13 ਜਨਵਰੀ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>13 ਜਨਵਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3786</id>
    <revision>
      <id>836922</id>
      <parentid>524582</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T00:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Rakesh_sharma.jpg with [[File:Rakesh_Sharma.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: caps).</comment>
      <origin>836922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6247" sha1="2emc9hbxsc48izq5outg7qsef4ofp12" xml:space="preserve">{{ਜਨਵਰੀ ਕਲੰਡਰ|float=right}}
&lt;big&gt;&lt;big&gt;[[29 ਪੋਹ]] [[ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ|ਨਾ: ਸ਼ਾ:]]&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;

'''13 ਜਨਵਰੀ''' [[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ]] ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ ਦਾ 13ਵਾਂ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਦੇ 352 (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 353) ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
== ਵਾਕਿਆ ==
* [[1666]] &amp;ndash; [[ਫਰਾਂਸੀਸੀ]] ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ [[ਜੀਨ ਬੈਪਿਟਸਟ ਤਾਵੇਨਿਅਰ]] [[ਢਾਕਾ]] ਪੁੰਹਚਿਆ ਅਤੇ [[ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਖਾਨ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।
* [[1703]] &amp;ndash; ਸੈਦ ਖ਼ਾਨ ਤੇ ਅਲਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਵਲੋਂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] 'ਤੇ ਹਮਲਾ।
* [[1780]] &amp;ndash; ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਹਰੀ [[ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1849]] &amp;ndash; [[ਚੇਲੀਆਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]]: ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਹੋਈ।
* [[1893]] &amp;ndash; [[ਬਰਤਾਨੀਆ]] ਵਿੱਚ [[ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ]] ਬਣੀ।
* [[1910]] &amp;ndash; [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਰੇਡੀਉ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਹੋਇਆ।
* [[1943]] &amp;ndash; [[ਜਰਮਨ]] ਚਾਂਸਲਰ [[ਅਡੋਲਫ ਹਿਟਲਰ]] ਨੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਿਰੁਧ ਪੂਰਨ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
* [[1964]] &amp;ndash; [[ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮ ਫਸਾਦਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
* [[1986]] &amp;ndash; [[ਅਬੋਹਰ]] ਤੇ [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਾਸਤੇ ਰਾਏਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੋਈ।
* [[1989]] &amp;ndash; [[ਬਰਤਾਨੀਆ]] ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਈ.ਬੀ.ਐਮ. ਕੰਪਿਊਟਰ '[[ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਦ ਥਰਟੀਨਥ]]' [[ਵਾਇਰਸ]] ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ।
* [[1992]] &amp;ndash; [[ਜਾਪਾਨ]] ਨੇ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ]] ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੋਰੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸੈਕਸ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ।
==ਜਨਮ==
[[File:Rakesh Sharma.jpg|120px|thumb|[[ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ]]]]
* [[1843]] &amp;ndash; ਉੜੀਆ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਕਥਾਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ [[ਫ਼ਕੀਰ ਮੋਹਨ ਸੈਨਾਪਤੀ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1857]] &amp;ndash; ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ [[ਕਿੱਕਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1866]] &amp;ndash; ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਆਰਮੇਨੀਆਈ ਵਿਰਾਸਤ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ [[ਜਾਰਜ ਗੁਰਜੀਏਫ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1911]] &amp;ndash; ਹਿੰਦੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ [[ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1913]] &amp;ndash; ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਕੇਰਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਅਛੂਤਾ ਮੈਨਨ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1926]] &amp;ndash; ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਦੇਵਿੰਦਰ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1937]] &amp;ndash; ਜੰਮੂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਤੂਰ ਵਾਦਕ [[ਪੰਡਤ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1949]] &amp;ndash; ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 138ਵਾਂ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ [[ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1960]] &amp;ndash; ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਐਰਿਕ ਬੈੱਟਸਿਸ਼]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1965]] &amp;ndash; ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨੇਤਾ [[ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1969]] &amp;ndash; ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ [[ਬਲਜਿੰਦਰ ਨਸਰਾਲੀ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1976]] &amp;ndash; ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ [[ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1982]] &amp;ndash; ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ [[ਕਮਰਾਨ ਅਕਮਲ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1983]] &amp;ndash; ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ]] ਦਾ ਜਨਮ।
==ਦਿਹਾਂਤ==
* [[1629]] &amp;ndash; ਉਦਾਸੀ ਮੱਤ ਦੇ ਮੌਢੀ [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]] ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* [[1691]] &amp;ndash; ਅਗਰੇਜ਼ ਵਿਦਰੋਹੀ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜੀਅਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੈਂਡਜ ਦਾ ਬਾਨੀ [[ਜਾਰਜ ਫੌਕਸ]] ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* [[1941]] &amp;ndash; ਆਇਰਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ [[ਜੇਮਜ਼ ਜੋਆਇਸ]] ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* [[1942]] &amp;ndash; ਭਾਰਤ ਕਿੱਤਾ ਸਕਰੀਨ-ਲੇਖਕ ਡਾਇਲਾਗ-ਲੇਖਕ ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਜਾਵੇਦ ਸਿੱਦੀਕੀ]] ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* [[1962]] &amp;ndash; ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ [[ਅਜੈ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼]] ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* [[2002]] &amp;ndash; ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਹੀਗੀਰ, ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ ਦੇ ਨਾਵਲ ਬੁੱਢਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨਾਇਕ ਲਈ ਮਾਡਲ [[ਗਰੀਗੋਰੀਓ ਫ਼ੁਐਂਤੇ]] ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਵਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ]]</text>
      <sha1>2emc9hbxsc48izq5outg7qsef4ofp12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21663</id>
    <revision>
      <id>836894</id>
      <parentid>730074</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T17:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <origin>836894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5564" sha1="brkx3aq2b845fgu50huoaatk5tq0197" xml:space="preserve">'''ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ''' ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਤਵਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite web
| last = Monica Guzman
| title = Harborview to mark World Laughter Day
| accessdate = 2009-05-06
| date = 2009-05-01
| url = http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| archive-date = 2012-07-12
| archive-url = https://archive.today/20120712143911/http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਉਂਝ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[11 ਜਨਵਰੀ]], [[1998]] ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।

==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੌਢੀ==
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਡਾ. [[ਮਦਨ ਕਟਾਰੀਆ]] ਦਾ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ '[[ਲਾਫਟਰ ਯੋਗਾ ਮੂਵਮੈਂਟ]]' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ | ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ ਹਨ | [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 600 ਹੈ | [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ | [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੇ [[ਪੂਣੇ]] ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਕਿਉਂ?==
ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਨ, ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਹੋੜ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਬੀਵੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿਉ | ਉਹ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਥਕਾਨ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੱਸ-ਖੇਡ ਕੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂ-ਮੰਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁੱਖ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਸੇ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਦੁੱਗਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ |
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ | ਇਹ ਇੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ | 
==ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?==
ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਊਨਿਟੀ ਸਿਸਟਮ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਲਰ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਮਰਸ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਹਾਸਾ ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਵਉੱਤਮ ਕਸਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੀ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਇਊਮਨੋਗਲੋਬਿਉਲਿਨ ਏ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇੰਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਤਣਾਓ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟਦਾ ਹੈ | ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਸਹੀ ਰੱਖਣ, ਵਜ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰੰਗ ਜਿਹੀ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡਰੋਫਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਹੈ |
==ਕੀ ਲੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ?==
ਹਾਲੀਆ ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 65 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੱਸਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਰ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ |
==ਹੋਰ ਦੇਖੋ==
* [http://www.worldlaughterday.org Official World Laughter Day Website]
* [http://www.laughteryoga.org Official Website of Laughter Yoga International]
{{ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ]]</text>
      <sha1>brkx3aq2b845fgu50huoaatk5tq0197</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836895</id>
      <parentid>836894</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T17:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਕਿਉਂ? */</comment>
      <origin>836895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5569" sha1="9vpngkx7msrfhj9edns7sgg7tqrrxh1" xml:space="preserve">'''ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ''' ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਤਵਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite web
| last = Monica Guzman
| title = Harborview to mark World Laughter Day
| accessdate = 2009-05-06
| date = 2009-05-01
| url = http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| archive-date = 2012-07-12
| archive-url = https://archive.today/20120712143911/http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਉਂਝ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[11 ਜਨਵਰੀ]], [[1998]] ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।

==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੌਢੀ==
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਡਾ. [[ਮਦਨ ਕਟਾਰੀਆ]] ਦਾ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ '[[ਲਾਫਟਰ ਯੋਗਾ ਮੂਵਮੈਂਟ]]' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ | ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ ਹਨ | [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 600 ਹੈ | [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ | [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੇ [[ਪੂਣੇ]] ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਕਿਉਂ?==
ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਨ, ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਹੋੜ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਬੀਵੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿਉ। ਉਹ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਥਕਾਨ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੱਸ-ਖੇਡ ਕੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂ-ਮੰਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁੱਖ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਸੇ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਦੁੱਗਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

==ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?==
ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਊਨਿਟੀ ਸਿਸਟਮ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਲਰ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਮਰਸ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਹਾਸਾ ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਵਉੱਤਮ ਕਸਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੀ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਇਊਮਨੋਗਲੋਬਿਉਲਿਨ ਏ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇੰਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਤਣਾਓ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟਦਾ ਹੈ | ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਸਹੀ ਰੱਖਣ, ਵਜ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰੰਗ ਜਿਹੀ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡਰੋਫਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਹੈ |
==ਕੀ ਲੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ?==
ਹਾਲੀਆ ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 65 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੱਸਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਰ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ |
==ਹੋਰ ਦੇਖੋ==
* [http://www.worldlaughterday.org Official World Laughter Day Website]
* [http://www.laughteryoga.org Official Website of Laughter Yoga International]
{{ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ]]</text>
      <sha1>9vpngkx7msrfhj9edns7sgg7tqrrxh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836896</id>
      <parentid>836895</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T17:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? */</comment>
      <origin>836896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5577" sha1="hysnlsji371ypn7p3lvez6r8wc1g3rn" xml:space="preserve">'''ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ''' ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਤਵਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite web
| last = Monica Guzman
| title = Harborview to mark World Laughter Day
| accessdate = 2009-05-06
| date = 2009-05-01
| url = http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| archive-date = 2012-07-12
| archive-url = https://archive.today/20120712143911/http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਉਂਝ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[11 ਜਨਵਰੀ]], [[1998]] ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।

==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੌਢੀ==
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਡਾ. [[ਮਦਨ ਕਟਾਰੀਆ]] ਦਾ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ '[[ਲਾਫਟਰ ਯੋਗਾ ਮੂਵਮੈਂਟ]]' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ | ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ ਹਨ | [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 600 ਹੈ | [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ | [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੇ [[ਪੂਣੇ]] ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਕਿਉਂ?==
ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਨ, ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਹੋੜ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਬੀਵੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿਉ। ਉਹ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਥਕਾਨ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੱਸ-ਖੇਡ ਕੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂ-ਮੰਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁੱਖ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਸੇ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਦੁੱਗਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

==ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?==
ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਊਨਿਟੀ ਸਿਸਟਮ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਲਰ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਮਰਸ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਸਾ ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਵਉੱਤਮ ਕਸਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੀ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਇਊਮਨੋਗਲੋਬਿਉਲਿਨ ਏ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇੰਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਤਣਾਓ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਸਹੀ ਰੱਖਣ, ਵਜ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰੰਗ ਜਿਹੀ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡਰੋਫਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਹੈ।

==ਕੀ ਲੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ?==
ਹਾਲੀਆ ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 65 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੱਸਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਰ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ |
==ਹੋਰ ਦੇਖੋ==
* [http://www.worldlaughterday.org Official World Laughter Day Website]
* [http://www.laughteryoga.org Official Website of Laughter Yoga International]
{{ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ]]</text>
      <sha1>hysnlsji371ypn7p3lvez6r8wc1g3rn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836897</id>
      <parentid>836896</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T17:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਕੀ ਲੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ? */</comment>
      <origin>836897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5584" sha1="cyc1o0l37vj3ho3cejkv0cm1qd85cit" xml:space="preserve">'''ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ''' ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਤਵਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite web
| last = Monica Guzman
| title = Harborview to mark World Laughter Day
| accessdate = 2009-05-06
| date = 2009-05-01
| url = http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| archive-date = 2012-07-12
| archive-url = https://archive.today/20120712143911/http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਉਂਝ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[11 ਜਨਵਰੀ]], [[1998]] ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।

==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੌਢੀ==
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਡਾ. [[ਮਦਨ ਕਟਾਰੀਆ]] ਦਾ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ '[[ਲਾਫਟਰ ਯੋਗਾ ਮੂਵਮੈਂਟ]]' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ | ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ ਹਨ | [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 600 ਹੈ | [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ | [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੇ [[ਪੂਣੇ]] ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਕਿਉਂ?==
ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਨ, ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਹੋੜ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਬੀਵੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿਉ। ਉਹ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਥਕਾਨ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੱਸ-ਖੇਡ ਕੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂ-ਮੰਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁੱਖ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਸੇ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਦੁੱਗਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

==ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?==
ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਊਨਿਟੀ ਸਿਸਟਮ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਲਰ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਮਰਸ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਸਾ ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਵਉੱਤਮ ਕਸਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੀ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਇਊਮਨੋਗਲੋਬਿਉਲਿਨ ਏ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇੰਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਤਣਾਓ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਸਹੀ ਰੱਖਣ, ਵਜ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰੰਗ ਜਿਹੀ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡਰੋਫਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਹੈ।

==ਕੀ ਲੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ?==
ਹਾਲੀਆ ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 65 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੱਸਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੇਸ਼ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਰ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।

==ਹੋਰ ਦੇਖੋ==
* [http://www.worldlaughterday.org Official World Laughter Day Website]
* [http://www.laughteryoga.org Official Website of Laughter Yoga International]
{{ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ]]</text>
      <sha1>cyc1o0l37vj3ho3cejkv0cm1qd85cit</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836898</id>
      <parentid>836897</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T17:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੌਢੀ */</comment>
      <origin>836898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5589" sha1="f392k55bah3h14ojqgyatw2u2z1ubro" xml:space="preserve">'''ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ''' ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਤਵਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite web
| last = Monica Guzman
| title = Harborview to mark World Laughter Day
| accessdate = 2009-05-06
| date = 2009-05-01
| url = http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| archive-date = 2012-07-12
| archive-url = https://archive.today/20120712143911/http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਉਂਝ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[11 ਜਨਵਰੀ]], [[1998]] ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।

==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੌਢੀ==
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਡਾ. [[ਮਦਨ ਕਟਾਰੀਆ]] ਦਾ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ '[[ਲਾਫਟਰ ਯੋਗਾ ਮੂਵਮੈਂਟ]]' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ ਹਨ। [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 600 ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੇ [[ਪੂਣੇ]] ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਕਿਉਂ?==
ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਨ, ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਹੋੜ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਬੀਵੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿਉ। ਉਹ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਥਕਾਨ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੱਸ-ਖੇਡ ਕੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂ-ਮੰਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁੱਖ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਸੇ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਦੁੱਗਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

==ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?==
ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਊਨਿਟੀ ਸਿਸਟਮ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਲਰ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਮਰਸ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਸਾ ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਵਉੱਤਮ ਕਸਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੀ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਇਊਮਨੋਗਲੋਬਿਉਲਿਨ ਏ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇੰਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਤਣਾਓ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਸਹੀ ਰੱਖਣ, ਵਜ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰੰਗ ਜਿਹੀ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡਰੋਫਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਹੈ।

==ਕੀ ਲੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ?==
ਹਾਲੀਆ ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 65 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੱਸਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੇਸ਼ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਰ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।

==ਹੋਰ ਦੇਖੋ==
* [http://www.worldlaughterday.org Official World Laughter Day Website]
* [http://www.laughteryoga.org Official Website of Laughter Yoga International]
{{ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ]]</text>
      <sha1>f392k55bah3h14ojqgyatw2u2z1ubro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836899</id>
      <parentid>836898</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T17:14:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <origin>836899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5590" sha1="b2l9dvk30t2s0layic980h9ar0y5ae7" xml:space="preserve">'''ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ''' ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਤਵਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite web
| last = Monica Guzman
| title = Harborview to mark World Laughter Day
| accessdate = 2009-05-06
| date = 2009-05-01
| url = http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| archive-date = 2012-07-12
| archive-url = https://archive.today/20120712143911/http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[11 ਜਨਵਰੀ]], [[1998]] ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।

==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੌਢੀ==
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਡਾ. [[ਮਦਨ ਕਟਾਰੀਆ]] ਦਾ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ '[[ਲਾਫਟਰ ਯੋਗਾ ਮੂਵਮੈਂਟ]]' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ ਹਨ। [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 600 ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੇ [[ਪੂਣੇ]] ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਕਿਉਂ?==
ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਨ, ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਹੋੜ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਬੀਵੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿਉ। ਉਹ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਥਕਾਨ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੱਸ-ਖੇਡ ਕੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂ-ਮੰਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁੱਖ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਸੇ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਦੁੱਗਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

==ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?==
ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਊਨਿਟੀ ਸਿਸਟਮ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਲਰ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਮਰਸ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਸਾ ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਵਉੱਤਮ ਕਸਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੀ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਇਊਮਨੋਗਲੋਬਿਉਲਿਨ ਏ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇੰਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਤਣਾਓ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਸਹੀ ਰੱਖਣ, ਵਜ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰੰਗ ਜਿਹੀ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡਰੋਫਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਹੈ।

==ਕੀ ਲੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ?==
ਹਾਲੀਆ ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 65 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੱਸਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੇਸ਼ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਰ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।

==ਹੋਰ ਦੇਖੋ==
* [http://www.worldlaughterday.org Official World Laughter Day Website]
* [http://www.laughteryoga.org Official Website of Laughter Yoga International]
{{ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ]]</text>
      <sha1>b2l9dvk30t2s0layic980h9ar0y5ae7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਿਖਾਇਲ ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22404</id>
    <revision>
      <id>836909</id>
      <parentid>540385</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T22:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>8464</id>
      </contributor>
      <comment>ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1765</comment>
      <origin>836909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="h5h9bpeifblkyb424cp7h4u4h4qy0ys" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name = ਮਿਖਾਇਲ ਵਾਸਿਲੀਏਵਿੱਚ ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ

Михаил Васильевич Ломоносов 
|native_name = 
|image = M.V. Lomonosov by L.Miropolskiy after G.C.Prenner (1787, RAN).jpg
|image_size =
|caption =
|birth_date = ਨਵੰਬਰ 19 [ਪੁ.ਤ. ਨਵੰਬਰ 8] 1711 
|birth_place =ਡੇਨੀਸੋਵਕਾ, ਆਰਕੇਜੇਲਗੋਰੋਡ ਪ੍ਰਸਾਸਨਿਕ ਵਿਭਾਗ, [[ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ]]
|death_date = ਅਪਰੈਲ 15 [ਪੁ.ਤ. ਅਪਰੈਲ 4] 1765 (ਉਮਰ 53)
|death_place = [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ]]
|ethnicity = [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ]]
|occupation =ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਖੇਤਰ: [[ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਰਸਾਇਣ ਸ਼ਾਸਤਰ]], [[ਭੌਤਿਕੀ]], [[ਖਣਿਜ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਇਤਹਾਸ]], [[ਫ਼ਿਲਾਲੋਜੀ]], [[ਆਪਟੀਕਲ ਉਪਕਰਨ]] ਅਤੇ ਹੋਰ। ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ ਕਵੀ ਵੀ ਸੀ।
|alma_mater = [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਮਾਰਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਸਲਾਵ ਯੂਨਾਨੀ ਲੈਟਿਨ ਅਕਾਦਮੀ]]
|spouse = ਅਲਿਜਬੈਥ ਜ਼ਿਚ 
|parents =
|children = ਯੇਲੇਨਾ
}}
'''ਮਿਖਾਇਲ ਵਾਸਿਲੀਏਵਿੱਚ ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ ''' ({{lang-rus|Михаи́л Васи́льевич Ломоно́сов|p=mʲɪxɐˈil vɐˈsʲilʲjɪvʲɪtɕ ləmɐˈnosəf}}; {{OldStyleDate|ਨਵੰਬਰ 19|1711|ਨਵੰਬਰ 8}} – {{OldStyleDate|ਅਪਰੈਲ 15|1765|ਅਪਰੈਲ 4}}) ਇੱਕ ਰੂਸੀ [[ਪੋਲੀਮੈਥ]], [[ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਅਤੇ [[ਲੇਖਕ]] ਸੀ, ਜਿਸਨੇ [[ਸਾਹਿਤ]], [[ਸਿੱਖਿਆ]], ਅਤੇ [[ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ [[ਵੀਨਸ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ]] ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸਨ: [[ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਰਸਾਇਣ ਸ਼ਾਸਤਰ]], [[ਭੌਤਿਕੀ]], [[ਖਣਿਜ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਇਤਹਾਸ]], [[ਫ਼ਿਲਾਲੋਜੀ]], [[ਕਲਾ]], [[ਆਪਟੀਕਲ ਉਪਕਰਨ]] ਅਤੇ ਹੋਰ। ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ ਕਵੀ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਧੁਨਿਕ [[ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1765]]</text>
      <sha1>h5h9bpeifblkyb424cp7h4u4h4qy0ys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅਕਲੀਆ ਖੁਰਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25916</id>
    <revision>
      <id>836910</id>
      <parentid>633232</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T22:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3502" sha1="4udwqcm4w5g6w0m1pb6j5ltmmso17lx" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ
| ਨਾਂ = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ
| ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = [[ਪਿੰਡ]]
| ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦ = 
| ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇ = 
| ਉਪਨਾਮ = ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ= ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ
| ਬਿੰਦੀ_ਚੇਪੀ_ਥਾਂ = ਖੱਬੇ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ= ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
| latd = 30.36
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 74.88
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 = ਤਹਿਸੀਲ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 = ਬਠਿੰਡਾ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਰਾਜ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ =
| ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ =
| ਟਿਕਾਣਾ_ਕਿਸਮ =
| ਟਿਕਾਣਾ =
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਸਰਪੰਚ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ1 = ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ2 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ2 = ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ3 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ3 = ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
| unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ
| ਖੇਤਰਫਲ_ਦਰਜਾ =
| ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 =
| ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 208 
| ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =
| ਅਬਾਦੀ_ਦਰਜਾ =
| ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਪਗਨੋਟ= 
| ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ-ਸੂਚਕ =
| ਅਬਾਦੀ_ਨੋਟ = 
| demographics_ਕਿਸਮ1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਅਧਿਕਾਰਕ
| demographics1_ਜਾਣ1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| ਸਮਾਂ_ਜੋਨ1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = 151201
| ਡਾਕ_ਕੋਡ = 151201 (ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ: ਗੋਨਿਆਨਾ ਮੰਡੀ)
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = 0164
| iso_ਕੋਡ = 
| registration_plate = PB 03
}}

'''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>4udwqcm4w5g6w0m1pb6j5ltmmso17lx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836914</id>
      <parentid>836910</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T23:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4189" sha1="hiehsh5hj3p9fffwcmnumv8l88kao9a" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ
| ਨਾਂ = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ
| ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = [[ਪਿੰਡ]]
| ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦ = 
| ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇ = 
| ਉਪਨਾਮ = ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ= ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ
| ਬਿੰਦੀ_ਚੇਪੀ_ਥਾਂ = ਖੱਬੇ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ= ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
| latd = 30.36
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 74.88
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 = ਤਹਿਸੀਲ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 = ਬਠਿੰਡਾ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਰਾਜ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ =
| ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 
| ਟਿਕਾਣਾ_ਕਿਸਮ =
| ਟਿਕਾਣਾ =
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਸਰਪੰਚ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ1 = ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ2 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ2 = ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ3 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ3 = ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
| unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ
| ਖੇਤਰਫਲ_ਦਰਜਾ =
| ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 =
| ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 208 
| ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =
| ਅਬਾਦੀ_ਦਰਜਾ =
| ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਪਗਨੋਟ= 
| ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ-ਸੂਚਕ =
| ਅਬਾਦੀ_ਨੋਟ = 
| demographics_ਕਿਸਮ1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਅਧਿਕਾਰਕ
| demographics1_ਜਾਣ1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| ਸਮਾਂ_ਜੋਨ1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = 151201
| ਡਾਕ_ਕੋਡ = 151201 (ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ: ਗੋਨਿਆਨਾ ਮੰਡੀ)
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = 0164
| iso_ਕੋਡ = 
| registration_plate = PB 03
}}

'''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ 7 ਮਈ 2025 ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |

&lt;Ref&gt; https://share.google/lqUrvQvpcMnOe3Qf1

&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>hiehsh5hj3p9fffwcmnumv8l88kao9a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836915</id>
      <parentid>836914</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T23:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4212" sha1="54l369kf1aqs3n3aunurqubi7jdvuem" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ
| ਨਾਂ = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ
| ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = [[ਪਿੰਡ]]
| ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦ = 
| ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇ = 
| ਉਪਨਾਮ = ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ= ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ
| ਬਿੰਦੀ_ਚੇਪੀ_ਥਾਂ = ਖੱਬੇ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ= ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
| latd = 30.36
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 74.88
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 = ਤਹਿਸੀਲ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 = ਬਠਿੰਡਾ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਰਾਜ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ =
| ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 
| ਟਿਕਾਣਾ_ਕਿਸਮ =
| ਟਿਕਾਣਾ =
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਸਰਪੰਚ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ1 = ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ2 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ2 = ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ3 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ3 = ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
| unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ
| ਖੇਤਰਫਲ_ਦਰਜਾ =
| ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 =
| ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 208 
| ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =
| ਅਬਾਦੀ_ਦਰਜਾ =
| ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਪਗਨੋਟ= 
| ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ-ਸੂਚਕ =
| ਅਬਾਦੀ_ਨੋਟ = 
| demographics_ਕਿਸਮ1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਅਧਿਕਾਰਕ
| demographics1_ਜਾਣ1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| ਸਮਾਂ_ਜੋਨ1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = 151201
| ਡਾਕ_ਕੋਡ = 151201 (ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ: ਗੋਨਿਆਨਾ ਮੰਡੀ)
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = 0164
| iso_ਕੋਡ = 
| registration_plate = PB 03
}}

'''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 

'''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ''' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |

&lt;Ref&gt; https://share.google/lqUrvQvpcMnOe3Qf1

&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>54l369kf1aqs3n3aunurqubi7jdvuem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836916</id>
      <parentid>836915</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T23:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5253" sha1="i95bmip6qz7lywt363oynw2edgm6vth" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ
| ਨਾਂ = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ
| ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = [[ਪਿੰਡ]]
| ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦ = 
| ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇ = 
| ਉਪਨਾਮ = ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ= ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ
| ਬਿੰਦੀ_ਚੇਪੀ_ਥਾਂ = ਖੱਬੇ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ= ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
| latd = 30.36
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 74.88
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 = ਤਹਿਸੀਲ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 = ਬਠਿੰਡਾ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਰਾਜ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ =
| ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 
| ਟਿਕਾਣਾ_ਕਿਸਮ =
| ਟਿਕਾਣਾ =
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਸਰਪੰਚ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ1 = ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ2 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ2 = ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ3 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ3 = ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
| unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ
| ਖੇਤਰਫਲ_ਦਰਜਾ =
| ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 =
| ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 208 
| ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =
| ਅਬਾਦੀ_ਦਰਜਾ =
| ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਪਗਨੋਟ= 
| ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ-ਸੂਚਕ =
| ਅਬਾਦੀ_ਨੋਟ = 
| demographics_ਕਿਸਮ1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਅਧਿਕਾਰਕ
| demographics1_ਜਾਣ1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| ਸਮਾਂ_ਜੋਨ1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = 151201
| ਡਾਕ_ਕੋਡ = 151201 (ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ: ਗੋਨਿਆਨਾ ਮੰਡੀ)
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = 0164
| iso_ਕੋਡ = 
| registration_plate = PB 03
}}

'''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | 

'''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' 
''ਸਰਪੰਚ'' - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ
''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ

''''ਪਿਛੋਕੜ''''
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
'''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ''' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


&lt;Ref&gt; https://share.google/lqUrvQvpcMnOe3Qf1

&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>i95bmip6qz7lywt363oynw2edgm6vth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836917</id>
      <parentid>836916</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T23:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5257" sha1="20fxw6078009wbysverwd16ed5sxsw6" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ
| ਨਾਂ = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ
| ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = [[ਪਿੰਡ]]
| ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦ = 
| ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇ = 
| ਉਪਨਾਮ = ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ= ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ
| ਬਿੰਦੀ_ਚੇਪੀ_ਥਾਂ = ਖੱਬੇ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ= ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
| latd = 30.36
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 74.88
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 = ਤਹਿਸੀਲ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 = ਬਠਿੰਡਾ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਰਾਜ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ =
| ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 
| ਟਿਕਾਣਾ_ਕਿਸਮ =
| ਟਿਕਾਣਾ =
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਸਰਪੰਚ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ1 = ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ2 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ2 = ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ3 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ3 = ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
| unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ
| ਖੇਤਰਫਲ_ਦਰਜਾ =
| ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 =
| ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 208 
| ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =
| ਅਬਾਦੀ_ਦਰਜਾ =
| ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਪਗਨੋਟ= 
| ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ-ਸੂਚਕ =
| ਅਬਾਦੀ_ਨੋਟ = 
| demographics_ਕਿਸਮ1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਅਧਿਕਾਰਕ
| demographics1_ਜਾਣ1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| ਸਮਾਂ_ਜੋਨ1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = 151201
| ਡਾਕ_ਕੋਡ = 151201 (ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ: ਗੋਨਿਆਨਾ ਮੰਡੀ)
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = 0164
| iso_ਕੋਡ = 
| registration_plate = PB 03
}}

'''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | 

'''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' 
''ਸਰਪੰਚ'' - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ
''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


''''ਪਿਛੋਕੜ''''
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
'''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ''' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


&lt;Ref&gt; https://share.google/lqUrvQvpcMnOe3Qf1

&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>20fxw6078009wbysverwd16ed5sxsw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836918</id>
      <parentid>836917</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T00:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5755" sha1="2tl1gbkrd7fxezqxu0mudtqq70ofgta" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ
| ਨਾਂ = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ
| ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = [[ਪਿੰਡ]]
| ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦ = 
| ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇ = 
| ਉਪਨਾਮ = ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ= ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ
| ਬਿੰਦੀ_ਚੇਪੀ_ਥਾਂ = ਖੱਬੇ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ= ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
| latd = 30.36
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 74.88
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 = ਤਹਿਸੀਲ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 = ਬਠਿੰਡਾ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਰਾਜ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ =
| ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 
| ਟਿਕਾਣਾ_ਕਿਸਮ =
| ਟਿਕਾਣਾ =
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਸਰਪੰਚ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ1 = ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ2 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ2 = ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ3 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ3 = ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
| unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ
| ਖੇਤਰਫਲ_ਦਰਜਾ =
| ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 =
| ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 208 
| ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =
| ਅਬਾਦੀ_ਦਰਜਾ =
| ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਪਗਨੋਟ= 
| ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ-ਸੂਚਕ =
| ਅਬਾਦੀ_ਨੋਟ = 
| demographics_ਕਿਸਮ1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਅਧਿਕਾਰਕ
| demographics1_ਜਾਣ1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| ਸਮਾਂ_ਜੋਨ1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = 151201
| ਡਾਕ_ਕੋਡ = 151201 (ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ: ਗੋਨਿਆਨਾ ਮੰਡੀ)
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = 0164
| iso_ਕੋਡ = 
| registration_plate = PB 03
}}

'''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ |

'''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' 
''ਸਰਪੰਚ'' - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ
''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


''''ਪਿਛੋਕੜ''''
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
'''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ''' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


'''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;Ref&gt; https://share.google/lqUrvQvpcMnOe3Qf1

&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>2tl1gbkrd7fxezqxu0mudtqq70ofgta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836919</id>
      <parentid>836918</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T00:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5767" sha1="7amjjfqsfeaporwz4vob9dkekf0ra0k" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ
| ਨਾਂ = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ
| ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = [[ਪਿੰਡ]]
| ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦ = 
| ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇ = 
| ਉਪਨਾਮ = ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ= ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ
| ਬਿੰਦੀ_ਚੇਪੀ_ਥਾਂ = ਖੱਬੇ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ= ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
| latd = 30.36
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 74.88
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 = ਤਹਿਸੀਲ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 = ਬਠਿੰਡਾ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਰਾਜ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ =
| ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 
| ਟਿਕਾਣਾ_ਕਿਸਮ =
| ਟਿਕਾਣਾ =
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਸਰਪੰਚ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ1 = ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ2 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ2 = ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ3 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ3 = ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
| unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ
| ਖੇਤਰਫਲ_ਦਰਜਾ =
| ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 =
| ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 208 
| ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =
| ਅਬਾਦੀ_ਦਰਜਾ =
| ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਪਗਨੋਟ= 
| ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ-ਸੂਚਕ =
| ਅਬਾਦੀ_ਨੋਟ = 
| demographics_ਕਿਸਮ1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਅਧਿਕਾਰਕ
| demographics1_ਜਾਣ1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| ਸਮਾਂ_ਜੋਨ1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = 151201
| ਡਾਕ_ਕੋਡ = 151201 (ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ: ਗੋਨਿਆਨਾ ਮੰਡੀ)
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = 0164
| iso_ਕੋਡ = 
| registration_plate = PB 03
}}

'''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ |

'''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' 
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


''''ਪਿਛੋਕੜ''''
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
'''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ''' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


'''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;Ref&gt; https://share.google/lqUrvQvpcMnOe3Qf1

&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>7amjjfqsfeaporwz4vob9dkekf0ra0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836920</id>
      <parentid>836919</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T00:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਵਿਆਕਰਨ ਸਹੀ ਕੀਤੀ</comment>
      <origin>836920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5770" sha1="ipnkm0pyhoc7k0kcm7ghwhgt1zx2515" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ
| ਨਾਂ = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ
| ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = [[ਪਿੰਡ]]
| ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦ = 
| ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇ = 
| ਉਪਨਾਮ = ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ= ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ
| ਬਿੰਦੀ_ਚੇਪੀ_ਥਾਂ = ਖੱਬੇ
| ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ= ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
| latd = 30.36
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 74.88
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 = ਤਹਿਸੀਲ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 = ਬਠਿੰਡਾ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਰਾਜ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ =
| ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 
| ਟਿਕਾਣਾ_ਕਿਸਮ =
| ਟਿਕਾਣਾ =
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਸਰਪੰਚ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ1 = ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ2 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ 
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ2 = ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ3 = ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ3 = ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
| unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ
| ਖੇਤਰਫਲ_ਦਰਜਾ =
| ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 =
| ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 208 
| ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =
| ਅਬਾਦੀ_ਦਰਜਾ =
| ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ =
| ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਪਗਨੋਟ= 
| ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ-ਸੂਚਕ =
| ਅਬਾਦੀ_ਨੋਟ = 
| demographics_ਕਿਸਮ1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਅਧਿਕਾਰਕ
| demographics1_ਜਾਣ1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| ਸਮਾਂ_ਜੋਨ1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = 151201
| ਡਾਕ_ਕੋਡ = 151201 (ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ: ਗੋਨਿਆਨਾ ਮੰਡੀ)
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = 0164
| iso_ਕੋਡ = 
| registration_plate = PB 03
}}

'''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |

'''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' 
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


''''ਪਿਛੋਕੜ''''
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
'''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ''' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


'''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;Ref&gt; https://share.google/lqUrvQvpcMnOe3Qf1

&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>ipnkm0pyhoc7k0kcm7ghwhgt1zx2515</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836925</id>
      <parentid>836920</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T01:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3941" sha1="7mvi1tti62a193e5bz7hytopp7c0gwb" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
'''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


'''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' 
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


''''ਪਿਛੋਕੜ''''
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
'''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ''' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


'''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;Ref&gt; https://share.google/lqUrvQvpcMnOe3Qf1

&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>7mvi1tti62a193e5bz7hytopp7c0gwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836926</id>
      <parentid>836925</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T01:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਵਿਆਕਰਨ ਸਹੀ ਕੀਤੀ</comment>
      <origin>836926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3901" sha1="1p047hhzw3n3ype5fqa5fhq5rsxbmyy" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
'''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


'''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' 
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


''''ਪਿਛੋਕੜ''''
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
'''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ''' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


'''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>1p047hhzw3n3ype5fqa5fhq5rsxbmyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836927</id>
      <parentid>836926</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T01:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4097" sha1="0dfwz1brotfhf2vxwwabfwb9qm0y3xs" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
'''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


'''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' 
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


''''ਪਿਛੋਕੜ''''
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
'''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ''' ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


'''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>0dfwz1brotfhf2vxwwabfwb9qm0y3xs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836930</id>
      <parentid>836927</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T01:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4114" sha1="j370foo671g5lvcoou10y6h6r43zyu9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ'''==, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


==''''ਪਿਛੋਕੜ''''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
=='''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>j370foo671g5lvcoou10y6h6r43zyu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836931</id>
      <parentid>836930</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T01:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4111" sha1="3dbztbysupfg9tjwd8hk4p6utijwhow" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


==''''ਪਿਛੋਕੜ''''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
=='''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''== 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>3dbztbysupfg9tjwd8hk4p6utijwhow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836932</id>
      <parentid>836931</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T01:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਵਿਆਕਰਨ ਸਹੀ ਕੀਤੀ</comment>
      <origin>836932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4109" sha1="mj0pdcq08msr0l93tl5seonz0saq59t" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
=='''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''== 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>mj0pdcq08msr0l93tl5seonz0saq59t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836933</id>
      <parentid>836932</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T02:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="s1xar9bwhb5wque2i14n1bdctqmf5pi" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
=='''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''== 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>s1xar9bwhb5wque2i14n1bdctqmf5pi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836934</id>
      <parentid>836933</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T02:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4219" sha1="lbc4ad6v2ft5u31g8ipk9vbjznwflv9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

 
=='''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''== 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>lbc4ad6v2ft5u31g8ipk9vbjznwflv9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836939</id>
      <parentid>836934</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T04:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪਿਛੋਕੜ */ ਹਿੱਜੇ ਸਹੀ ਕੀਤੇ</comment>
      <origin>836939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4217" sha1="23kqfohdbg4e3h0bk5ppiiikflfdy4k" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਆਕਲੀਆ]] ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

=='''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''== 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>23kqfohdbg4e3h0bk5ppiiikflfdy4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836940</id>
      <parentid>836939</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T04:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪਿਛੋਕੜ */ ਹਿੱਜੇ ਸਹੀ ਕੀਤੇ</comment>
      <origin>836940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4213" sha1="t12pjpi6lrzwake48lxtr9zosqmi3fx" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

=='''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''== 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>t12pjpi6lrzwake48lxtr9zosqmi3fx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836941</id>
      <parentid>836940</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T04:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਵਿਆਕਰਨ ਸਹੀ ਕੀਤੀ</comment>
      <origin>836941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4232" sha1="6pgmunyhfidd46g3gjc076e1ua1zv8y" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

=='''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''== 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
[[en:Aklia Khurd]]</text>
      <sha1>6pgmunyhfidd46g3gjc076e1ua1zv8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836942</id>
      <parentid>836941</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T04:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਹਿੱਜੇ ਸਹੀ ਕੀਤੇ</comment>
      <origin>836942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4213" sha1="t12pjpi6lrzwake48lxtr9zosqmi3fx" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

=='''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''== 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>t12pjpi6lrzwake48lxtr9zosqmi3fx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836948</id>
      <parentid>836942</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T11:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4880" sha1="jvx27yqymt6ox74xobh678qsmgmgh1z" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ'''==
ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ , ਇਹ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਤੋਂ 8.3 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ | ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਘੱਟ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ | 


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |

=='''ਜਹਾਜ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''== 
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>jvx27yqymt6ox74xobh678qsmgmgh1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27541</id>
    <revision>
      <id>836923</id>
      <parentid>360183</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T00:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Rakesh_sharma.jpg with [[File:Rakesh_Sharma.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: caps).</comment>
      <origin>836923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5747" sha1="75226tnghrjm9daftr1mt6x1biq0rgg" xml:space="preserve">{{Infobox astronaut
| name   =ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ
| image   = Rakesh Sharma.jpg
| caption  = ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ

| status  = ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ
| nationality = [[ਭਾਰਤ]]ੀ
| birth_date = {{Birth date |1949|1|13|df=yes}}
| birth_place = [[ਪਟਿਆਲਾ]], [[ਪੈਪਸੂ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]
| occupation = [[ਟੈਸਟ ਪਾਇਲਟ]]
| rank   = [[ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ (ਰੈਂਕ)|ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ]], [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ]]
| selection  =
| time   = 7d 21h 40m 
| mission  = [[Soyuz T-11]] / [[Soyuz T-10]]
| insignia  = [[File:Soyuz T-11 mission patch.gif|30px]]
| awards  = [[File:Ashoka Chakra ribbon.svg|20px]] [[ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਅਵਾਰਡ|ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ]] &lt;br/&gt;[[ਹੀਰੋ ਆਫ਼ ਦ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]]
}}
'''ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ''' (ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ 1949) ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.spacefacts.de/bios/international/english/sharma_rakesh.htm |title=Cosmonaut Biography: Rakesh Sharma |publisher=Spacefacts.de |date= |accessdate=2012-07-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/who-is-who/miscellaneous/rakesh-sharma.html |title=Rakesh Sharma |publisher=Mapsofindia.com |date= |accessdate=2012-07-06}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ 138ਵਾਂ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਹੈ। 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਇੰਟਰਕਾਸਮਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪੁਲਾੜ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਾਕੇਸ਼ ਅੱਠ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਅਤੇ ਪਾਇਲਟ ਸਨ। 2 ਅਪਰੈਲ 1984 ਨੂੰ ਦੋ ਹੋਰ ਸੋਵੀਅਤ ਪੁਲਾੜਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋਊਜ ਟੀ - 11 ਵਿੱਚ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੜਾਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਲਿਉਤ 7 ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ - ਹੀਨ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਲਾੜ ਉੱਡਾਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉੱਤੋਂ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਕਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ - ਸਾਰੇ ਜਹਾਂ ਸੇ ਅੱਛਾ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਦੇ ਪਦ ਤੇ ਸੇਵਾ-ਨਵਿਰਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਨਵੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਉੜਾਨ ਪਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਮਨਜੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ [[13 ਜਨਵਰੀ]], [1949]] ਨੂੰ [[ਪਟਿਆਲਾ]], [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ &quot;ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ&quot;, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ &quot;ਨਿਜ਼ਾਮ ਕਾਲਜ&quot; ਤੋਂ ਕੀਤੀ। [[1966]] ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਦਾਖਿਲ ਹੋਇਆ।

==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ==
ਰਾਕੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਆਹ &quot;ਮਧੂ&quot; ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ [[1982]] ਵਿੱਚ [[ਰੂਸ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ [[ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਸਿੱਖੀ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ &quot;ਕਪਿਲ&quot;, ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ &quot;ਕ੍ਰਿਤੀਕਾ&quot; ਇੱਕ ਮੀਡਿਆ ਆਰਟਿਸਟ ਹੈ।

==ਸਨਮਾਨ==
ਰਾਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਵਾਪਿਸ ਮੁੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਹੀਰੋ ਆਫ਼ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਸਦੀ ਸੂਰਮਗਤੀ ਜਾਂ ਵੀਰਤਾ ਲਈ [[ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੂਸੀ ਮੈਂਬਰ, ਮਾਲਿਆਸ਼ੇਵ ਤੇ ਸਟ੍ਰੈਕਾਲੋਵ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=hin/&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>75226tnghrjm9daftr1mt6x1biq0rgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28932</id>
    <revision>
      <id>836880</id>
      <parentid>811319</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T12:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geet Arts</username>
        <id>44962</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>836880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9900" sha1="7kdxg4s1s71yrsjr58qgm86j2h0wboy" xml:space="preserve">{{Infobox writer 
| name =ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ
| image =Gurmeet Karyalvi.jpg
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| pseudonym = 
| birth_name = 
| birth_date = {{birth date and age|df=y|1968|12|23}}
| birth_place = ਪਿੰਡ- ਕੜਿਆਲ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] (ਭਾਰਤ)
| death_date = 
| death_place = 
| occupation = ਲੇਖਕ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਅਫਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ 
| language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| period = ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ - ਹੁਣ ਤੱਕ
| genre = ਕਹਾਣੀ
| subject = ਸਮਾਜਕ 
| movement = ਸਮਾਜਵਾਦ
| notableworks = 
}}
[[ਤਸਵੀਰ:ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ.jpg|thumb|ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ 2024 ਵਿੱਚ।]]
[[ਤਸਵੀਰ:Gurmeet Karialvi 1.jpg|thumb|ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ 2025 ਵਿੱਚ।]]
'''ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ''' (ਜਨਮ 23 ਦਸੰਬਰ 1968) [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਦਾ [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]], ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਹੈ।  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.punjabikahani.punjabi-kavita.com/Gurmeet-Karyalvi.php|title=ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ : ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ|website=www.punjabikahani.punjabi-kavita.com|access-date=2021-06-13|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613113222/https://www.punjabikahani.punjabi-kavita.com/Gurmeet-Karyalvi.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sarokar.ca/2015-02-17-03-32-00/312|title=Author ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ|website=sarokar.ca|access-date=2021-06-13}}&lt;/ref&gt;

==ਜੀਵਨ==
'''ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ''' ਦਾ ਜਨਮ 23 ਦਸੰਬਰ 1968 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸੁਖਦੇਵ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ।  ਉਸ ਦੀ ਵਿੱਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਸਿਵਿਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹਨ। 

== ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ==
ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ,ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਮਸਲਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ '&lt;nowiki/&gt;'''ਹੱਡਾ ਰੋੜੀ ਅਤੇ ਰੇੜ੍ਹੀ'&lt;nowiki/&gt;''', [[ਆਤੂ ਖੋਜੀ|'ਆਤੂ ਖੋਜੀ]]', 'ਚੀਕ' ਆਦਿ ਅੰਗਰੇਜੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਮਰਾਠੀ, ਹਿੰਦੀ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ 'ਹੱਡਾ ਰੋੜੀ ਤੇ ਰੇਹੜੀ' ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ '&lt;nowiki/&gt;'''''[[ਆਤੂ ਖੋਜੀ]]'''''' ਉੱਪਰ [[ਟੈਲੀ ਫਿਲਮ]] ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। &quot;ਸਾਰੰਗੀ&quot; ਉਸ ਦਾ ਬਹੁ ਚਰਚਿਤ [[ਨਾਟਕ]] ਹੈ। 'ਤੂ ਜਾਹ ਡੈਡੀ' ਵੀ ਚਰਚਿਤ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਹੈ। &quot;ਦਲਿਤ ਸਕੂਲ&quot; ਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਨੇ। ਕਹਾਣੀ ਆਤੂ ਖੋਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਐਮ ਏ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। &quot;ਆਤੂ ਖੋਜੀ&quot; ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਉਹ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਰੀਦਕੋਟ]] ਵਿਖੇ ਭਲਾਈ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

==ਰਚਨਾਵਾਂ==
===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ===
* ''[[ਅੱਕ ਦਾ ਬੂਟਾ]]''&lt;ref&gt;http://books.google.co.in/books/about/Akk_da_boota.html?id=jsVMHAAACAAJ&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt;
* ''[[ਊਣੇ]]''
* ''[[ਆਤੂ ਖੋਜੀ (ਕਿਤਾਬ)|ਆਤੂ ਖੋਜੀ]]''
* ''[[ਢਾਲ਼]]''
*''[[ਸਾਰੰਗੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ]]''
* [[ਹਾਰੀਂ ਨਾ ਬਚਨਿਆ]]
*ਮੋਰ ਪੈਲ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ
*वक्त के पँख से बंधी वफा (कहानीकार संग्रह)
*कुरूक्षेत्र (कहानी संग्रह)

===ਨਾਵਲ===
* ਉਹ ਇੱਕੀ ਦਿਨ
* वे ईकीस दिन (उपन्यास)

===ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ===
* ਖਤਰਨਾਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ
* ਦਹਿਸ਼ਤ ਭਰੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ 
* ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ਾ (ਵਾਰਤਕ—ਖਤਰਨਾਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ)

===ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ===
*ਟਾਂਗੇ ਵਾਲਾ ਸੰਤਾ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* ਭੱਠੀ ਵਾਲੀ ਗਿੰਦਰੋ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
* ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਮਿੱਤਰ ਤੁਹਾਡੇ (ਨਾਟਕ)
* ਕਰਾਮਾਤੀ ਪੈੱਨ (ਨਾਟਕ)
* ਅਸੀਂ ਉੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ (ਨਾਟਕ)
* ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ (ਨਾਟਕ)
* ਪੰਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ (ਨਾਟਕ)
*ਸੱਚੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
*ਪੰਚ ਪਰਮੇਸ਼ਰ (ਸ਼ਾਹ ਮੁਖੀ 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)
*ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ (ਸ਼ਾਹ ਮੁਖੀ 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)
*ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਮਿੱਤਰ ਤੁਹਾਡੇ (ਸ਼ਾਹ ਮੁਖੀ 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)

===ਨਾਟਕ===
* ਸਾਰੰਗੀ
* ਤੂੰ ਜਾਹ ਡੈਡੀ
* ਛਿਲਤਰਾਂ
***ਕਵਿਤਾ**
*ਜੇ ਤੂੰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2023

==ਪੁਰਸਕਾਰ==
* ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ 2023 ਦਾ 'ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ' 'ਸੱਚੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ' ਨਾਮਕ ਪੁਸਤਕ ਲਈ
*ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਬਾਲ ਨਾਟਕ &quot;ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ&quot; ਲਈ &quot;ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ &quot;
*'''ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ''' ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ
*'''ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ''' ਵੱਲੋਂ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
*'''ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਚ ਪੰਜਾਬ (ਰਜਿ.)''' ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ 2014 ਦਾ ਲੋਕ ਕਵੀ ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ ਐਵਾਰਡ
*&quot;ਮਾਤਾ ਸਵਰਨ ਕੌਰ ਪੁਰਸਕਾਰ&quot; ਵੱਲੋਂ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਜਲੰਧਰ ਸਾਲ 2010
* &quot;ਸ਼ਾਕਿਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥੀ ਐਵਾਰਡ&quot; ਵੱਲੋਂ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਜਗਰਾਉਂ
* ਸ਼ਾਹ ਚਮਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ 2015
* ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨ ਪਹਿਲੀ ਮਈ 2018
* ਕਾਮਰੇਡ ਸੁਰਜੀਤ ਗਿੱਲ ਐਵਾਰਡ, ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ
*ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਜਰਨੈਲ ਪੁਰੀ ਐਵਾਰਡ, ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਸ਼ੇਰਪੁਰ (ਸੰਗਰੂਰ)
* ਜਨਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ ਜਲੰਧਰ ਵੱਲੋਂ &quot;ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ&quot; ਐਵਾਰਡ
*ਦਲਬੀਰ ਚੇਤਨ ਕਥਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 2021
*ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ 2023

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>7kdxg4s1s71yrsjr58qgm86j2h0wboy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅਕਲੀਆ ਖੁਰਦ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>31166</id>
    <revision>
      <id>836908</id>
      <parentid>159743</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T22:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪਿਛੋਕੜ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>836908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="499" sha1="96nyosg9uxux4zudru5fw45kww5md28" xml:space="preserve">{{ਚਰਚਾ ਸਿਰਲੇਖ}}

== ਪਿਛੋਕੜ ==

ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਬੱਝੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Im lsbrar|Im lsbrar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Im lsbrar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:28, 15 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>96nyosg9uxux4zudru5fw45kww5md28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836913</id>
      <parentid>836908</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T23:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਸੰਧੂਰ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>836913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1349" sha1="94yc8qqq273ahrdceebemgm8ge4u675" xml:space="preserve">{{ਚਰਚਾ ਸਿਰਲੇਖ}}

== ਪਿਛੋਕੜ ==

ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਬੱਝੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Im lsbrar|Im lsbrar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Im lsbrar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:28, 15 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਸੰਧੂਰ ==

ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ 7 ਮਈ 2025 ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30AM ਵਜੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ | [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Im lsbrar|Im lsbrar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Im lsbrar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:17, 15 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>94yc8qqq273ahrdceebemgm8ge4u675</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836929</id>
      <parentid>836913</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T01:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>/* Page Rename Request */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>836929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1747" sha1="dcxly2f039jw73zjak3gppozxs8lj29" xml:space="preserve">{{ਚਰਚਾ ਸਿਰਲੇਖ}}

== ਪਿਛੋਕੜ ==

ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਬੱਝੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Im lsbrar|Im lsbrar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Im lsbrar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:28, 15 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਸੰਧੂਰ ==

ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ 7 ਮਈ 2025 ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30AM ਵਜੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ | [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Im lsbrar|Im lsbrar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Im lsbrar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:17, 15 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Page Rename Request ==

== Page rename request == I would like to request renaming this page from '''ਅਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''' to '''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''' as this is the correct spelling in Punjabi.

Thank you. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Im lsbrar|Im lsbrar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Im lsbrar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:31, 16 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dcxly2f039jw73zjak3gppozxs8lj29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38100</id>
    <revision>
      <id>836886</id>
      <parentid>825646</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T16:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geet Arts</username>
        <id>44962</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਗੈਲਰੀ */</comment>
      <origin>836886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10531" sha1="bkzp0gigzh44ljrl7bm76ooiuvrlbcf" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ
| native_name              = 
| native_name_lang         = 
| other_name               = 
| nickname                 = 
| settlement_type          = ਪਿੰਡ
| image_skyline            = 
| image_alt                = 
| image_caption            = 
| image_map               = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=290|frame-height=300|frame-align=center
| id= Q25624352|type=point|zoom=15}}
| pushpin_map              = India Punjab#India
| pushpin_label_position   = 
| pushpin_map_alt          = 
| pushpin_map_caption      = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ##ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates              = {{coord|29.815799|N|75.5679|E|display=inline,title}}
| coordinates_display      = 
| subdivision_type         = ਦੇਸ਼
| subdivision_name         = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1        = [[ਭਾਰਤੀ_ਸੂਬੇ_ਅਤੇ_ਕੇਂਦਰੀ_ਸ਼ਾਸ਼ਤ_ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1        = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2        = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2        = [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]]
| established_title        = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date         = 
| founder                  = 
| named_for                = 
| parts_type               = [[ਤਹਿਸੀਲ]]
| parts                    = [[ਬੁਢਲਾਡਾ ਤਹਿਸੀਲ|ਬੁਢਲਾਡਾ]]
| government_type          = 
| governing_body           = 
| unit_pref                = Metric
| area_footnotes           = 
| area_blank1_km2          = 
| area_blank1_title        = ਖੇਤਰਫਲ
| area_rank                = 
| area_total_km2           = 
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              =
| population_total         = 2155
| population_as_of         = 2011
| population_rank          = 
| population_density_km2   = auto
| population_demonym       = 
| population_footnotes     = 
| demographics_type1       = ਭਾਸ਼ਾ
| demographics1_title1     = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1      = [[ਗੁਰਮੁਖੀ_ਲਿਪੀ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2     = ਸਥਾਨਕ
| demographics1_info2      = [[ਪੰਜਾਬੀ_ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| timezone1                = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐਸਟੀ]]
| utc_offset1              = +5:30
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 151503
| area_code_type           = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ
| area_code                = 
| registration_plate       = 
| blank1_name_sec1         = 
| blank1_info_sec1         = 
| blank1_name_sec2        =
| blank1_info_sec2        = 
| website                  = 
| footnotes                = 
}}
'''ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ''' ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬੁਢਲਾਡਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਕਸਬਾ ਬੋਹਾ ਤੋਂ ਬਰੇਟਾ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬੁਢਲਾਡਾ (ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦਫ਼ਤਰ) ਤੋਂ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Blockwise List of Villages|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕੋਡ 036019 ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਕੁੱਲ 804 ਹੈਕਟੇਅਰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪਿੰਨਕੋਡ 151503 ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਬੁਢਲਾਡਾ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 2,155 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,121 ਮਰਦ ਅਤੇ 1,034 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀ 1,000 ਮਰਦਾਂ 922 ਔਰਤਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 436 ਘਰ ਹਨ। 

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਇਹ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰ ਖਾਂ ਨਾਮ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਬਾਦ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੋਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾ ਕੇ ਆਬਾਦ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਚਹਿਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਢਾਬ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਏਥੇ ਵਸੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਕਾਜ਼ੀਵਾਲਾ, ਚੱਕ ਥੰਮਣ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਰਹੀ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਢਾਬ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੱਕ ਥੰਮਣ ਸਿੰਘ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚਹਿਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀ ਖੋਸਾ ਅਤੇ ਸੰਧੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆ ਕੇ ਏਥੇ ਵਸੇ ਹਨ। ਸੰਧੂ ਲਹੌਰੀਏ ਪਰਿਵਾਰ ਏਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਹਲੂ (ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ) ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਰਾਜਾ ਜੰਗ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਏਥੇ ਵਸੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਕਸਬਾ ਬੋਹਾ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਥੇਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮਿੱਥਾਂ ਜਰੂਰ ਹਨ ਪਰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਭਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।

== ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ==
ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ, ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੋਲਰ ਊਰਜਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਲਾਂਟ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਕਿੰਨੂ, ਅਮਰੂਦ ਅਤੇ ਅਨਾਰ ਦੇ ਬਾਗ ਵੀ ਹਨ। ਪੀਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਜੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਬਣਿਆਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਕਣਕ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।

== ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ [[ਬੋਹਾ]] ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ [[ਮਘਾਣੀਆ|ਮਘਾਣੀਆਂ]], [[ਸੈਦੇਵਾਲਾ]], [[ਗਾਮੀਵਾਲਾ]] ਅਤੇ [[ਗੰਡੂ ਖੁਰਦ|ਗੰਢੂ ਖੁਰਦ]] ਪਿੰਡ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। 

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ==
* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ
* ਉਦਾਸੀਨ ਆਸ਼ਰਮ
* ਤਿੰਨ ਪੁਰਾਤਨ ਖ਼ਾਨਗਾਹਾਂ
* ਸਮਾਧ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਚੰਨਣ ਦਾਸ 
* ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਲਮੀਕ ਮੰਦਰ
* ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਮੰਦਰ

== ਗੈਲਰੀ ==
&lt;gallery&gt;
ਤਸਵੀਰ:Gurduara Singh Sabha Sahib, Sherkhan Wala.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:GES Sherkhan Wala.jpg|thumb|ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ]]ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ
ਤਸਵੀਰ:Gurduara Singh Sabha Sahib, Sherkhan Wala 1.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ
ਤਸਵੀਰ:Gurduara Singh Sabha Sahib, Sherkhan Wala 2.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ
ਤਸਵੀਰ:Udasin Ashram, Sherkhan Wala.jpg|ਉਦਾਸੀਨ ਆਸ਼ਰਮ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ
ਤਸਵੀਰ:Samadh Sant Baba Channan Das Ji 1.jpg|ਸਮਾਧ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਚੰਨਣ ਦਾਸ
ਤਸਵੀਰ:Samadh Sant Baba Channan Das Ji.jpg|ਸਮਾਧ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਚੰਂਨਣ ਦਾਸ
&lt;/gallery&gt;

==ਹੋਰ ਦੇਖੋ==
* [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]
* [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>bkzp0gigzh44ljrl7bm76ooiuvrlbcf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836887</id>
      <parentid>836886</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T16:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geet Arts</username>
        <id>44962</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਗੈਲਰੀ */</comment>
      <origin>836887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10660" sha1="e1km26ww106n4lsuq8hvdij7ktng3a5" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ
| native_name              = 
| native_name_lang         = 
| other_name               = 
| nickname                 = 
| settlement_type          = ਪਿੰਡ
| image_skyline            = 
| image_alt                = 
| image_caption            = 
| image_map               = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=290|frame-height=300|frame-align=center
| id= Q25624352|type=point|zoom=15}}
| pushpin_map              = India Punjab#India
| pushpin_label_position   = 
| pushpin_map_alt          = 
| pushpin_map_caption      = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ##ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates              = {{coord|29.815799|N|75.5679|E|display=inline,title}}
| coordinates_display      = 
| subdivision_type         = ਦੇਸ਼
| subdivision_name         = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1        = [[ਭਾਰਤੀ_ਸੂਬੇ_ਅਤੇ_ਕੇਂਦਰੀ_ਸ਼ਾਸ਼ਤ_ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1        = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2        = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2        = [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]]
| established_title        = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date         = 
| founder                  = 
| named_for                = 
| parts_type               = [[ਤਹਿਸੀਲ]]
| parts                    = [[ਬੁਢਲਾਡਾ ਤਹਿਸੀਲ|ਬੁਢਲਾਡਾ]]
| government_type          = 
| governing_body           = 
| unit_pref                = Metric
| area_footnotes           = 
| area_blank1_km2          = 
| area_blank1_title        = ਖੇਤਰਫਲ
| area_rank                = 
| area_total_km2           = 
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              =
| population_total         = 2155
| population_as_of         = 2011
| population_rank          = 
| population_density_km2   = auto
| population_demonym       = 
| population_footnotes     = 
| demographics_type1       = ਭਾਸ਼ਾ
| demographics1_title1     = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1      = [[ਗੁਰਮੁਖੀ_ਲਿਪੀ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2     = ਸਥਾਨਕ
| demographics1_info2      = [[ਪੰਜਾਬੀ_ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| timezone1                = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐਸਟੀ]]
| utc_offset1              = +5:30
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 151503
| area_code_type           = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ
| area_code                = 
| registration_plate       = 
| blank1_name_sec1         = 
| blank1_info_sec1         = 
| blank1_name_sec2        =
| blank1_info_sec2        = 
| website                  = 
| footnotes                = 
}}
'''ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ''' ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬੁਢਲਾਡਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਕਸਬਾ ਬੋਹਾ ਤੋਂ ਬਰੇਟਾ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬੁਢਲਾਡਾ (ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦਫ਼ਤਰ) ਤੋਂ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Blockwise List of Villages|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕੋਡ 036019 ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਕੁੱਲ 804 ਹੈਕਟੇਅਰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪਿੰਨਕੋਡ 151503 ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਬੁਢਲਾਡਾ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 2,155 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,121 ਮਰਦ ਅਤੇ 1,034 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀ 1,000 ਮਰਦਾਂ 922 ਔਰਤਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 436 ਘਰ ਹਨ। 

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਇਹ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰ ਖਾਂ ਨਾਮ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਬਾਦ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੋਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾ ਕੇ ਆਬਾਦ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਚਹਿਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਢਾਬ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਏਥੇ ਵਸੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਕਾਜ਼ੀਵਾਲਾ, ਚੱਕ ਥੰਮਣ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਰਹੀ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਢਾਬ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੱਕ ਥੰਮਣ ਸਿੰਘ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚਹਿਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀ ਖੋਸਾ ਅਤੇ ਸੰਧੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆ ਕੇ ਏਥੇ ਵਸੇ ਹਨ। ਸੰਧੂ ਲਹੌਰੀਏ ਪਰਿਵਾਰ ਏਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਹਲੂ (ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ) ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਰਾਜਾ ਜੰਗ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਏਥੇ ਵਸੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਕਸਬਾ ਬੋਹਾ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਥੇਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮਿੱਥਾਂ ਜਰੂਰ ਹਨ ਪਰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਭਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।

== ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ==
ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ, ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੋਲਰ ਊਰਜਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਲਾਂਟ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਕਿੰਨੂ, ਅਮਰੂਦ ਅਤੇ ਅਨਾਰ ਦੇ ਬਾਗ ਵੀ ਹਨ। ਪੀਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਜੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਬਣਿਆਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਕਣਕ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।

== ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ [[ਬੋਹਾ]] ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ [[ਮਘਾਣੀਆ|ਮਘਾਣੀਆਂ]], [[ਸੈਦੇਵਾਲਾ]], [[ਗਾਮੀਵਾਲਾ]] ਅਤੇ [[ਗੰਡੂ ਖੁਰਦ|ਗੰਢੂ ਖੁਰਦ]] ਪਿੰਡ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। 

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ==
* ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ
* ਉਦਾਸੀਨ ਆਸ਼ਰਮ
* ਤਿੰਨ ਪੁਰਾਤਨ ਖ਼ਾਨਗਾਹਾਂ
* ਸਮਾਧ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਚੰਨਣ ਦਾਸ 
* ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਲਮੀਕ ਮੰਦਰ
* ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਮੰਦਰ

== ਗੈਲਰੀ ==
&lt;gallery&gt;
ਤਸਵੀਰ:Gurduara Singh Sabha Sahib, Sherkhan Wala.jpg|[[ਤਸਵੀਰ:GES Sherkhan Wala.jpg|thumb|ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ]][[ਤਸਵੀਰ:Udasin Ashram, Sherkhan Wala.jpg|thumb|ਉਦਾਸੀਨ ਆਸ਼ਰਮ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ]]ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ
ਤਸਵੀਰ:Gurduara Singh Sabha Sahib, Sherkhan Wala 1.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ
ਤਸਵੀਰ:Gurduara Singh Sabha Sahib, Sherkhan Wala 2.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ
ਤਸਵੀਰ:Udasin Ashram, Sherkhan Wala.jpg|ਉਦਾਸੀਨ ਆਸ਼ਰਮ, ਸ਼ੇਰਖਾਂ ਵਾਲਾ
ਤਸਵੀਰ:Samadh Sant Baba Channan Das Ji 1.jpg|ਸਮਾਧ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਚੰਨਣ ਦਾਸ
ਤਸਵੀਰ:Samadh Sant Baba Channan Das Ji.jpg|ਸਮਾਧ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਚੰਂਨਣ ਦਾਸ
&lt;/gallery&gt;

==ਹੋਰ ਦੇਖੋ==
* [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]
* [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>e1km26ww106n4lsuq8hvdij7ktng3a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪਿੰਨ ਕੋਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40683</id>
    <revision>
      <id>836888</id>
      <parentid>711767</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T16:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geet Arts</username>
        <id>44962</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>836888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5087" sha1="5fk1tuj0ins6t7yaxbvkncyd29k6zuf" xml:space="preserve">'''ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਨੰਬਰ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ '''Postal Index Number''' or '''PIN''' or '''Pincode''') ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਛੇ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਨੰਬਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ&lt;ref&gt;http://www.indiapost.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810064218/http://www.indiapost.gov.in/ |date=2011-08-10 }} ਪਿੰਨ ਕੋਡ&lt;/ref&gt; ਦੇ ਡਾਕਘਰ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 15 ਅਗਸਤ 1972 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;India 1974&quot;&gt;{{cite book|title=India|url=http://books.google.com/books?id=kj9EAAAAIAAJ|accessdate=17 May 2013|year=1974|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|page=305}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mails section&quot;&gt;{{cite web|title=Mails section|url=ftp://ftp.ptcinfo.org/PTCTRG/midcarrierProgrammes/stp_PACO_MACP/Module_4/PPT/3.Mails.ppt|publisher=Indian government postal department|accessdate=17 May 2013}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਬਣਤਰ==
[[File:2 digit postcode india.png|thumb|300px|2-ਅੰਕਾ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਦਾ ਖੇਤਰ]]
ਭਾਰਤ ਦੇ 9 ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਜੋਨ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋਨ [[ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ]] ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਛੇ ਅੰਕਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲ ਅੰਕ ਜੋਨ ਨੂੰ, ਦੁਜਾ ਅੰਕ ਸਬ-ਜੋਨ, ਤੀਜਾ ਅੰਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਤਿੰਨ ਅੰਕ ਸਬੰਧਤ ਡਾਕਘਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

== ਵੰਡ==
[[File:Somnathpur pictorial cancellation.JPG|right|thumb|571120 ਪਿੰਨ ਵਾਲਾ ਡਾਕ ਬੋਕਸ]]

9 ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਜੋਨ ਦੀ ਵੰਡ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

* 1 - [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਅਤੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]
* 2 - [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਉੱਤਰਖੰਡ]]
* 3 - [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ]], [[ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ]]
* 4 - [[ਗੋਆ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]]
* 5 - [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਕਰਨਾਟਕਾ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]]
* 6 - [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਕੇਰਲਾ]], [[ਪਾਂਡੀਚਰੀ]], [[ਲਕਸ਼ਦੀਪ]]
* 7 - [[ਓਡੀਸ਼ਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਅਰੁਨਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਨਾਗਾਲੈਂਡ]], [[ਮਨੀਪੁਰ]], [[ਮਿਜ਼ੋਰਮ]], [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]], [[ਮੇਘਾਲਿਆ]], [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ]], [[ਅਸਾਮ]]
* 8 - [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]]
* 9 - ਆਰਮੀ ਡਾਕਘਰ (APO) ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਡਾਕਘਰ (FPO)

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਦੇ ਪਹਿਲ 2/3 ਅੰਕ
! ਡਾਕ ਖੇਤਰ
|- 
|11 
|[[ਦਿੱਲੀ]]
|-
|12 and 13
|[[ਹਰਿਆਣਾ]] 
|-
|14 ਤੋਂ 15
|[[ਪੰਜਾਬ]]
|-
|16
|[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]
|-
|17
|[[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]
|-
|18 ਤੋਂ 19 
|[[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]]
|-
|20 ਤੋਂ 28
|[[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਝਾਰਖੰਡ]]
|-
|30 ਤੋਂ 34
|[[ਰਾਜਸਥਾਨ]]
|-
|36 ਤੋਂ 39
|[[ਗੁਜਰਾਤ]]
|-
|40
|[[ਗੋਆ]]
|-
|40 ਤੋਂ 44
|[[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]
|-
|45 to 48
|[[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]
|-
|49
|[[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]]
|-
|50 ਤੋਂ 53
|[[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]
|-
|56 ਤੋਂ 59
|[[ਕਰਨਾਟਕਾ]]
|-
|60 ਤੋਂ 64
|[[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]]
|-
|67 ਤੋਂ 69
|[[ਕੇਰਲਾ]] 
|-
|682
|[[ਲਕਸ਼ਦੀਪ]]
|-
|70 ਤੋਂ 74
|[[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]]
|-
|744
|[[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ]]
|-
|75 ਤੋਂ 77
|[[ਓਡੀਸ਼ਾ]] 
|-
|78
|[[ਅਸਾਮ]]
|-
|79
|[[ਅਰੁਨਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]
|-
|793, 794, 783123
|[[ਮੇਘਾਲਿਆ]]
|-
|795
|[[ਮਨੀਪੁਰ]]
|-
|796
|[[ਮਿਜ਼ੋਰਮ]]
|-
|799
|[[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]]
|-
|80 ਤੋਂ 85
|[[ਬਿਹਾਰ]] ਅਤੇ [[ਝਾਰਖੰਡ]] 
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ]]</text>
      <sha1>5fk1tuj0ins6t7yaxbvkncyd29k6zuf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬੱਲਾਂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54743</id>
    <revision>
      <id>836881</id>
      <parentid>815325</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T12:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geet Arts</username>
        <id>44962</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਗੈਲਰੀ */</comment>
      <origin>836881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="iu7wptmczhf19ujog0h3elsiu3a9y1o" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    =  
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| other_name              =  
| nickname                = 
| settlement_type         = ਪਿੰਡ
| image_skyline           = ਬੱਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਬੀਹੀ.jpg
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = India Punjab
| pushpin_label_position  = 
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤੀ 
| latd                    =30.277311
| latm                    = 
| lats                    = 
| latNS                   = N
| longd                   =76.504307
| longm                   = 
| longs                   =
| longEW                  = E
| coordinates_display     = 
| subdivision_type        =ਦੇਸ਼
| subdivision_name        = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1       =ਰਾਜ
| subdivision_name1       = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2       = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2       = [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| parts_type              = [[ਬਲਾਕ]]
| parts                   = ਸਨੌਰ
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 185
| population_total        =  
| population_as_of        = 2001
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1    = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1     =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| timezone1               = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐਸਟੀ]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        =[[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]]
| postal_code             =  
| registration_plate      = 
| blank1_name_sec1        = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1        = [[ਦੇਵੀਗੜ੍ਹ]]
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
'''ਬੱਲਾਂ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸਨੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਨੌਰ ਤੋਂ ਭਾਂਖਰ ਰੋਡ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਬਾਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ, ਇੱਕ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਲਲੀਨਾ, ਬੋਲੜ, ਭਾਂਖਰ ਅਤੇ ਬੱਲਮਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਨਾਲ਼ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://pbplanning.gov.in/districts/Bhunerheri.pdf&lt;/ref&gt;

== ਗੈਲਰੀ ==
&lt;gallery&gt;
ਤਸਵੀਰ:ਬੱਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ.png|[[ਤਸਵੀਰ:Gugga Maadi, Ballan.jpg|thumb|ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ, ਬੱਲਾਂ]]ਬੱਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਤਸਵੀਰ:GPS Ballan.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਬੱਲਾਂ 
ਤਸਵੀਰ:Old GPS Ballan.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਬੱਲਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ
&lt;/gallery&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>iu7wptmczhf19ujog0h3elsiu3a9y1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65763</id>
    <revision>
      <id>836882</id>
      <parentid>712410</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T12:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geet Arts</username>
        <id>44962</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>836882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7214" sha1="05vixuas90sj0bbho7vj1extwuk385a" xml:space="preserve">{{Infobox writer
|image = [[ਤਸਵੀਰ:My_Photo-_Copy%281%29.jpg|200x|thumb|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
|imagesize = 
| name = ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
| image_name = 
| caption = 
| pseudonym =
| birth_name= 
| birth_date = ਜੁਲਾਈ 11, 1967
| birth_place = ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
| death_date = 
| death_place = 
| family = ਪਤਨੀ: ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ, ਧੀ: ਸਹਿਜਮੀਤ, ਪੁੱਤਰ: ਆਮੀਨ
| occupation = ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
| nationality = ਭਾਰਤੀ
| period = 
| genre = ਆਲੋਚਕ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ,
| subject = 1. ਆਲੋਚਨਾ, 2. ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ (ਨਾਵਲ ਤੇ ਕਵਿਤਾ) 3. ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
| movement = 
| notableworks = ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ: ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (2012), ਅਧਿਐਨ ਪਾਸਾਰ (2015)
| influences = ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਵੀ, ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ
| influenced =
| signature =
| address = 3089, ਅਰਬਨ ਅਸਟੇਟ, ਫੇਜ਼-II, ਪਟਿਆਲਾ।
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Dr. Surjit.jpg|thumb|ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ 2025 ਵਿੱਚ।]]
'''ਡਾ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ। 11 ਜੁਲਾਈ 1967 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਖੰਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। 1988 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਆਨਰਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਥਮ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1988 ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਦੋਰਾਹਾ]] ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਾਲ 2014 ਤੋਂ 2016 ਤਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਨ। ਇਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਦੇ ਤ੍ਰੇਮਾਸਿਕ ਰੈਫ਼ਰੀਡ ਜਰਨਲ 'ਆਲੋਚਨਾ' ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰਿਜ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਮੁਕਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://punjabiuniversity.ac.in/punjabidepartment/Surjit.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-08-26 |archive-date=2014-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140105144126/http://punjabiuniversity.ac.in/punjabidepartment/Surjit.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ &quot;ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਾਵਲ: ਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ&quot; ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਮਰਹੂਮ ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਵੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

==ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ==
* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ: ਸਮਕਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ), ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2004
* ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ: ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖ ਤੇ ਪਾਸਾਰ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2005
* ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 2009
* ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ: ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 2011
* ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ: ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 2012
* ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ: ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2012
* ਮੁੱਢਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਿਆਨ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ,2014
* ਅਧਿਐਨ ਪਾਸਾਰ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2015
* ਗਲਪ-ਸਿਧਾਂਤ (ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਕ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 2017
*ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ (ਸੰਪਾਦਕ), ਗਰੇਸ਼ੀਅਸ ਬੁਕਸ, ਪਟਿਆਲਾ, 2018

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://twitter.com/surjitpbiu ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ] ਟਵਿੱਟਰ ਉੱਤੇ

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ]]</text>
      <sha1>05vixuas90sj0bbho7vj1extwuk385a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੋਣਵੀਆਂ ਵਰ੍ਹੇ-ਗੰਢਾਂ/13 ਜਨਵਰੀ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>71053</id>
    <revision>
      <id>836924</id>
      <parentid>356200</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T00:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Rakesh_sharma.jpg with [[File:Rakesh_Sharma.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: caps).</comment>
      <origin>836924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2177" sha1="fqntsy793cev355kwjnhendllkv7n6d" xml:space="preserve">[[13 ਜਨਵਰੀ]]:
[[File:Rakesh Sharma.jpg|120px|thumb|[[ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ]]]]
* [[1629]] &amp;ndash; ਉਦਾਸੀ ਮੱਤ ਦੇ ਮੌਢੀ [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]] ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* [[1703]] &amp;ndash; ਸੈਦ ਖ਼ਾਨ ਤੇ ਅਲਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਵਲੋਂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] 'ਤੇ ਹਮਲਾ।
* [[1780]] &amp;ndash; ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਹਰੀ [[ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1849]] &amp;ndash; [[ਚੇਲੀਆਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]]: ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਹੋਈ।
* [[1910]] &amp;ndash; [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਰੇਡੀਉ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਹੋਇਆ।
* [[1926]] &amp;ndash; ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਦੇਵਿੰਦਰ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1937]] &amp;ndash; ਜੰਮੂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਤੂਰ ਵਾਦਕ [[ਪੰਡਤ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1949]] &amp;ndash;  ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ 138ਵਾਂ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ [[ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1965]] &amp;ndash; ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨੇਤਾ [[ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] ਦਾ ਜਨਮ।
* [[1992]] &amp;ndash; [[ਜਾਪਾਨ]] ਨੇ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ]] ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੋਰੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸੈਕਸ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ।
ਹੋਰ ਦੇਖੋ ਚੋਣਵੀਆਂ ਵਰ੍ਹੇ-ਗੰਢਾਂ : [[12 ਜਨਵਰੀ]]  &amp;bull; '''[[13 ਜਨਵਰੀ]]''' &amp;bull; [[14 ਜਨਵਰੀ]]

&lt;noinclude&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੋਣਵੀਆਂ ਵਰ੍ਹੇ-ਗੰਢਾਂ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fqntsy793cev355kwjnhendllkv7n6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78547</id>
    <revision>
      <id>836889</id>
      <parentid>598636</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T16:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਬਣਤਰ */</comment>
      <origin>836889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16194" sha1="98cqr2m76dbe2wk4k1l0d3l1l7e0pch" xml:space="preserve">{{Infobox anatomy
| Name = ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ
| Latin = Cerebrum&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/cerebrum|title=''Cerebrum'' Etymology|publisher=''[[dictionary.com]]''|accessdate=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| Greek = ἐγκέφαλος (enképhalos)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://etymonline.com/index.php?term=encephalo-&amp;allowed_in_frame=0|title=''Encephalo-'' Etymology|publisher=''[[Online Etymology Dictionary]]''|accessdate=24 October 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224231913/https://www.etymonline.com/word/encephalo-|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- 
| GraySubject = 184
| GrayPage = 736
 --&gt;
| Image = Skull and brain normal human.svg
| Caption = &lt;small&gt;ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀ&lt;/small&gt;
| Width = 200
| Image2 = Cerebral lobes.png
| Caption2 = &lt;small&gt;Cerebral lobes: the [[frontal lobe]] (pink), [[parietal lobe]] (green) and [[occipital lobe]] (blue)&lt;/small&gt;
| ImageMap = 
| MapCaption = 
| Precursor = [[ਨਿਊਰਲ ਟਿਊਬ]]
| System = [[ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]]&lt;br /&gt;[[ਨਿਊਰੋਇਮੀਊਂਨ ਸਿਸਟਮ]]
| Artery = [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਰਾਿਟਡ ਜੰਮ]], [[ਵਰਟੀਵਰਲ ਜੰਮ]]
| Vein = [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਠ]], [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]], ਬਾਹਰੀ ਨਾੜੀਆਂ: ([[ਵੱਡੀਆਂ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]] ਅਤੇ [[ਛੋਟੀ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]], ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]]), [[ਬੇਸਲ ਨਾੜੀ]], [[ਟਰਮੀਨਲ ਨਾੜੀ]], [[ਕੋਰੋਇਡ ਨਾੜੀ]], [[ਸੇਰੇਬੇਲਰ ਨਾੜੀ]]
| Nerve = 
| Lymph = 
| MeshName =Brain
| MeshNumber =D001921
| Code = 
| Dorlands = 
| DorlandsID = 42256
}}
'''ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ''' ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title = Tupaia belangeri
 | publisher = The Genome Institute, Washington University
 | url = http://genome.wustl.edu/genomes/view/tupaia_belangeri
 | accessdate = January 2016
 | archive-date = 2010-06-01
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100601201841/http://genome.wustl.edu/genomes/view/tupaia_belangeri/
 | dead-url = yes
 }}&lt;/ref&gt; ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਮਨੁਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਰਵਸ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਟਿਸ਼ੂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਕਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਥੋੜੀ ਜਗਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਥਾਂ ਰੋਕ ਸਕਣ. ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੈਮਬ੍ਰੇਨਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੇਰੀਬਰੋਸਪਾਇਨਲ ਫਲੂਡ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਡਰਨਾ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਡੀ ਦੇ ਕਵਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਸਕੱਲ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ। ਸਕੱਲ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਕਰੇਨੀਅਮ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ – ਫ਼ੋਰਦਿਮਾਗ, ਮੱਧਦਿਮਾਗ, ਹਿੰਡਦਿਮਾਗ. ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਥੱਲੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
==ਬਣਤਰ==
ਇੱਕ ਔਸਤ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਵਜਨ 1.2-1.4 ਕਿੱਲੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਜਨ 2% ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਭਰਮਾਰ 1260 ਸੈ:ਮੀ ਕਿਉਬ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਭਰਮਾਰ 1130 ਸੈ:ਮੀ ਕਿਉਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਨਿਊਰੋਨ, ਗਲਿਆਲ ਸੈਲ ਅਤੇ ਖੂਨੀ ਨਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਲੱਗਭਗ 100 ਬਿਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਸਤ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ 86±8 ਨਿਊਰੋਨ ਸੈਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਗਭਗ 85±10 ਨਿਊਰੋਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੈਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ 16 ਬਿਲੀਅਨ (ਜਾ 19% ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਨਿਊਰੋਨ) ਸੈਰੀਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 69 ਬਿਲੀਅਨ (ਜਾ 80% ਸਾਰੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਨਿਊਰੋਨ) ਸੈਰੀਬੈਲਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

==ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ==
* ਫ਼ੋਰਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਸੇਰੇਬਰਮ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਮੱਧਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਹਿੰਡਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ – ਸੇਰੇਬੈਰਮ, ਪੋਨਸ, ਮਡੂਲਾ ਓਬਲੋਨਗੇਟ
=== ਸੇਰੇਬਰਮ===
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬਰਲ ਹੈਮੀਸਫੇਰ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ।
====ਕੰਮ====
•	ਇਹ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਵੋਲਲੰਟਰੀ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
•	ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੀ ਮੈਮਰੀ/ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
•	ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਨ, ਦੇਖਣ, ਆਦਿ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
•	ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੋਟਰ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹੈ।

===ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ===
{{ਮੁੱਖ|ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ}}
ਇਹ ਸੇਰੇਬਰਮ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੌਂਣ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਖਾਣ ਅਤੇ ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
=== ਸੇਰੇਬੈਰਮ===
ਇਹ ਵੀ ਸੇਰੇਬਰਮ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬੈਲਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਹਾਰਣ: ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਇਕਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਟੀਅਰਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪੈਡਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬੈਰਮ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬੀ ਆਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਾਇਨ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀਆਂ. ਅਸੀਂ ਪੈਨ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਕ ਸਕਦੇ.
=== ਮਡੂਲਾ ਓਬਲੋਨਗੇਟ===
ਇਹ ਪੋਨਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਜੜ ਨੂੰ ਬਣਾਉਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਵੋਲੰਟਰੀ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ, ਸਾਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਉਲਟੀ, ਆਦਿ.
== ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ==
ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੀ ਜੋਰਦਾਰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਇੱਕ ਨਿਊਰਲ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ੀਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਰੋਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਗ ਕਵਰ ਕਰ ਲਾਵੇ ਅਤੇ ਸੱਕਲ ਦੇ ਬਣਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਿਟ ਹੋ ਜਾਵੇ. ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਖੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਸੈਰੀਬਰਲ ਹੈਮੀਸਫੇਅਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਵਰਗ ਖੇਤਰ 1.3 ਸਕੇਅਰ ਫੁੱਟ (0.12 ਮੀ ਸਕੇਅਰ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਰੋਲ==
 {{ਮੁੱਖ|ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ}}
ਰਿਫਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਉਸ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਆਫਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਕਿਸੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਭਾਵਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਗਰਮ ਚੀਜ ਨੂੰ ਛੁਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਇੱਕਦਮ ਆਪਨੇ ਆਪ ਓਸ ਤੋਂ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਹੀ ਜਿਆਦਾਤਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੰਨ ਲਓ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਗਰਮ ਚੀਜ ਨੂੰ ਛੂਹੇਗਾ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਹਲਾ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਥਰਮੋ ਰਿਸੈਪਟਰ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ. ਇਹ ਸੈਨਸਰੀ ਨਿਊਰੋਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਨਰਵ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇਗਾ. ਹੁਣ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਇਹਨਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਭੇਜੇਗਾ. ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਰਾਹੀ ਉਸ ਅੰਗ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੈਨਸਰੀ ਨਿਊਰੋਨ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਰਿਲੇ ਨਿਊਰੋਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਜੀਹਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿਓਂਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਾਇਮ ਲੱਗੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਰਿਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿਮਾਗ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਦੀ ਹੈ। 
==ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ==
{{ਮੁੱਖ|ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ}}
ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਥੱਲੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਲੈਂਡ ਵਿਕਾਸ ਹਾਰਮੋਨ, ਥਾਇਰੋਸਾਇਨ ਸਟੀਮੁਲੇਟਿੰਗ ਹਾਰਮੋਨ, ਫੋਲੀਸਲ ਸਟੀਮੁਲੇਟਿੰਗ ਹਾਰਮੋਨ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਧਦਾ ਅਤੇ ਫੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇੰਡੋਕਰਾਇਨ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸਾਰੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਹਾਰਮੋਨ ਸਿੱਧਾ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਓਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਡਕਟ ਭਾਵ ਨਾੜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ.
==ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ==
{{ਮੁੱਖ|ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ}}
ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ, ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
== ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ==
{{ਮੁੱਖ| ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ}}
ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਅਤੇ ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਦੇ 12 ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਦੇ 31 ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਸਿਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਮਾਗ]]</text>
      <sha1>98cqr2m76dbe2wk4k1l0d3l1l7e0pch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836890</id>
      <parentid>836889</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T16:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ */</comment>
      <origin>836890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16197" sha1="1l6th787fxd5bpi81vu38m4jo8znyc4" xml:space="preserve">{{Infobox anatomy
| Name = ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ
| Latin = Cerebrum&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/cerebrum|title=''Cerebrum'' Etymology|publisher=''[[dictionary.com]]''|accessdate=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| Greek = ἐγκέφαλος (enképhalos)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://etymonline.com/index.php?term=encephalo-&amp;allowed_in_frame=0|title=''Encephalo-'' Etymology|publisher=''[[Online Etymology Dictionary]]''|accessdate=24 October 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224231913/https://www.etymonline.com/word/encephalo-|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- 
| GraySubject = 184
| GrayPage = 736
 --&gt;
| Image = Skull and brain normal human.svg
| Caption = &lt;small&gt;ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀ&lt;/small&gt;
| Width = 200
| Image2 = Cerebral lobes.png
| Caption2 = &lt;small&gt;Cerebral lobes: the [[frontal lobe]] (pink), [[parietal lobe]] (green) and [[occipital lobe]] (blue)&lt;/small&gt;
| ImageMap = 
| MapCaption = 
| Precursor = [[ਨਿਊਰਲ ਟਿਊਬ]]
| System = [[ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]]&lt;br /&gt;[[ਨਿਊਰੋਇਮੀਊਂਨ ਸਿਸਟਮ]]
| Artery = [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਰਾਿਟਡ ਜੰਮ]], [[ਵਰਟੀਵਰਲ ਜੰਮ]]
| Vein = [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਠ]], [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]], ਬਾਹਰੀ ਨਾੜੀਆਂ: ([[ਵੱਡੀਆਂ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]] ਅਤੇ [[ਛੋਟੀ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]], ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]]), [[ਬੇਸਲ ਨਾੜੀ]], [[ਟਰਮੀਨਲ ਨਾੜੀ]], [[ਕੋਰੋਇਡ ਨਾੜੀ]], [[ਸੇਰੇਬੇਲਰ ਨਾੜੀ]]
| Nerve = 
| Lymph = 
| MeshName =Brain
| MeshNumber =D001921
| Code = 
| Dorlands = 
| DorlandsID = 42256
}}
'''ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ''' ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title = Tupaia belangeri
 | publisher = The Genome Institute, Washington University
 | url = http://genome.wustl.edu/genomes/view/tupaia_belangeri
 | accessdate = January 2016
 | archive-date = 2010-06-01
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100601201841/http://genome.wustl.edu/genomes/view/tupaia_belangeri/
 | dead-url = yes
 }}&lt;/ref&gt; ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਮਨੁਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਰਵਸ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਟਿਸ਼ੂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਕਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਥੋੜੀ ਜਗਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਥਾਂ ਰੋਕ ਸਕਣ. ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੈਮਬ੍ਰੇਨਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੇਰੀਬਰੋਸਪਾਇਨਲ ਫਲੂਡ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਡਰਨਾ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਡੀ ਦੇ ਕਵਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਸਕੱਲ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ। ਸਕੱਲ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਕਰੇਨੀਅਮ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ – ਫ਼ੋਰਦਿਮਾਗ, ਮੱਧਦਿਮਾਗ, ਹਿੰਡਦਿਮਾਗ. ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਥੱਲੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
==ਬਣਤਰ==
ਇੱਕ ਔਸਤ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਵਜਨ 1.2-1.4 ਕਿੱਲੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਜਨ 2% ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਭਰਮਾਰ 1260 ਸੈ:ਮੀ ਕਿਉਬ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਭਰਮਾਰ 1130 ਸੈ:ਮੀ ਕਿਉਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਨਿਊਰੋਨ, ਗਲਿਆਲ ਸੈਲ ਅਤੇ ਖੂਨੀ ਨਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਲੱਗਭਗ 100 ਬਿਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਸਤ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ 86±8 ਨਿਊਰੋਨ ਸੈਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਗਭਗ 85±10 ਨਿਊਰੋਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੈਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ 16 ਬਿਲੀਅਨ (ਜਾ 19% ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਨਿਊਰੋਨ) ਸੈਰੀਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 69 ਬਿਲੀਅਨ (ਜਾ 80% ਸਾਰੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਨਿਊਰੋਨ) ਸੈਰੀਬੈਲਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

==ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ==
* ਫ਼ੋਰਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਸੇਰੇਬਰਮ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਮੱਧਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਹਿੰਡਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ – ਸੇਰੇਬੈਰਮ, ਪੋਨਸ, ਮਡੂਲਾ ਓਬਲੋਨਗੇਟ
=== ਸੇਰੇਬਰਮ===
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬਰਲ ਹੈਮੀਸਫੇਰ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ।
====ਕੰਮ====
•	ਇਹ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਵੋਲਲੰਟਰੀ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
•	ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੀ ਮੈਮਰੀ/ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
•	ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਨ, ਦੇਖਣ, ਆਦਿ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
•	ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੋਟਰ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹੈ।

===ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ===
{{ਮੁੱਖ|ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ}}
ਇਹ ਸੇਰੇਬਰਮ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੌਂਣ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਖਾਣ ਅਤੇ ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
=== ਸੇਰੇਬੈਰਮ===
ਇਹ ਵੀ ਸੇਰੇਬਰਮ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬੈਲਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਹਾਰਣ: ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਇਕਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਟੀਅਰਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪੈਡਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬੈਰਮ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬੀ ਆਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਾਇਨ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀਆਂ. ਅਸੀਂ ਪੈਨ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਕ ਸਕਦੇ.
=== ਮਡੂਲਾ ਓਬਲੋਨਗੇਟ===
ਇਹ ਪੋਨਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਜੜ ਨੂੰ ਬਣਾਉਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਵੋਲੰਟਰੀ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ, ਸਾਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਉਲਟੀ, ਆਦਿ.
== ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ==
ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੀ ਜੋਰਦਾਰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਇੱਕ ਨਿਊਰਲ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ੀਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਰੋਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਗ ਕਵਰ ਕਰ ਲਾਵੇ ਅਤੇ ਸੱਕਲ ਦੇ ਬਣਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਿਟ ਹੋ ਜਾਵੇ. ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਖੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਸੈਰੀਬਰਲ ਹੈਮੀਸਫੇਅਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਵਰਗ ਖੇਤਰ 1.3 ਸਕੇਅਰ ਫੁੱਟ (0.12 ਮੀ ਸਕੇਅਰ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਰੋਲ==
 {{ਮੁੱਖ|ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ}}
ਰਿਫਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਉਸ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਆਫਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਕਿਸੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਭਾਵਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਗਰਮ ਚੀਜ ਨੂੰ ਛੁਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਇੱਕਦਮ ਆਪਨੇ ਆਪ ਓਸ ਤੋਂ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਹੀ ਜਿਆਦਾਤਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੰਨ ਲਓ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਗਰਮ ਚੀਜ ਨੂੰ ਛੂਹੇਗਾ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਹਲਾ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਥਰਮੋ ਰਿਸੈਪਟਰ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ. ਇਹ ਸੈਨਸਰੀ ਨਿਊਰੋਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਨਰਵ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇਗਾ. ਹੁਣ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਇਹਨਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਭੇਜੇਗਾ. ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਰਾਹੀ ਉਸ ਅੰਗ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੈਨਸਰੀ ਨਿਊਰੋਨ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਰਿਲੇ ਨਿਊਰੋਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਜੀਹਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿਓਂਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਾਇਮ ਲੱਗੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਰਿਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿਮਾਗ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਦੀ ਹੈ। 
==ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ==
{{ਮੁੱਖ|ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ}}
ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਥੱਲੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਲੈਂਡ ਵਿਕਾਸ ਹਾਰਮੋਨ, ਥਾਇਰੋਸਾਇਨ ਸਟੀਮੁਲੇਟਿੰਗ ਹਾਰਮੋਨ, ਫੋਲੀਸਲ ਸਟੀਮੁਲੇਟਿੰਗ ਹਾਰਮੋਨ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਧਦਾ ਅਤੇ ਫੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇੰਡੋਕਰਾਇਨ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸਾਰੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਹਾਰਮੋਨ ਸਿੱਧਾ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਓਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਡਕਟ ਭਾਵ ਨਾੜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

==ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ==
{{ਮੁੱਖ|ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ}}
ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ, ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
== ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ==
{{ਮੁੱਖ| ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ}}
ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਅਤੇ ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਦੇ 12 ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਦੇ 31 ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਸਿਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਮਾਗ]]</text>
      <sha1>1l6th787fxd5bpi81vu38m4jo8znyc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836891</id>
      <parentid>836890</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T16:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੇਰੇਬੈਰਮ */</comment>
      <origin>836891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16202" sha1="rqc7shu65gr8svn17hsigf0vz8t9lnl" xml:space="preserve">{{Infobox anatomy
| Name = ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ
| Latin = Cerebrum&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/cerebrum|title=''Cerebrum'' Etymology|publisher=''[[dictionary.com]]''|accessdate=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| Greek = ἐγκέφαλος (enképhalos)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://etymonline.com/index.php?term=encephalo-&amp;allowed_in_frame=0|title=''Encephalo-'' Etymology|publisher=''[[Online Etymology Dictionary]]''|accessdate=24 October 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224231913/https://www.etymonline.com/word/encephalo-|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- 
| GraySubject = 184
| GrayPage = 736
 --&gt;
| Image = Skull and brain normal human.svg
| Caption = &lt;small&gt;ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀ&lt;/small&gt;
| Width = 200
| Image2 = Cerebral lobes.png
| Caption2 = &lt;small&gt;Cerebral lobes: the [[frontal lobe]] (pink), [[parietal lobe]] (green) and [[occipital lobe]] (blue)&lt;/small&gt;
| ImageMap = 
| MapCaption = 
| Precursor = [[ਨਿਊਰਲ ਟਿਊਬ]]
| System = [[ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]]&lt;br /&gt;[[ਨਿਊਰੋਇਮੀਊਂਨ ਸਿਸਟਮ]]
| Artery = [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਰਾਿਟਡ ਜੰਮ]], [[ਵਰਟੀਵਰਲ ਜੰਮ]]
| Vein = [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਠ]], [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]], ਬਾਹਰੀ ਨਾੜੀਆਂ: ([[ਵੱਡੀਆਂ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]] ਅਤੇ [[ਛੋਟੀ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]], ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]]), [[ਬੇਸਲ ਨਾੜੀ]], [[ਟਰਮੀਨਲ ਨਾੜੀ]], [[ਕੋਰੋਇਡ ਨਾੜੀ]], [[ਸੇਰੇਬੇਲਰ ਨਾੜੀ]]
| Nerve = 
| Lymph = 
| MeshName =Brain
| MeshNumber =D001921
| Code = 
| Dorlands = 
| DorlandsID = 42256
}}
'''ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ''' ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title = Tupaia belangeri
 | publisher = The Genome Institute, Washington University
 | url = http://genome.wustl.edu/genomes/view/tupaia_belangeri
 | accessdate = January 2016
 | archive-date = 2010-06-01
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100601201841/http://genome.wustl.edu/genomes/view/tupaia_belangeri/
 | dead-url = yes
 }}&lt;/ref&gt; ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਮਨੁਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਰਵਸ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਟਿਸ਼ੂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਕਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਥੋੜੀ ਜਗਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਥਾਂ ਰੋਕ ਸਕਣ. ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੈਮਬ੍ਰੇਨਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੇਰੀਬਰੋਸਪਾਇਨਲ ਫਲੂਡ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਡਰਨਾ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਡੀ ਦੇ ਕਵਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਸਕੱਲ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ। ਸਕੱਲ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਕਰੇਨੀਅਮ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ – ਫ਼ੋਰਦਿਮਾਗ, ਮੱਧਦਿਮਾਗ, ਹਿੰਡਦਿਮਾਗ. ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਥੱਲੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
==ਬਣਤਰ==
ਇੱਕ ਔਸਤ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਵਜਨ 1.2-1.4 ਕਿੱਲੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਜਨ 2% ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਭਰਮਾਰ 1260 ਸੈ:ਮੀ ਕਿਉਬ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਭਰਮਾਰ 1130 ਸੈ:ਮੀ ਕਿਉਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਨਿਊਰੋਨ, ਗਲਿਆਲ ਸੈਲ ਅਤੇ ਖੂਨੀ ਨਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਲੱਗਭਗ 100 ਬਿਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਸਤ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ 86±8 ਨਿਊਰੋਨ ਸੈਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਗਭਗ 85±10 ਨਿਊਰੋਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੈਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ 16 ਬਿਲੀਅਨ (ਜਾ 19% ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਨਿਊਰੋਨ) ਸੈਰੀਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 69 ਬਿਲੀਅਨ (ਜਾ 80% ਸਾਰੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਨਿਊਰੋਨ) ਸੈਰੀਬੈਲਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

==ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ==
* ਫ਼ੋਰਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਸੇਰੇਬਰਮ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਮੱਧਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਹਿੰਡਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ – ਸੇਰੇਬੈਰਮ, ਪੋਨਸ, ਮਡੂਲਾ ਓਬਲੋਨਗੇਟ
=== ਸੇਰੇਬਰਮ===
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬਰਲ ਹੈਮੀਸਫੇਰ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ।
====ਕੰਮ====
•	ਇਹ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਵੋਲਲੰਟਰੀ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
•	ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੀ ਮੈਮਰੀ/ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
•	ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਨ, ਦੇਖਣ, ਆਦਿ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
•	ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੋਟਰ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹੈ।

===ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ===
{{ਮੁੱਖ|ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ}}
ਇਹ ਸੇਰੇਬਰਮ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੌਂਣ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਖਾਣ ਅਤੇ ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
=== ਸੇਰੇਬੈਰਮ===
ਇਹ ਵੀ ਸੇਰੇਬਰਮ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬੈਲਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਹਾਰਣ: ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਟੀਅਰਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪੈਡਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬੈਰਮ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬੀ ਆਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਾਇਨ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀਆਂ। ਅਸੀਂ ਪੈਨ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਕ ਸਕਦੇ।

=== ਮਡੂਲਾ ਓਬਲੋਨਗੇਟ===
ਇਹ ਪੋਨਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਜੜ ਨੂੰ ਬਣਾਉਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਵੋਲੰਟਰੀ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ, ਸਾਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਉਲਟੀ, ਆਦਿ.
== ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ==
ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੀ ਜੋਰਦਾਰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਇੱਕ ਨਿਊਰਲ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ੀਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਰੋਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਗ ਕਵਰ ਕਰ ਲਾਵੇ ਅਤੇ ਸੱਕਲ ਦੇ ਬਣਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਿਟ ਹੋ ਜਾਵੇ. ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਖੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਸੈਰੀਬਰਲ ਹੈਮੀਸਫੇਅਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਵਰਗ ਖੇਤਰ 1.3 ਸਕੇਅਰ ਫੁੱਟ (0.12 ਮੀ ਸਕੇਅਰ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਰੋਲ==
 {{ਮੁੱਖ|ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ}}
ਰਿਫਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਉਸ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਆਫਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਕਿਸੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਭਾਵਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਗਰਮ ਚੀਜ ਨੂੰ ਛੁਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਇੱਕਦਮ ਆਪਨੇ ਆਪ ਓਸ ਤੋਂ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਹੀ ਜਿਆਦਾਤਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੰਨ ਲਓ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਗਰਮ ਚੀਜ ਨੂੰ ਛੂਹੇਗਾ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਹਲਾ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਥਰਮੋ ਰਿਸੈਪਟਰ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ. ਇਹ ਸੈਨਸਰੀ ਨਿਊਰੋਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਨਰਵ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇਗਾ. ਹੁਣ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਇਹਨਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਭੇਜੇਗਾ. ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਰਾਹੀ ਉਸ ਅੰਗ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੈਨਸਰੀ ਨਿਊਰੋਨ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਰਿਲੇ ਨਿਊਰੋਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਜੀਹਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿਓਂਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਾਇਮ ਲੱਗੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਰਿਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿਮਾਗ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਦੀ ਹੈ। 
==ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ==
{{ਮੁੱਖ|ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ}}
ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਥੱਲੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਲੈਂਡ ਵਿਕਾਸ ਹਾਰਮੋਨ, ਥਾਇਰੋਸਾਇਨ ਸਟੀਮੁਲੇਟਿੰਗ ਹਾਰਮੋਨ, ਫੋਲੀਸਲ ਸਟੀਮੁਲੇਟਿੰਗ ਹਾਰਮੋਨ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਧਦਾ ਅਤੇ ਫੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇੰਡੋਕਰਾਇਨ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸਾਰੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਹਾਰਮੋਨ ਸਿੱਧਾ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਓਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਡਕਟ ਭਾਵ ਨਾੜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

==ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ==
{{ਮੁੱਖ|ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ}}
ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ, ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
== ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ==
{{ਮੁੱਖ| ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ}}
ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਅਤੇ ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਦੇ 12 ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਦੇ 31 ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਸਿਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਮਾਗ]]</text>
      <sha1>rqc7shu65gr8svn17hsigf0vz8t9lnl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836892</id>
      <parentid>836891</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T16:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਮਡੂਲਾ ਓਬਲੋਨਗੇਟ */</comment>
      <origin>836892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16214" sha1="tvin2mtt1t1xx1t1yhq1qnftr4q97n2" xml:space="preserve">{{Infobox anatomy
| Name = ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ
| Latin = Cerebrum&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/cerebrum|title=''Cerebrum'' Etymology|publisher=''[[dictionary.com]]''|accessdate=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| Greek = ἐγκέφαλος (enképhalos)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://etymonline.com/index.php?term=encephalo-&amp;allowed_in_frame=0|title=''Encephalo-'' Etymology|publisher=''[[Online Etymology Dictionary]]''|accessdate=24 October 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224231913/https://www.etymonline.com/word/encephalo-|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- 
| GraySubject = 184
| GrayPage = 736
 --&gt;
| Image = Skull and brain normal human.svg
| Caption = &lt;small&gt;ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀ&lt;/small&gt;
| Width = 200
| Image2 = Cerebral lobes.png
| Caption2 = &lt;small&gt;Cerebral lobes: the [[frontal lobe]] (pink), [[parietal lobe]] (green) and [[occipital lobe]] (blue)&lt;/small&gt;
| ImageMap = 
| MapCaption = 
| Precursor = [[ਨਿਊਰਲ ਟਿਊਬ]]
| System = [[ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]]&lt;br /&gt;[[ਨਿਊਰੋਇਮੀਊਂਨ ਸਿਸਟਮ]]
| Artery = [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਰਾਿਟਡ ਜੰਮ]], [[ਵਰਟੀਵਰਲ ਜੰਮ]]
| Vein = [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਠ]], [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]], ਬਾਹਰੀ ਨਾੜੀਆਂ: ([[ਵੱਡੀਆਂ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]] ਅਤੇ [[ਛੋਟੀ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]], ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]]), [[ਬੇਸਲ ਨਾੜੀ]], [[ਟਰਮੀਨਲ ਨਾੜੀ]], [[ਕੋਰੋਇਡ ਨਾੜੀ]], [[ਸੇਰੇਬੇਲਰ ਨਾੜੀ]]
| Nerve = 
| Lymph = 
| MeshName =Brain
| MeshNumber =D001921
| Code = 
| Dorlands = 
| DorlandsID = 42256
}}
'''ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ''' ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title = Tupaia belangeri
 | publisher = The Genome Institute, Washington University
 | url = http://genome.wustl.edu/genomes/view/tupaia_belangeri
 | accessdate = January 2016
 | archive-date = 2010-06-01
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100601201841/http://genome.wustl.edu/genomes/view/tupaia_belangeri/
 | dead-url = yes
 }}&lt;/ref&gt; ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਮਨੁਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਰਵਸ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਟਿਸ਼ੂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਕਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਥੋੜੀ ਜਗਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਥਾਂ ਰੋਕ ਸਕਣ. ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੈਮਬ੍ਰੇਨਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੇਰੀਬਰੋਸਪਾਇਨਲ ਫਲੂਡ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਡਰਨਾ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਡੀ ਦੇ ਕਵਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਸਕੱਲ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ। ਸਕੱਲ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਕਰੇਨੀਅਮ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ – ਫ਼ੋਰਦਿਮਾਗ, ਮੱਧਦਿਮਾਗ, ਹਿੰਡਦਿਮਾਗ. ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਥੱਲੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
==ਬਣਤਰ==
ਇੱਕ ਔਸਤ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਵਜਨ 1.2-1.4 ਕਿੱਲੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਜਨ 2% ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਭਰਮਾਰ 1260 ਸੈ:ਮੀ ਕਿਉਬ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਭਰਮਾਰ 1130 ਸੈ:ਮੀ ਕਿਉਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਨਿਊਰੋਨ, ਗਲਿਆਲ ਸੈਲ ਅਤੇ ਖੂਨੀ ਨਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਲੱਗਭਗ 100 ਬਿਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਸਤ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ 86±8 ਨਿਊਰੋਨ ਸੈਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਗਭਗ 85±10 ਨਿਊਰੋਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੈਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ 16 ਬਿਲੀਅਨ (ਜਾ 19% ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਨਿਊਰੋਨ) ਸੈਰੀਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 69 ਬਿਲੀਅਨ (ਜਾ 80% ਸਾਰੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਨਿਊਰੋਨ) ਸੈਰੀਬੈਲਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

==ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ==
* ਫ਼ੋਰਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਸੇਰੇਬਰਮ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਮੱਧਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਹਿੰਡਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ – ਸੇਰੇਬੈਰਮ, ਪੋਨਸ, ਮਡੂਲਾ ਓਬਲੋਨਗੇਟ
=== ਸੇਰੇਬਰਮ===
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬਰਲ ਹੈਮੀਸਫੇਰ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ।
====ਕੰਮ====
•	ਇਹ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਵੋਲਲੰਟਰੀ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
•	ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੀ ਮੈਮਰੀ/ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
•	ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਨ, ਦੇਖਣ, ਆਦਿ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
•	ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੋਟਰ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹੈ।

===ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ===
{{ਮੁੱਖ|ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ}}
ਇਹ ਸੇਰੇਬਰਮ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੌਂਣ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਖਾਣ ਅਤੇ ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
=== ਸੇਰੇਬੈਰਮ===
ਇਹ ਵੀ ਸੇਰੇਬਰਮ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬੈਲਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਹਾਰਣ: ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਟੀਅਰਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪੈਡਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬੈਰਮ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬੀ ਆਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਾਇਨ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀਆਂ। ਅਸੀਂ ਪੈਨ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਕ ਸਕਦੇ।

=== ਮਡੂਲਾ ਓਬਲੋਨਗੇਟ===
ਇਹ ਪੋਨਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਵੋਲੰਟਰੀ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ, ਸਾਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਉਲਟੀ, ਆਦਿ।

== ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ==
ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੀ ਜੋਰਦਾਰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਇੱਕ ਨਿਊਰਲ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ੀਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਰੋਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਗ ਕਵਰ ਕਰ ਲਾਵੇ ਅਤੇ ਸੱਕਲ ਦੇ ਬਣਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਿਟ ਹੋ ਜਾਵੇ. ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਖੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਸੈਰੀਬਰਲ ਹੈਮੀਸਫੇਅਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਵਰਗ ਖੇਤਰ 1.3 ਸਕੇਅਰ ਫੁੱਟ (0.12 ਮੀ ਸਕੇਅਰ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਰੋਲ==
 {{ਮੁੱਖ|ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ}}
ਰਿਫਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਉਸ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਆਫਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਕਿਸੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਭਾਵਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਗਰਮ ਚੀਜ ਨੂੰ ਛੁਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਇੱਕਦਮ ਆਪਨੇ ਆਪ ਓਸ ਤੋਂ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਹੀ ਜਿਆਦਾਤਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੰਨ ਲਓ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਗਰਮ ਚੀਜ ਨੂੰ ਛੂਹੇਗਾ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਹਲਾ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਥਰਮੋ ਰਿਸੈਪਟਰ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ. ਇਹ ਸੈਨਸਰੀ ਨਿਊਰੋਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਨਰਵ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇਗਾ. ਹੁਣ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਇਹਨਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਭੇਜੇਗਾ. ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਰਾਹੀ ਉਸ ਅੰਗ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੈਨਸਰੀ ਨਿਊਰੋਨ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਰਿਲੇ ਨਿਊਰੋਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਜੀਹਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿਓਂਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਾਇਮ ਲੱਗੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਰਿਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿਮਾਗ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਦੀ ਹੈ। 
==ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ==
{{ਮੁੱਖ|ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ}}
ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਥੱਲੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਲੈਂਡ ਵਿਕਾਸ ਹਾਰਮੋਨ, ਥਾਇਰੋਸਾਇਨ ਸਟੀਮੁਲੇਟਿੰਗ ਹਾਰਮੋਨ, ਫੋਲੀਸਲ ਸਟੀਮੁਲੇਟਿੰਗ ਹਾਰਮੋਨ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਧਦਾ ਅਤੇ ਫੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇੰਡੋਕਰਾਇਨ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸਾਰੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਹਾਰਮੋਨ ਸਿੱਧਾ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਓਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਡਕਟ ਭਾਵ ਨਾੜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

==ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ==
{{ਮੁੱਖ|ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ}}
ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ, ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
== ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ==
{{ਮੁੱਖ| ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ}}
ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਅਤੇ ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਦੇ 12 ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਦੇ 31 ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਸਿਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਮਾਗ]]</text>
      <sha1>tvin2mtt1t1xx1t1yhq1qnftr4q97n2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836893</id>
      <parentid>836892</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T17:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਰੋਲ */</comment>
      <origin>836893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16242" sha1="0ednn3069die1kustshaai2wd0yscpb" xml:space="preserve">{{Infobox anatomy
| Name = ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ
| Latin = Cerebrum&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/cerebrum|title=''Cerebrum'' Etymology|publisher=''[[dictionary.com]]''|accessdate=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| Greek = ἐγκέφαλος (enképhalos)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://etymonline.com/index.php?term=encephalo-&amp;allowed_in_frame=0|title=''Encephalo-'' Etymology|publisher=''[[Online Etymology Dictionary]]''|accessdate=24 October 2015|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224231913/https://www.etymonline.com/word/encephalo-|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- 
| GraySubject = 184
| GrayPage = 736
 --&gt;
| Image = Skull and brain normal human.svg
| Caption = &lt;small&gt;ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀ&lt;/small&gt;
| Width = 200
| Image2 = Cerebral lobes.png
| Caption2 = &lt;small&gt;Cerebral lobes: the [[frontal lobe]] (pink), [[parietal lobe]] (green) and [[occipital lobe]] (blue)&lt;/small&gt;
| ImageMap = 
| MapCaption = 
| Precursor = [[ਨਿਊਰਲ ਟਿਊਬ]]
| System = [[ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]]&lt;br /&gt;[[ਨਿਊਰੋਇਮੀਊਂਨ ਸਿਸਟਮ]]
| Artery = [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਰਾਿਟਡ ਜੰਮ]], [[ਵਰਟੀਵਰਲ ਜੰਮ]]
| Vein = [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਠ]], [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]], ਬਾਹਰੀ ਨਾੜੀਆਂ: ([[ਵੱਡੀਆਂ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]] ਅਤੇ [[ਛੋਟੀ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]], ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਨਾੜੀ]]), [[ਬੇਸਲ ਨਾੜੀ]], [[ਟਰਮੀਨਲ ਨਾੜੀ]], [[ਕੋਰੋਇਡ ਨਾੜੀ]], [[ਸੇਰੇਬੇਲਰ ਨਾੜੀ]]
| Nerve = 
| Lymph = 
| MeshName =Brain
| MeshNumber =D001921
| Code = 
| Dorlands = 
| DorlandsID = 42256
}}
'''ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ''' ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮੱਧ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
&lt;ref&gt;{{Cite web
 | title = Tupaia belangeri
 | publisher = The Genome Institute, Washington University
 | url = http://genome.wustl.edu/genomes/view/tupaia_belangeri
 | accessdate = January 2016
 | archive-date = 2010-06-01
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100601201841/http://genome.wustl.edu/genomes/view/tupaia_belangeri/
 | dead-url = yes
 }}&lt;/ref&gt; ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਮਨੁਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਰਵਸ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਟਿਸ਼ੂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਕਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਥੋੜੀ ਜਗਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਥਾਂ ਰੋਕ ਸਕਣ. ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੈਮਬ੍ਰੇਨਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੇਰੀਬਰੋਸਪਾਇਨਲ ਫਲੂਡ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਡਰਨਾ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਡੀ ਦੇ ਕਵਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਸਕੱਲ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ। ਸਕੱਲ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਕਰੇਨੀਅਮ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ – ਫ਼ੋਰਦਿਮਾਗ, ਮੱਧਦਿਮਾਗ, ਹਿੰਡਦਿਮਾਗ. ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਥੱਲੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
==ਬਣਤਰ==
ਇੱਕ ਔਸਤ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਵਜਨ 1.2-1.4 ਕਿੱਲੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਜਨ 2% ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਭਰਮਾਰ 1260 ਸੈ:ਮੀ ਕਿਉਬ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਭਰਮਾਰ 1130 ਸੈ:ਮੀ ਕਿਉਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਨਿਊਰੋਨ, ਗਲਿਆਲ ਸੈਲ ਅਤੇ ਖੂਨੀ ਨਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਲੱਗਭਗ 100 ਬਿਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਸਤ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ 86±8 ਨਿਊਰੋਨ ਸੈਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਗਭਗ 85±10 ਨਿਊਰੋਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੈਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ 16 ਬਿਲੀਅਨ (ਜਾ 19% ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਨਿਊਰੋਨ) ਸੈਰੀਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 69 ਬਿਲੀਅਨ (ਜਾ 80% ਸਾਰੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਨਿਊਰੋਨ) ਸੈਰੀਬੈਲਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

==ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ==
* ਫ਼ੋਰਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਸੇਰੇਬਰਮ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਮੱਧਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਹਿੰਡਦਿਮਾਗ: ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ – ਸੇਰੇਬੈਰਮ, ਪੋਨਸ, ਮਡੂਲਾ ਓਬਲੋਨਗੇਟ
=== ਸੇਰੇਬਰਮ===
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬਰਲ ਹੈਮੀਸਫੇਰ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ।
====ਕੰਮ====
•	ਇਹ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਵੋਲਲੰਟਰੀ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
•	ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੀ ਮੈਮਰੀ/ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
•	ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਨ, ਦੇਖਣ, ਆਦਿ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
•	ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੋਟਰ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹੈ।

===ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ===
{{ਮੁੱਖ|ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ}}
ਇਹ ਸੇਰੇਬਰਮ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੌਂਣ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੱਝ ਖਾਣ ਅਤੇ ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
=== ਸੇਰੇਬੈਰਮ===
ਇਹ ਵੀ ਸੇਰੇਬਰਮ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬੈਲਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਹਾਰਣ: ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਟੀਅਰਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪੈਡਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬੈਰਮ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬੀ ਆਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਾਇਨ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀਆਂ। ਅਸੀਂ ਪੈਨ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਕ ਸਕਦੇ।

=== ਮਡੂਲਾ ਓਬਲੋਨਗੇਟ===
ਇਹ ਪੋਨਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਵੋਲੰਟਰੀ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ, ਸਾਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਉਲਟੀ, ਆਦਿ।

== ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ==
ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੀ ਜੋਰਦਾਰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੈਰਬਰਲ ਕੋਰਟੈਕਸ ਇੱਕ ਨਿਊਰਲ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ੀਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਰੋਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਗ ਕਵਰ ਕਰ ਲਾਵੇ ਅਤੇ ਸੱਕਲ ਦੇ ਬਣਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਿਟ ਹੋ ਜਾਵੇ. ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਖੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਸੈਰੀਬਰਲ ਹੈਮੀਸਫੇਅਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਵਰਗ ਖੇਤਰ 1.3 ਸਕੇਅਰ ਫੁੱਟ (0.12 ਮੀ ਸਕੇਅਰ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਰੋਲ==
 {{ਮੁੱਖ|ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ}}
ਰਿਫਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਉਸ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਆਫਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਕਿਸੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਭਾਵਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਚੀਜ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਇੱਕ ਦਮ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਉਸ ਤੋਂ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਹੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੰਨ ਲਓ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਗਰਮ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਛੂਹੇਗਾ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਥਰਮੋ ਰਿਸੈਪਟਰ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਸੈਨਸਰੀ ਨਿਊਰੋਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਨਰਵ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਇਹਨਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਭੇਜੇਗਾ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਰਾਹੀ ਉਸ ਅੰਗ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੈਨਸਰੀ ਨਿਊਰੋਨ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਰਿਲੇ ਨਿਊਰੋਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿਓਂਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਾਇਮ ਲੱਗੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਫ਼ਲੈਕਸ ਐਕਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿਮਾਗ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਦੀ ਹੈ।

==ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ==
{{ਮੁੱਖ|ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ}}
ਪਿਟੀਉਟਰੀ ਗਲੈਂਡ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਥੱਲੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਲੈਂਡ ਵਿਕਾਸ ਹਾਰਮੋਨ, ਥਾਇਰੋਸਾਇਨ ਸਟੀਮੁਲੇਟਿੰਗ ਹਾਰਮੋਨ, ਫੋਲੀਸਲ ਸਟੀਮੁਲੇਟਿੰਗ ਹਾਰਮੋਨ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਧਦਾ ਅਤੇ ਫੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇੰਡੋਕਰਾਇਨ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਸਾਰੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਹਾਰਮੋਨ ਸਿੱਧਾ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਓਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਡਕਟ ਭਾਵ ਨਾੜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

==ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ==
{{ਮੁੱਖ|ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ}}
ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ, ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
== ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ==
{{ਮੁੱਖ| ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ}}
ਪੈਰੀਫੈਰਿਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਅਤੇ ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਦੇ 12 ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਦੇ 31 ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਰੇਨੀਅਲ ਨਰਵ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਸਪਾਇਨਲ ਨਰਵ ਸਪਾਈਨਲ ਕੋਰਡ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਸਿਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਮਾਗ]]</text>
      <sha1>0ednn3069die1kustshaai2wd0yscpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਆਰ ਡੀ ਬਰਮਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80223</id>
    <redirect title="ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ" />
    <revision>
      <id>836921</id>
      <parentid>330505</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T00:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>927</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ]] to [[ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ]]</comment>
      <origin>836921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="kxih8iw39poxsfukcblnx7c24ftxuqa" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ]]</text>
      <sha1>kxih8iw39poxsfukcblnx7c24ftxuqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88303</id>
    <revision>
      <id>836900</id>
      <parentid>836841</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T18:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਵਿਆਹ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦਾਤ ਤੇ ਗੁਰਿਆਈ */</comment>
      <origin>836900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47228" sha1="dl9ilhq1yldxkpbspvl5eod0zotak75" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| religion           = [[ਸਿੱਖੀ]]
| name               = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| image              = Gurdwara Dera Sahib and Samadhi of Ranjit Singh.jpg
| alt                = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| title              = ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ 5ਵੇਂ ਗੁਰੂ
| caption            = ਗੁਰ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ]]
| birth_name         = 
| birth_date         = 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1563
| birth_place        = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]])
| death_date         = {{Death date and age|1606|5|30|1563|4|15|df=y}}&lt;ref name=Britannica&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/34850/Arjan |title=Arjan, Sikh Guru |date= |website= |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=5 May 2015}}&lt;/ref&gt;
| death_place        = [[ਲਹੌਰ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])
| resting_place      = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ]]
| other_names        = ''ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ''
| known_for          = {{Plainlist|* [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ
* [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ 
* [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੀ ਕਲਮਬੰਦੀ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮੀ
* [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਭਾਰਤ)|ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀ
* [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]] ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਲਮਬੰਦੀ
* [[ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਲਿਖਤ}}
| predecessor        = [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]]
| successor          = [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]]
| spouse             = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ
| children           = [[ਗੁਰ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ]]
| father             = ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| mother             = ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ ਜੀ
}}
{{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}}

'''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ''' (15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1563 – 30 ਮਈ 1606) [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ '''ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ''' ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ 'ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ' ਨਾਮਕ ਸੰਸਕਰਨ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਦੋ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ), ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mann |first=Gurinder Singh |title=The Making of Sikh Scripture |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195130249 |pages=9 |chapter=Table 1. Towns Associated with the Sikh Gurus}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਈ ਜੇਠਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mcleod|first=Hew|title=Sikhism|year=1997|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=0-14-025260-6|page=[https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/28 28]|url=https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title= The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC |year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|page=24}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਥੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot;&gt;{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45101-0|pages=xv–xvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Arshi1989p5&quot;&gt;{{cite book|author=Pardeep Singh Arshi|title=The Golden Temple: history, art, and architecture|url=https://books.google.com/books?id=rcmfAAAAMAAJ|year=1989|publisher=Harman|isbn=978-81-85151-25-0|pages=5–7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=33}}&lt;/ref&gt; ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot;/&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ [[ਮਸੰਦ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਕੇ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ, ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨ (ਇੱਕ ਪ੍ਰਥਾ ਜਿਸਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਸੰਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਬਲਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਝਗੜਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ ਜਾਂ ਪੈਰਿਸ਼ ਪੁਜਾਰੀ, ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਦਸਵੰਧ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ (ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ) ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;DS Dhillon (1988), [https://books.google.com/books?id=osnkLKPMWykC&amp;pg=PA205 Sikhism Origin and Development] Atlantic Publishers, pp. 213-215, 204-207&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਹੇਠ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot; /&gt; ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲੈਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 1606 ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਤਸੀਹੇ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;Louis E. Fenech, Martyrdom in the Sikh Tradition, Oxford University Press, pp. 118-121&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=ps5/&gt;&lt;ref name=whm/&gt; ਇਸ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਈ ਜਾਂ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=nesbitt122&gt;{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: a Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ |year=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-874557-0|pages=6, 122–123}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨ ==
=== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦਾ ਜਨਮ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਦੇ ਘਰ 19 ਵੈਸਾਖ, ਸੰਮਤ 1620 (15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1563) ਨੂੰ [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mcleod|first=Hew|title=Sikhism|url=https://archive.org/details/sikhism00mcle|year=1997|publisher=Penguin vBooks|location=London |isbn=0-14-025260-6|page=[https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/28 28]}}&lt;/ref&gt; ਬਚਪਨ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ 11 ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪੰਡਿਤ ਬੇਣੀ ਕੋਲੋਂ, ਗਣਿਤ ਵਿੱਦਿਆ ਮਾਮਾ [[ਬਾਬਾ ਮੋਹਰੀ]] ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ [[ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ]] ਨੇ ਸਿਖਾਈ।

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 11 ਸਾਲ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।&lt;ref name=&quot;Perplexed&quot; /&gt; ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਸਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸਹਾਰੀ ਮੱਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Life and Work of Guru Arjan: History, Memory, and Biography in the Sikh Tradition|page=69|publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1581 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=h8wy2FZRgPAC&amp;q=jetha+sodhi&amp;pg=PT70 |title= Sikhism |date= 2 March 2012 |publisher=University of Hawaii Press|isbn= 9780824860349 }}&lt;/ref&gt; ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਸੋਢੀ ਉਪ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਨਾਲ, ਗੁਰਗੱਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2_nryFANsoYC&amp;pg=PA46|title=The Sikhs of the Punjab, Volumes 2-3|page=46|publisher=Cambridge University Press|author=J.S. Grewal|year=1990|isbn=9780521637640}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ, 1574 ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ਤਿਲਕ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ 1574 ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨੋਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਸ੍ਰੀ ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਆ ਗਏ; ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੇਵਾ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੰਤੋਖਸਰ ਦੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਰੰਭਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਟਾਹਲੀ ਹੇਠ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

ਫਿਰ ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਸੰਨ 1577 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਤੁੰਗ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨੂੰ 700 [[ਅਕਬਰੀ]] ਮੋਹਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਪੰਜ ਸੌ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਕੇ ਚੱਕ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਦੁੱਖਭੰਜਨੀ ਬੇਰੀ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਵਾਈ ਆਰੰਭੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਪਿਆ।

=== ਵਿਆਹ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦਾਤ ਤੇ ਗੁਰਿਆਈ ===
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦਾ ਵਿਆਹ 23 ਹਾੜ ਸੰਮਤ 1636 ਨੂੰ ਮੌ ਪਿੰਡ (ਤਹਿਸੀਲ ਫਿਲੌਰ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੀ ਉਮਰ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲੈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਲਈ ਹੱਥੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਬੀੜ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਪਰਸ਼ਾਦ ਛਕਣ ਲੱਗਿਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਤ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 21 ਹਾੜ ਸੰਮਤ 1652 (19 ਜੂਨ 1595) ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਯੋਧਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਇਧਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਸਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ, ਪਿਆਰ, ਸਤਿਕਾਰ, ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ 1 ਸਤੰਬਰ 1581 ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹੱਥੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਤਿਲਕ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ। ਉਸ ਵਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਉਮਰ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਦਸਤਾਰਬੰਦੀ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ।

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Jain |first=Harish |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=275 |quote=Historians say that he was married to Mata Ram Dei on 20th June 1579 and to Mata Ganga on 19th May 1589. But the prevalent belief is that he had only one wife (Mata) Ganga who bore him only one son, Har Gobind, who was to become the sixth guru of the Sikhs.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |title=The Sikh Reference Book |publisher=Sikh Educational Trust for Sikh University Centre, Denmark |year=1997 |isbn=9780969596424 |pages=237}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਜੂਨ 1579 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਮਈ 1589 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gill |first=Mohinder Kaur |title=The Guru Consorts |publisher=Radha Publications |isbn=9788185484112 |pages=92–94}}&lt;/ref&gt; ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gill |first=Mohinder Kaur |title=The Guru Consorts |publisher=Radha Publications |isbn=9788185484112 |pages=92–94}}&lt;/ref&gt;

=== ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ===
ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਅਰੰਭੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਜੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ। ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਹਿਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ 1583 ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਆਰੰਭੀ ਸੰਨ 1586 ਈਃ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ 3 ਜਨਵਰੀ, 1588 (ਮਾਘੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ (ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਮੁਅਈਨ-ਉਲ-ਅਸਲਾਮ) ਤੋਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਖਵਾਉਣ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੰਤਵ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੂਰਤ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੁੰਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਅਚਰਜ ਨਜ਼ਾਰੇ ਤੱਕ ਕੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸੱਚਖੰਡ ਹੈ?

1590 ਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਹੀ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1590 ਈ. ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੇ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧਣ ਉਪਰੰਤ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਅਸੂਲ ਹਨ, ਆਪ ਤਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰਨਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੂਰਦੀਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਮੀਰ ਦੀਨ ਅਤੇ ਸਖੀ ਸਰਵਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਜੀ ਖੁਦ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿੱਤ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਹੜੀ ਘਰ ਬਣਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਕੋਹੜੀਆਂ ਦਾ ਕੋਹੜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਖਤਮ ਕੀਤਾ।

1593 ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਕੋਲ (ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ) ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਖੂਹ ਲਗਵਾਇਆ। 1594 ਈਃ ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿਤ ਪੱਕਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾਇਆ, ਇਥੇ ਹੀ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕਾ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਜਨਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਦੋ-ਹਰਟੇ, ਚਾਰ-ਹਰਟੇ ਖੂਹ ਲਗਵਾਏ। ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਛੇ-ਹਰਟਾ ਖੂਹ (ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ) ਲਗਵਾਇਆ।

====[[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਤੇ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ====
ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਅਤੇ ਕਾਲ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸੰਨ 1597 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਵਿਖੇ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਲਈ ਡੱਬੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਉਲੀ ਬਣਵਾਈ। ਲੰਗਰ ਲਗਵਾਏ, ਦਵਾ ਦਾਰੂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ।
*1598 ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ।ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਲੌਂ ਲਾਹੌਰ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕੀਤਾ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੇ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੰਗਰ ਦੇ ਨਾਂ ਜਗੀਰ ਲਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਗੀਰ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਲੇਕਿਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੌਂ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਕੂਚ ਕਰਣ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਲਗਾਨ ਮਾਫ ਕਰਣ ਲਈ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ।ਸੰਨ 1599 ਈ. ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ’ਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿਤ ਆਪ ਜੀ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਰਾਵੀ ਵਾਲੇ) ਕਲਾਨੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਰਠ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ।

=== ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ===
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਾਲ ਵਿਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਰਚਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ, ਸੰਤਾਂ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਾਸ ਜਗ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ (ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚੁਣੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸੰਨ 1601 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਗਸਤ 1604 ਦੇ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਕੰਮ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 34 ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ, 15 ਭਗਤਾਂ , 11 ਭੱਟਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ  ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੇਵਾ ਲਈ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਹੇਠ ਜਿਲਦ ਸਾਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 30 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਾਹੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਥਮ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲਿਆ।

=== ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ===
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉਲਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਬੂਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਅਕਬਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਜਦੋਂ ਤਖ਼ਤ ’ਤੇ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਚੰਦੂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਖੁਸ਼ਾਮਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਫ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਚੰਦੂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਖੀਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਚੰਦੂ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸੀਸ ’ਤੇ ਤੱਤੀ ਰੇਤ ਪਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਦੇਗ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ‘ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੇ ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅੰਤ 16 ਮਈ, 1606 ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਵਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ-

ਉਮਦਤ ਤਵਾਰੀਕ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕਲਮ ਲਹੂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦੀ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲ ਪਾਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ।{{Citation needed|date=ਜੂਨ 2025}}

==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ==
	ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੇਣ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 5 ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤਾਂ, ਸੂਫੀ ਫਕੀਰਾਂ, ਭੱਟਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੁੱਲ 2218 ਸ਼ਬਦ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ (1) ਸੁਖਮਨੀ (2) ਬਾਰਹਮਾਂਹ (3) ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ (4) ਫੁਨਹੇ (5) ਮਾਰੂ ਡਖਣੇ (6) ਵਾਰਾਂ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਛੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਆਦਿਕਾਲ ਤੋਂ 1700 ਈ. ਤੱਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1988, ਪੰਨਾ-46&lt;/ref&gt;
===ਸੁਖਮਨੀ===
	ਸੁਖਮਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਆਸ਼ਟਪਦੀ ਵਿੱਚ 8 ਪਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਦੀ ਵਿੱਚ 10 ਤੁਕਾਂ ਹਨ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 35 ਵੱਡੇ ਪੰਨਿਆ ਤੇ ਦਰਜ ‘ਸੁਖਮਨੀ` ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ `ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ 1977 ਤੁਕਾਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;	ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007, ਪੰਨਾ 136-137&lt;/ref&gt; ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਚੋਪਈ-ਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਸ਼ ਸ਼ਲੋਕ ਦੋਹਿਰਾ-ਸੋਰਠਾ ਤੋਲ ਦੇ ਦੋ ਤੁਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਠਵੀਂ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸ਼ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਤੁਕਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਅਤੇ ਨੌਵੀ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਚੁੳ-ਤੁਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੋਲ ਚੋਪਈ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਨਿਖਰੀਆ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਲੜੀਵਾਰ ਵੇਰਵਾ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਿਗਿਆਸੂ ਦਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰਿਕਤਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਵਲ ਮੋੜਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;	ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ (ਪੂਰਵ ਮੱਧਕਾਲ) ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1998, ਪੰਨਾ-108&lt;/ref&gt;
	ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਗਤ ਜਲੰਦੇ ਨੂੰ ਤਾਰਨ ਲਈ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਬਾਣੀ ਸੁਖਮਨੀ ਰਚ ਕੇ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਮੁੱਖ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਰਹਾਓ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ:-
	ਸੁਖਮਨੀ ਸੁਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਭੁ ਨਾਮ॥
	ਭਗਤ ਜਨਾ ਕੈ ਮਨਿ ਬਿਸ੍ਰਾ॥ ਰਹਾੳ॥
	ਸੁਖਮਨੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;	ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਜੀਵਨ, ਦਰਸ਼ਨ, ਬਾਣੀ, ਰੂਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2008, ਪੰਨਾ-85&lt;/ref&gt;
===ਬਾਰਹਮਾਹ===
	ਬਾਰਹਮਾਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧੁਰਾ ਕੁਦਰਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ,ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਹਮਾਹ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਕਾਫੀ ਮਤਭੇਦ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੇਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾੜ, ਅੱਸੂ ਜਾਂ ਕੱਤਕ ਤੋਂ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਰਹਮਾਹ ਚੇਤ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਮਠਾੜੂ, ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਰੂਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2008, ਪੰਨਾ-161&lt;/ref&gt; ਰਾਗ ਮਾਝ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਬਾਰਹਮਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਗੁੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਹੀ ਬਾਰਹਮਾਹ ਦਰਜ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਰਚਿਤ ਬਾਰਹਮਾਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ&lt;ref&gt;	ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਵੀਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2007, ਪੰਨਾ 87-88&lt;/ref&gt;:-
	ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਚਲਦਿਆਂ ਉਸਤਤਿ ਕਰੇ ਜਹਾਨ
ਬਾਰਹਮਾਹ ਮਾਝ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂਂ ਨਾਲ਼ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ &quot;ਪਰਮੇਸਰ ਤੇ ਭੁਲਿਆ ਵਿਆਪਨਿ ਸਭੇ ਰੋਗ&quot; ਵਾਲੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਮਠਾੜੂ, ਬਾਰਹਮਾਹ ਮਾਝ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਲਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਸੋਸਾਇਟੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1998, ਪੰਨਾ-25&lt;/ref&gt;

===ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ===
	ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹ ਬਾਣੀ ‘ਦੇਵ ਨਾਗਰੀ` ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਣਮਾਲ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ‘ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ` ਦੇ ‘ਗਉੜੀ` ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ 55 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ 9 ਪੰਕਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;	ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007, ਪੰਨਾ-141&lt;/ref&gt; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਭਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਖਾਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਉਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਉਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਪੂਰਵਕ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਸਤਿਸੰਗਤਿ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ, ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਚਰਣ ਧੂੜ ਬਨਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦੀ ਹੈ&lt;ref&gt;	ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ (ਪੂਰਵ ਮੱਧਕਾਲ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1998, ਪੰਨਾ-110&lt;/ref&gt;:-
	ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭ ਦੀਨ ਦਇਆਲਾ।
	ਤੋਰੇ ਸੰਤਨ ਕੀ ਮਨ ਹੋਇ ਰਵਾਲਾ।

===ਵਾਰਾਂ===
	ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 22 ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਾਰਾਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਸਮੁੱਚੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਝਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ ਹੋਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 6 ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਲਾਹ ਤੇ ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹਨਾਂ 6 ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾ ਅਧੀਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਗ ਗਉੜੀ, ਰਾਗ ਗੁਜਰੀ, ਰਾਗ ਜੈਤਸਰੀ, ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ, ਰਾਗ ਮਾਰੂ, ਅਤੇ ਰਾਗ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਜੀਵਣ, ਦਰਸ਼ਨ, ਬਾਣੀ, ਰੂਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2008, ਪੰਨਾ 5-6&lt;/ref&gt;
	ਇਹਨਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਾ ਵਿਧਾਨ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸ਼ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਉਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਵੀਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2007, ਪੰਨਾ-88&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਸਿੱਖੀ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]</text>
      <sha1>dl9ilhq1yldxkpbspvl5eod0zotak75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨੀਤੂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90147</id>
    <revision>
      <id>836883</id>
      <parentid>795792</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T15:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geet Arts</username>
        <id>44962</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>836883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6041" sha1="cjinatu1i0buzw1lbsrybpwofbylnf5" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਨੀਤੂ 
| image = Neetu Arora.jpg
| caption = ਨੀਤੂ ਟੋਨੀ ਬਾਤਿਸ਼ ਕਲਾ ਉਤਸਵ ਸਮੇਂ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਵਿਖੇ 
| birth_date = {{birth date and age|1979|07|12|df=y}}
| birth_place = [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
| death_date = 
| death_place = 
| occupation = [[ਅਧਿਆਪਕ]], ਕਵੀ,ਆਲੋਚਕ 
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Neetu.jpg|thumb|ਨੀਤੂ 2025 ਵਿੱਚ।]]
'''ਨੀਤੂ''' (ਜਨਮ 12 ਜੁਲਾਈ 1979) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਹਨ।

ਨੀਤੂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, [[ਭਗਤਾ ਭਾਈ ਕਾ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੀਜ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਬਠਿੰਡਾ]] ਤੋਂ ਐੱਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ, [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਘੁੱਦਾ]] ([[ਬਠਿੰਡਾ]]) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ।

==ਪੁਸਤਕਾਂ ==
*''ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ-2008)''
*''ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਤੇ (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ-2016)''
*''ਮੈਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਚਾਹੀਦੀ ਐ (ਅਨੁਵਾਦ-2019)''
*''ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ:ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਪ੍ਰਵਚਨ

===ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ===
&lt;poem&gt;'''ਸੁਪਨਸਾਜ਼'''
 
 ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ 
 ਮੈਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਔਰਤ ਹਾਂ
 ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਸੁਰਖੀ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੀਆਂ 
 ਚੂੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ 
 ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ 
 ਕਿਤਾਬਾਂ ਖ਼ਰੀਦਦੀਆਂ ਹਨ 
 
 ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਸਾਂ ਵਿੱਚ 
 ਕੰਘਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਨਹੀਂ 
 ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਕਲਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ 
 ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੀਆਂ 
 
 ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਮਝ 
 ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ 
 ਮੇਰੇ ਘਰ ਦਾ ਹਰ ਕੋਨਾ ਫਰੋਲਦੇ 
 ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ 
 ਕਿਤੋਂ ਕੁਝ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ 
 
 ਬਸ ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ 
 ਅੱਖਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ 
 ਤੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਬਿਨਾਂ ਬਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ 
 ਇਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ 
 ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;

&lt;poem&gt;'''ਧੁੰਦ'''

 ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ
 ਡਾਢੀ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਦੇਖ
 ਮਾਂ ਆਖਦੀ ਸੀ
 ਕਿੰਨੀ ਗਹਿਰੀ ਧੁੰਦ ਹੈ
 ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਨੀ ਦੀਂਹਦਾ

 ਮੈਂ ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ ਆਖਿਆ
 ਮਾਂ ਤੈਨੂੰ ਅੱਜ ਪਤਾ ਲੱਗਿਐ ?&lt;/poem&gt;


&lt;poem&gt;'''ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ'''

ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਉੱਥੇ ਲੋਕ
ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਤਾਰੇ ਤੋੜਨਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ
ਚੰਦ ਮਾਮਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ
ਤੇ ਬੱਚੇ
ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਬਣਾ
ਤਪਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਖੇਡਦੇ

ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਉੱਥੇ ਲੋਕ
ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਨੱਚਦੇ
ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਦੇ
ਪੌਪ ਕੌਰਨ ਖਾ
ਪੈਪਸੀ ਪੀ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਉਂਦੇ

ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ
ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ
ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਮਹਿਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਲਤੀਫ਼ੇ 'ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਦੀਆਂ
ਨਾਇਕ ਖਲਨਾਇਕ ਸਭ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ
ਤੇ ਬੰਦੇ ਜਿੳਂਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ

ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਉਥੇ ਹਾਕਮ ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ
ਰੱਬ ਉਸਦਾ ਚੁੱਲਾ ਚੌਂਕਾ ਕਰਦਾ
ਤੇ ਲੋਕ ਦਰਵਾਜੇ ਹੀ ਨਹੀਂ
ਮੂੰਹ ਵੀ ਬੰਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ

ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਉਥੇ ਹੌਂਸਲਾ ਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ
ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਹਕੀਕਤ ਵੀ
ਤੇ ਬੰਦੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ

ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਉਥੇ ਔਰਤਾਂ ਪਾਗ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ&lt;/poem&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
http://punjabtimesusa.com/news/?p=8923{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਕ]]</text>
      <sha1>cjinatu1i0buzw1lbsrybpwofbylnf5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836884</id>
      <parentid>836883</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T15:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geet Arts</username>
        <id>44962</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>836884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6118" sha1="oujvsv0x2op0f20d1fkyx9dchaiha2m" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਨੀਤੂ 
| image = Neetu Arora.jpg
| caption = ਨੀਤੂ ਟੋਨੀ ਬਾਤਿਸ਼ ਕਲਾ ਉਤਸਵ ਸਮੇਂ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਵਿਖੇ 
| birth_date = {{birth date and age|1979|07|12|df=y}}
| birth_place = [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
| death_date = 
| death_place = 
| occupation = [[ਅਧਿਆਪਕ]], ਕਵੀ,ਆਲੋਚਕ 
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Neetu.jpg|thumb|ਨੀਤੂ 2025 ਵਿੱਚ।]]
[[ਤਸਵੀਰ:Neetu Arora1.jpg|thumb|ਨੀਤੂ 2025 ਵਿੱਚ।]]
'''ਨੀਤੂ''' (ਜਨਮ 12 ਜੁਲਾਈ 1979) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਹਨ।

ਨੀਤੂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, [[ਭਗਤਾ ਭਾਈ ਕਾ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੀਜ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਬਠਿੰਡਾ]] ਤੋਂ ਐੱਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ, [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਘੁੱਦਾ]] ([[ਬਠਿੰਡਾ]]) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ।

==ਪੁਸਤਕਾਂ ==
*''ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ-2008)''
*''ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਤੇ (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ-2016)''
*''ਮੈਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਚਾਹੀਦੀ ਐ (ਅਨੁਵਾਦ-2019)''
*''ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ:ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਪ੍ਰਵਚਨ

===ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ===
&lt;poem&gt;'''ਸੁਪਨਸਾਜ਼'''
 
 ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ 
 ਮੈਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਔਰਤ ਹਾਂ
 ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਸੁਰਖੀ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੀਆਂ 
 ਚੂੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ 
 ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ 
 ਕਿਤਾਬਾਂ ਖ਼ਰੀਦਦੀਆਂ ਹਨ 
 
 ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਸਾਂ ਵਿੱਚ 
 ਕੰਘਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਨਹੀਂ 
 ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਕਲਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ 
 ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੀਆਂ 
 
 ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਮਝ 
 ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ 
 ਮੇਰੇ ਘਰ ਦਾ ਹਰ ਕੋਨਾ ਫਰੋਲਦੇ 
 ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ 
 ਕਿਤੋਂ ਕੁਝ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ 
 
 ਬਸ ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ 
 ਅੱਖਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ 
 ਤੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਬਿਨਾਂ ਬਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ 
 ਇਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ 
 ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;

&lt;poem&gt;'''ਧੁੰਦ'''

 ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ
 ਡਾਢੀ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਦੇਖ
 ਮਾਂ ਆਖਦੀ ਸੀ
 ਕਿੰਨੀ ਗਹਿਰੀ ਧੁੰਦ ਹੈ
 ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਨੀ ਦੀਂਹਦਾ

 ਮੈਂ ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ ਆਖਿਆ
 ਮਾਂ ਤੈਨੂੰ ਅੱਜ ਪਤਾ ਲੱਗਿਐ ?&lt;/poem&gt;


&lt;poem&gt;'''ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ'''

ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਉੱਥੇ ਲੋਕ
ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਤਾਰੇ ਤੋੜਨਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ
ਚੰਦ ਮਾਮਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ
ਤੇ ਬੱਚੇ
ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਬਣਾ
ਤਪਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਖੇਡਦੇ

ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਉੱਥੇ ਲੋਕ
ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਨੱਚਦੇ
ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਦੇ
ਪੌਪ ਕੌਰਨ ਖਾ
ਪੈਪਸੀ ਪੀ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਉਂਦੇ

ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ
ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ
ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਮਹਿਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਲਤੀਫ਼ੇ 'ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਦੀਆਂ
ਨਾਇਕ ਖਲਨਾਇਕ ਸਭ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ
ਤੇ ਬੰਦੇ ਜਿੳਂਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ

ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਉਥੇ ਹਾਕਮ ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ
ਰੱਬ ਉਸਦਾ ਚੁੱਲਾ ਚੌਂਕਾ ਕਰਦਾ
ਤੇ ਲੋਕ ਦਰਵਾਜੇ ਹੀ ਨਹੀਂ
ਮੂੰਹ ਵੀ ਬੰਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ

ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਉਥੇ ਹੌਂਸਲਾ ਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ
ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਹਕੀਕਤ ਵੀ
ਤੇ ਬੰਦੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ

ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਉਥੇ ਔਰਤਾਂ ਪਾਗ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ&lt;/poem&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
http://punjabtimesusa.com/news/?p=8923{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਕ]]</text>
      <sha1>oujvsv0x2op0f20d1fkyx9dchaiha2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੇਸਰਬਾਈ ਕੇਰਕਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95278</id>
    <revision>
      <id>836904</id>
      <parentid>529503</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T19:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Recordings&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1346456032|Kesarbai Kerkar]]&quot;</comment>
      <origin>836904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3625" sha1="e9enb0ksrohw1ajsg4l8buoqd5ibb45" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
|name = ਕੇਸਰਬਾਈ ਕੇਰਕਰ
| image =Kesarbai Kerkar awarded by President Rajendra Prasad.jpg
| caption = ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਸਨਮਾਨ ਸਮੇਂ 1953
|background = ਗਾਇਕਾ
|birth_name =
| birth_date = {{Birth date|1892|7|13|df=yes}}
| death_date = {{Death date and age|1977|9|16|1892|7|13|df=yes}}
|origin = ਕੇਰੀ, [[ਗੋਆ]]
|genre = [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] [[ਖਿਆਲ]]
|occupation = ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ 
|years_active = 1930-1964
}}

'''ਕੇਸਰਬਾਈ ਕੇਰਕਰ''' (13 ਜੁਲਾਈ, 1892 –16 ਸਤੰਬਰ, 1977) ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ&lt;ref name=&quot;Haḷadaṇakara2001&quot;&gt;{{cite book|author=Babanarāva Haḷadaṇakara|title=Aesthetics of Agra and Jaipur Traditions|url=https://books.google.com/books?id=ktS00KztX3YC&amp;pg=PA33|date=1 January 2001|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-685-5|pages=33–}}&lt;/ref&gt; ਹੈ। ਇਹ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜੈਪੁਰ ਅਟਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਤਾਦ [[ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ]] ਦੀ ਰਹਿਨਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੱਖ ਕੇ ਆਪ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਬਣੀ। ਕੇਸਰਬਾਈ ਕੇਰਕਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਨ 'ਚ ਆਪ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਾਲ 1969 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਨੂੰ 1953 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
== ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ==
* ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ''ਕਲਾਸੀਕਲ ਵੋਕਲ'' ਸੀ. ਡੀ. (2008) 
* [https://web.archive.org/web/20160308235550/http://khazana.com/et/products/product.asp?country=india&amp;department=music&amp;mscssku=inmu7107&amp;mscsstcid=&amp;mss.request.category%20name=&amp;mss.request.product%20name=golden%20milestones%20%20-%20surshri%20kesarbai%20kerkar&amp;mss.request.sku=inmu7107&amp;new_target=%2Fet%2Ffeatured_includes%2Ffeatured_column_kesarbai.asp&amp;region=&amp;sub_dept= ਗੋਲਡਨ ਮੀਲ ਪੱਥਰ (2003)]
* [https://web.archive.org/web/20160307113301/http://khazana.com/et/products/product.asp?country=india&amp;department=music&amp;mscsregion=&amp;mscsstcid=&amp;mss.request.category%20name=&amp;mss.request.product%20name=vintage%2078%20rpm%20recording%20on%20cd%20-%20classical%20vocal%20-%20%20%20kesarbai%20kerkar&amp;mss.request.sku=inmu7925&amp;new_target=%2Fet%2Ffeatured_includes%2Ffeatured_column_kesarbai.asp&amp;sku=inmu7925&amp;sub_dept= ਸੀਡੀ ਉੱਤੇ ਵਿੰਟੇਜ 78 ਆਰਪੀਐੱਮ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ]
* ਲਿਵਿੰਗ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਆਫ ਦਾ ਲਾਸਟ ਸੀਡੀ ਫ੍ਰਾਮ ਅੰਡਰਸਕੋਰ ਰਿਕਾਰਡਜ਼                                                                                    (1ਦਿਸੰਬਰ 2021 ਐਟ ਦਾ ਵੈ ਬੈਕ ਮਸ਼ੀਨ)
* [http://www.sangeetkendra.org ਬੈਠਕ ਸੀਰੀਜ਼ -ਲਾਈਵ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਕੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 4 ਸੀ. ਡੀ. ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ]
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ]]</text>
      <sha1>e9enb0ksrohw1ajsg4l8buoqd5ibb45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Il Tuchino</title>
    <ns>3</ns>
    <id>101176</id>
    <revision>
      <id>836911</id>
      <parentid>836783</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T23:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23308-84</username>
        <id>59681</id>
      </contributor>
      <origin>836911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="742" sha1="8dknh6eiqug5kep5c4acflecamt8nlg" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Il Tuchino}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:25, 13 ਦਸੰਬਰ 2017 (UTC)

:Sorry, I do not understand.&lt;br&gt;Helas, je ne comprend pas. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Il Tuchino|Il Tuchino]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Il Tuchino|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:54, 14 ਦਸੰਬਰ 2017 (UTC)
::Hello @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Il Tuchino|Il Tuchino]], since you’re also active on the Italian Wikipedia, could you please take a look at a few issues when you have time? The titles of [[it:Noce (botanica)]] and [[it:Noce (frutto)]] seem to be mutually ambiguous;</text>
      <sha1>8dknh6eiqug5kep5c4acflecamt8nlg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836912</id>
      <parentid>836911</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T23:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23308-84</username>
        <id>59681</id>
      </contributor>
      <origin>836912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="470" sha1="hi3pnb3d1l5lu2ck18rm9nm7kszaezx" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Il Tuchino}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:25, 13 ਦਸੰਬਰ 2017 (UTC)

:Sorry, I do not understand.&lt;br&gt;Helas, je ne comprend pas. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Il Tuchino|Il Tuchino]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Il Tuchino|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:54, 14 ਦਸੰਬਰ 2017 (UTC)</text>
      <sha1>hi3pnb3d1l5lu2ck18rm9nm7kszaezx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836937</id>
      <parentid>836912</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T04:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Il Tuchino</username>
        <id>20847</id>
      </contributor>
      <origin>836937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1604" sha1="s6ivyb8bvejislypydgb6jkcxwd014u" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Il Tuchino}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:25, 13 ਦਸੰਬਰ 2017 (UTC)

:Sorry, I do not understand.&lt;br&gt;Helas, je ne comprend pas. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Il Tuchino|Il Tuchino]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Il Tuchino|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:54, 14 ਦਸੰਬਰ 2017 (UTC)
::Hello @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Il Tuchino|Il Tuchino]], since you’re also active on the Italian Wikipedia, could you please take a look at a few issues when you have time? The titles of  and [[it:Noce (frutto)]] seem to be mutually ambiguous; [[it:Poke (gastronomia statunitense)]] appears to be correctly titled given that [[it:Poke (gastronomia)]] redirects to the Hawaiian dish? And finally, should [[it:Borodinskij]] be moved to [[it:Borodinskij (Russia)]], considering that [[it:Borodinskij (gastronomia)]] also exists? Thank you very much in advance. [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-22795-30|&amp;#126;2026-22795-30]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-22795-30|talk]]) 16:51, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
:::[[it:Noce (botanica)]] is every indehiscent dry fruit, [[it:Noce (frutto)]] is the fruit only of Juglans regia.
:::Poke is an Hawaiian dish, Hawaii is in USA.
:::[[it:Borodinskij]] is considered preminent. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Il Tuchino|Il Tuchino]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Il Tuchino|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:37, 16 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>s6ivyb8bvejislypydgb6jkcxwd014u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਦਰ ਵੀਨਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149850</id>
    <revision>
      <id>836901</id>
      <parentid>810993</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T18:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Names and etymology&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1339352643|Rudra veena]]&quot;</comment>
      <origin>836901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23412" sha1="3u4ubpzz1rtgc2nhc9j5n4bmzp4172y" xml:space="preserve">'''''ਰੁਦ੍ਰ ਵੀਣਾ''''' ({{lang-sa|रुद्र वीणा}}) ( '''''ਰੁਦਰਵੀਣਾ''''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/jyoti-hegde-the-first-female-rudraveena-artist/article7919310.ece|title=Mastering the king of instruments|first=Sowjanya|last=Peddi|date=26 November 2015|access-date=1 December 2021|website=Thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ਜਾਂ '''''ਰੁਦਰ ਵਿਨਾ''''' &lt;ref name=&quot;collections.nmmusd.org&quot;&gt;{{Cite web|url=http://collections.nmmusd.org/India/5267Bin/Bin5267.html|title=Stick Zither with Gourd Resonators (Rudra Vina or Bin), Northern India, at the National Music Museum|website=Collections.nmmusd.org|access-date=1 December 2021|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407075454/http://collections.nmmusd.org/India/5267Bin/Bin5267.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) — ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ '''''ਬਿਨ'''''&lt;ref name=&quot;Grove&quot;&gt;{{Citation
 | last1 = Dick | first1 = Alastair
 | last2 = Widdess | first2 = Richard
 | last3 = Bruguière | first3 = Philippe
 | last4 = Geekie | first4 = Gordon
 | chapter = Vīṇā
 | publisher = [[Grove Music Online]]
 | date = 29 October 2019
 | doi = 10.1093/omo/9781561592630.013.90000347354
 | isbn = 9781561592630
 | chapter-url = https://doi.org/10.1093/omo/9781561592630.013.90000347354 |chapter-url-access=subscription
 | access-date = 13 July 2021 }}&lt;/ref&gt; ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]], ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰੁਪਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;collections.nmmusd.org&quot;/&gt;ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ''[[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]]'' ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਡੂੰਘੇ ਬਾਸ ਗੂੰਜ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2000/20000414/art-trib.htm#1|title=The Tribune, Chandigarh, India - Arts Tribune|website=Tribuneindia.com|access-date=1 December 2021}}&lt;/ref&gt; 

ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜ਼ੈਨ-ਉਲ ਆਬਿਦੀਨ (1418-1470) ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ]] ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt; ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਖਿਡਾਰੀ, ਧਰੁਪਦ ਅਭਿਆਸੀ ਵਜੋਂ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਸਮੇਂ ਰਿਆਸਤਾਂ|ਰਿਆਸਤਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਸਨ; ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਕੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Darbar&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.darbar.org/article/bahauddin-dagar-interview|title=Ustad Bahauddin Dagar interview: 'Dhrupad - flourishing branches, dwindling roots?'|website=Darbar.org|access-date=1 December 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਰੁਪਦ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Darbar&quot; /&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਨਰ-ਉਭਾਰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਆਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Darbar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Outlook&quot;&gt;{{cite web| url = https://www.outlookindia.com/website/story/what-is-the-future-of-ancient-rudra-veena-in-hindustani-classical/303139| title = What is the future of ancient rudra veena in Hindustani classical?| date = 17 October 2017}} &lt;/ref&gt;

== ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਿਆਸਪੱਤੀ ==
ਨਾਮ &quot;ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ&quot; [[ਰੁਦਰ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ [[ਸ਼ਿਵ]] ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ; ''ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵੀਣਾ&quot;&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt; (ਸਰਸਵਤੀ ਵੀਣਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ)। ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਰੁਦਰ ਵਿਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ''ਟੰਬਾ'' ਗੂੰਜਣ ਵਾਲੇ ''ਲੌਕਾਂ'' ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ [[ਪਾਰਵਤੀ]] ਜਾਂ ਕਲਾ ਦੀ ਦੇਵੀ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਰਸਵਤੀ]] ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੰਮੀ ''ਡੰਡੀ'' ਨਲੀ ਮੇਰੁਡੰਡਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੋਵੇਂ। ਧੁਰਾ।&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt; ਡਾਂਡੀ ਦੇ ''ਫਰੇਟਡ'' ਖੇਤਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ - ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਖੋਪੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੱਕ ਦੀ ਦੂਰੀ।&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt;

ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੱਚਣ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।

ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ [[ਅਸੁਰ]] [[ਰਾਵਣ]] ਨੇ ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਜਾਂ ਰੁਦਰ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਸਾਧਨ ਦਾ ਨਾਮ ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਰੱਖਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2021}}

ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਮ &quot;ਬਿਨ&quot; (ਕਈ ਵਾਰ &quot;ਬਿਨ&quot; ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਮੂਲ &quot;ਵੀਣਾ&quot; ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅੱਜ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ &quot;ਵੀਣਾ&quot; ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਿਉਤਪੱਤੀ ਇੱਕ ਪੂਰਵ-ਆਰੀਅਨ ਮੂਲ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਬਾਂਸ&quot; (ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਮਿਲ ਵੇਨਮ, &quot;ਗੰਨਾ&quot; ਜਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਬੰਸਰੀ, ਵੇਨੂ), ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਟਿੱਕ ਜਾਂ ਟਿਊਬ ਜ਼ੀਥਰ&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt; - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਨ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ''ਡਾਂਡੀ'' ਟਿਊਬ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਬਾਂਸ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;collections.nmmusd.org&quot;/&gt;

== ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ==
ਸਾਕਸ-ਹੋਰਨਬੋਸਟਲ ਵਰਗੀਕਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਟਿੱਕ ਜ਼ੀਥਰ&lt;ref name=&quot;collections.nmmusd.org&quot;/&gt; ਜਾਂ ਟਿਊਬ ਜ਼ੀਥਰ&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Knight |first1=Roderick |title=The Knight Revision of Hornbostel-Sachs: a new look at musical instrument classification |url=http://www2.oberlin.edu/faculty/rknight/Organology/KnightRev2015.pdf |access-date=13 July 2021 |page=23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite AV media notes |title=Raga Yaman |first=Renaud |last=Brizard |others=Ustad [[Zia Mohiuddin Dagar]] |date=2018 |type=Sleeve notes |publisher=Ideologic Organ/Editions Mego}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੀਨਾ ਦਾ ਸਰੀਰ (''ਡਾਂਡੀ'' ) 137 ਤੋਂ 158 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਂਸ ਜਾਂ [[ਸਾਗਵਾਨ|ਟੀਕ]] ਦੀ ਇੱਕ ਨਲੀ ਹੈ।&amp;nbsp;ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (54 ਤੋਂ 62 ਇੰਚ) ਲੰਬਾ, ਕੈਲਾਬਸ਼ ਲੌਕੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ''ਟੁੰਬਾ'' ਰੈਜ਼ੋਨੇਟਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ 'ਤੇ ''ਤੁੰਬਾ'' ਦੀ ਉਮਰ ਲਗਭਗ 34 ਤੋਂ 37 ਹੈ&amp;nbsp;cm (13 ਤੋਂ 15 ਇੰਚ) ਵਿਆਸ ਵਿੱਚ; ਜਦੋਂ ਵੀਨਾ ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਚਮੜੇ ਦੇ ''ਥੌਂਗਾਂ'' ਨਾਲ ਡਾਂਡੀ ਨਾਲ ''ਟੁੰਬਾ'' ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਯੰਤਰ ''ਟੁੰਬਾ'' ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਪੇਚ ਟਿਊਬਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt;

ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ''ਡਾਂਡੀ'' ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ, ਜਿੱਥੇ ਤਾਰਾਂ ਪੁਲ (''ਜਵਾਰੀ'') ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਮੋਰ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt; ਇਹ ਮੋਰ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਖੋਖਲੀ ਹੈ, ਸਾਜ਼ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Koch, Lars-Christian (direction). ''Rudra vina: der Bau eines nordindischen Saiteninstruments in der Tradition von Kanailal &amp; Bros'' [''Rudra veena: manufacturing of an Indian string instrument in the tradition of Kanailal &amp; Bros''] (DVD) (in English with German and English subtitles). Berlin: Ethnologisches Museum, Staatliche Museen Preussischer Kulturbesitz. 2007. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;662735435.&lt;/ref&gt; ਇਹ ਖੋਖਲਾ ''ਡਾਂਡੀ'' ਦੀ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ''ਜਵਾਰੀ'' ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧਾ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ਯੰਤਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿਰਾ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਖੰਭਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਇੱਕ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਮਕਾਰ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਮੋਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ''ਡੰਡੀ'' ਦੀ ਨਲੀ ਵਾਂਗ, ਮਕਰ ਪੈਗਬਾਕਸ ਵੀ ਖੋਖਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
[[ਤਸਵੀਰ:Rudraveena.JPG|left|thumb|440x440px| ਇੱਕ ਡਗਰ-ਵਾਣੀ ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ, ਫਰੇਟਸ, ਡਾਂਡੀ, ਉੱਕਰਿਆ ਮੋਰ ਅਤੇ ਮਕਾਰ, ਅਤੇ ਤੁੰਬਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ]]
ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਵਿਚ ''ਡੰਡੀ'' ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ 21 ਤੋਂ 24 ਚਲਣਯੋਗ ਫਰੇਟ (''ਪਰਦਾ'') ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Darbar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਇਹ ਫਰੇਟ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲੈਟ ਸਿਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਡਾਂਡੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮੇਲਣ ਲਈ ਲੱਕੜ ਦੇ ''ਵਕਰਦਾਰ'' ਅਧਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਲਗਭਗ ਦੋ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (0.75-1.5 ਇੰਚ) ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Outlook&quot; /&gt; ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਫਰੇਟਸ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੋਮ ਦੇ ਨਾਲ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਸਮਕਾਲੀ ਵੀਨਾ ਖਿਡਾਰੀ ਫ੍ਰੇਟਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਮੋਮ ਵਾਲੇ ਸਣ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt; ਇਹ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਾਈਕ੍ਰੋਟੋਨਸ (''ਸ਼੍ਰੂਤੀ'') ਵਿੱਚ ਫਰੇਟਸ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਫ੍ਰੇਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਤਰ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਵੀਨਾ ਖਿਡਾਰੀ ਪਿੱਚ (ਮੇਂਡ) ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਮੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt;

ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਧੁਨੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ''ਚਿਕਰੀ'' ਤਾਰਾਂ (ਜੋ ਕਿ ਨਬਜ਼, ਜਾਂ [[ਤਾਲ (ਸੰਗੀਤ)|ਤਾਲ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਜਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਗ ਦੇ ਤਾਲ ਵਾਲੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ), ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਰੋਨ ( ''ਲਾਰਜ'' ) ਸਤਰ&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਇਹ ਤਾਰਾਂ ਸਟੀਲ ਜਾਂ ਕਾਂਸੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਖੰਭਿਆਂ ਤੋਂ (ਅਤੇ ਜੇ ਪੈਗਬਾਕਸ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਗਿਰੀ ਦੇ ਉੱਪਰ) ਤੋਂ ਮੋਰ ਤੱਕ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੋਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ''ਜਵਾਰੀ'' ਦੇ ਉੱਪਰ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ਇੱਕ ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ''ਜਵਾਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ'' । ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੋਰ ਖੋਖਲੇ ਮੋਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖੁੱਲਣ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਮੋਰ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ, ''ਚਿਕਰੀ'' ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ਇਹ ''ਜੌੜੀ'' ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਂਬਰ ਸਟੈਗ ਐਂਲਰ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਿਰਨ ਦੀ ਘਟਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ 1995 ਤੋਂ ਸਾਂਬਰ ਹਿਰਨ ਦੇ ਆਂਟਲਰ ਦੇ ਵਪਾਰ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Timmins, R.J.; Kawanishi, K.; Giman, B.; Lynam, A.J.; Chan, B.; Steinmetz, R.; Baral, H. S.; Samba Kumar, N. (2015). &quot;''Rusa unicolor''&quot;. ''[[IUCN Red List|IUCN Red List of Threatened Species]]''. '''2015''': e.T41790A85628124.&lt;/ref&gt; ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਸਣ ਜਾਂ ਢਿੱਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਈਬੋਨੀ ਖੰਭਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋੜ ਕੇ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟਿਊਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਐਂਲਰ ਸਟ੍ਰਿੰਗ ਸਪੋਰਟ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਟਿਊਨਿੰਗ ਲਈ ਮੂਵ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ਯੂਰਪੀਅਨ ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਯੰਤਰਾਂ 'ਤੇ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਨੋਟਸ ਨਾਲ ਟਿਊਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਸੈਲੋ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ C &lt;nowiki&gt;&lt;sub id=&quot;mwwA&quot;&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;/nowiki&gt; ( ਮੱਧ C ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦੋ ਅਸ਼ਟੈਵ ), G &lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, D ਨਾਲ ਟਿਊਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, ਅਤੇ ਫਿਰ A &lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; — ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਚਲਣਯੋਗ ਰੂਟ ਨੋਟ ਜਾਂ ਟੌਨਿਕ ( ਮੂਵਏਬਲ ਡੋ ) ਹੈ। ਚਾਰ ਧੁਨੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੌਨਿਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪੰਜਵਾਂ ''ਮਾ'' ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਟੌਨਿਕ (''ਸਾ'' ); ਟੌਨਿਕ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪੰਜਵਾਂ ''ਪਾ'' ; ਅਤੇ ਟੌਨਿਕ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ''ਅਸ਼ਟੈਵ''।&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ''ma'' ਸਟ੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ D &lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ਨਾਲ ਟਿਊਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਚਾਰ ਮੇਲੋਡੀ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ D &lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, A &lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, E &lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, ਅਤੇ A &lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ਨਾਲ ਟਿਊਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ; ਜੇਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ''ma'' ਸਤਰ ਨੂੰ B♭ &lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; ਨਾਲ ਟਿਊਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਚਾਰ ਮੇਲੋਡੀ ਸਤਰ B♭ &lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, F &lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, C &lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, ਅਤੇ F &lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt; ਨਾਲ ਟਿਊਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।

== ਨਾਮ ਅਤੇ ਨਿਰੁਕਤੀ ==
&quot;[[ਰੁਦਰ]] ਵੀਨਾ&quot; ਨਾਮ ਰੁਦਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਭਗਵਾਨ [[ਸ਼ਿਵ]] ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ , ''ਰੁਦਰ ਵੀਨਾ'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵੀਨਾ&quot; (ਸਰਸਵਤੀ ਵੀਨਾ ਨਾਲ  ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt;

ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਥਾਨਕ ਨਾਮ &quot;ਬੀਨ&quot; (ਕਈ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ &quot;ਬੀਨ&quot;) ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਮੂਲ &quot;ਵੀਨਾ&quot; ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਕਈ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ &quot;ਵੀਨਾ&quot; ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਭਵਤਾ ਇੱਕ ਪੂਰਵ-ਆਰੀਅਨ ਰੂਟ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਬਾਂਸ&quot; ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਾਵਿੜਾਂ ਲਈ &quot;ਬੇਂਤ&quot;, ਜਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਂਸ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਜਾਂ ਵੇਨੂੰ)  ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਨੀ ਉਦਾਹਰਣ 'ਸੋਟੀ' ਜਾਂ 'ਟਿਊਬ ਜ਼ਿਥਰਾਂ' ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ -ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਬੀਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਡੰਡੀ ਟਿਊਬ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਬਾਂਸ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;collections.nmmusd.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Stick Zither with Gourd Resonators (Rudra Vina or Bin), Northern India, at the National Music Museum |url=http://collections.nmmusd.org/India/5267Bin/Bin5267.html |access-date=1 December 2021 |website=Collections.nmmusd.org}}&lt;/ref&gt;
== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਘੱਟ ਹੀ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ''ਸੁਰਬਹਾਰ'' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ''ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ'' ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਸਿਤਾਰ|ਸਿਤਾਰਵਾਦੀਆਂ]] ਨੂੰ ਹੌਲੀ ''ਧਰੁਪਦ'' ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ''ਅਲਾਪ'' ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਆ ਮੋਹੀਉਦੀਨ ਡਾਗਰ ਨੇ ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ ਨੂੰ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਅਤੇ ਮੁੜ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਵੱਡੇ ਲੌਕੀ, ਇੱਕ ਮੋਟੀ ਟਿਊਬ ( ''ਡਾਂਡੀ'' ), ਮੋਟੇ ਸਟੀਲ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ (0.45-0.47) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।&amp;nbsp;mm) ਅਤੇ ਬੰਦ ''javari that'' . ਇਹ ਇੱਕ ਨਰਮ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੈਕਟ੍ਰਮ ( ''ਮਿਜ਼ਰਾਬ'' ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ''ਸ਼ਡਜਾ ਗ੍ਰਾਮ'' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ 22 ''ਸ਼ਰੂਤੀ'' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਲਮਣੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਾਧਨ ਨੂੰ [[Shruti veena|ਸ਼ਰੂਤੀ ਵੀਣਾ]] ਵਜੋਂ ਹੋਰ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://omenad.net/articles/shrutiveena.htm|title=Shruti Veena - Articles OMENAD|website=Omenad.net|access-date=19 April 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
[[ਮੋਹਨ ਵੀਨਾ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.rudravina.com ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210316150152/http://www.rudravina.com/ |date=2021-03-16 }}
* [http://www.rudraveena.org ਰੁਦਰ ਵੀਣਾ]</text>
      <sha1>3u4ubpzz1rtgc2nhc9j5n4bmzp4172y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨਿਮਰਾ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166222</id>
    <revision>
      <id>836935</id>
      <parentid>815009</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T02:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>836935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="nlogdo7m6wat9vw0f6mueg0u86om7a5" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਨਿਮਰਾ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਨਿਆਜ਼ੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1459274|title =Dawn news|date =23 January 2019}}&lt;/ref&gt;
| birth_date         = &lt;!-- 9 September - not without a reliable inline citation; see also [[WP:BLPPRIVACY]] for possible further concerns --&gt;
| birth_place        = [[ਭੱਕਰ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/349902/nimra-ahmeds-newest-is-bound-to-change-your-life/|title =Daily Times|date =31 January 2019}}&lt;/ref&gt;
| nationality        = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://womenpower50.com/results2020|title=women power 50|access-date=2023-05-04|archive-date=2024-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227112019/https://womenpower50.com/results2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| occupation         = ਲੇਖਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite web|url =https://www.thefridaytimes.com/urdus-heroes-villains-and-victims/|title =urdus-heroes-villains-and-victims|date =29 June 2018|access-date =4 ਮਈ 2023|archive-date =10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url =https://web.archive.org/web/20220210213440/https://www.thefridaytimes.com/urdus-heroes-villains-and-victims/|url-status =dead}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ਨਿਮਰਾ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ''' (ਨਿਮਰਾ ਅਹਿਮਦ ਜਾਂ ਨੇਮਰਾ ਨਿਆਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://lahoreherald.com/latest/37887-nemrah-ahmed-niazi-slammed-media/|title=Nemrah Ahmed Niazi|date=27 January 2022|language=en-us|website=Lahore Herald|access-date=3 ਮਈ 2023|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129212354/https://lahoreherald.com/latest/37887-nemrah-ahmed-niazi-slammed-media/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ &quot;ਜ਼ੰਜਬੀਲ&quot; ਦੀ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ [[ਖਵਾਤੀਨ ਡਾਇਜੈਸਟ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

== ਕਿਤਾਬਾਂ ==
ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ:&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2015 |title=Dawn news Urdu Novelist |url=https://www.dawn.com/news/1167515}}&lt;/ref&gt;

* ਮੇਰੇ ਖੁਆਬ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇ / میرے خواب میرے جگنو 
* ਪਹਾੜੀ ਕਾ ਕੈਦੀ /  پہاڑی کا قیدی
* ਮੁਸ਼ਫ਼ (2011), ਇੱਕ ਨਾਵਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ
* ਜੰਨਤ ਕੇ ਪੱਤੇ / جنت کے پتے ਸਾਲ 2012
* ਨਮਲ / &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nimra Ahmed on Good readers |url=https://www.goodreads.com/shelf/show/nimra-ahmed}}&lt;/ref&gt; نمل  ਸਾਲ 2014
* ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਦਾ ਤਾਜ ਮਹਿਲ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nimrah Ahmad info |url=https://bepakistani.pk/other/nimra-ahmed-novel-list-and-information}}&lt;/ref&gt;
* ਹਲੀਮ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Al Huda Publications |url=https://www.alhudapublications.org/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 February 2020 |title=Halim Novel |url=https://pdfbooksfree.pk/haalim-novel-complete-by-nimra-ahmed/}}&lt;/ref&gt; / حالم . ਸਾਲ 2016
* ਵੋ ਮੇਰਾ ਹੈ / وہ میرا ہے
**
**
* ਪਾਰਸ / پارس
**
**
* ਇਬਲੀਸ / ابلیس
**
**
**
**
* ਮੈਂ ਅਨਮੋਲ / میں انمول
**

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]]</text>
      <sha1>nlogdo7m6wat9vw0f6mueg0u86om7a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਲਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190805</id>
    <revision>
      <id>836902</id>
      <parentid>773798</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T18:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Training&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1305446658|Vilayat Hussain Khan]]&quot;</comment>
      <origin>836902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4391" sha1="4lnkbjvchri7olu0zbgn8zzpvvxq7ci" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| name              = ਵਿਲਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ
| image             = VILAYATHUSSAINKHAN.jpg
| image_size        = 
| caption           = 
| birth_name        = ਵਿਲਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ
| alias             = 
| birth_date        = {{birth year|1895}}
| death_date        = {{death year and age|1962|1895}}
| genre             = [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]]
| occupation        = 
| years_active      = 
| label             = 
| website           = 
| associated_acts   = 
}}

ਉਸਤਾਦ '''ਵਿਲਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ''' (1895–1962) ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ (ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ।

ਵਿਲਾਇਤ ਨੇ &quot;ਪ੍ਰਾਣ ਪਿਆ&quot; ਦੇ [[ਕਲਮ ਨਾਮ]] ਹੇਠ ਕਈ [[ਰਾਗ|ਰਾਗਾਂ]] ਵਿੱਚ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

== ਤਾਲੀਮ ==
ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਾਲੀਮ  ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਥਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਚਾਚੇ ਕਲਾਂ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਫੈਯਾਜ਼ ਖਾਨ (ਆਫਤਾਬ-ਏ-ਮੌਸੀਕੀ) ਜਾਂ (ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੂਰਜ) ਤੋਂ ਵੀ ਤਾਲੀਮ ਲੀਤੀ ਸੀ। 

== ਸਿਖਲ ==

ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਥਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਕੱਲਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਫ਼ਈਆਜ਼ ਖ਼ਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਆਫ਼ਤਾਬ-ਏ-ਮੌਸੀਕੀ' ਜਾਂ 'ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੂਰਜ' ਦੀ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;TheHindu&quot;&gt;{{Cite web |last=Kuldeep Kumar |date=6 September 2012 |title=Remembering a great master (Vilayat Hussain Khan) |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/remembering-a-great-master/article3865874.ece |access-date=14 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;parrikar&quot;&gt;[https://www.parrikar.org/vpl/profiles/vhk_profile.pdf Profile of Vilayat Hussain Khan on Parrikar.org website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304032117/http://www.parrikar.org/vpl/profiles/vhk_profile.pdf|date=4 March 2016}} Retrieved 14 August 2019&lt;/ref&gt;
== ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਮੋਗੂਬਾਈ ਕੁਰਦੀਕਰ]], ਯਸ਼ਪਾਲ, ਜਗਨਨਾਥ ਬੂਵਾ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਮੇਨਕਾ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ ([[ਸ਼ੋਭਾ ਗੂਰਤੂ|ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਰਟੂ]] ਦੀ ਮਾਂ), ਰਤਨਕਾਂਤ ਰਾਮਨਾਥਕਰ, ਰਾਮ ਮਰਾਠੇ, ਗਜਾਨਨਰਾਓ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਕੇਲੇਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੂਨਸ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਡੀ.ਵੀ. ਕਾਨੇਬੁਵਾ ਜੋ ਕਿ   ਇਚਲਕਰਨਜੀ ਤੋਂ ਸੀ,ਉਸ ਦਾ ਗੰਡਾਬੰਦ ਚੇਲਾ ਸੀ।


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1962]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1895]]</text>
      <sha1>4lnkbjvchri7olu0zbgn8zzpvvxq7ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੁਕੇਸ਼ ਆਲਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204237</id>
    <revision>
      <id>836885</id>
      <timestamp>2026-04-15T15:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geet Arts</username>
        <id>44962</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ਤਸਵੀਰ:Mukesh Alam.jpg|thumb|ਮੁਕੇਸ਼ ਆਲਮ 2025 ਵਿੱਚ।]] ਮੁਕੇਸ਼ ਆਲਮ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਹਨ।&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>836885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="6mhdevzqdbvhntocauwambgcbya9518" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Mukesh Alam.jpg|thumb|ਮੁਕੇਸ਼ ਆਲਮ 2025 ਵਿੱਚ।]]
ਮੁਕੇਸ਼ ਆਲਮ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਹਨ।</text>
      <sha1>6mhdevzqdbvhntocauwambgcbya9518</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪ੍ਰੇਮ ਪਰਬਤ(ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204238</id>
    <revision>
      <id>836903</id>
      <timestamp>2026-04-15T18:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1343868002|Prem Parbat]]&quot; ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>836903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5513" sha1="jvwbd3ocr2r3zyv4wyt8dxzvf0mfzz5" xml:space="preserve">
{{Infobox film
| name           = Prem Parbat
| image          = Prem parbat.jpg
| caption        = 
| director       = Ved Rahi
| writer         = 
| producer       = Shanti Sagar
| starring       = [[Rehana Sultan]]
| narrator       = 
| cinematography = 
| editing        = 
| music          = [[Jaidev]]
| distributor    = 
| released       = {{Film date|1975|05 |16|df=y|ref1=&lt;ref name=&quot;Ojha1988&quot;&gt;{{Cite book |last=Rajendra Ojha |url=https://books.google.com/books?id=q7UEAQAAIAAJ |title=Screen World Publication's 75 Glorious Years of Indian Cinema: Complete Filmography of All Films (silent &amp; Hindi) Produced Between 1913–1988 |publisher=Screen World Publication |year=1988 |page=100}}&lt;/ref&gt;}}
| runtime        = 
| country        = India
| language       = Hindi
| budget         = 
}}

'''''ਪ੍ਰੇਮ ਪਰਬਤ''''' (ਅਨੁਵਾਦਃ ਮਾਉਂਟੇਨ ਆਫ਼ ਲਵ) 1973 ਦੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੇਦ ਰਾਹੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ  ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਰੇਹਾਨਾ ਸੁਲਤਾਨ]], ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਨਾਨਾ ਪਲਸੀਕਰ, ਆਗਾ ਅਤੇ [[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]] (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ) ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਜੈਦੇਵ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤ [[ਜਾਂਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ|ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ]] ਅਤੇ [[ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ]] ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ &quot;ਯੇ ਦਿਲ ਔਰ ਉੰਕੀ, ਨਿਗਾਹੋ ਕੇ ਸਾਏ&quot;, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਗੀਤਕਾਰ ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖਤਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ &quot;ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਸਾ ਘਰ&quot; ਡੋਗਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਵਿੱਤਰੀ [[ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ|ਪਦਮ ਸਚਦੇਵ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੈਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਵੇਦ ਰਾਹੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ।

== ਪਲਾਟ ==
ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਲੜਕੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਬੁੱਢੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜੰਗਲਾਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੁੱਢੇ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ।

== ਕਾਸਟ ==

* [[ਰੇਹਾਨਾ ਸੁਲਤਾਨ]]
* [[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]] (ਸਪੈਸ਼ਲ ਦਿੱਖ) 
* [[ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ]]
* ਨਾਨਾ ਪਲਸੀਕਰ
* ਆਗਾ
* ਬੀਰਬਲ
* ਹੀਰਾਲਾਲ
* ਅਜੈ ਚੱਡਾ
* ਇੰਦਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ

== ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ/ਸੰਗੀਤ ==
ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਜੈਦੇਵ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ [[ਜਾਂਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ|ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ]] ਅਤੇ [[ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ]] ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ &quot;ਯੇ ਦਿਲ ਔਰ ਉੰਕੀ, ਨਿਗਾਹੋਂ ਕੇ ਸਾਯੇ&quot; ਬਿਨਾਕਾ ਗੀਤਮਾਲਾ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ 1974 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

* &quot;ਯੇ ਦਿਲ ਔਰ ਉੰਕੀ, ਨਿਗਾਹੋਂ ਕੇ ਸਾਯੇ&quot;-[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] &lt;ref&gt;[http://google.saregama.com/music/pages/listen_popup?mode=listen_popup&amp;query=INH100513073 Ye Dil Aur Unki, Nigaaho Ke Saaye] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140520221123/http://google.saregama.com/music/pages/listen_popup?mode=listen_popup&amp;query=INH100513073|date=20 May 2014}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ਰਾਤ ਪਿਆ ਕੇ ਸੰਗ&quot;-ਮੀਨੂ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ
* &quot;ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਸਾ ਘਰ ਬਾਰ&quot;-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ
* &quot;ਯੇ ਨੀਰ ਕਹਾਂ ਸੇ ਬਰਸੇਂ ਹੈ&quot;-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ==
ਮੀਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ &quot;ਰਾਤ ਪਿਆ ਕੇ ਸੰਗ&quot; ਗੀਤ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{DEFAULTSORT:Prem Parbat}}</text>
      <sha1>jvwbd3ocr2r3zyv4wyt8dxzvf0mfzz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:The Page Pilot</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204239</id>
    <revision>
      <id>836905</id>
      <timestamp>2026-04-15T19:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242" sha1="qvxk8rpn89hes9h9ph17tt1ij3e8ems" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=The Page Pilot}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:52, 15 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qvxk8rpn89hes9h9ph17tt1ij3e8ems</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Lugalmaru</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204240</id>
    <revision>
      <id>836906</id>
      <timestamp>2026-04-15T20:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="237" sha1="6fo6s9phgdkdkhuzgreit8bpwawxt1d" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Lugalmaru}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:13, 15 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6fo6s9phgdkdkhuzgreit8bpwawxt1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kummathra.xo</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204241</id>
    <revision>
      <id>836907</id>
      <timestamp>2026-04-15T20:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="dtzilw73wojhbixhep67v9fjmr1s2jh" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Kummathra.xo}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:56, 15 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dtzilw73wojhbixhep67v9fjmr1s2jh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Andromedacrash</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204242</id>
    <revision>
      <id>836928</id>
      <timestamp>2026-04-16T01:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242" sha1="dspnoa5ti81h41g6d9msr92wqoiven0" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Andromedacrash}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:23, 16 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dspnoa5ti81h41g6d9msr92wqoiven0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੰਡਿਆਇਆ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204243</id>
    <revision>
      <id>836936</id>
      <timestamp>2026-04-16T04:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1344250815|Hadiyaya railway station]]&quot; ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>836936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="1lnuwxwge6dworfghxumd90di4bjr2z" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = Hadiyaya
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = 
| caption            = 
| address            = Khuddi Kalan, [[Handiaya]], [[Barnala district]], [[Punjab, India|Panjab]]
| country            = India
| coordinates        = {{coord|30.337054|75.477006|format=dms|display=inline}}
| elevation          = {{convert|229|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railways]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = [[Bathinda–Rajpura line]]
| platforms          = 2
| tracks             = Double Electric-Line
| connections        = 
| structure          = Standard (on ground)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = 
| bicycle            = 
| accessible         = 
| status             = Functioning
| code               = {{Indian railway code
  | code = HYA
  | zone = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
  | division = {{rwd|Ambala}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = Yes
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = {{Adjacent stations|system=Indian Railways
|line=Northern Railway zone|left=Ghunas|right=Barnala|type=[[Bathinda–Rajpura line]]}}
| mapframe           = yes
| mapframe-caption   = Interactive map
| map_type           = 
| map_dot_label      = 
| map_size           = 300
}}

ਹੰਡਿਆਇਆ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਹੰਦੀਆ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਬਠਿੰਡਾ–ਰਾਜਪੁਰਾ ਲਾਈਨ|ਬਠਿੰਡਾ-ਰਾਜਪੁਰਾ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ]] ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਅੰਬਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੰਡਿਆਇਆ ਦੇ ਖੁੱਡੀ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hadiyaya Railway Station Map/Atlas NR/Northern Zone - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/station/map/hadiyaya-hya/5556 |access-date=2026-03-19 |website=indiarailinfo.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TTI |title=HYA / Hadiyaya Railway Station {{!}} Train Arrival / Departure Timings at Hadiyaya |url=https://www.totaltraininfo.com/station/hya/ |access-date=2026-03-19 |website=www.totaltraininfo.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>1lnuwxwge6dworfghxumd90di4bjr2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836938</id>
      <parentid>836936</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T04:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>836938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2939" sha1="b9mzq0v9bqdm8102i95pif7p79g8m37" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = ਹੰਡਿਆਇਆ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = 
| caption            = 
| address            = Khuddi Kalan, [[Handiaya]], [[Barnala district]], [[Punjab, India|Panjab]]
| country            = India
| coordinates        = {{coord|30.337054|75.477006|format=dms|display=inline}}
| elevation          = {{convert|229|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railways]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = [[Bathinda–Rajpura line]]
| platforms          = 2
| tracks             = Double Electric-Line
| connections        = 
| structure          = Standard (on ground)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = 
| bicycle            = 
| accessible         = 
| status             = Functioning
| code               = {{Indian railway code
  | code = HYA
  | zone = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
  | division = {{rwd|Ambala}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = Yes
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = {{Adjacent stations|system=Indian Railways
|line=Northern Railway zone|left=Ghunas|right=Barnala|type=[[Bathinda–Rajpura line]]}}
| mapframe           = yes
| mapframe-caption   = Interactive map
| map_type           = 
| map_dot_label      = 
| map_size           = 300
}}

ਹੰਡਿਆਇਆ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਬਠਿੰਡਾ–ਰਾਜਪੁਰਾ ਲਾਈਨ|ਬਠਿੰਡਾ-ਰਾਜਪੁਰਾ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ]] ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਅੰਬਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੰਡਿਆਇਆ ਦੇ ਖੁੱਡੀ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hadiyaya Railway Station Map/Atlas NR/Northern Zone - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/station/map/hadiyaya-hya/5556 |access-date=2026-03-19 |website=indiarailinfo.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TTI |title=HYA / Hadiyaya Railway Station {{!}} Train Arrival / Departure Timings at Hadiyaya |url=https://www.totaltraininfo.com/station/hya/ |access-date=2026-03-19 |website=www.totaltraininfo.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>b9mzq0v9bqdm8102i95pif7p79g8m37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਘੁਨਸ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204244</id>
    <revision>
      <id>836943</id>
      <timestamp>2026-04-16T04:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1344246337|Ghunas railway station]]&quot; ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>836943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2745" sha1="ece0l6b6mt9dm0pti01lsi8kmnkq2dw" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = Ghunas
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = 
| caption            = 
| address            = Ghunas, [[Barnala district]], [[Punjab, India|Panjab]]
| country            = India
| coordinates        = {{coord|30.320113|75.420592|format=dms|display=inline}}
| elevation          = {{convert|223|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railways]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = [[Bathinda–Rajpura line]]
| platforms          = 2
| tracks             = Double Electric-Line
| connections        = 
| structure          = Standard (on ground)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = 
| bicycle            = 
| accessible         = 
| status             = Functioning
| code               = {{Indian railway code
  | code = GUNS
  | zone = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
  | division = {{rwd|Ambala}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = Yes
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = {{Adjacent stations|system=Indian Railways
|line=Northern Railway zone|left=Tapa|right=Hadiyaya|type=[[Bathinda–Rajpura line]]}}
| mapframe           = yes
| mapframe-caption   = Interactive map
| map_type           = 
| map_dot_label      = 
| map_size           = 300
}}

'''ਘੁਨਸ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' [[ਬਠਿੰਡਾ–ਰਾਜਪੁਰਾ ਲਾਈਨ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ  ਘੁੰਨਸ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ghunas Railway Station Map/Atlas NR/Northern Zone - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/station/map/ghunas-guns/6237 |access-date=2026-03-19 |website=indiarailinfo.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TTI |title=GUNS / Ghunas Railway Station {{!}} Train Arrival / Departure Timings at Ghunas |url=https://www.totaltraininfo.com/station/guns/ |access-date=2026-03-19 |website=www.totaltraininfo.com |language=en}}&lt;/ref&gt;[[ਬਠਿੰਡਾ–ਰਾਜਪੁਰਾ ਲਾਈਨ|ਬਠਿੰਡਾ-ਰਾਜਪੁਰਾ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ]] ਉੱਤੇ  ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਇਹ ਉਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}{{Railway stations in the Punjab, India}}</text>
      <sha1>ece0l6b6mt9dm0pti01lsi8kmnkq2dw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836944</id>
      <parentid>836943</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T04:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਹਵਾਲੇ */</comment>
      <origin>836944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="580rogv3l605clilminzq7d3qn8ahaw" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = Ghunas
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = 
| caption            = 
| address            = Ghunas, [[Barnala district]], [[Punjab, India|Panjab]]
| country            = India
| coordinates        = {{coord|30.320113|75.420592|format=dms|display=inline}}
| elevation          = {{convert|223|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railways]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = [[Bathinda–Rajpura line]]
| platforms          = 2
| tracks             = Double Electric-Line
| connections        = 
| structure          = Standard (on ground)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = 
| bicycle            = 
| accessible         = 
| status             = Functioning
| code               = {{Indian railway code
  | code = GUNS
  | zone = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
  | division = {{rwd|Ambala}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = Yes
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = {{Adjacent stations|system=Indian Railways
|line=Northern Railway zone|left=Tapa|right=Hadiyaya|type=[[Bathinda–Rajpura line]]}}
| mapframe           = yes
| mapframe-caption   = Interactive map
| map_type           = 
| map_dot_label      = 
| map_size           = 300
}}

'''ਘੁਨਸ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' [[ਬਠਿੰਡਾ–ਰਾਜਪੁਰਾ ਲਾਈਨ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ  ਘੁੰਨਸ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ghunas Railway Station Map/Atlas NR/Northern Zone - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/station/map/ghunas-guns/6237 |access-date=2026-03-19 |website=indiarailinfo.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TTI |title=GUNS / Ghunas Railway Station {{!}} Train Arrival / Departure Timings at Ghunas |url=https://www.totaltraininfo.com/station/guns/ |access-date=2026-03-19 |website=www.totaltraininfo.com |language=en}}&lt;/ref&gt;[[ਬਠਿੰਡਾ–ਰਾਜਪੁਰਾ ਲਾਈਨ|ਬਠਿੰਡਾ-ਰਾਜਪੁਰਾ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ]] ਉੱਤੇ  ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਇਹ ਉਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}{{Railway stations in the Punjab, India}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>580rogv3l605clilminzq7d3qn8ahaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tejas Kosi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204245</id>
    <revision>
      <id>836945</id>
      <timestamp>2026-04-16T05:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="238" sha1="mfkzq5wwqgxu122gk0ere33x0wvbsau" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Tejas Kosi}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:08, 16 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mfkzq5wwqgxu122gk0ere33x0wvbsau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Swornimwagle</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204246</id>
    <revision>
      <id>836946</id>
      <timestamp>2026-04-16T08:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="jvdl9ghjhhuf4nj5a4mu36t4jaszh1p" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Swornimwagle}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:10, 16 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jvdl9ghjhhuf4nj5a4mu36t4jaszh1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:FordFocus2008</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204247</id>
    <revision>
      <id>836947</id>
      <timestamp>2026-04-16T08:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241" sha1="a496h9ajkfb78jd5w1ycle8i0gypuek" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=FordFocus2008}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:22, 16 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>a496h9ajkfb78jd5w1ycle8i0gypuek</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>