀ ਮਾਈਕ ਗੈਪਸ ਨੇ ਯੂਕੇ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਦਲ ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Braddick |first=Harriet Line & Imogen |title=Redbridge Council leader suspended from Labour Party over 'serious allegation' |url=https://www.ilfordrecorder.co.uk/news/politics/jas-athwal-ilford-south-redbridge-leader-suspended-from-labour-party-1-6309198 |access-date=2020-08-06 |website=Ilford Recorder |language=en |archive-date=2019-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008165017/https://www.ilfordrecorder.co.uk/news/politics/jas-athwal-ilford-south-redbridge-leader-suspended-from-labour-party-1-6309198 |url-status=dead }}</ref> ਅਠਵਾਲ ਨੂੰ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਵੋਟਿੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Rodgers |first=Sienna |date=5 October 2019 |title=Ilford South selection reopened after frontrunner suspended |url=https://labourlist.org/2019/10/ilford-south-selection-reopened-after-frontrunner-suspended/ |website=LabourList}}</ref> ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਿਆਂ ਉਚਿਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। <ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.guardian-series.co.uk/news/17951603.redbridge-council-leader-jas-athwal-urged-step-aside/|title=Redbridge Council leader Jas Athwal urged to step aside|date=7 October 2019|work=East London and West Essex Guardian|access-date=26 October 2019}}</ref> <ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.ilfordrecorder.co.uk/news/sam-tarry-ilford-south-selection-1-6336803|title=Sam Tarry wins Labour's Ilford South parliamentary selection contest|last=Braddick|first=Imogen|date=23 October 2019|work=The Ilford Recorder|access-date=26 October 2019|archive-date=26 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026181534/https://www.ilfordrecorder.co.uk/news/sam-tarry-ilford-south-selection-1-6336803|url-status=dead}}</ref> ਸੈਮ ਟੈਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵੋਟ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |last=Rodgers |first=Sienna |date=22 October 2019 |title=Sam Tarry wins Ilford South selection to replace Mike Gapes |url=https://labourlist.org/2019/10/sam-tarry-wins-ilford-south-selection-to-replace-mike-gapes/ |access-date=2020-08-06 |website=LabourList |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-10-07 |title=Ilford South hopeful who switched support to Jas Athwal complained of 'colonial tactics' to 'grab votes' |url=https://www.onlondon.co.uk/ilford-south-hopeful-who-switched-support-to-jas-athwal-complained-of-colonial-tactics-to-grab-votes/ |access-date=2020-08-06 |website=OnLondon |language=en-GB}}</ref> <ref name=":1" /> ਵੋਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਠਵਾਲ ਦੀ ਮੁਅੱਤਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵੇਸ ਸਟ੍ਰੀਟਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਟੈਰੀ ਦੇ [[ਜੇਰਮੀ ਕੋਰਬਿਨ|ਜੇਰੇਮੀ ਕੋਰਬੀਨ]] ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧ ਸਨ। <ref name=":1" /> <ref name="ref-er-2">{{Cite web |last=Murphy |first=Simon |date=5 October 2019 |title=Labour reopens applications for safe seat after 'stitch-up' accusations |url=https://www.theguardian.com/politics/2019/oct/05/labour-reopens-applications-for-ilford-south |access-date=9 October 2019 |website=The Guardian}}</ref> ਰੈੱਡਬ੍ਰਿਜ ਕੌਂਸਲ 'ਤੇ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੇ ਅਠਵਾਲ ਨੂੰ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦਿਤ ਮੁਅੱਤਲੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੱਲ ਹੋਣ ਤੱਕ ਨੇਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। <ref name=":2" /> ਰੈੱਡਬ੍ਰਿਜ ਲੇਬਰ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਪਣਾ ਕੋਰਸ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਸ ਅਠਵਾਲ ਸਾਡੇ ਪੂਰੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਰੈੱਡਬ੍ਰਿਜ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ"। <ref>{{Cite tweet|user=redbridgelabour}}</ref> === ਇੱਕ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ === ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਅਠਵਾਲ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ 15 ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਫਲੈਟ ਹਨ। <ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/6a317b97-8f76-46a1-af4a-ee48f5d32224|title=New Labour MP is biggest landlord in House of Commons|last=Stabe|first=Martin|date=23 August 2024|work=Financial Times|access-date=2024-08-30|last2=Gross|first2=Anna|last3=Pickard|first3=Jim}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Young |first=Max |date=2024-07-01 |title=Labour Replacement Candidate for Sam Tarry Has Extensive Property Portfolio |url=https://order-order.com/2024/07/01/labour-replacement-candidate-for-sam-tarry-has-extensive-property-portfolio/ |access-date=2024-08-30 |website=Guido Fawkes |language=en-GB}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਕਿਰਾਏਦਾਰਾਂ ਦਾ ਚੈਂਪੀਅਨ" ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ "ਸਥਾਨਕ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ" ਹਾਊਸਿੰਗ ਲਾਭ ਦੀ ਰਸੀਦ ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਏਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ। <ref>{{Cite web |date=26 August 2024 |title=Labour MP is now the biggest landlord in the Commons |url=https://www.landlordtoday.co.uk/breaking-news/2024/8/labour-mp-is-now-the-biggest-landlord-in-the-commons?source=othernews |access-date=2024-08-30 |website=Landlord Today |language=en}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web |date=2024-08-30 |title='Ants are everywhere': Labour MP's tenants reveal state of flats |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyg1j0lv1go |access-date=2024-08-30 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> <ref name="auto" /> ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ ਦੁਆਰਾ]] ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਠਵਾਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ <ref>{{Cite web |date=2024-09-01 |title=Labour MP Jas Athwal sacks letting agent after mould scandal |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crkm15z1r82o |access-date=2024-09-28 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/article/2024/sep/03/flats-mps-landlords-jas-athwal-labour|title=The mouldy, ant-infested flats that prove why MPs should never be landlords|last=Smoke|first=Ben|date=2024-09-03|work=The Guardian|access-date=2024-09-28|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Gartside |first=Ben |date=2024-09-18 |title=Nursery firm founded by rogue landlord Labour MP accused of breaching safety rules |url=https://inews.co.uk/news/politics/jas-athwal-landlord-nurseries-safety-rules-3283320 |access-date=2024-09-28 |website=inews.co.uk |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Sebastian Mann {{!}} Local Democracy |date=2024-09-20 |title=Landlord Labour MP Jas Athwal faces renewed calls to resign over squalid properties |url=https://www.asianstandard.co.uk/landlord-labour-mp-jas-athwal-faces-renewed-calls-to-resign-over-squalid-properties/ |access-date=2024-09-28 |website=Asian Standard Newspaper |language=en-GB}}</ref> ਉਹ "ਕਾਲੇ ਉੱਲੀ ਅਤੇ ਕੀੜੀਆਂ ਦੀ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਫਲੈਟ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ"। ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਬਲਾਕ (ਸੱਤ ਫਲੈਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦੀ ਛੱਤ ਤੋਂ ਉੱਲੀ ਹਟਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਨਿਵਾਸੀ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref name=":3"/> ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਕੁਝ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਫਲੈਟਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਲਾਈਟਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੰਦੇ ਫਿਰਕੂ ਖੇਤਰ, ਛੱਤ ਤੋਂ ਢਿੱਲੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਫਾਇਰ ਅਲਾਰਮ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ।<ref name=":3" /> ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਬਰ ਨੇਤਾ [[ਕੀਰ ਸਟਾਰਮਰ|ਕੀਰ ਸਟਾਰਮਰ ਨੇ]] ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ "ਅਸਵੀਕਾਰਨਯੋਗ" ਹੈ ਅਤੇ ਅਠਵਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵ੍ਹਿਪ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਲਈ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਏਜੰਟ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਅਠਵਾਲ ਨੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਰਾਏਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੇਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰੇਗਾ। <ref name="telegraph-20240902">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/09/02/state-of-labour-mps-rental-flats-unacceptable-says-starmer/|title=State of Labour MP's rental flats unacceptable, says Starmer|last=Martin|first=Daniel|date=2 September 2024|work=The Daily Telegraph|access-date=3 September 2024}}</ref> ਹਾਊਸਿੰਗ ਮੰਤਰੀ ਮੈਥਿਊ ਪੈਨੀਕੂਕ ਨੇ ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਅਠਵਾਲ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਨਵਾਂ ਰੈਂਟਰਜ਼ (ਸੁਧਾਰ) ਬਿੱਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਏਜੰਟ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ "ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ"। <ref name="standard-20240911">{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/politics/housing-london-homes-tenants-jas-athwal-mould-renters-eviction-bill-b1181324.html|title=Housing minister Matthew Pennycook raps fellow London MP Jas Athwal for state of homes rented out|last=Cecil|first=Nicholas|date=11 September 2024|work=Evening Standard|access-date=11 September 2024|location=London}}</ref> 27 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਨੂੰ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਠਵਾਲ ਹਾਰਟਵੁੱਡ ਕੇਅਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੇਅਰ ਹੋਮ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ''ਲੰਡਨਰ ਨੇ'' ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦਲਜੀਤ ਜੌਹਲ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। <ref name="the londoner">{{Cite news|url=https://www.the-londoner.co.uk/exclusive-the-labour-mp-and-the-failing-childrens-home/|title=Exclusive: Labour MP Jas Athwal is the landlord of a failing children's home|last=Kersley|first=Andrew|date=27 October 2024|work=The Londoner}}</ref> ਇਸ ਖਬਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਕ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਸਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਰਾਏਦਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” <ref name="the londoner" /> ਹਾਰਟਵੁੱਡ ਕੇਅਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |date=29 October 2024 |title=Slum landlord Labour MP now profiting from failing children's home where kids are at risk |url=https://www.thecanary.co/uk/analysis/2024/10/29/jas-athwal-childrens-home/}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਜਸ ਅਠਵਾਲ ਇੱਕ [[ਸਿੱਖ]] ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਲਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.onlondon.co.uk/ilford-south-anger-in-the-undergrowth-as-redbridge-deputy-leader-enters-selection-fray/|title=Ilford South: Anger in the undergrowth as Redbridge deputy leader enters selection fray|work=OnLondon}}</ref> ਅਠਵਾਲ ਸਥਾਨਕ ਫੁਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਵੁੱਡਫੋਰਡ ਟਾਊਨ ਐਫਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸਮਰਥਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਵੁੱਡਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਸਟੈਂਡ ਦਾ ਨਾਮ 'ਜਸ ਅਠਵਾਲ ਸਟੈਂਡ' ਰੱਖਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਠਵਾਲ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਰੈੱਡਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |last=Boyle |first=Caislin |date=2020-12-07 |title=Woodford Town FC returns to its rightful home as new stadium opens in Ashton Playing Fields |url=https://www.ilfordrecorder.co.uk/news/woodford-town-fc-stadium-opens-after-renovation-6636884 |access-date=2021-01-22 |website=Ilford Recorder |language=en-UK}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Woodford Town Is Coming Home As Work Begins |url=http://woodfordtownfc.com/woodford-town-fc-is-coming-home |access-date=2021-01-22 |website=Woodford Town FC |language=en-US |archive-date=2021-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118095331/http://woodfordtownfc.com/woodford-town-fc-is-coming-home |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{S-start}} {{s-par|uk}} {{S-bef}} {{s-ttl|title=[[Member of Parliament (United Kingdom)|Member of Parliament]] for [[Ilford South]]|years=[[2024 United Kingdom general election|2024]]–present}} {{S-inc}} {{s-end}}{{Labour Party UK MPs}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] g5g2n8wt0366y6dkau07f5yia89ervq 0 194317 836668 789532 2026-04-10T17:46:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 836668 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਾਵੇਦ ਅਸਲਮ | image = Naved Aslam.jpg | caption = ਨਾਵੇਦ ਅਸਲਮ, [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|IFFI]] ([[39ਵਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|2008]]) | birth_date = | birth_place = ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ | occupation = {{Hlist | ਅਦਾਕਾਰ | ਸਕਰੀਨ ਲੇਖਕ}}<!-- Occupation(s) as given in the lead --> | years_active = 1990 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ | notable_works = {{Ubl | ''[[ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ]]'' | ''[[ਇਸ਼ਕਬਾਜ਼]]'' | ''[[Smoke (web series)|ਸਮੋਕ]]''}} | relatives = [[ਤਾਇਬਜੀ ਪਰਿਵਾਰ]] }} '''ਨਾਵੇਦ ਅਸਲਮ''' ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ, ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=2022-02-05 |title=Mr Singh Mrs Mehta |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/mr-singh-mrs-mehta-news-266087 |access-date=2024-11-29 |website=Outlook India |language=en}}</ref> ਨਾਵੇਦ ਸੂਰਿਆਪੁੱਤਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ [[ਭੀਸ਼ਮ]] ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ ਨਾਵੇਦ ਅਸਲਮ ਨੇ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਸਮੋਕ'' ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। == ਕਰੀਅਰ == [[ਰੰਗ-ਮੰਚ|ਥੀਏਟਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ 2 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ''ਬਿਓਮਕੇਸ਼ ਬਖਸ਼ੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। 1996 ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਡਰਾਮਾ ''ਕਵਰ ਸਟੋਰੀ ਹਸਪਤਾਲ'' ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਇਹ 26-ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਲੜੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜੋੜੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਡਨੀ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਰੈਕੇਟ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Naved Aslam to play an integral role in an upcoming webseries |url=https://www.indiaforums.com/article/naved-aslam-to-play-an-integral-role-in-an-upcoming-webseries_122112 |access-date=2024-11-29 |website=India Forums |language=en}}</ref> ਇਹ 1995-96 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=2024-10-09 |title=1 नहीं, 2 नहीं... JIO सिनेमा पर रिलीज हुईं 6 धांसू फिल्में-सीरीज, IMDb पर रेटिंग भी सबकी 8 पार |url=https://hindi.news18.com/photogallery/entertainment/web-series-top-6-films-and-series-jio-cinema-2024-highest-imdb-raiting-shekhar-home-pill-to-ram-janmabhoomi-must-watch-on-upcoming-long-weekend-8757773.html |access-date=2024-11-29 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010817/https://hindi.news18.com/photogallery/entertainment/web-series-top-6-films-and-series-jio-cinema-2024-highest-imdb-raiting-shekhar-home-pill-to-ram-janmabhoomi-must-watch-on-upcoming-long-weekend-8757773.html |url-status=dead }}</ref> ਮਾਇਆ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਵੇਦ ਅਸਲਮ, ਨਤਾਸ਼ਾ ਰਾਣਾ, ਅਤੇ ਮਿਲਿੰਦ ਵਾਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ। ਨਵੇਦ ਅਸਲਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅਲੌਕਿਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਪਿਆਰ ਕੀ ਯੇ ਏਕ ਕਹਾਣੀ'' ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਰਾਏਚੰਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਅਲੌਕਿਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਸਲਮ ਨੇ ਬਾਲਾਜੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਅਤੇ ਹਨੀਮੂਨ ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ 2010 ਦੀ ਫਿਲਮ ''"ਵੰਸ ਅਪੌਨ ਏ ਟਾਈਮ ਇਨ ਮੁੰਬਈ"'' ਵਰਗੀਆਂ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਟਾਈਟਲ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ |- ! scope="row" | 2005 | ''ਸੇਹਰ'' | ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਲੰਕੀ | |- ! scope="row" | 2007 | ''ਹਨੀਮੂਨ ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ'' | ਸੁਨੀਲ | |- ! scope="row" | 2010 | ''ਵਨਸ ਅਪੌਨ ਏ ਟਾਈਮ ਇਨ ਮੁੰਬਈ'' | ਪੈਟਰਿਕ, ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਚੇਲਾ | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6fkym5hr3yft8rc4r4dmfdndk2qbpra 3 204170 836660 2026-04-10T13:53:58Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836660 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Aishxfriied}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:53, 10 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) j921u6lx0jijz66enf7clvxh4hcas51 3 204171 836661 2026-04-10T14:30:58Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836661 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Baka11037}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:30, 10 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) bveitufhu2mli043uhebhynuy5b5pa5 3 204172 836665 2026-04-10T16:09:38Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836665 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Escnarrative}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:09, 10 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) h82wppx7ljhbis8gku6zrfyluxjgmgs 3 204173 836666 2026-04-10T16:16:07Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836666 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=G.S.Grover123}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:16, 10 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) e5mesrkay7f1qkrm6p81ctht5je671d 3 204174 836677 2026-04-11T02:41:37Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836677 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Gurkirat Singh Bhullar}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 02:41, 11 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) d7dt582ktn54q4g7hx42s1av4xf3mdp 3 204175 836679 2026-04-11T06:41:16Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836679 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Urdeepanshu}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:41, 11 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) kxasq2yagblkee7aaba7ort3s8vd0mj 3 204176 836680 2026-04-11T07:08:36Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836680 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Mike Rohsopht}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:08, 11 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 42u0hxmqj498t0gtql2el1ucerm2g5t 3 204177 836681 2026-04-11T07:13:28Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836681 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Ishnoor8468}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:13, 11 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) bh7w05quuox2rvuu9oxhy6lsjpbx041 3 204178 836683 2026-04-11T07:54:49Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836683 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Aadilll}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:54, 11 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) t37xtgx0tq3412e7fuq64reqou4vjqz 3 204179 836684 2026-04-11T10:03:20Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 836684 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Santoshking6}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:03, 11 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) mor3tych551w7ao8h6k984vz9z0fzix 3 204180 836686 2026-04-11T10:25:41Z Vladimir Solovjev 9479 Vladimir Solovjev ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Романов-на-Мурмане]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Лларок]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Романов-на-Мурмане|Романов-на-Мурмане]]" to "[[Special:CentralAuth/Лларок|Лларок]]" 836686 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Лларок]] 2sf5iev95xsghbaxc399cxhjf2dnwmp