ਬੁੱਧ (ਗ੍ਰਹਿ)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਬੁੱਧ (ਗ੍ਰਹਿ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3662</id>
    <revision>
      <id>836975</id>
      <parentid>817080</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T11:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <origin>836975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5166" sha1="jmkvvdo2gun2wg7vfzsaj1grcioad1d" xml:space="preserve">[[file:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|frameless|right]]
[[ਤਸਵੀਰ:Terrestrial planet size comparisons.jpg|thumb|right|ਅੰਦਰੂਨੀ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦਾ ਆਕਾਰ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ): '''ਬੁੱਧ''', [[ਸ਼ੁੱਕਰ ਗ੍ਰਹਿ|ਸ਼ੁੱਕਰ]], [[ਧਰਤੀ]], ਅਤੇ [[ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ|ਮੰਗਲ]]।]]
[[Image:Mercury Internal Structure.svg|thumb|right|1. ਪੇਪੜੀ—100–300 ਕਿਲੋ ਮੀਟਰ ਮੋਟੀ&lt;br /&gt;
2. ਮੈਂਟਲ—600 ਕਿਲੋ ਮੀਟਰ ਮੋਟੀ&lt;br /&gt;
3. ਕੇਂਦਰ—1,800 ਕਿਲੋ ਮੀਟਰ ਅਰਧ ਵਿਆਸ]]
[[ਬੁੱਧ ਗ੍ਰਹਿ|ਬੁੱਧ]] (ਚਿੰਨ੍ਹ: [[File:Mercury symbol (fixed width).svg|16px|☿]]; 0.4 AU) ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ 88 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਦਾ ਕੋਈ [[ਉਪਗ੍ਰਹਿ]] ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਾਲੂਮ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਉੱਤੇ ਉਲਕਾਵਾਂ (ਟੁਟੇ ਤਾਰੇ) ਦੀਆਂ ਟੱਕਰਾਂ ਦੇ ਟੋਏ ਅਤੇ ਲੋਬਦਾਰ ਵੱਟਾਂ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;Schenk P., Melosh H.J. (1994), ''Lobate Thrust Scarps and the Thickness of Mercury's Lithosphere'', Abstracts of the 25th Lunar and Planetary Science Conference, 1994LPI....25.1203S&lt;/ref&gt; ਬੁੱਧ ਦਾ ਬੇਲੋੜਾ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ, ਸੂਰਜੀ ਹਵਾ ਕੇ ਕਾਰਨ, ਬਲਾਸਟ ਹੋ ਰਹੇ ਅਣੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |year=2006 |author=Bill Arnett |title=Mercury |work=The Nine Planets |url=http://www.nineplanets.org/mercury.html |accessdate=2006-09-14}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਇਸ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪਰਤ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਉਲਕੇ ਦੀ ਟੁਕਰ ਨਾਲ ਲਿਥ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।&lt;ref&gt;Benz, W., Slattery, W. L., Cameron, A. G. W. (1988), ''Collisional stripping of Mercury's mantle'', Icarus, v. 74, p. 516–528.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cameron, A. G. W. (1985), ''The partial volatilization of Mercury'', Icarus, v. 64, p. 285–294.&lt;/ref&gt;

{{Commonscat|Mercury (planet)|ਬੁੱਧ ਗ੍ਰਹਿ}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
* [http://space.about.com/cs/solarsystem/p/mercuryinfo.htm Mercury] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317172253/http://space.about.com/cs/solarsystem/p/mercuryinfo.htm |date=2017-03-17 }} — About Space
* [http://history.nasa.gov/SP-423/sp423.htm Atlas of Mercury — NASA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110309045046/http://history.nasa.gov/SP-423/sp423.htm |date=2011-03-09 }}
* [http://www.nineplanets.org/mercury.html Nine Planets Information]
* [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html NASA’s Mercury fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200520143347/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html |date=2020-05-20 }}
* [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury Mercury Profile]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140412155017/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury |date=2014-04-12 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration]
* [http://www.esa.int/export/esaSC/120391_index_0_m.html ‘BepiColombo’, ESA’s Mercury Mission]
* [http://www.flug-ins-all.de/planeten/der-merkur Merkur(dt.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090726111611/http://www.flug-ins-all.de/planeten/der-merkur |date=2009-07-26 }}
* [http://messenger.jhuapl.edu/ ‘Messenger’, NASA’s Mercury Mission]
* [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.com — Mercury]
* [http://www.projectshum.org/Planets/mercury.html Planets — Mercury] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210033737/http://www.projectshum.org/Planets/mercury.html |date=2008-02-10 }} A kid’s guide to Mercury.
* [http://www.nasa.gov/worldbook/mercury_worldbook.html Mercury ''World Book Online Reference Center'']{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111235401/http://www.nasa.gov/worldbook/mercury_worldbook.html |date=2010-01-11 }}
* [http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-49-mercury/ Astronomy Cast: Mercury]
{{ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ]]</text>
      <sha1>jmkvvdo2gun2wg7vfzsaj1grcioad1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਰਾਵੀ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>7605</id>
    <revision>
      <id>836949</id>
      <parentid>41235</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T13:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23471-22</username>
        <id>59687</id>
      </contributor>
      <comment>/* ravi map river */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>836949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242" sha1="pbqo0tvjp8oj66s71avyc802dtt1lbr" xml:space="preserve">{{talkheader}}

== ravi map river  ==

ravi river map [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-23471-22|&amp;#126;2026-23471-22]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-23471-22|talk]]) 13:58, 16 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>pbqo0tvjp8oj66s71avyc802dtt1lbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅਕਲੀਆ ਖੁਰਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25916</id>
    <revision>
      <id>836952</id>
      <parentid>836948</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T14:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14640" sha1="9vhq5d2900f1hdgjlwc4bw6u6d4ixwp" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ'''==
ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ , ਇਹ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਤੋਂ 8.3 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ | ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਘੱਟ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ | 


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |


=='''ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ'''==
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ, 1951 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 9 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ, ਸਤੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਫਿਰ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ - ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਉਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗਰੇਵਾਲ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ 'ਰੂਪਾਨਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾਨਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਫ਼ਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਡਰ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਡਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਲਈ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ), ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ (ਕਾਂਗਰਸ) ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਤਿਆਗੀ, ਭਾਜਪਾ (ਮਾਨਸਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਿੰਡ ਸੁਖਾਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, ਪਿੰਡ ਬਲਹਾਰ ਵਿੰਝੂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਬੱਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ, ਬੀਐਸਐਫ, ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ 'ਰਾਸ਼ੀਨ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ 'ਫੌਜੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਲਸੀਆਂ' ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਛਾਪਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 6 ਮਾਰਚ, 1993 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ 6 ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

=='''ਘਟਨਾਵਾਂ'''== 
==='''ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''===
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>9vhq5d2900f1hdgjlwc4bw6u6d4ixwp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836953</id>
      <parentid>836952</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T14:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਹਿੱਜੇ ਸਹੀ ਕੀਤੇ</comment>
      <origin>836953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14637" sha1="r953ianci3tpil0h4n8pvmzlwe3lb3d" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ'''==
ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ , ਇਹ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਤੋਂ 8.3 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ | ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਘੱਟ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ | 


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |


=='''ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ'''==
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ, 1951 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 9 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ, ਸਤੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਫਿਰ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ - ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਉਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗਰੇਵਾਲ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ 'ਰੂਪਾਨਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾਨਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਫ਼ਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਡਰ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਡਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਲਈ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ), ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ (ਕਾਂਗਰਸ) ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਤਿਆਗੀ, ਭਾਜਪਾ (ਮਾਨਸਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਿੰਡ ਸੁਖਾਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, ਪਿੰਡ ਬਲਹਾਰ ਵਿੰਝੂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਬੱਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ, ਬੀਐਸਐਫ, ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ 'ਰਾਸ਼ੀਨ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ 'ਫੌਜੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਲਸੀਆਂ' ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਛਾਪਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 6 ਮਾਰਚ, 1993 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ 6 ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

=='''ਘਟਨਾਵਾਂ'''== 
==='''ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''===
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>r953ianci3tpil0h4n8pvmzlwe3lb3d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836954</id>
      <parentid>836953</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T15:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15366" sha1="sazck77pub1ewpndhb2sfpv9twn1cmz" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |


=='''ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ'''==
ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ , ਇਹ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਤੋਂ 8.3 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ | ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਘੱਟ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ | 


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |


=='''ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ'''==
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ, 1951 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 9 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ, ਸਤੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਫਿਰ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ - ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਉਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗਰੇਵਾਲ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ 'ਰੂਪਾਨਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾਨਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਫ਼ਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਡਰ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਡਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਲਈ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ), ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ (ਕਾਂਗਰਸ) ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਤਿਆਗੀ, ਭਾਜਪਾ (ਮਾਨਸਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਿੰਡ ਸੁਖਾਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, ਪਿੰਡ ਬਲਹਾਰ ਵਿੰਝੂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਬੱਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ, ਬੀਐਸਐਫ, ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ 'ਰਾਸ਼ੀਨ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ 'ਫੌਜੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਲਸੀਆਂ' ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਛਾਪਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 6 ਮਾਰਚ, 1993 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ 6 ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

=='''ਘਟਨਾਵਾਂ'''== 
==='''ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''===
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ

=='''ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜ਼ਾ'''== 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Sarpanch Election
! Year !! ਚੁਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਦ ਚੋਣ !! ਨਤੀਜਾ
|-
| 2024 || ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ || ਸਰਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|}


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>sazck77pub1ewpndhb2sfpv9twn1cmz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836962</id>
      <parentid>836954</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T01:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ */ ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15884" sha1="pzwph2oilgzw8oh2uwqx4qmn0mh3c7n" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਇਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 62 ਤੋਂ 68 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਡਰੈਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਪਾਈਪ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ , ਇੱਕ ਵਾਟਰ ਪਲਾਂਟ , ਜ਼ਿੰਮ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪਲੇਅ ਗਰਾਊਂਡ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |

=='''ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ'''==
ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ , ਇਹ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਤੋਂ 8.3 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ | ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਘੱਟ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ | 


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |


=='''ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ'''==
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ, 1951 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 9 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ, ਸਤੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਫਿਰ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ - ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਉਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗਰੇਵਾਲ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ 'ਰੂਪਾਨਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾਨਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਫ਼ਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਡਰ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਡਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਲਈ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ), ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ (ਕਾਂਗਰਸ) ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਤਿਆਗੀ, ਭਾਜਪਾ (ਮਾਨਸਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਿੰਡ ਸੁਖਾਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, ਪਿੰਡ ਬਲਹਾਰ ਵਿੰਝੂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਬੱਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ, ਬੀਐਸਐਫ, ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ 'ਰਾਸ਼ੀਨ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ 'ਫੌਜੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਲਸੀਆਂ' ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਛਾਪਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 6 ਮਾਰਚ, 1993 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ 6 ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

=='''ਘਟਨਾਵਾਂ'''== 
==='''ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''===
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ

=='''ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜ਼ਾ'''== 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Sarpanch Election
! Year !! ਚੁਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਦ ਚੋਣ !! ਨਤੀਜਾ
|-
| 2024 || ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ || ਸਰਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|}


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>pzwph2oilgzw8oh2uwqx4qmn0mh3c7n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836963</id>
      <parentid>836962</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T01:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜ਼ਾ */ ਵਿਆਕਰਨ ਸਹੀ ਕੀਤੀ</comment>
      <origin>836963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15998" sha1="nd37iri7rsnphpdyp62pi8lg73fkzgf" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਇਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 62 ਤੋਂ 68 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਡਰੈਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਪਾਈਪ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ , ਇੱਕ ਵਾਟਰ ਪਲਾਂਟ , ਜ਼ਿੰਮ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪਲੇਅ ਗਰਾਊਂਡ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |

=='''ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ'''==
ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ , ਇਹ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਤੋਂ 8.3 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ | ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਘੱਟ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ | 


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |


=='''ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ'''==
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ, 1951 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 9 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ, ਸਤੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਫਿਰ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ - ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਉਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗਰੇਵਾਲ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ 'ਰੂਪਾਨਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾਨਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਫ਼ਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਡਰ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਡਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਲਈ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ), ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ (ਕਾਂਗਰਸ) ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਤਿਆਗੀ, ਭਾਜਪਾ (ਮਾਨਸਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਿੰਡ ਸੁਖਾਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, ਪਿੰਡ ਬਲਹਾਰ ਵਿੰਝੂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਬੱਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ, ਬੀਐਸਐਫ, ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ 'ਰਾਸ਼ੀਨ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ 'ਫੌਜੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਲਸੀਆਂ' ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਛਾਪਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 6 ਮਾਰਚ, 1993 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ 6 ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

=='''ਘਟਨਾਵਾਂ'''== 
==='''ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''===
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ

=='''ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜ਼ਾ'''== 
15 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣ ਹੋਈ , ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Sarpanch Election
! Year !! ਚੁਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਦ ਚੋਣ !! ਨਤੀਜਾ
|-
| 2024 || ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ || ਸਰਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|}


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>nd37iri7rsnphpdyp62pi8lg73fkzgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836964</id>
      <parentid>836963</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T01:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ */ ਵਿਆਕਰਨ ਸਹੀ ਕੀਤੀ</comment>
      <origin>836964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16006" sha1="nwjf0u3jd2q2ddyggn7zuabwk1qozlh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 650
| population_as_of = 2024 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |  ਇਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 62 ਤੋਂ 68 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਡਰੈਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਪਾਈਪ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ , ਇੱਕ ਵਾਟਰ ਪਲਾਂਟ , ਜ਼ਿੰਮ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪਲੇਅ ਗਰਾਊਂਡ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |

=='''ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ'''==
ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ , ਇਹ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਤੋਂ 8.3 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ | ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਘੱਟ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ | 


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |


=='''ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ'''==
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ, 1951 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 9 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ, ਸਤੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਫਿਰ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ - ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਉਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗਰੇਵਾਲ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ 'ਰੂਪਾਨਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾਨਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਫ਼ਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਡਰ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਡਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਲਈ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ), ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ (ਕਾਂਗਰਸ) ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਤਿਆਗੀ, ਭਾਜਪਾ (ਮਾਨਸਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਿੰਡ ਸੁਖਾਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, ਪਿੰਡ ਬਲਹਾਰ ਵਿੰਝੂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਬੱਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ, ਬੀਐਸਐਫ, ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ 'ਰਾਸ਼ੀਨ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ 'ਫੌਜੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਲਸੀਆਂ' ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਛਾਪਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 6 ਮਾਰਚ, 1993 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ 6 ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

=='''ਘਟਨਾਵਾਂ'''== 
==='''ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''===
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ

=='''ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜ਼ਾ'''== 
15 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣ ਹੋਈ , ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Sarpanch Election
! Year !! ਚੁਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਦ ਚੋਣ !! ਨਤੀਜਾ
|-
| 2024 || ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ || ਸਰਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|}


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>nwjf0u3jd2q2ddyggn7zuabwk1qozlh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836966</id>
      <parentid>836964</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T03:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16006" sha1="6ug53jfv71n5ddnu388htta9ihb0rrc" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 632
| population_as_of = 2026 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 600 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |  ਇਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 62 ਤੋਂ 68 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਡਰੈਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਪਾਈਪ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ , ਇੱਕ ਵਾਟਰ ਪਲਾਂਟ , ਜ਼ਿੰਮ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪਲੇਅ ਗਰਾਊਂਡ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |

=='''ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ'''==
ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ , ਇਹ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਤੋਂ 8.3 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ | ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਘੱਟ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ | 


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |


=='''ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ'''==
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ, 1951 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 9 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ, ਸਤੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਫਿਰ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ - ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਉਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗਰੇਵਾਲ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ 'ਰੂਪਾਨਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾਨਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਫ਼ਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਡਰ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਡਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਲਈ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ), ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ (ਕਾਂਗਰਸ) ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਤਿਆਗੀ, ਭਾਜਪਾ (ਮਾਨਸਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਿੰਡ ਸੁਖਾਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, ਪਿੰਡ ਬਲਹਾਰ ਵਿੰਝੂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਬੱਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ, ਬੀਐਸਐਫ, ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ 'ਰਾਸ਼ੀਨ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ 'ਫੌਜੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਲਸੀਆਂ' ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਛਾਪਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 6 ਮਾਰਚ, 1993 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ 6 ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

=='''ਘਟਨਾਵਾਂ'''== 
==='''ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''===
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ

=='''ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜ਼ਾ'''== 
15 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣ ਹੋਈ , ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Sarpanch Election
! Year !! ਚੁਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਦ ਚੋਣ !! ਨਤੀਜਾ
|-
| 2024 || ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ || ਸਰਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|}


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>6ug53jfv71n5ddnu388htta9ihb0rrc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836967</id>
      <parentid>836966</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T03:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ */ ਵਿਆਕਰਨ ਸਹੀ ਕੀਤੀ</comment>
      <origin>836967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15986" sha1="7ojx63en852tmhf3b5cc1qz5jf0b4mm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 632
| population_as_of = 2026 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}
=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 632 ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |  ਇਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 62 ਤੋਂ 68 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਡਰੈਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਪਾਈਪ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ , ਇੱਕ ਵਾਟਰ ਪਲਾਂਟ , ਜ਼ਿੰਮ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪਲੇਅ ਗਰਾਊਂਡ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |

=='''ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ'''==
ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ , ਇਹ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਤੋਂ 8.3 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ | ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਘੱਟ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ | 


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |


=='''ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ'''==
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ, 1951 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 9 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ, ਸਤੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਫਿਰ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ - ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਉਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗਰੇਵਾਲ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ 'ਰੂਪਾਨਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾਨਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਫ਼ਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਡਰ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਡਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਲਈ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ), ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ (ਕਾਂਗਰਸ) ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਤਿਆਗੀ, ਭਾਜਪਾ (ਮਾਨਸਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਿੰਡ ਸੁਖਾਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, ਪਿੰਡ ਬਲਹਾਰ ਵਿੰਝੂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਬੱਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ, ਬੀਐਸਐਫ, ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ 'ਰਾਸ਼ੀਨ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ 'ਫੌਜੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਲਸੀਆਂ' ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਛਾਪਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 6 ਮਾਰਚ, 1993 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ 6 ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

=='''ਘਟਨਾਵਾਂ'''== 
==='''ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''===
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ

=='''ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜ਼ਾ'''== 
15 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣ ਹੋਈ , ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Sarpanch Election
! Year !! ਚੁਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਦ ਚੋਣ !! ਨਤੀਜਾ
|-
| 2024 || ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ || ਸਰਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|}


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>7ojx63en852tmhf3b5cc1qz5jf0b4mm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836968</id>
      <parentid>836967</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T03:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Im lsbrar</username>
        <id>54015</id>
      </contributor>
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>836968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16164" sha1="kpbwp96usk7gf1f75oqh6glgq8618wk" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ (Aklia Khurd)
| settlement_type = Village

| pushpin_map = India Punjab#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Punjab, India
| coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}}

| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = Punjab
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = Bathinda

| population_total = 632
| population_as_of = 2026 (approx)

| timezone1 = IST
| utc_offset1 = +5:30

| postal_code_type = PIN
| postal_code = 151201
| registration_plate = PB 03

| official_language = Punjabi

| leader_title = Sarpanch
| leader_name = Pawan Kumar

| leader_title1 = Member Of Legislative Assembly (Bhucho Mandi)
| leader_name1 = Jagsir Singh (AAP)

| leader_title2 = Member Of Parliament (Bathinda)
| leader_name2 = Harsimrat Kaur Badal (SAD)
| leader_title3 = Panchayat Samiti (Aklia Kalan)
| leader_name3 = Jaspal Singh (SAD)

| leader_title4 = Zila Parishad (Killi Nihal Singh)
| leader_name4 = Sukhwinder Kaur (SAD)

| blank_name_sec1 = Additional information
| blank_info_sec1 = 
* Post Office: Aklia Kalan  
* Nearest Town: Goniana  
* Sub Tehsil: Goniana  
}}

=='''ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ'''==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 632 ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ , ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |  ਇਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 62 ਤੋਂ 68 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਡਰੈਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਪਾਈਪ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ , ਇੱਕ ਵਾਟਰ ਪਲਾਂਟ , ਜ਼ਿੰਮ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪਲੇਅ ਗਰਾਊਂਡ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ |

=='''ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ'''==
ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ , ਇਹ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਤੋਂ 8.3 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ | ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਘੱਟ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ | 


=='''ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤ''' ==
* &lt;big&gt;ਸਰਪੰਚ - ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ&lt;/big&gt;
*  ''ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਬਰ'' - 
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ 
# ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ 
# ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ
# ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ


=='''ਨੰਬਰਦਾਰ'''==
# ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ
# ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ 


=='''ਪਿਛੋਕੜ'''==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ |


=='''ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ'''==
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ, 1951 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 9 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ, ਸਤੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਫਿਰ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ - ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਉਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗਰੇਵਾਲ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ 'ਰੂਪਾਨਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾਨਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਫ਼ਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਡਰ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਡਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਨ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਲਈ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ), ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ (ਕਾਂਗਰਸ) ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਤਿਆਗੀ, ਭਾਜਪਾ (ਮਾਨਸਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਿੰਡ ਸੁਖਾਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, ਪਿੰਡ ਬਲਹਾਰ ਵਿੰਝੂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ | ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਬੱਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ, ਬੀਐਸਐਫ, ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ 'ਰਾਸ਼ੀਨ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ 'ਫੌਜੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਲਸੀਆਂ' ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਛਾਪਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 6 ਮਾਰਚ, 1993 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ 6 ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

=='''ਘਟਨਾਵਾਂ'''== 
==='''ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ'''===
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |


=='''ਹੋਰ ਸਥਾਨ'''==
# ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ )
# ਡੇਰਾ
# ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 
# ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.)
# ਆਂਗਣਵਾੜੀ
# ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ
# ਬੱਸ ਅੱਡਾ

=='''ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜ਼ਾ'''== 
15 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣ ਹੋਈ , ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Sarpanch Election
! Year !! ਚੁਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਦ ਚੋਣ !! ਨਤੀਜਾ
|-
| 2024 || ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ || ਸਰਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|-
| 2024 || ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਚ || ਸਰਬਸੰਮਤੀ
|}


&lt;ref&gt;{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>kpbwp96usk7gf1f75oqh6glgq8618wk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੁਸੀਨ ਚਿਹਰੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78506</id>
    <revision>
      <id>836951</id>
      <parentid>545856</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T14:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23440-59</username>
        <id>59689</id>
      </contributor>
      <comment>ਗਿਣਤੀ ਦੁਰਸਤ ਕੀਤੀ</comment>
      <origin>836951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3087" sha1="786p6bbgqe2ffm0pdr99qjbxywhepqs" xml:space="preserve">{{Infobox book
| italic title = &lt;!--(see above)--&gt;
| name = ਹੁਸੀਨ ਚਿਹਰੇ
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| author = [[ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ]]
| audio_read_by = 
| title_orig = 
| orig_lang_code = 
| title_working = 
| translator = 
| illustrator = 
| cover_artist = 
| country = [[ਭਾਰਤ]]
| language = [[ਪੰਜਾਬੀ]]
| series = 
| release_number = 
| subject = 
| genre = [[ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ|ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ,]] [[ਸੰਸਮਰਣ]]
| set_in = 
| published = [[1985]]
| publisher = [[ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼]] 
| publisher2 = 
| pub_date = 
| english_pub_date = 
| media_type = 
| pages = 
| awards = 
| isbn = 
| oclc = 
| dewey = 
| congress =
| preceded_by = 
| followed_by = 
| native_wikisource = 
| wikisource = 
| notes =
| exclude_cover = 
}}
'''ਹੁਸੀਨ ਚਿਹਰੇ''' ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ [[ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ]] ਦੀ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 9 [[ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ]] ਅਤੇ 5 [[ਸੰਸਮਰਣ]] ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[1985]] ਵਿੱਚ [[ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼|''''ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਰਸ਼ਰਜ਼'''']] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://webopac.puchd.ac.in/w27/Result/Dtl/w21OneItem.aspx?xC=291650 | title=WEBOPAC.PUCHD.AC.IN | accessdate=13 May 2016}}&lt;/ref&gt;

==ਤਤਕਰਾ==
{| border=&quot;1&quot; class=&quot;sortable&quot;
!1!!ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ!!ਪੰਨਾ ਨੰ. 7
|-
|2||[[ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]]||ਪੰਨਾ ਨੰ. 11
|-
|3||[[ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ]]||ਪੰਨਾ ਨੰ. 32
|-
|4||[[ਰੇਸ਼ਮਾ]]||ਪੰਨਾ ਨੰ. 46
|-
|5||[[ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ|ਭ੍ਰਿਗੂ ਰਿਸ਼ੀ]]||ਪੰਨਾ ਨੰ. 57 
|-
|6||[[ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ|ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ]]||ਪੰਨਾ ਨੰ. 71
|-
|7||[[ਫ਼ਿਕਰ ਤੌਂਸਵੀ]]||ਪੰਨਾ ਨੰ. 83
|-
|8||[[ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ|ਸ਼ਿਵ ਬਟਾਲਵੀ]]||ਪੰਨਾ ਨੰ. 91
|-
|9||[[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ|ਐਮ. ਐਸ. ਰੰਧਾਵਾ]]||ਪੰਨਾ ਨੰ. 103
|-
|10||[[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]]||ਪੰਨਾ ਨੰ. 110
|-
|11||[[ਯਾਮਿਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ]]||ਪੰਨਾ ਨੰ. 119
|-
|12||ਵਲਾਇਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ||ਪੰਨਾ ਨੰ. 129
|-
|13||ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ||ਪੰਨਾ ਨੰ. 140
|-
|14||ਪਿੰਨੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ||ਪੰਨਾ ਨੰ. 152
|-
|15||ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੀ ਰਾਤ||ਪੰਨਾ ਨੰ. 163
|-
|16||ਰੱਬ ਦਾ ਘੱਗਰਾ||ਪੰਨਾ ਨੰ. 169
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]]</text>
      <sha1>786p6bbgqe2ffm0pdr99qjbxywhepqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੌਦਰ ਰਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79154</id>
    <revision>
      <id>836959</id>
      <parentid>501031</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T18:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <origin>836959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4622" sha1="bbnihss1o7mmjd81av2f268r6mwewr0" xml:space="preserve">ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਛੇੜਖਾਨੀ, ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ, ਅਪਮਾਨ, ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ, ਦੇਸ਼ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ 'ਰੌਦ੍ਰ ਰਸ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ, ਵਿਰੋਧੀ ਦਲ ਆਦਿ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਰੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਪਮਾਨ, ਆਯੋਗ ਕੰਮ, ਅਣਉੱਚਿਤ ਬਚਨ ਆਦਿ ਉੱਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ; ਦੰਦ ਪੀਸਣਾ, ਲਲਕਾਰਨਾ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣਾ, ਗਰਜਨਾ, ਡੀਂਗ ਮਾਰਨਾ ਆਦਿ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ; ਚੰਚਲਤਾ, ਈਰਖਾ, ਨਿੰਦਾ ਆਦਿ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹਨ। ਕਵੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਅਥਵਾ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੇੜਖਾਨੀ, ਅਪਮਾਨ, ਮਾਣਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਧਰਮ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਵਰਣਨਾਂ ਰਾਹੀ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਰੌਦ੍ਰਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਤੀਬ੍ਤਾ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਉਛਾਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ.ਸ਼ੁਕਦੇਵ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ|year=2017|isbn=978-81-302-0462-8|location=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ|pages=173|quote=|via=}}&lt;/ref&gt;

ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਰੌਦ੍ਰ ਦੇ ਅੰਗ, ਨੇਪਥਯ ਅਤੇ ਵਾਕ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਨਾਨਾ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਥੂਲ ਦੇਹ ਆਦਿ ਨੂੰ ਅੰਗ-ਰੌਦ੍ਰ ਆਖਿਆ ਹੈ। 'ਨੇਪਥਯ' ਤੋ ਭਾਵ 'ਪਹਿਚਾਣ' ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ|last=ਧਾਲੀਵਾਲ|first=ਡਾ.ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼|publisher=ਮਦਾਨ ਪਬਲੀਸਿੰਗ ਹਾਉਸ, ਪਟਿਆਲਾ|year=2019|location=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ|pages=99|quote=|via=}}&lt;/ref&gt; 

'''ਉਦਾਹਰਣ:-'''

ਆਕਿਲ ਤੁਬਕ ਵਜੁੱਤੀਆਂ, ਭਰ ਵਜਨ ਸੰਭਾਲੀ।

ਉਹਨੂੰ ਢਾਢ ਅੰਲਬੇ ਆਤਸ਼ੋ ਭੁੱਖ ਭੱਤੇ ਜਾਲੀ।

ਉਹਦਾ ਕੜਕ ਪਿਆਲਾ ਉਠਿਆ, ਭੰਨ ਗਈ ਹੈ ਨਾਲੀ।

ਉਸ ਦੂਰੋ ਡਿੱਠਾ ਆਵਦਾ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਹ ਗਿਜ਼ਲੀ।

ਓਸ ਲਗਦੀ ਬੱਬਰ ਬੋਲਿਆਂ ਜਿਵੇ ਖੋੜੀ ਥਾਲੀ।

ਜਿਵੇਂ ਲਾਟੁ ਟੁੱਟਾ ਡੋਰ ਤੋਂ ਖਾ ਗਿਰਦੀ ਭੰਵਾਲੀ।

ਅੱਗੇ ਥੋੜੀ ਥੋੜੀ ਸੁਲਗਦੀ ਫੇਰ ਆਕਲ ਬਾਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ|last=ਸਿੰਘ|first=ਡਾ.ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼|publisher=ਲਾਹੋਰ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ ,ਲੁਧਿਆਣਾ|year=1998|isbn=81-7647-018-X|location=ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=242|quote=|via=}}&lt;/ref&gt;

ਏਥੇ ਆਕਲ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਹ ਗਿਜ਼ਲੀ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ ਹੈ, ਗਿਜ਼ਲੀ ਦਾ ਦੂਰੋ ਆਉਣਾ ਵੇਖਣਾ ਉੱਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ ਹੈ, ਆਕਲ ਵਲੋ ਤੁਬਕ ਦਾ ਭਰਕੇ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਬੱਬਰ ਵਾਗੂੰ ਬੋਲਣਾ ਆਦਿ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ, ਹਥਿਆਰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਉਗ੍ਰਤਾ, ਰੋਹ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਆਦਿ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]]</text>
      <sha1>bbnihss1o7mmjd81av2f268r6mwewr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਵਮਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85749</id>
    <revision>
      <id>836961</id>
      <parentid>605885</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T18:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Filmography&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1348275199|Sivamani (percussionist)]]&quot;</comment>
      <origin>836961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3289" sha1="kb6wn6acvd83vtq5rjnl5uy4v7h2vqu" xml:space="preserve">'''ਆਨੰਦਨ ਸ਼ਿਵਮਨੀ '''([[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] :  சிவமணி, ਜਨਮ:1959)ਇਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਭਾਰਤੀ  ਤਾਲਵਾਦਕ ਅਤੇ ਡਰੱਮਵਾਦਕ  ਹਨ।  ਇਹ ਡ੍ਰਮ, ਆਕਟੋਬਨ, ਡਾਰਬੁਕਾ, ਉਡੁਕਾਈ ਅਤੇ ਕੰਜੀਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਲਵਾਦਕ ਸਾਜ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਚੇਨੱਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]] ਟੀਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।

== ਜੀਵਨ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Siva_Mani_in_concert.jpg|thumb|250x250px|ਸ਼ਿਵਮਨੀ ਆਪਣੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਡ੍ਰਮਾਂ ਨਾਲ - ਕਾਲਾ ਘੋੜਾ ਕਲਾ ਮਹੋਤਸਵ, ਮੁੰਬਈ]]
[[ਤਸਵੀਰ:A_Sivamani.jpg|thumb|250x250px|ਸ਼ਿਵਮਨੀ ਜਨਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ]]
ਸ਼ਿਵਮਨੀ [[ਚੇਨਈ]] ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਤਬਲਾਵਾਦਕ ਐਸ.ਐਮ.ਆਨੰਦਨ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਡ੍ਰਮ ਵਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;hindu_drummingup&quot;&gt;{{Cite web|title=Drumming up success|url=http://www.hindu.com/2005/09/03/stories/2005090314930500.htm|date=2003-03-24|access-date=2006-12-31|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001050046/http://www.hindu.com/2005/09/03/stories/2005090314930500.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
* ''ਸਿਰੀਵੇਨੇਲਾ'' ਤੇਲਗੂ (ਕੈਮਿਯੋ) (1986) 
* ਪਦਮਤੀ ਸੰਧਿਆ ਰਾਗਮ ਤੇਲਗੂ (ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ) (1987) 
* ਅਰਿਮਾ ਨੰਬੀ ਤਮਿਲ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ) (2014) 
* ਮਦਾਰੀ ਹਿੰਦੀ (ਡਰੱਮਜ਼ ਆਰਟਿਸਟ) (2016) 
* ਕਨੀਥਨ ਤਮਿਲ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ) (2016) 
* ਮਰਸਲ ਤਮਿਲ (ਡਰੱਮਸ ਕਲਾਕਾਰ) (2017) 
* ਅਰਵਿੰਦ ਸਮੀਥਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ ਤੇਲਗੂ (ਡਰੱਮ ਕਲਾਕਾਰ) (2018) 
* ''ਅਰਜੁਨ ਸੁਰਾਵਰਮ'' (ਤੇਲਗੂ ਗੀਤ &quot;ਚੇ ਗੂਵੇਰਾ&quot; ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਕਨੀਥਾਨ (2019) ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਬੀਟ
* &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAQU&quot;&gt;ਅਲਾ ਵੈਕੁੰਠਪੁਰਮੁਲੋ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;-ਤੇਲਗੂ ਸਿੰਗਲ &quot;ਰਾਮੂਲੂ ਰਾਮੁਲਾ&quot; (ਡਰੱਮਜ਼ ਆਰਟਿਸਟ) ਲਈ (2020) 
* ''ਦੇਹਾਤੀ ਡਿਸਕੋ'' ਹਿੰਦੀ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ) (2022) 
* ''[[Quotation Gang Part 1|ਹਵਾਲਾ ਗਿਰੋਹ ਭਾਗ 1]]'' ਤਾਮਿਲ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ) (2024) 
== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]</text>
      <sha1>kb6wn6acvd83vtq5rjnl5uy4v7h2vqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87043</id>
    <revision>
      <id>836958</id>
      <parentid>821056</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T17:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20262-76</username>
        <id>59523</id>
      </contributor>
      <origin>836958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13657" sha1="9uvig6wv8jli95swz2bvelbdf4ni6po" xml:space="preserve">{{Infobox Test team
| team_name = ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 
| nickname = ਟਾਈਗਰਜ਼
| image =Bangladesh national cricket team 1986.jpg 
| caption = ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ 1986 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ
| test_status_year = 2000
| test_captain = [[ਮੁਸ਼ਫ਼ੀਕਰ ਰਹੀਮ]]
| od_captain = [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]]
| t20i_captain = [[ਸ਼ਕੀਬ ਅਲ ਹਸਨ]]
| coach = ਖਾਲੀ
| test_rank = 8
| odi_rank = 7&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/odi|title=Live Cricket Scores &amp; News International Cricket Council|website=www.icc-cricket.com}}&lt;/ref&gt;
| t20i_rank = 10
| test_rank_best = 8
| odi_rank_best = 6
| t20i_rank_best = 4&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bangladesh to play extra T20 in Netherlands|url=http://www.espncricinfo.com/ireland-nl-v-bangladesh-2012/content/story/573750.html|website=ESPNcricinfo.com|accessdate=6 January 2017}}&lt;/ref&gt;

| first_test = ਬਨਾਮ {{cr|IND}} [[ਬੰਗਬੰਧੂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਢਾਕਾ]] ਵਿੱਚ; 10–13 ਨਵੰਬਰ 2000
| num_tests = 104
| num_tests_this_year = 6
| test_record = 11/76&lt;br /&gt;(15 ਡਰਾਅ)
| test_record_this_year = 2/4 (0 ਡਰਾਅ)
| most_recent_test = ਬਨਾਮ {{cr|AUS}} [[ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਬੰਗਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਢਾਕਾ]]; 27–30 ਅਗਸਤ 2017
| first_odi = ਬਨਾਮ {{cr|PAK}} [[ਡੇ ਸੋਇਸਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਮੋਰਤੁਵਾ]] ਵਿੱਚ; 31 ਮਾਰਚ 1986
| num_odis = 335
| num_odis_this_year = 14
| odi_record = 105/222&lt;br /&gt;(0 ਟਾਈ, 7 ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ)
| odi_record_this_year = 4/7&lt;br /&gt;(0 ਟਾਈ, 3 ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ)
| most_recent_odi = ਬਨਾਮ {{cr|SA}} at [[ਬੁਫ਼ੈਲੋ ਪਾਰਕ]], [[ਪੂਰਬੀ ਲੰਡਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਪੂਰਬੀ ਲੰਡਨ]]; 22 ਅਕਤੂਬਰ 2017
| wc_apps = 5
| wc_first = [[1999 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1999]] 
| wc_best = ਕੁਆਰਟਰ-ਫ਼ਾਈਨਲ ([[2015 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2015]])

| first_t20i = ਬਨਾਮ {{cr|ZIM}} at [[ਸ਼ੇਖ ਅਬੂ ਨਾਸੇਰ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਖੁਲਨਾ]]; 28 ਨਵੰਬਰ 2006
| num_t20is = 67
| num_t20is_this_year = 5
| t20i_record = 21/44&lt;br /&gt;(0 ties, 2 ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ)
| t20i_record_this_year = 1/4&lt;br /&gt;(0 ties, 0 ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ)
| most_recent_t20i = ਬਨਾਮ {{cr|SL}} at [[ਆਰ. ਪਰੇਮਦਾਸਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੋਲੰਬੋ]]; 6 ਅਪਰੈਲ 2017
| wt20_apps = 6
| wt20_first = [[2007 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ-20|2007]]
| wt20_best = ਦੂਜੇ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ (2007, 2014, 2016)

| h_pattern_la          = _borderonwhite
| h_pattern_b           = _collar
| h_pattern_ra          = _borderonwhite
| h_pattern_pants       =
| h_leftarm             = 004931
| h_body                = FFFFFF
| h_rightarm            = 004931
| h_pants               = FFFFFF
| a_pattern_la          = _redborder
| a_pattern_b           = _ban_odi_26
| a_pattern_ra          = _redborder
| a_pattern_pants       = 
| a_leftarm             = 004931
| a_body                = 004931
| a_rightarm            = 004931
| a_pants               = 004931
| t_pattern_la          = _ban_t20i25
| t_pattern_b           = _ban_t20i25
| t_pattern_ra          = _ban_t20i25
| t_pattern_pants       =
| t_leftarm             = FF0000
| t_body                = FF0000
| t_rightarm            = FF0000
| t_pants               = 004931
| asofdate = 16 ਜੂਨ 2017
}}

'''ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ({{lang-bn|বাংলাদেশ জাতীয় ক্রিকেট দল}}) ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ 'ਟਾਈਗਰਜ਼' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੀਮ ਹੈ ਜੋ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਮ ਦਾ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ]] ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ]] ਦੀ ਪੂਰੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਟੀਮ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]], [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਅਤੇ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2000 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਖਿਲਾਫ਼ [[ਢਾਕਾ]] ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ ਮੈਚ]] ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਦਸਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਸੀ।

31 ਮਾਰਚ 1986 ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਖਿਲਾਫ਼ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਮੈਚ 1986 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੀ ਅਤੇ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਕੇਵਲ [[ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ|ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫੀ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਿਯਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਈ।

1997 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਆਈਸੀਸੀ ਟਰਾਫ਼ੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਖੇਡਣ ਲਈ ਕੁਈਲੀਫ਼ਾਈ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਟੀਮ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1999 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ 26 ਜੂਨ 2000 ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਈਸੀਸੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮੈਂਬਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ।

ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ (21, 2000 ਤੋਂ 2002 ਵਿਚਕਾਰ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (23, 2001 ਤੋਂ 2004 ਵਿਚਕਾਰ) ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਹਾਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਆਈਸੀਸੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1999 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2004 ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਟੀਮ ਨੂੰ ਓਡੀਆਈ ਜਿੱਤ ਦਾ ਕਾਫੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਟੀਮ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਹਾਰ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੋ ਇਸ ਮੌਕੇ ਹੀ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਟੀਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਅਗਲਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਡਰਾਅ (ਬਰਾਬਰ) ਰਿਹਾ। ਸੋ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀਰੀਜ਼ ਸੀ। ਫਿਰ 2009 ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੀਮ [[ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼]] ਖੇਡਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਦੋ ਟੈਸਟ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਸ ਟੀਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿੱਤ ਸੀ।

30 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਤੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ 95 ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਕੇਵਲ 8 ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੀ, ਅਗਲੀਆਂ ਦੋ ਜਿੱਤਾਂ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਖਿਲਾਫ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੈਚ ਡਰਾਅ ਖੇਡੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Testlist&quot;&gt;{{citation |url=http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/team/25.html?class=1;template=results;type=team;view=results |title=Statsguru – Bangladesh – Test matches – Team analysis |publisher=Cricinfo |accessdate=30 ਅਕਤੂਬਰ 2016}}&lt;/ref&gt;

ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]] ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ 318 ਵਿੱਚੋਂ 101 ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/25.html?class=2;template=results;type=team;view=results |title=Statsguru – Bangladesh – ODI matches – Team analysis |publisher=Cricinfo |accessdate=12 ਅਕਤੂਬਰ 2016}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ 62 [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ20]] ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 20 ਜਿੱਤੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/25.html?class=3;template=results;type=team;view=results |title=Statsguru – Bangladesh – T20I matches – Team analysis |publisher=Cricinfo |accessdate=26 ਮਾਰਚ 2016}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਸਮੇਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਨੌਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟੀਮ ਦਾ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਸੱਤਵਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਵੰਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟੀਮ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦਸਵਾਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ICCrankings&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/rankings/content/page/211271.html |title=ICC rankings - ICC Test, ODI and Twenty20 rankings |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=30 ਅਕਤੂਬਰ 2016}}&lt;/ref&gt;

==ਕ੍ਰਿਕਟ ਰਿਕਾਰਡ==
===ਟੈਸਟ ਮੈਚ=== 
* ਟੀਮ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਸਕੋਰ: 638 ਵਿਰੋਧੀ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ, 8-12 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ ਗਾਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਗਾਲੇ ਖਿਲਾਫ਼
* ਉੱਚਤਮ ਨਿੱਜੀ ਸਕੋਰ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ: 206, ਤਮੀਮ ਇਕਬਾਲ ਵਿਰੋਧੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], 28 ਅਪ੍ਰੈਲ-2 ਮਈ 2015 ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ ਅਬੂ ਨਾਸਰ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਖੁਲਨਾ ਵਿਖੇ
* ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੋਰ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ: 231, ਤਮੀਮ ਇਕਬਾਲ (25 ਅਤੇ 206) ਵਿਰੋਧੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], 28 ਅਪ੍ਰੈਲ-2 ਮਈ 2015 ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ ਅਬੂ ਨਾਸਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਖੁਲਨਾ ਵਿਖੇ
* ਸਰਵੋਤਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ: 8/39, 'ਤੇਜੁਲ ਇਸਲਾਮ' ਵਿਰੋਧੀ 'ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ', 25-27 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਬੰਗਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਢਾਕਾ ਵਿਖੇ
* ਸਰਵੋਤਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ: 12/159, 'ਮੇਹੇਦੀ ਹਸਨ ਮਿਰਾਜ਼' ਵਿਰੋਧੀ 'ਇੰਗਲੈਂਡ', 28-30 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਬੰਗਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਢਾਕਾ ਵਿਖੇ
 
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016]]</text>
      <sha1>9uvig6wv8jli95swz2bvelbdf4ni6po</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88303</id>
    <revision>
      <id>836955</id>
      <parentid>836900</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T17:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਵਿਆਹ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦਾਤ ਤੇ ਗੁਰਿਆਈ */</comment>
      <origin>836955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57533" sha1="puv873dawqxfr21hgfat5ymkvggx2ha" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| religion           = [[ਸਿੱਖੀ]]
| name               = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| image              = Gurdwara Dera Sahib and Samadhi of Ranjit Singh.jpg
| alt                = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| title              = ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ 5ਵੇਂ ਗੁਰੂ
| caption            = ਗੁਰ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ]]
| birth_name         = 
| birth_date         = 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1563
| birth_place        = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]])
| death_date         = {{Death date and age|1606|5|30|1563|4|15|df=y}}&lt;ref name=Britannica&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/34850/Arjan |title=Arjan, Sikh Guru |date= |website= |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=5 May 2015}}&lt;/ref&gt;
| death_place        = [[ਲਹੌਰ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])
| resting_place      = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ]]
| other_names        = ''ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ''
| known_for          = {{Plainlist|* [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ
* [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ 
* [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੀ ਕਲਮਬੰਦੀ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮੀ
* [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਭਾਰਤ)|ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀ
* [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]] ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਲਮਬੰਦੀ
* [[ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਲਿਖਤ}}
| predecessor        = [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]]
| successor          = [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]]
| spouse             = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ
| children           = [[ਗੁਰ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ]]
| father             = ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| mother             = ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ ਜੀ
}}
{{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}}

'''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ''' (15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1563 – 30 ਮਈ 1606) [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ '''ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ''' ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ 'ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ' ਨਾਮਕ ਸੰਸਕਰਨ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਦੋ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ), ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mann |first=Gurinder Singh |title=The Making of Sikh Scripture |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195130249 |pages=9 |chapter=Table 1. Towns Associated with the Sikh Gurus}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਈ ਜੇਠਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mcleod|first=Hew|title=Sikhism|year=1997|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=0-14-025260-6|page=[https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/28 28]|url=https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title= The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC |year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|page=24}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਥੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot;&gt;{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45101-0|pages=xv–xvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Arshi1989p5&quot;&gt;{{cite book|author=Pardeep Singh Arshi|title=The Golden Temple: history, art, and architecture|url=https://books.google.com/books?id=rcmfAAAAMAAJ|year=1989|publisher=Harman|isbn=978-81-85151-25-0|pages=5–7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=33}}&lt;/ref&gt; ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot;/&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ [[ਮਸੰਦ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਕੇ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ, ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨ (ਇੱਕ ਪ੍ਰਥਾ ਜਿਸਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਸੰਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਬਲਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਝਗੜਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ ਜਾਂ ਪੈਰਿਸ਼ ਪੁਜਾਰੀ, ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਦਸਵੰਧ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ (ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ) ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;DS Dhillon (1988), [https://books.google.com/books?id=osnkLKPMWykC&amp;pg=PA205 Sikhism Origin and Development] Atlantic Publishers, pp. 213-215, 204-207&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਹੇਠ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot; /&gt; ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲੈਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 1606 ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਤਸੀਹੇ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;Louis E. Fenech, Martyrdom in the Sikh Tradition, Oxford University Press, pp. 118-121&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=ps5/&gt;&lt;ref name=whm/&gt; ਇਸ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਈ ਜਾਂ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=nesbitt122&gt;{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: a Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ |year=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-874557-0|pages=6, 122–123}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨ ==
=== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦਾ ਜਨਮ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਦੇ ਘਰ 19 ਵੈਸਾਖ, ਸੰਮਤ 1620 (15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1563) ਨੂੰ [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mcleod|first=Hew|title=Sikhism|url=https://archive.org/details/sikhism00mcle|year=1997|publisher=Penguin vBooks|location=London |isbn=0-14-025260-6|page=[https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/28 28]}}&lt;/ref&gt; ਬਚਪਨ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ 11 ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪੰਡਿਤ ਬੇਣੀ ਕੋਲੋਂ, ਗਣਿਤ ਵਿੱਦਿਆ ਮਾਮਾ [[ਬਾਬਾ ਮੋਹਰੀ]] ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ [[ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ]] ਨੇ ਸਿਖਾਈ।

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 11 ਸਾਲ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।&lt;ref name=&quot;Perplexed&quot; /&gt; ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਸਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸਹਾਰੀ ਮੱਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Life and Work of Guru Arjan: History, Memory, and Biography in the Sikh Tradition|page=69|publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1581 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=h8wy2FZRgPAC&amp;q=jetha+sodhi&amp;pg=PT70 |title= Sikhism |date= 2 March 2012 |publisher=University of Hawaii Press|isbn= 9780824860349 }}&lt;/ref&gt; ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਸੋਢੀ ਉਪ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਨਾਲ, ਗੁਰਗੱਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2_nryFANsoYC&amp;pg=PA46|title=The Sikhs of the Punjab, Volumes 2-3|page=46|publisher=Cambridge University Press|author=J.S. Grewal|year=1990|isbn=9780521637640}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ, 1574 ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ਤਿਲਕ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ 1574 ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨੋਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਸ੍ਰੀ ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਆ ਗਏ; ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੇਵਾ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੰਤੋਖਸਰ ਦੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਰੰਭਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਟਾਹਲੀ ਹੇਠ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

ਫਿਰ ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਸੰਨ 1577 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਤੁੰਗ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨੂੰ 700 [[ਅਕਬਰੀ]] ਮੋਹਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਪੰਜ ਸੌ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਕੇ ਚੱਕ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਦੁੱਖਭੰਜਨੀ ਬੇਰੀ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਵਾਈ ਆਰੰਭੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਪਿਆ।

=== ਵਿਆਹ ===
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦਾ ਵਿਆਹ 23 ਹਾੜ ਸੰਮਤ 1636 ਨੂੰ ਮੌ ਪਿੰਡ (ਤਹਿਸੀਲ ਫਿਲੌਰ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੀ ਉਮਰ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲੈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਲਈ ਹੱਥੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਬੀੜ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਪਰਸ਼ਾਦ ਛਕਣ ਲੱਗਿਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਤ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 21 ਹਾੜ ਸੰਮਤ 1652 (19 ਜੂਨ 1595) ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਇਧਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਸਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ, ਪਿਆਰ, ਸਤਿਕਾਰ, ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ 1 ਸਤੰਬਰ 1581 ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹੱਥੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਤਿਲਕ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ। ਉਸ ਵਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਉਮਰ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਦਸਤਾਰਬੰਦੀ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ।

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Jain |first=Harish |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=275 |quote=Historians say that he was married to Mata Ram Dei on 20th June 1579 and to Mata Ganga on 19th May 1589. But the prevalent belief is that he had only one wife (Mata) Ganga who bore him only one son, Har Gobind, who was to become the sixth guru of the Sikhs.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |title=The Sikh Reference Book |publisher=Sikh Educational Trust for Sikh University Centre, Denmark |year=1997 |isbn=9780969596424 |pages=237}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਜੂਨ 1579 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਮਈ 1589 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gill |first=Mohinder Kaur |title=The Guru Consorts |publisher=Radha Publications |isbn=9788185484112 |pages=92–94}}&lt;/ref&gt; ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gill |first=Mohinder Kaur |title=The Guru Consorts |publisher=Radha Publications |isbn=9788185484112 |pages=92–94}}&lt;/ref&gt;


=== ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ===
[[File:Fresco of Baba Buddha crowning the fifth guru.jpg|thumb|ਬਾਬਾ ਬੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦਾ ਫਰੈਸਕੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸਮਾਰੋਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਨੂੰ ਅਰਜਨ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]]

ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਇੱਕ ਤਪੱਸਵੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚੁਣਿਆ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p50&quot;&gt;{{cite book|author=Hardip Singh Syan|title=Sikh Militancy in the Seventeenth Century: Religious Violence in Mughal and Early Modern India |url=https://books.google.com/books?id=9RzzxcEL4C0C&amp;pg=PA50 |year=2013|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-78076-250-0|pages=50–52}}&lt;/ref&gt; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਨ ਨਾਲ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਂਗ, ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੰਡ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Grewal1998p54&quot;&gt;{{cite book|author=J. S. Grewal|title=The Sikhs of the Punjab|url=https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew|url-access=registration| year=1998| publisher= Cambridge University Press|isbn= 978-0-521-63764-0|pages=[https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/54 54]–55, 62–63}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਬਾਰੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਧੜਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p50&quot;/&gt; ਕੱਟੜ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਧੜਾ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=psbg&gt;{{cite book|isbn=978-8172012182|title=Bhai Gurdas|author=Prītama Siṅgha|date=1992|pages=27–28|publisher=Sahitya Akademi }}&lt;/ref&gt; ਅਰਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਧੜੇ ਨੂੰ ਮੀਨਾਸ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, &quot;ਬਦਮਾਸ਼&quot;) ਕਿਹਾ। ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=fenech39&gt;{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url= https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |year=2014| publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=39}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McLeod2009p20&quot;&gt;{{cite book|author=W. H. McLeod|title=The A to Z of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC&amp;pg=PA86 |year=2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6344-6|page=20}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੇ ਮੁਗਲ ਏਜੰਟਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦੋਸਤੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p50&quot;/&gt; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੀਨਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਬਾਅਦ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਰਜਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਿਹਰਵਾਨ, ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੋਵਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਅਰਜਨ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p49&quot;&gt;{{cite book|author=Hardip Singh Syan|title=Sikh Militancy in the Seventeenth Century: Religious Violence in Mughal and Early Modern India |url=https://books.google.com/books?id=9RzzxcEL4C0C |year=2013|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-78076-250-0 |pages=48–55}}&lt;/ref&gt;

ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੰਥ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=pashaura171&gt;{{cite book|author1= Pashaura Singh|author2= Louis E. Fenech|title= The Oxford Handbook of Sikh Studies|url= https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ| year=2014| publisher=Oxford University Press| isbn=978-0-19-969930-8|pages=171–172}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਸੱਚੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਜਨ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਗਲ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੰਥ ਦੇ ਫੌਜੀਕਰਨ, ਅਹਿੰਸਕ ਅੰਦਰੂਨੀਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ, 'ਤੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p50&quot;/&gt; ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਨੇ ਵੀ ਅਰਜਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p21&quot;/&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਭਜਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਕੋਲ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਪੋਥੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਢਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਪੋਥੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p21&quot;/&gt; ਇਸ ਨੇ, ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p21&quot;&gt;{{cite book|author1=Arvind-Pal S. Mandair|author2=Christopher Shackle|author3=Gurharpal Singh|title=Sikh Religion, Culture and Ethnicity|url=https://books.google.com/books?id=79ZcAgAAQBAJ|year=2013|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-136-84634-2|pages=20–22}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਮੰਨੋ। ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੋ। ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਾ ਸਮਝੋ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&amp;dq=gurbilas+guru+arjan&amp;pg=PA946 |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E |date=2007 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist |isbn=978-81-269-0858-5 |pages=946 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=whm&gt;{{cite book|isbn=978-0231068154|publisher=Columbia University Press|author=WH McLeod|date=1989|title=The Sikhs: History, Religion, and Society|url=https://archive.org/details/sikhshistoryreli00mcle|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/sikhshistoryreli00mcle/page/26 26–51]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=psbg/&gt;&lt;ref&gt;DS Dhillon (1988), [https://books.google.com/books?id=osnkLKPMWykC&amp;pg=PA99 Sikhism Origin and Development] Atlantic Publishers, pp. 99-110&lt;/ref&gt; ਅਰਜਨ ਦੇਵ, 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, 1581 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਗੋਬਿੰਦ 1606 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।&lt;ref name=whm/&gt;

=== ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ===
ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਅਰੰਭੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਜੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ। ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਹਿਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ 1583 ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਆਰੰਭੀ ਸੰਨ 1586 ਈਃ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ 3 ਜਨਵਰੀ, 1588 (ਮਾਘੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ (ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਮੁਅਈਨ-ਉਲ-ਅਸਲਾਮ) ਤੋਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਖਵਾਉਣ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੰਤਵ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੂਰਤ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੁੰਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਅਚਰਜ ਨਜ਼ਾਰੇ ਤੱਕ ਕੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸੱਚਖੰਡ ਹੈ?

1590 ਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਹੀ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1590 ਈ. ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੇ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧਣ ਉਪਰੰਤ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਅਸੂਲ ਹਨ, ਆਪ ਤਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰਨਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੂਰਦੀਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਮੀਰ ਦੀਨ ਅਤੇ ਸਖੀ ਸਰਵਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਜੀ ਖੁਦ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿੱਤ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਹੜੀ ਘਰ ਬਣਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਕੋਹੜੀਆਂ ਦਾ ਕੋਹੜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਖਤਮ ਕੀਤਾ।

1593 ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਕੋਲ (ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ) ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਖੂਹ ਲਗਵਾਇਆ। 1594 ਈਃ ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿਤ ਪੱਕਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾਇਆ, ਇਥੇ ਹੀ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕਾ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਜਨਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਦੋ-ਹਰਟੇ, ਚਾਰ-ਹਰਟੇ ਖੂਹ ਲਗਵਾਏ। ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਛੇ-ਹਰਟਾ ਖੂਹ (ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ) ਲਗਵਾਇਆ।

====[[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਤੇ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ====
ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਅਤੇ ਕਾਲ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸੰਨ 1597 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਵਿਖੇ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਲਈ ਡੱਬੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਉਲੀ ਬਣਵਾਈ। ਲੰਗਰ ਲਗਵਾਏ, ਦਵਾ ਦਾਰੂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ।
*1598 ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ।ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਲੌਂ ਲਾਹੌਰ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕੀਤਾ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੇ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੰਗਰ ਦੇ ਨਾਂ ਜਗੀਰ ਲਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਗੀਰ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਲੇਕਿਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੌਂ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਕੂਚ ਕਰਣ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਲਗਾਨ ਮਾਫ ਕਰਣ ਲਈ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ।ਸੰਨ 1599 ਈ. ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ’ਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿਤ ਆਪ ਜੀ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਰਾਵੀ ਵਾਲੇ) ਕਲਾਨੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਰਠ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ।

=== ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ===
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਾਲ ਵਿਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਰਚਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ, ਸੰਤਾਂ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਾਸ ਜਗ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ (ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚੁਣੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸੰਨ 1601 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਗਸਤ 1604 ਦੇ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਕੰਮ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 34 ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ, 15 ਭਗਤਾਂ , 11 ਭੱਟਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ  ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੇਵਾ ਲਈ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਹੇਠ ਜਿਲਦ ਸਾਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 30 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਾਹੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਥਮ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲਿਆ।

=== ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ===
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉਲਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਬੂਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਅਕਬਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਜਦੋਂ ਤਖ਼ਤ ’ਤੇ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਚੰਦੂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਖੁਸ਼ਾਮਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਫ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਚੰਦੂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਖੀਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਚੰਦੂ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸੀਸ ’ਤੇ ਤੱਤੀ ਰੇਤ ਪਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਦੇਗ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ‘ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੇ ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅੰਤ 16 ਮਈ, 1606 ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਵਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ-

ਉਮਦਤ ਤਵਾਰੀਕ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕਲਮ ਲਹੂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦੀ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲ ਪਾਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ।{{Citation needed|date=ਜੂਨ 2025}}

==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ==
	ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੇਣ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 5 ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤਾਂ, ਸੂਫੀ ਫਕੀਰਾਂ, ਭੱਟਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੁੱਲ 2218 ਸ਼ਬਦ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ (1) ਸੁਖਮਨੀ (2) ਬਾਰਹਮਾਂਹ (3) ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ (4) ਫੁਨਹੇ (5) ਮਾਰੂ ਡਖਣੇ (6) ਵਾਰਾਂ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਛੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਆਦਿਕਾਲ ਤੋਂ 1700 ਈ. ਤੱਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1988, ਪੰਨਾ-46&lt;/ref&gt;
===ਸੁਖਮਨੀ===
	ਸੁਖਮਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਆਸ਼ਟਪਦੀ ਵਿੱਚ 8 ਪਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਦੀ ਵਿੱਚ 10 ਤੁਕਾਂ ਹਨ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 35 ਵੱਡੇ ਪੰਨਿਆ ਤੇ ਦਰਜ ‘ਸੁਖਮਨੀ` ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ `ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ 1977 ਤੁਕਾਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;	ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007, ਪੰਨਾ 136-137&lt;/ref&gt; ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਚੋਪਈ-ਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਸ਼ ਸ਼ਲੋਕ ਦੋਹਿਰਾ-ਸੋਰਠਾ ਤੋਲ ਦੇ ਦੋ ਤੁਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਠਵੀਂ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸ਼ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਤੁਕਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਅਤੇ ਨੌਵੀ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਚੁੳ-ਤੁਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੋਲ ਚੋਪਈ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਨਿਖਰੀਆ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਲੜੀਵਾਰ ਵੇਰਵਾ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਿਗਿਆਸੂ ਦਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰਿਕਤਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਵਲ ਮੋੜਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;	ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ (ਪੂਰਵ ਮੱਧਕਾਲ) ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1998, ਪੰਨਾ-108&lt;/ref&gt;
	ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਗਤ ਜਲੰਦੇ ਨੂੰ ਤਾਰਨ ਲਈ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਬਾਣੀ ਸੁਖਮਨੀ ਰਚ ਕੇ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਮੁੱਖ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਰਹਾਓ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ:-
	ਸੁਖਮਨੀ ਸੁਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਭੁ ਨਾਮ॥
	ਭਗਤ ਜਨਾ ਕੈ ਮਨਿ ਬਿਸ੍ਰਾ॥ ਰਹਾੳ॥
	ਸੁਖਮਨੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;	ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਜੀਵਨ, ਦਰਸ਼ਨ, ਬਾਣੀ, ਰੂਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2008, ਪੰਨਾ-85&lt;/ref&gt;
===ਬਾਰਹਮਾਹ===
	ਬਾਰਹਮਾਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧੁਰਾ ਕੁਦਰਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ,ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਹਮਾਹ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਕਾਫੀ ਮਤਭੇਦ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੇਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾੜ, ਅੱਸੂ ਜਾਂ ਕੱਤਕ ਤੋਂ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਰਹਮਾਹ ਚੇਤ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਮਠਾੜੂ, ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਰੂਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2008, ਪੰਨਾ-161&lt;/ref&gt; ਰਾਗ ਮਾਝ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਬਾਰਹਮਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਗੁੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਹੀ ਬਾਰਹਮਾਹ ਦਰਜ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਰਚਿਤ ਬਾਰਹਮਾਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ&lt;ref&gt;	ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਵੀਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2007, ਪੰਨਾ 87-88&lt;/ref&gt;:-
	ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਚਲਦਿਆਂ ਉਸਤਤਿ ਕਰੇ ਜਹਾਨ
ਬਾਰਹਮਾਹ ਮਾਝ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂਂ ਨਾਲ਼ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ &quot;ਪਰਮੇਸਰ ਤੇ ਭੁਲਿਆ ਵਿਆਪਨਿ ਸਭੇ ਰੋਗ&quot; ਵਾਲੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਮਠਾੜੂ, ਬਾਰਹਮਾਹ ਮਾਝ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਲਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਸੋਸਾਇਟੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1998, ਪੰਨਾ-25&lt;/ref&gt;

===ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ===
	ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹ ਬਾਣੀ ‘ਦੇਵ ਨਾਗਰੀ` ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਣਮਾਲ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ‘ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ` ਦੇ ‘ਗਉੜੀ` ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ 55 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ 9 ਪੰਕਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;	ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007, ਪੰਨਾ-141&lt;/ref&gt; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਭਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਖਾਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਉਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਉਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਪੂਰਵਕ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਸਤਿਸੰਗਤਿ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ, ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਚਰਣ ਧੂੜ ਬਨਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦੀ ਹੈ&lt;ref&gt;	ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ (ਪੂਰਵ ਮੱਧਕਾਲ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1998, ਪੰਨਾ-110&lt;/ref&gt;:-
	ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭ ਦੀਨ ਦਇਆਲਾ।
	ਤੋਰੇ ਸੰਤਨ ਕੀ ਮਨ ਹੋਇ ਰਵਾਲਾ।

===ਵਾਰਾਂ===
	ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 22 ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਾਰਾਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਸਮੁੱਚੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਝਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ ਹੋਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 6 ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਲਾਹ ਤੇ ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹਨਾਂ 6 ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾ ਅਧੀਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਗ ਗਉੜੀ, ਰਾਗ ਗੁਜਰੀ, ਰਾਗ ਜੈਤਸਰੀ, ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ, ਰਾਗ ਮਾਰੂ, ਅਤੇ ਰਾਗ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਜੀਵਣ, ਦਰਸ਼ਨ, ਬਾਣੀ, ਰੂਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2008, ਪੰਨਾ 5-6&lt;/ref&gt;
	ਇਹਨਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਾ ਵਿਧਾਨ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸ਼ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਉਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਵੀਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2007, ਪੰਨਾ-88&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਸਿੱਖੀ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]</text>
      <sha1>puv873dawqxfr21hgfat5ymkvggx2ha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836956</id>
      <parentid>836955</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T17:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਜੀਵਨ */</comment>
      <origin>836956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57532" sha1="amo88fh0kc9bgzg16oh06nli2kzfzch" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| religion           = [[ਸਿੱਖੀ]]
| name               = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| image              = Gurdwara Dera Sahib and Samadhi of Ranjit Singh.jpg
| alt                = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| title              = ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ 5ਵੇਂ ਗੁਰੂ
| caption            = ਗੁਰ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ]]
| birth_name         = 
| birth_date         = 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1563
| birth_place        = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]])
| death_date         = {{Death date and age|1606|5|30|1563|4|15|df=y}}&lt;ref name=Britannica&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/34850/Arjan |title=Arjan, Sikh Guru |date= |website= |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=5 May 2015}}&lt;/ref&gt;
| death_place        = [[ਲਹੌਰ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])
| resting_place      = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ]]
| other_names        = ''ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ''
| known_for          = {{Plainlist|* [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ
* [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ 
* [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੀ ਕਲਮਬੰਦੀ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮੀ
* [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਭਾਰਤ)|ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀ
* [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]] ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਲਮਬੰਦੀ
* [[ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਲਿਖਤ}}
| predecessor        = [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]]
| successor          = [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]]
| spouse             = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ
| children           = [[ਗੁਰ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ]]
| father             = ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| mother             = ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ ਜੀ
}}
{{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}}

'''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ''' (15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1563 – 30 ਮਈ 1606) [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ '''ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ''' ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ 'ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ' ਨਾਮਕ ਸੰਸਕਰਨ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਦੋ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ), ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mann |first=Gurinder Singh |title=The Making of Sikh Scripture |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195130249 |pages=9 |chapter=Table 1. Towns Associated with the Sikh Gurus}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਈ ਜੇਠਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mcleod|first=Hew|title=Sikhism|year=1997|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=0-14-025260-6|page=[https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/28 28]|url=https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title= The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC |year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|page=24}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਥੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot;&gt;{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45101-0|pages=xv–xvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Arshi1989p5&quot;&gt;{{cite book|author=Pardeep Singh Arshi|title=The Golden Temple: history, art, and architecture|url=https://books.google.com/books?id=rcmfAAAAMAAJ|year=1989|publisher=Harman|isbn=978-81-85151-25-0|pages=5–7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=33}}&lt;/ref&gt; ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot;/&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ [[ਮਸੰਦ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਕੇ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ, ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨ (ਇੱਕ ਪ੍ਰਥਾ ਜਿਸਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਸੰਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਬਲਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਝਗੜਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ ਜਾਂ ਪੈਰਿਸ਼ ਪੁਜਾਰੀ, ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਦਸਵੰਧ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ (ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ) ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;DS Dhillon (1988), [https://books.google.com/books?id=osnkLKPMWykC&amp;pg=PA205 Sikhism Origin and Development] Atlantic Publishers, pp. 213-215, 204-207&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਹੇਠ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot; /&gt; ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲੈਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 1606 ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਤਸੀਹੇ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;Louis E. Fenech, Martyrdom in the Sikh Tradition, Oxford University Press, pp. 118-121&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=ps5/&gt;&lt;ref name=whm/&gt; ਇਸ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਈ ਜਾਂ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=nesbitt122&gt;{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: a Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ |year=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-874557-0|pages=6, 122–123}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨ ==
=== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦਾ ਜਨਮ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਦੇ ਘਰ 19 ਵੈਸਾਖ, ਸੰਮਤ 1620 (15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1563) ਨੂੰ [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mcleod|first=Hew|title=Sikhism|url=https://archive.org/details/sikhism00mcle|year=1997|publisher=Penguin vBooks|location=London |isbn=0-14-025260-6|page=[https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/28 28]}}&lt;/ref&gt; ਬਚਪਨ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ 11 ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪੰਡਿਤ ਬੇਣੀ ਕੋਲੋਂ, ਗਣਿਤ ਵਿੱਦਿਆ ਮਾਮਾ [[ਬਾਬਾ ਮੋਹਰੀ]] ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ [[ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ]] ਨੇ ਸਿਖਾਈ।

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 11 ਸਾਲ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।&lt;ref name=&quot;Perplexed&quot; /&gt; ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਸਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸਹਾਰੀ ਮੱਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Life and Work of Guru Arjan: History, Memory, and Biography in the Sikh Tradition|page=69|publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1581 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=h8wy2FZRgPAC&amp;q=jetha+sodhi&amp;pg=PT70 |title= Sikhism |date= 2 March 2012 |publisher=University of Hawaii Press|isbn= 9780824860349 }}&lt;/ref&gt; ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਸੋਢੀ ਉਪ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਨਾਲ, ਗੁਰਗੱਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2_nryFANsoYC&amp;pg=PA46|title=The Sikhs of the Punjab, Volumes 2-3|page=46|publisher=Cambridge University Press|author=J.S. Grewal|year=1990|isbn=9780521637640}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ, 1574 ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ਤਿਲਕ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ 1574 ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨੋਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਸ੍ਰੀ ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਆ ਗਏ; ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੇਵਾ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੰਤੋਖਸਰ ਦੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਰੰਭਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਟਾਹਲੀ ਹੇਠ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

ਫਿਰ ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਸੰਨ 1577 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਤੁੰਗ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨੂੰ 700 [[ਅਕਬਰੀ]] ਮੋਹਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਪੰਜ ਸੌ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਕੇ ਚੱਕ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਦੁੱਖਭੰਜਨੀ ਬੇਰੀ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਵਾਈ ਆਰੰਭੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਪਿਆ।

=== ਵਿਆਹ ===
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦਾ ਵਿਆਹ 23 ਹਾੜ ਸੰਮਤ 1636 ਨੂੰ ਮੌ ਪਿੰਡ (ਤਹਿਸੀਲ ਫਿਲੌਰ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੀ ਉਮਰ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲੈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਲਈ ਹੱਥੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਬੀੜ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਪਰਸ਼ਾਦ ਛਕਣ ਲੱਗਿਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਤ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 21 ਹਾੜ ਸੰਮਤ 1652 (19 ਜੂਨ 1595) ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਇਧਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਸਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ, ਪਿਆਰ, ਸਤਿਕਾਰ, ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ 1 ਸਤੰਬਰ 1581 ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹੱਥੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਤਿਲਕ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ। ਉਸ ਵਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਉਮਰ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਦਸਤਾਰਬੰਦੀ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ।

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Jain |first=Harish |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=275 |quote=Historians say that he was married to Mata Ram Dei on 20th June 1579 and to Mata Ganga on 19th May 1589. But the prevalent belief is that he had only one wife (Mata) Ganga who bore him only one son, Har Gobind, who was to become the sixth guru of the Sikhs.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |title=The Sikh Reference Book |publisher=Sikh Educational Trust for Sikh University Centre, Denmark |year=1997 |isbn=9780969596424 |pages=237}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਜੂਨ 1579 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਮਈ 1589 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gill |first=Mohinder Kaur |title=The Guru Consorts |publisher=Radha Publications |isbn=9788185484112 |pages=92–94}}&lt;/ref&gt; ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gill |first=Mohinder Kaur |title=The Guru Consorts |publisher=Radha Publications |isbn=9788185484112 |pages=92–94}}&lt;/ref&gt;

=== ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ===
[[File:Fresco of Baba Buddha crowning the fifth guru.jpg|thumb|ਬਾਬਾ ਬੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦਾ ਫਰੈਸਕੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸਮਾਰੋਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਨੂੰ ਅਰਜਨ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]]

ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਇੱਕ ਤਪੱਸਵੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚੁਣਿਆ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p50&quot;&gt;{{cite book|author=Hardip Singh Syan|title=Sikh Militancy in the Seventeenth Century: Religious Violence in Mughal and Early Modern India |url=https://books.google.com/books?id=9RzzxcEL4C0C&amp;pg=PA50 |year=2013|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-78076-250-0|pages=50–52}}&lt;/ref&gt; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਨ ਨਾਲ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਂਗ, ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੰਡ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Grewal1998p54&quot;&gt;{{cite book|author=J. S. Grewal|title=The Sikhs of the Punjab|url=https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew|url-access=registration| year=1998| publisher= Cambridge University Press|isbn= 978-0-521-63764-0|pages=[https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/54 54]–55, 62–63}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਬਾਰੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਧੜਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p50&quot;/&gt; ਕੱਟੜ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਧੜਾ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=psbg&gt;{{cite book|isbn=978-8172012182|title=Bhai Gurdas|author=Prītama Siṅgha|date=1992|pages=27–28|publisher=Sahitya Akademi }}&lt;/ref&gt; ਅਰਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਧੜੇ ਨੂੰ ਮੀਨਾਸ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, &quot;ਬਦਮਾਸ਼&quot;) ਕਿਹਾ। ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=fenech39&gt;{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url= https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |year=2014| publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=39}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McLeod2009p20&quot;&gt;{{cite book|author=W. H. McLeod|title=The A to Z of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC&amp;pg=PA86 |year=2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6344-6|page=20}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੇ ਮੁਗਲ ਏਜੰਟਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦੋਸਤੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p50&quot;/&gt; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੀਨਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਬਾਅਦ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਰਜਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਿਹਰਵਾਨ, ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੋਵਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਅਰਜਨ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p49&quot;&gt;{{cite book|author=Hardip Singh Syan|title=Sikh Militancy in the Seventeenth Century: Religious Violence in Mughal and Early Modern India |url=https://books.google.com/books?id=9RzzxcEL4C0C |year=2013|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-78076-250-0 |pages=48–55}}&lt;/ref&gt;

ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੰਥ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=pashaura171&gt;{{cite book|author1= Pashaura Singh|author2= Louis E. Fenech|title= The Oxford Handbook of Sikh Studies|url= https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ| year=2014| publisher=Oxford University Press| isbn=978-0-19-969930-8|pages=171–172}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਸੱਚੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਜਨ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਗਲ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੰਥ ਦੇ ਫੌਜੀਕਰਨ, ਅਹਿੰਸਕ ਅੰਦਰੂਨੀਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ, 'ਤੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p50&quot;/&gt; ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਨੇ ਵੀ ਅਰਜਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p21&quot;/&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਭਜਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਕੋਲ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਪੋਥੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਢਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਪੋਥੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p21&quot;/&gt; ਇਸ ਨੇ, ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p21&quot;&gt;{{cite book|author1=Arvind-Pal S. Mandair|author2=Christopher Shackle|author3=Gurharpal Singh|title=Sikh Religion, Culture and Ethnicity|url=https://books.google.com/books?id=79ZcAgAAQBAJ|year=2013|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-136-84634-2|pages=20–22}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਮੰਨੋ। ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੋ। ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਾ ਸਮਝੋ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&amp;dq=gurbilas+guru+arjan&amp;pg=PA946 |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E |date=2007 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist |isbn=978-81-269-0858-5 |pages=946 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=whm&gt;{{cite book|isbn=978-0231068154|publisher=Columbia University Press|author=WH McLeod|date=1989|title=The Sikhs: History, Religion, and Society|url=https://archive.org/details/sikhshistoryreli00mcle|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/sikhshistoryreli00mcle/page/26 26–51]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=psbg/&gt;&lt;ref&gt;DS Dhillon (1988), [https://books.google.com/books?id=osnkLKPMWykC&amp;pg=PA99 Sikhism Origin and Development] Atlantic Publishers, pp. 99-110&lt;/ref&gt; ਅਰਜਨ ਦੇਵ, 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, 1581 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਗੋਬਿੰਦ 1606 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।&lt;ref name=whm/&gt;

=== ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ===
ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਅਰੰਭੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਜੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ। ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਹਿਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ 1583 ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਆਰੰਭੀ ਸੰਨ 1586 ਈਃ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ 3 ਜਨਵਰੀ, 1588 (ਮਾਘੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ (ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਮੁਅਈਨ-ਉਲ-ਅਸਲਾਮ) ਤੋਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਖਵਾਉਣ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੰਤਵ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੂਰਤ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੁੰਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਅਚਰਜ ਨਜ਼ਾਰੇ ਤੱਕ ਕੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸੱਚਖੰਡ ਹੈ?

1590 ਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਹੀ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1590 ਈ. ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੇ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧਣ ਉਪਰੰਤ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਅਸੂਲ ਹਨ, ਆਪ ਤਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰਨਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੂਰਦੀਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਮੀਰ ਦੀਨ ਅਤੇ ਸਖੀ ਸਰਵਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਜੀ ਖੁਦ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿੱਤ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਹੜੀ ਘਰ ਬਣਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਕੋਹੜੀਆਂ ਦਾ ਕੋਹੜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਖਤਮ ਕੀਤਾ।

1593 ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਕੋਲ (ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ) ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਖੂਹ ਲਗਵਾਇਆ। 1594 ਈਃ ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿਤ ਪੱਕਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾਇਆ, ਇਥੇ ਹੀ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕਾ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਜਨਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਦੋ-ਹਰਟੇ, ਚਾਰ-ਹਰਟੇ ਖੂਹ ਲਗਵਾਏ। ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਛੇ-ਹਰਟਾ ਖੂਹ (ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ) ਲਗਵਾਇਆ।

====[[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਤੇ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ====
ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਅਤੇ ਕਾਲ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸੰਨ 1597 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਵਿਖੇ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਲਈ ਡੱਬੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਉਲੀ ਬਣਵਾਈ। ਲੰਗਰ ਲਗਵਾਏ, ਦਵਾ ਦਾਰੂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ।
*1598 ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ।ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਲੌਂ ਲਾਹੌਰ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕੀਤਾ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੇ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੰਗਰ ਦੇ ਨਾਂ ਜਗੀਰ ਲਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਗੀਰ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਲੇਕਿਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੌਂ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਕੂਚ ਕਰਣ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਲਗਾਨ ਮਾਫ ਕਰਣ ਲਈ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ।ਸੰਨ 1599 ਈ. ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ’ਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿਤ ਆਪ ਜੀ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਰਾਵੀ ਵਾਲੇ) ਕਲਾਨੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਰਠ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ।

=== ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ===
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਾਲ ਵਿਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਰਚਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ, ਸੰਤਾਂ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਾਸ ਜਗ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ (ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚੁਣੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸੰਨ 1601 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਗਸਤ 1604 ਦੇ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਕੰਮ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 34 ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ, 15 ਭਗਤਾਂ , 11 ਭੱਟਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ  ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੇਵਾ ਲਈ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਹੇਠ ਜਿਲਦ ਸਾਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 30 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਾਹੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਥਮ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲਿਆ।

=== ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ===
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉਲਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਬੂਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਅਕਬਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਜਦੋਂ ਤਖ਼ਤ ’ਤੇ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਚੰਦੂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਖੁਸ਼ਾਮਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਫ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਚੰਦੂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਖੀਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਚੰਦੂ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸੀਸ ’ਤੇ ਤੱਤੀ ਰੇਤ ਪਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਦੇਗ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ‘ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੇ ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅੰਤ 16 ਮਈ, 1606 ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਵਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ-

ਉਮਦਤ ਤਵਾਰੀਕ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕਲਮ ਲਹੂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦੀ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲ ਪਾਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ।{{Citation needed|date=ਜੂਨ 2025}}

==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ==
	ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੇਣ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 5 ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤਾਂ, ਸੂਫੀ ਫਕੀਰਾਂ, ਭੱਟਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੁੱਲ 2218 ਸ਼ਬਦ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ (1) ਸੁਖਮਨੀ (2) ਬਾਰਹਮਾਂਹ (3) ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ (4) ਫੁਨਹੇ (5) ਮਾਰੂ ਡਖਣੇ (6) ਵਾਰਾਂ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਛੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਆਦਿਕਾਲ ਤੋਂ 1700 ਈ. ਤੱਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1988, ਪੰਨਾ-46&lt;/ref&gt;
===ਸੁਖਮਨੀ===
	ਸੁਖਮਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਆਸ਼ਟਪਦੀ ਵਿੱਚ 8 ਪਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਦੀ ਵਿੱਚ 10 ਤੁਕਾਂ ਹਨ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 35 ਵੱਡੇ ਪੰਨਿਆ ਤੇ ਦਰਜ ‘ਸੁਖਮਨੀ` ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ `ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ 1977 ਤੁਕਾਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;	ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007, ਪੰਨਾ 136-137&lt;/ref&gt; ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਚੋਪਈ-ਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਸ਼ ਸ਼ਲੋਕ ਦੋਹਿਰਾ-ਸੋਰਠਾ ਤੋਲ ਦੇ ਦੋ ਤੁਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਠਵੀਂ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸ਼ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਤੁਕਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਅਤੇ ਨੌਵੀ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਚੁੳ-ਤੁਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੋਲ ਚੋਪਈ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਨਿਖਰੀਆ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਲੜੀਵਾਰ ਵੇਰਵਾ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਿਗਿਆਸੂ ਦਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰਿਕਤਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਵਲ ਮੋੜਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;	ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ (ਪੂਰਵ ਮੱਧਕਾਲ) ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1998, ਪੰਨਾ-108&lt;/ref&gt;
	ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਗਤ ਜਲੰਦੇ ਨੂੰ ਤਾਰਨ ਲਈ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਬਾਣੀ ਸੁਖਮਨੀ ਰਚ ਕੇ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਮੁੱਖ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਰਹਾਓ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ:-
	ਸੁਖਮਨੀ ਸੁਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਭੁ ਨਾਮ॥
	ਭਗਤ ਜਨਾ ਕੈ ਮਨਿ ਬਿਸ੍ਰਾ॥ ਰਹਾੳ॥
	ਸੁਖਮਨੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;	ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਜੀਵਨ, ਦਰਸ਼ਨ, ਬਾਣੀ, ਰੂਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2008, ਪੰਨਾ-85&lt;/ref&gt;
===ਬਾਰਹਮਾਹ===
	ਬਾਰਹਮਾਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧੁਰਾ ਕੁਦਰਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ,ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਹਮਾਹ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਕਾਫੀ ਮਤਭੇਦ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੇਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾੜ, ਅੱਸੂ ਜਾਂ ਕੱਤਕ ਤੋਂ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਰਹਮਾਹ ਚੇਤ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਮਠਾੜੂ, ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਰੂਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2008, ਪੰਨਾ-161&lt;/ref&gt; ਰਾਗ ਮਾਝ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਬਾਰਹਮਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਗੁੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਹੀ ਬਾਰਹਮਾਹ ਦਰਜ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਰਚਿਤ ਬਾਰਹਮਾਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ&lt;ref&gt;	ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਵੀਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2007, ਪੰਨਾ 87-88&lt;/ref&gt;:-
	ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਚਲਦਿਆਂ ਉਸਤਤਿ ਕਰੇ ਜਹਾਨ
ਬਾਰਹਮਾਹ ਮਾਝ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂਂ ਨਾਲ਼ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ &quot;ਪਰਮੇਸਰ ਤੇ ਭੁਲਿਆ ਵਿਆਪਨਿ ਸਭੇ ਰੋਗ&quot; ਵਾਲੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਮਠਾੜੂ, ਬਾਰਹਮਾਹ ਮਾਝ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਲਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਸੋਸਾਇਟੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1998, ਪੰਨਾ-25&lt;/ref&gt;

===ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ===
	ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹ ਬਾਣੀ ‘ਦੇਵ ਨਾਗਰੀ` ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਣਮਾਲ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ‘ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ` ਦੇ ‘ਗਉੜੀ` ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ 55 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ 9 ਪੰਕਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;	ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007, ਪੰਨਾ-141&lt;/ref&gt; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਭਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਖਾਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਉਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਉਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਪੂਰਵਕ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਸਤਿਸੰਗਤਿ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ, ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਚਰਣ ਧੂੜ ਬਨਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦੀ ਹੈ&lt;ref&gt;	ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ (ਪੂਰਵ ਮੱਧਕਾਲ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1998, ਪੰਨਾ-110&lt;/ref&gt;:-
	ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭ ਦੀਨ ਦਇਆਲਾ।
	ਤੋਰੇ ਸੰਤਨ ਕੀ ਮਨ ਹੋਇ ਰਵਾਲਾ।

===ਵਾਰਾਂ===
	ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 22 ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਾਰਾਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਸਮੁੱਚੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਝਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ ਹੋਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 6 ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਲਾਹ ਤੇ ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹਨਾਂ 6 ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾ ਅਧੀਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਗ ਗਉੜੀ, ਰਾਗ ਗੁਜਰੀ, ਰਾਗ ਜੈਤਸਰੀ, ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ, ਰਾਗ ਮਾਰੂ, ਅਤੇ ਰਾਗ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਜੀਵਣ, ਦਰਸ਼ਨ, ਬਾਣੀ, ਰੂਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2008, ਪੰਨਾ 5-6&lt;/ref&gt;
	ਇਹਨਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਾ ਵਿਧਾਨ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸ਼ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਉਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਵੀਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2007, ਪੰਨਾ-88&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਸਿੱਖੀ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]</text>
      <sha1>amo88fh0kc9bgzg16oh06nli2kzfzch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836957</id>
      <parentid>836956</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T17:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <origin>836957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57519" sha1="ctyb464epkw8ds50z3axjbfjzo3onvx" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| religion           = [[ਸਿੱਖੀ]]
| name               = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| image              = Gurdwara Dera Sahib and Samadhi of Ranjit Singh.jpg
| alt                = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| title              = ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ 5ਵੇਂ ਗੁਰੂ
| caption            = ਗੁਰ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ]]
| birth_name         = 
| birth_date         = 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1563
| birth_place        = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]])
| death_date         = {{Death date and age|1606|5|30|1563|4|15|df=y}}&lt;ref name=Britannica&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/34850/Arjan |title=Arjan, Sikh Guru |date= |website= |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=5 May 2015}}&lt;/ref&gt;
| death_place        = [[ਲਹੌਰ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])
| resting_place      = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ]]
| other_names        = ''ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ''
| known_for          = {{Plainlist|* [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ
* [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ 
* [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੀ ਕਲਮਬੰਦੀ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮੀ
* [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਭਾਰਤ)|ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀ
* [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]] ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਲਮਬੰਦੀ
* [[ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਲਿਖਤ}}
| predecessor        = [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]]
| successor          = [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]]
| spouse             = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ
| children           = [[ਗੁਰ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ]]
| father             = ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| mother             = ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ ਜੀ
}}
{{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}}

'''ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ''' (15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1563 – 30 ਮਈ 1606) [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ '''ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ''' ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ 'ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ' ਨਾਮਕ ਸੰਸਕਰਨ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਦੋ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ), ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mann |first=Gurinder Singh |title=The Making of Sikh Scripture |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195130249 |pages=9 |chapter=Table 1. Towns Associated with the Sikh Gurus}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਈ ਜੇਠਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mcleod|first=Hew|title=Sikhism|year=1997|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=0-14-025260-6|page=[https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/28 28]|url=https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title= The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC |year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|page=24}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਥੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot;&gt;{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45101-0|pages=xv–xvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Arshi1989p5&quot;&gt;{{cite book|author=Pardeep Singh Arshi|title=The Golden Temple: history, art, and architecture|url=https://books.google.com/books?id=rcmfAAAAMAAJ|year=1989|publisher=Harman|isbn=978-81-85151-25-0|pages=5–7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=33}}&lt;/ref&gt; ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot;/&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ [[ਮਸੰਦ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਕੇ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ, ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨ (ਇੱਕ ਪ੍ਰਥਾ ਜਿਸਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਸੰਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਬਲਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਝਗੜਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ ਜਾਂ ਪੈਰਿਸ਼ ਪੁਜਾਰੀ, ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਦਸਵੰਧ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ (ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ) ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;DS Dhillon (1988), [https://books.google.com/books?id=osnkLKPMWykC&amp;pg=PA205 Sikhism Origin and Development] Atlantic Publishers, pp. 213-215, 204-207&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਹੇਠ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot; /&gt; ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲੈਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 1606 ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਤਸੀਹੇ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;Louis E. Fenech, Martyrdom in the Sikh Tradition, Oxford University Press, pp. 118-121&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=ps5/&gt;&lt;ref name=whm/&gt; ਇਸ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਈ ਜਾਂ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=nesbitt122&gt;{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: a Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=XebnCwAAQBAJ |year=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-874557-0|pages=6, 122–123}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨ ==
=== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦਾ ਜਨਮ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਦੇ ਘਰ 19 ਵੈਸਾਖ, ਸੰਮਤ 1620 (15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1563) ਨੂੰ [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mcleod|first=Hew|title=Sikhism|url=https://archive.org/details/sikhism00mcle|year=1997|publisher=Penguin vBooks|location=London |isbn=0-14-025260-6|page=[https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/28 28]}}&lt;/ref&gt; ਬਚਪਨ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ 11 ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪੰਡਿਤ ਬੇਣੀ ਕੋਲੋਂ, ਗਣਿਤ ਵਿੱਦਿਆ ਮਾਮਾ [[ਬਾਬਾ ਮੋਹਰੀ]] ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ [[ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ]] ਨੇ ਸਿਖਾਈ।

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 11 ਸਾਲ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।&lt;ref name=&quot;Perplexed&quot; /&gt; ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਸਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸਹਾਰੀ ਮੱਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Life and Work of Guru Arjan: History, Memory, and Biography in the Sikh Tradition|page=69|publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1581 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=h8wy2FZRgPAC&amp;q=jetha+sodhi&amp;pg=PT70 |title= Sikhism |date= 2 March 2012 |publisher=University of Hawaii Press|isbn= 9780824860349 }}&lt;/ref&gt; ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਸੋਢੀ ਉਪ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਨਾਲ, ਗੁਰਗੱਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2_nryFANsoYC&amp;pg=PA46|title=The Sikhs of the Punjab, Volumes 2-3|page=46|publisher=Cambridge University Press|author=J.S. Grewal|year=1990|isbn=9780521637640}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ, 1574 ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ਤਿਲਕ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ 1574 ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨੋਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਸ੍ਰੀ ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਆ ਗਏ; ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੇਵਾ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੰਤੋਖਸਰ ਦੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਰੰਭਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਟਾਹਲੀ ਹੇਠ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

ਫਿਰ ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਸੰਨ 1577 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਤੁੰਗ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨੂੰ 700 [[ਅਕਬਰੀ]] ਮੋਹਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਪੰਜ ਸੌ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਕੇ ਚੱਕ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਦੁੱਖਭੰਜਨੀ ਬੇਰੀ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਵਾਈ ਆਰੰਭੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਪਿਆ।

=== ਵਿਆਹ ===
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦਾ ਵਿਆਹ 23 ਹਾੜ ਸੰਮਤ 1636 ਨੂੰ ਮੌ ਪਿੰਡ (ਤਹਿਸੀਲ ਫਿਲੌਰ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੀ ਉਮਰ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲੈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਲਈ ਹੱਥੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਬੀੜ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਪਰਸ਼ਾਦ ਛਕਣ ਲੱਗਿਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਤ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 21 ਹਾੜ ਸੰਮਤ 1652 (19 ਜੂਨ 1595) ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਇਧਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਸਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ, ਪਿਆਰ, ਸਤਿਕਾਰ, ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ 1 ਸਤੰਬਰ 1581 ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹੱਥੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਤਿਲਕ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ। ਉਸ ਵਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਉਮਰ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਦਸਤਾਰਬੰਦੀ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ।

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Jain |first=Harish |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=275 |quote=Historians say that he was married to Mata Ram Dei on 20th June 1579 and to Mata Ganga on 19th May 1589. But the prevalent belief is that he had only one wife (Mata) Ganga who bore him only one son, Har Gobind, who was to become the sixth guru of the Sikhs.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dilgeer |first=Harjinder Singh |title=The Sikh Reference Book |publisher=Sikh Educational Trust for Sikh University Centre, Denmark |year=1997 |isbn=9780969596424 |pages=237}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਜੂਨ 1579 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਮਈ 1589 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gill |first=Mohinder Kaur |title=The Guru Consorts |publisher=Radha Publications |isbn=9788185484112 |pages=92–94}}&lt;/ref&gt; ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gill |first=Mohinder Kaur |title=The Guru Consorts |publisher=Radha Publications |isbn=9788185484112 |pages=92–94}}&lt;/ref&gt;

=== ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ===
[[File:Fresco of Baba Buddha crowning the fifth guru.jpg|thumb|ਬਾਬਾ ਬੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦਾ ਫਰੈਸਕੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸਮਾਰੋਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਨੂੰ ਅਰਜਨ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]]

ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਇੱਕ ਤਪੱਸਵੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚੁਣਿਆ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p50&quot;&gt;{{cite book|author=Hardip Singh Syan|title=Sikh Militancy in the Seventeenth Century: Religious Violence in Mughal and Early Modern India |url=https://books.google.com/books?id=9RzzxcEL4C0C&amp;pg=PA50 |year=2013|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-78076-250-0|pages=50–52}}&lt;/ref&gt; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਨ ਨਾਲ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਂਗ, ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੰਡ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xv&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Grewal1998p54&quot;&gt;{{cite book|author=J. S. Grewal|title=The Sikhs of the Punjab|url=https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew|url-access=registration| year=1998| publisher= Cambridge University Press|isbn= 978-0-521-63764-0|pages=[https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/54 54]–55, 62–63}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਬਾਰੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਧੜਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p50&quot;/&gt; ਕੱਟੜ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਧੜਾ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=psbg&gt;{{cite book|isbn=978-8172012182|title=Bhai Gurdas|author=Prītama Siṅgha|date=1992|pages=27–28|publisher=Sahitya Akademi }}&lt;/ref&gt; ਅਰਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਧੜੇ ਨੂੰ ਮੀਨਾਸ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, &quot;ਬਦਮਾਸ਼&quot;) ਕਿਹਾ। ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=fenech39&gt;{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url= https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ |year=2014| publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-3601-1|page=39}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McLeod2009p20&quot;&gt;{{cite book|author=W. H. McLeod|title=The A to Z of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC&amp;pg=PA86 |year=2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6344-6|page=20}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੇ ਮੁਗਲ ਏਜੰਟਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦੋਸਤੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p50&quot;/&gt; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੀਨਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਬਾਅਦ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਰਜਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਿਹਰਵਾਨ, ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੋਵਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਅਰਜਨ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p49&quot;&gt;{{cite book|author=Hardip Singh Syan|title=Sikh Militancy in the Seventeenth Century: Religious Violence in Mughal and Early Modern India |url=https://books.google.com/books?id=9RzzxcEL4C0C |year=2013|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-78076-250-0 |pages=48–55}}&lt;/ref&gt;

ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੰਥ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=pashaura171&gt;{{cite book|author1= Pashaura Singh|author2= Louis E. Fenech|title= The Oxford Handbook of Sikh Studies|url= https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ| year=2014| publisher=Oxford University Press| isbn=978-0-19-969930-8|pages=171–172}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਸੱਚੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਜਨ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਗਲ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੰਥ ਦੇ ਫੌਜੀਕਰਨ, ਅਹਿੰਸਕ ਅੰਦਰੂਨੀਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ, 'ਤੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;Syan2013p50&quot;/&gt; ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਨੇ ਵੀ ਅਰਜਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p21&quot;/&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਭਜਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਕੋਲ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਪੋਥੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਢਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਪੋਥੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p21&quot;/&gt; ਇਸ ਨੇ, ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MandairShackle2013p21&quot;&gt;{{cite book|author1=Arvind-Pal S. Mandair|author2=Christopher Shackle|author3=Gurharpal Singh|title=Sikh Religion, Culture and Ethnicity|url=https://books.google.com/books?id=79ZcAgAAQBAJ|year=2013|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-136-84634-2|pages=20–22}}&lt;/ref&gt;

ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 'ਤੇ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਮੰਨੋ। ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੋ। ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਾ ਸਮਝੋ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&amp;dq=gurbilas+guru+arjan&amp;pg=PA946 |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E |date=2007 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist |isbn=978-81-269-0858-5 |pages=946 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=whm&gt;{{cite book|isbn=978-0231068154|publisher=Columbia University Press|author=WH McLeod|date=1989|title=The Sikhs: History, Religion, and Society|url=https://archive.org/details/sikhshistoryreli00mcle|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/sikhshistoryreli00mcle/page/26 26–51]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=psbg/&gt;&lt;ref&gt;DS Dhillon (1988), [https://books.google.com/books?id=osnkLKPMWykC&amp;pg=PA99 Sikhism Origin and Development] Atlantic Publishers, pp. 99-110&lt;/ref&gt; ਅਰਜਨ ਦੇਵ, 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, 1581 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਗੋਬਿੰਦ 1606 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।&lt;ref name=whm/&gt;

=== ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ===
ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਅਰੰਭੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਜੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ। ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਹਿਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ 1583 ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਆਰੰਭੀ ਸੰਨ 1586 ਈਃ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ 3 ਜਨਵਰੀ, 1588 (ਮਾਘੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ (ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਮੁਅਈਨ-ਉਲ-ਅਸਲਾਮ) ਤੋਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਖਵਾਉਣ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੰਤਵ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੂਰਤ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੁੰਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਅਚਰਜ ਨਜ਼ਾਰੇ ਤੱਕ ਕੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸੱਚਖੰਡ ਹੈ?

1590 ਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਹੀ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1590 ਈ. ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੇ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧਣ ਉਪਰੰਤ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਅਸੂਲ ਹਨ, ਆਪ ਤਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰਨਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੂਰਦੀਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਮੀਰ ਦੀਨ ਅਤੇ ਸਖੀ ਸਰਵਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਜੀ ਖੁਦ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿੱਤ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਹੜੀ ਘਰ ਬਣਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਕੋਹੜੀਆਂ ਦਾ ਕੋਹੜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਖਤਮ ਕੀਤਾ।

1593 ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਕੋਲ (ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ) ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਖੂਹ ਲਗਵਾਇਆ। 1594 ਈਃ ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿਤ ਪੱਕਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾਇਆ, ਇਥੇ ਹੀ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕਾ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਜਨਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਦੋ-ਹਰਟੇ, ਚਾਰ-ਹਰਟੇ ਖੂਹ ਲਗਵਾਏ। ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਛੇ-ਹਰਟਾ ਖੂਹ (ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ) ਲਗਵਾਇਆ।

====[[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਤੇ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ====
ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਅਤੇ ਕਾਲ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸੰਨ 1597 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਵਿਖੇ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਲਈ ਡੱਬੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਉਲੀ ਬਣਵਾਈ। ਲੰਗਰ ਲਗਵਾਏ, ਦਵਾ ਦਾਰੂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ।
*1598 ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ।ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਲੌਂ ਲਾਹੌਰ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕੀਤਾ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੇ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੰਗਰ ਦੇ ਨਾਂ ਜਗੀਰ ਲਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਗੀਰ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਲੇਕਿਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੌਂ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਕੂਚ ਕਰਣ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਲਗਾਨ ਮਾਫ ਕਰਣ ਲਈ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ।ਸੰਨ 1599 ਈ. ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ’ਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿਤ ਆਪ ਜੀ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਰਾਵੀ ਵਾਲੇ) ਕਲਾਨੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਰਠ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ।

=== ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ===
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਾਲ ਵਿਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਰਚਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ, ਸੰਤਾਂ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਾਸ ਜਗ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ (ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚੁਣੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸੰਨ 1601 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਗਸਤ 1604 ਦੇ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਕੰਮ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 34 ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ, 15 ਭਗਤਾਂ , 11 ਭੱਟਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ  ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੇਵਾ ਲਈ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਹੇਠ ਜਿਲਦ ਸਾਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 30 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਾਹੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਥਮ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲਿਆ।

=== ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ===
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉਲਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਬੂਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਅਕਬਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਜਦੋਂ ਤਖ਼ਤ ’ਤੇ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਚੰਦੂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਖੁਸ਼ਾਮਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਫ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਚੰਦੂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਖੀਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਚੰਦੂ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸੀਸ ’ਤੇ ਤੱਤੀ ਰੇਤ ਪਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਦੇਗ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ‘ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੇ ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅੰਤ 16 ਮਈ, 1606 ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਵਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ-

ਉਮਦਤ ਤਵਾਰੀਕ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕਲਮ ਲਹੂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦੀ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲ ਪਾਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ।{{Citation needed|date=ਜੂਨ 2025}}

==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ==
	ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੇਣ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 5 ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤਾਂ, ਸੂਫੀ ਫਕੀਰਾਂ, ਭੱਟਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੁੱਲ 2218 ਸ਼ਬਦ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ (1) ਸੁਖਮਨੀ (2) ਬਾਰਹਮਾਂਹ (3) ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ (4) ਫੁਨਹੇ (5) ਮਾਰੂ ਡਖਣੇ (6) ਵਾਰਾਂ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਛੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਆਦਿਕਾਲ ਤੋਂ 1700 ਈ. ਤੱਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1988, ਪੰਨਾ-46&lt;/ref&gt;
===ਸੁਖਮਨੀ===
	ਸੁਖਮਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਆਸ਼ਟਪਦੀ ਵਿੱਚ 8 ਪਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਦੀ ਵਿੱਚ 10 ਤੁਕਾਂ ਹਨ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 35 ਵੱਡੇ ਪੰਨਿਆ ਤੇ ਦਰਜ ‘ਸੁਖਮਨੀ` ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ `ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ 1977 ਤੁਕਾਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;	ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007, ਪੰਨਾ 136-137&lt;/ref&gt; ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਲੋਕ-ਚੋਪਈ-ਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਸ਼ ਸ਼ਲੋਕ ਦੋਹਿਰਾ-ਸੋਰਠਾ ਤੋਲ ਦੇ ਦੋ ਤੁਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਠਵੀਂ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸ਼ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਤੁਕਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਅਤੇ ਨੌਵੀ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਚੁੳ-ਤੁਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੋਲ ਚੋਪਈ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਨਿਖਰੀਆ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਲੜੀਵਾਰ ਵੇਰਵਾ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਿਗਿਆਸੂ ਦਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰਿਕਤਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਵਲ ਮੋੜਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;	ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ (ਪੂਰਵ ਮੱਧਕਾਲ) ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1998, ਪੰਨਾ-108&lt;/ref&gt;
	ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਗਤ ਜਲੰਦੇ ਨੂੰ ਤਾਰਨ ਲਈ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਬਾਣੀ ਸੁਖਮਨੀ ਰਚ ਕੇ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਮੁੱਖ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਰਹਾਓ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ:-
	ਸੁਖਮਨੀ ਸੁਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਭੁ ਨਾਮ॥
	ਭਗਤ ਜਨਾ ਕੈ ਮਨਿ ਬਿਸ੍ਰਾ॥ ਰਹਾੳ॥
	ਸੁਖਮਨੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;	ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਜੀਵਨ, ਦਰਸ਼ਨ, ਬਾਣੀ, ਰੂਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2008, ਪੰਨਾ-85&lt;/ref&gt;
===ਬਾਰਹਮਾਹ===
	ਬਾਰਹਮਾਹ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧੁਰਾ ਕੁਦਰਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ,ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਹਮਾਹ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਕਾਫੀ ਮਤਭੇਦ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੇਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾੜ, ਅੱਸੂ ਜਾਂ ਕੱਤਕ ਤੋਂ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਰਹਮਾਹ ਚੇਤ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਮਠਾੜੂ, ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਰੂਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2008, ਪੰਨਾ-161&lt;/ref&gt; ਰਾਗ ਮਾਝ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਬਾਰਹਮਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਗੁੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਹੀ ਬਾਰਹਮਾਹ ਦਰਜ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਰਚਿਤ ਬਾਰਹਮਾਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ&lt;ref&gt;	ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਵੀਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2007, ਪੰਨਾ 87-88&lt;/ref&gt;:-
	ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਚਲਦਿਆਂ ਉਸਤਤਿ ਕਰੇ ਜਹਾਨ
ਬਾਰਹਮਾਹ ਮਾਝ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂਂ ਨਾਲ਼ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ &quot;ਪਰਮੇਸਰ ਤੇ ਭੁਲਿਆ ਵਿਆਪਨਿ ਸਭੇ ਰੋਗ&quot; ਵਾਲੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਰਜਵੰਤ ਕੌਰ ਮਠਾੜੂ, ਬਾਰਹਮਾਹ ਮਾਝ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਲਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਸੋਸਾਇਟੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1998, ਪੰਨਾ-25&lt;/ref&gt;

===ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ===
	ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹ ਬਾਣੀ ‘ਦੇਵ ਨਾਗਰੀ` ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਣਮਾਲ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ‘ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ` ਦੇ ‘ਗਉੜੀ` ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ 55 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ 9 ਪੰਕਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;	ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007, ਪੰਨਾ-141&lt;/ref&gt; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਭਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਖਾਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਉਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਉਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਪੂਰਵਕ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਸਤਿਸੰਗਤਿ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ, ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਚਰਣ ਧੂੜ ਬਨਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦੀ ਹੈ&lt;ref&gt;	ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤਮੂਲਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ (ਪੂਰਵ ਮੱਧਕਾਲ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1998, ਪੰਨਾ-110&lt;/ref&gt;:-
	ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭ ਦੀਨ ਦਇਆਲਾ।
	ਤੋਰੇ ਸੰਤਨ ਕੀ ਮਨ ਹੋਇ ਰਵਾਲਾ।

===ਵਾਰਾਂ===
	ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 22 ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਾਰਾਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਸਮੁੱਚੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਝਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ ਹੋਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 6 ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਲਾਹ ਤੇ ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹਨਾਂ 6 ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾ ਅਧੀਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਗ ਗਉੜੀ, ਰਾਗ ਗੁਜਰੀ, ਰਾਗ ਜੈਤਸਰੀ, ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ, ਰਾਗ ਮਾਰੂ, ਅਤੇ ਰਾਗ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਜੀਵਣ, ਦਰਸ਼ਨ, ਬਾਣੀ, ਰੂਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2008, ਪੰਨਾ 5-6&lt;/ref&gt;
	ਇਹਨਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਾ ਵਿਧਾਨ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸ਼ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਉਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਵੀਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2007, ਪੰਨਾ-88&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਸਿੱਖੀ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]</text>
      <sha1>ctyb464epkw8ds50z3axjbfjzo3onvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194931</id>
    <revision>
      <id>836960</id>
      <parentid>793509</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T18:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Popular songs&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1348462023|C. Ramchandra]]&quot;</comment>
      <origin>836960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37116" sha1="gbhlesurgbpy47n0xczn9cm4elj8566" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = C. Ramchandra
| image              = 
| image_size         = 
| caption            = Ramchandra in 1949
| other_names        = C. Ramchandra, Chitalkar, Anna Sahib
| birth_name         = Ramchandra Narhar Chitalkar
| birth_date         = {{birth date|df=y|1918|01|12}}
| birth_place        = [[Puntamba]], [[Ahmednagar district]], [[Bombay Presidency]], [[British India]]
| death_date         = {{death date and age|df=y|1982|01|05|1918|01|12}}
| death_place        = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], [[India]]
| occupation         = [[Film Music|Film music]] [[composer]], [[Film producer]]
| years_active       = 1935 – 1971
| awards             = 
}}

'''ਰਾਮਚੰਦਰ ਨਰਹਰ '''ਚਿਤਲਕਰ'''''' (12 ਜਨਵਰੀ 1918-5 ਜਨਵਰੀ 1982), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ''' ਜਾਂ ਚਿਤਲਕਰ ਜਾਂ '''ਅੰਨਾ ਸਾਹਿਬ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ICHF&quot;&gt;{{Cite web |title=C Ramchandra - Music Director Profile |url=https://www.cinemaazi.com/people/c-ramchandra |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206183720/https://www.cinemaazi.com/people/c-ramchandra |archive-date=6 December 2023 |access-date=28 March 2024 |website=Indian Cinema Heritage Foundation website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MySwar&quot;&gt;{{Cite web |title=C. Ramchandra (profile) |url=http://myswar.co/artist/c-ramchandra |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206042442/http://myswar.co/artist/c-ramchandra |archive-date=6 December 2023 |access-date=28 March 2024 |website=MySwar.com website}}&lt;/ref&gt;

ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਕੁੱਝ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ''''ਬਹਾਦੁਰ'' ਪ੍ਰਤਾਪ'', ਮਤਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਦਦਗਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਅੰਨਾ ਸਾਹਿਬ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ,''ਬਦਲਾ'', ਮਿਸਟਰ ਝੱਟਪਟ,ਬਹਾਦੁਰ ਅਤੇ ''ਦੋਸਤੀ''  ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਨਾਂ ਰਾਮ ਚਿਤਲਕਰ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ''ਯੇ ਹੈ ਦੁਨੀਆ'' ਵਿੱਚ ਅਪਣੇ ਨਾਂ ਸ਼ਿਆਮੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਰ. ਐਨ. ਚਿਤਲਕਰ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਉਪਨਾਮ ਚਿਤਲਕਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਚਿਤਲਕਰ ਨੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨਾਲ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਨਾ ਭੁੱਲਣਯੋਗ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਿਲਮ ਆਜ਼ਾਦ (1955) ਵਿੱਚ &quot;ਕਿਤਨਾ ਹਸੀਨ ਹੈ ਮੌਸਮ&quot; ਅਤੇ ''ਅਲਬੇਲਾ'' (1951) ਵਿੱਚੋਂ &quot;ਸ਼ੋਲਾ ਜੋ ਭੜਕੇ&quot;।&lt;ref name=&quot;MySwar&quot;&gt;{{Cite web |title=C. Ramchandra (profile) |url=http://myswar.co/artist/c-ramchandra |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206042442/http://myswar.co/artist/c-ramchandra |archive-date=6 December 2023 |access-date=28 March 2024 |website=MySwar.com website}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20231206042442/http://myswar.co/artist/c-ramchandra &quot;C. Ramchandra (profile)&quot;]. ''MySwar.com website''. Archived from [http://myswar.co/artist/c-ramchandra the original] on 6 December 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;28 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਰਾਮਚੰਦਰ ਨਰਹਰ ਚਿਤਲਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਜਨਵਰੀ 1918 ਨੂੰ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਪੁੰਟੰਬਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ &quot;ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ&quot; ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਇਕਬੁਆ ਪਟਵਰਧਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ੰਕਰਰਾਓ ਸਪਰੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਸੰਤਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਹ ਵਾਈ. ਵੀ. ਰਾਓ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਨਾਗਾਨੰਦ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਮਿਨਰ੍ਵਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਵਿੱਚ ਸੈਦ-ਏ-ਹਵਸ (1936) ਅਤੇ ''ਆਤਮ ਤਰੰਗ'' (1937) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ।

ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਮਿਨਰ੍ਵਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬੁੰਦੂ ਖਾਨ ਅਤੇ ਹਬੀਬ ਖਾਨ ਲਈ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਦੀ ਸੰਗਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੈਕੋਡੀ ਅਤੇ ''ਵਾਨਾ ਮੋਹਿਨੀ'' ਨਾਲ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦਾਦਾ ਦੀ ਫਿਲਮ '''ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ''&lt;nowiki/&gt;' (1942) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਅਕਰਸ਼ਣ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ''ਅਲਬੇਲਾ'' (1951) ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਬੈਨੀ ਗੁੱਡਮੈਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਟਾਰ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨੀਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਲਟੋ ਸੈਕਸ ਵਰਗੇ ਸਾਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਆਨਾ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਸੰਡੇ ਕੇ ਸੰਡੇ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਹਿਨਾਈ'' (1947) ਵਿੱਚ ਸੀਟੀ ਵਜਾਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਅਲਬੇਲਾ'' ਵਿੱਚ ''ਸ਼ੋਲਾ ਜੋ ਭੜਕੇ'' ਗੀਤ ਲਈ ਇੱਕ ਬੋਂਗੋ, ਇੱਕ ਓਬੋ, ਇੱਕੋ ਤੁਰ੍ਹੀ, ਇੱਕਾ ਸ਼ਾਰਨੇਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੈਕਸ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨਾਲ ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ &quot;ਸ਼ਿਨ ਸ਼ਿਨਾਕੀ ਬੂਬਲਾ ਬੂ&quot; ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨ ਦੀ ਲੈਅ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ''ਆਸ਼ਾ'' (1957) ਵਿੱਚ ਸਕੈਟ ਗੀਤ &quot;ਇਨਾ ਮੀਨਾ ਡੀਕਾ&quot; ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ਾਇਦ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ 1953 ਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਅਨਾਰਕਲੀ]]'' ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੀਨਾ ਰਾਏ ਨੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਜਿਵੇਂ &quot;ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸੀਕੀ ਹੈ&quot;, &quot;ਮੁਝਸੇ ਮਤ ਪੁੱਛ ਮੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਮੈਂ ਕਿਆ ਰਖਾ ਹੈ&quot;, 'ਮੁਹੱਬਤ ਐਸੀ ਧੜਕਣ ਹੈ &quot;, ਜਾਗ ਦਰਦ-ਏ-ਇਸ਼ਕ ਜਾਗ&quot; ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ''ਅਨਾਰਕਲੀ'' ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਮਚੰਦਰ ਅਤੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਗਾਇਕ ਸੰਯੋਜਨ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵੇਖੀ ਸੀ, ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਨਾਇਕਾ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਦੂਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਆ ਕਿ ਦੂਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਸੀ ਜੋ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪਲੇਅਬੈਕ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੀ. ਸ਼ਾਂਤਾਰਾਮ ਦੀ ''ਨਵਰੰਗ'' (1959) ਅਤੇ ''ਇਸਤ੍ਰੀ'' (1961) ਵਿੱਚ ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
[[ਤਸਵੀਰ:Residence_and_blue_plaque_of_C._Ramchandra_in_Pune.jpg|alt=blue plaque in the foreground and a bungalow in background|thumb|ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਨੀਲੀ ਤਖ਼ਤੀ]]
ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਗੀਤ &quot;ਅਯ ਮੇਰੇ ਵਤਨ ਕੇ ਲੋਗੋਂ&quot;, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਵੀ [[ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ|ਪ੍ਰਦੀਪ]] ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਗੀਤ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੁਆਰਾ 1963 ਵਿੱਚ [[ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ (ਭਾਰਤ)|ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ]] 'ਤੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਇੰਨੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਗਲ਼ਾਂ 'ਤੇ ਵਹਿ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;MySwar&quot;&gt;{{Cite web |title=C. Ramchandra (profile) |url=http://myswar.co/artist/c-ramchandra |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206042442/http://myswar.co/artist/c-ramchandra |archive-date=6 December 2023 |access-date=28 March 2024 |website=MySwar.com website}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20231206042442/http://myswar.co/artist/c-ramchandra &quot;C. Ramchandra (profile)&quot;]. ''MySwar.com website''. Archived from [http://myswar.co/artist/c-ramchandra the original] on 6 December 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;28 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 27 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ 51ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਦੋ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਪਦਮਨੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਪਦਮਿਨੀ]] ਅਤੇ [[ਵੈਜੰਤੀਮਾਲਾ|ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ]] ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੰਚ ਗੀਤ ''ਕੰਨਮ ਕੰਨਮ ਕਲੰਥੂ'' ਲਈ ਕੋਥਮੰਗਲਮ ਸੁੱਬੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪੀ. ਲੀਲਾ]] ਅਤੇ ਜੱਕੀ ਨੇ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਵੰਜੀਕੋੱਟਈ ਵਾਲਿਬਾਨ'' (1958) ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਐੱਲ. ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ''ਰਾਜ ਤਿਲਕ'' (1958) ਦੇ ਗੀਤ &quot;ਆਜਾ ਤੂ ਰਾਜਾ ਆਜਾ&quot; ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਲਈ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] ਅਤੇ ਸੁਧਾ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], ਤਮਿਲ ਅਤੇ [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ|ਭੋਜਪੁਰੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਊ ਸਾਈ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਝਾਂਝਰ'' (1953), ਲਹਰੇਂ (1953) ਅਤੇ ''ਦੁਨੀਆ ਗੋਲ ਹੈ'' (1955) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਦੋ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮਾਂ, ''ਧਨੰਜੈ'' (1966) ਅਤੇ ''ਘਰਕੁਲ'' (1970) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਦ ਸਿੰਫਨੀ ਆਫ ਮਾਈ ਲਾਈਫ' 1977 ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਸੀ।

== ਮੌਤ ==
ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਜਨਵਰੀ 1982 ਨੂੰ 63 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;MySwar&quot;&gt;{{Cite web |title=C. Ramchandra (profile) |url=http://myswar.co/artist/c-ramchandra |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206042442/http://myswar.co/artist/c-ramchandra |archive-date=6 December 2023 |access-date=28 March 2024 |website=MySwar.com website}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20231206042442/http://myswar.co/artist/c-ramchandra &quot;C. Ramchandra (profile)&quot;]. ''MySwar.com website''. Archived from [http://myswar.co/artist/c-ramchandra the original] on 6 December 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;28 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==
ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ (1955) ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ (1957) ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ 'ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ' ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ==
ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਰਾਗ &quot;[[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ]]&quot; ([[ਆਜ਼ਾਦ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)|ਰਾਧਾ ਨਾ ਬੋਲੇ-ਆਜ਼ਾਦ, 1955]]) ਰਿਹਾ। 1978 ਵਿੱਚ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿਖੇ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਕਰਨ ਉਸ ਰਾਗ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਦੱਸਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਮਾਲਕੌਂਸ (ਆਧ ਹੈ ਚੰਦਰਮਾ ਰਾਤ ਆਧੀ-ਨਵਰੰਗ) ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕਈ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।

ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਰਬੋਤਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈਃ

* ''ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸੀ ਕੀ ਹੈ'' (''ਅਨਾਰਕਲੀ'' &lt;ref name=&quot;MySwar&quot;&gt;{{Cite web |title=C. Ramchandra (profile) |url=http://myswar.co/artist/c-ramchandra |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206042442/http://myswar.co/artist/c-ramchandra |archive-date=6 December 2023 |access-date=28 March 2024 |website=MySwar.com website}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20231206042442/http://myswar.co/artist/c-ramchandra &quot;C. Ramchandra (profile)&quot;]. ''MySwar.com website''. Archived from [http://myswar.co/artist/c-ramchandra the original] on 6 December 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;28 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICHF&quot;&gt;{{Cite web |title=C Ramchandra - Music Director Profile |url=https://www.cinemaazi.com/people/c-ramchandra |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206183720/https://www.cinemaazi.com/people/c-ramchandra |archive-date=6 December 2023 |access-date=28 March 2024 |website=Indian Cinema Heritage Foundation website}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20231206183720/https://www.cinemaazi.com/people/c-ramchandra &quot;C Ramchandra - Music Director Profile&quot;]. ''Indian Cinema Heritage Foundation website''. Archived from [https://www.cinemaazi.com/people/c-ramchandra the original] on 6 December 2023&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;28 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
* ''ਏ ਮੇਰੇ ਵਤਨ ਕੇ ਲੋਗੋ''&lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MySwar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ''ਧੀਰੇ ਸੇ ਆਜਾ ਰੀ ਅੰਖਿਅਨ ਮੇਂ'' (''ਅਲਬੇਲਾ'' &lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ''ਭੋਲੀ ਸੂਰਤ ਦਿਲਕੇ ਖੋਟੇ, ਨਾਮ ਬੜੇ ਔਰ ਦਰਸ਼ਨ ਛੋਟੇ'' (''ਅਲਬੇਲਾ'') 
* ''ਮੇਰੇ ਦਿਲਕੀ ਘੜੀ ਕਰੇ ਟਿੱਕਟਿਕ ਓ ਬਜੇ ਰਾਤਕੇ ਬਾਰਾ'' (''ਅਲਬੇਲਾ'') 
* ਕਾਟਤੇ ਹੈ ਦੁਖ ਮੇਂ ਯੇ ਦਿਨ (ਪਰਚੇੰਨ) &lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ਤੁਮ ਕਿਆ ਜਾਨੋ, ਤੁਮਹਾਰੀ ਯਾਦ ਮੇਂ (ਸ਼ਿਨ ਸ਼ਿਨਾਕੀ ਬੁਬਾਲਾ ਬੂ) &lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ਆਖੋਂ ਮੇਂ ਸਮਾ ਜਾਓ ਇਸ ਦਿਲ ਮੇਂ ਰਹਾ ਕਰਨਾ (ਯਸਮਿਨ &lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ''ਕਿਤਨਾ ਹਸੀਨ ਹੈ ਮੌਸਮ'' (ਆਜ਼ਾਦੀ &lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ''ਸ਼ੋਲਾ ਜੋ ਭੜਕੇ, ਦਿਲ ਮੇਰਾ ਧੜਕੇ'' (''ਅਲਬੇਲਾ'' (1951) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;
* ਮੁਹੱਬਤ ਹੀ ਨਾ ਜੋ ਸਮਝੇ, ਵੋ ਜਾਲਿਮ ਪਿਆਰ ਕਿਆ ਜਾਨੇ (ਪਰਛਾਈਂ) (1952) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;
* ''ਈਨਾ ਮੀਨਾ ਡੀਕਾ ''  (''ਆਸ਼ਾ'') 
* ''ਕਿਸਮਤ ਕੀ ਹਵਾ ਕਭੀ ਨਰਮ'' (''ਅਲਬੇਲਾ'') 
* ''ਛੇੜ ਸਖੀ ''ਸਰਗਮ'''' (ਸਰਗਮ) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;
* ਕੋਈ ਕਿਸੀ ਕਾ ਦੀਵਾਨਾ ਨਾ ਬਨੇ (''ਸਰਗਮ'') 
* ''ਜਾਗ ਦਰਦ-ਏ-ਇਸ਼ਕ ਜਾਗ'' (''ਅਨਾਰਕਲੀ'') 
* ''ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਮੇਂ ਜਲ ਊਠੀ ਸ਼ਮਾ'' (''ਨਿਰਾਲਾ'') &lt;ref name=&quot;MySwar&quot; /&gt;
* ''ਐ ਪਿਆਰ ਤੇਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸੇ ਹਮ'' (''ਝਾਂਝਰ'') 
* ਵਫ਼ਾਓਂ ਕਾ ਮਜਬੂਰ ਦਮਨ ਬਿੱਛਾ ਕਰ ਦੁਆ ਕਰ ਗੁਮੇ ਦਿਲ ਖੁਦਾ ਸੇ ਦੁਆ ਕਰ (''ਅਨਾਰਕਲੀ'') 
* ਮੁਹੱਬਤ ਐਸੀ ਧੜਕਨ ਹੈ ਜੋ ਸਮਝਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਤੀ (''ਅਨਾਰਕਲੀ'') 
* ਮੈਂ ਜਾਗੂੰ ਸਾਰੀ ਰੈਨ (''ਬਹੂ ਰਾਣੀ'') 
* ''ਅਬ ਵੋ ਰਾਤੇਂ ਕਹਾਁ ਅਬ ਵੋ ਬਾਤੇਂ ਕਹਾਁ''
* ''ਕੰਨਮ ਕੰਨਮ ਕਲੰਥੂ'' (''ਵੰਜੀਕੋੱਟਈ ਵਾਲਿਬਾਨ'') (ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ) 
* ਜੋ ਮੁਝੇ ਭੁਲਾ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ (''ਸੰਗੀਤਾ'') 
* ''ਮੁਝ ਸੇ ਮਤ ਪੂਛ ਮੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਕਿਆ ਰਖਾ ਹੈ'' (''ਅਨਾਰਕਲੀ'') 
* ''ਦੇਖੋ ਜੀ ਬਹਾਰ ਆਈ'' (''ਆਜ਼ਾਦ'') 
* ''ਜੋ ਦਿਲ ਕੋ ਜਲਾਏ ਸਤਾਏ ਦੁਖਾਯੇ ਐਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਸੇ ਹਮ ਬਾਜ਼ ਆਏ'' (''ਨਿਰਾਲਾ'') 
* ਮੁਝ ਪੇ ਇਲਜ਼ਾਮ-ਏ-ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਹੈ (ਯਾਸਮੀਨ) 
* ''ਐ ਚਾਂਦ ਪਿਆਰ ਮੇਰਾ ਤੁਝ ਸੇ ਯੇ ਕਹ ਰਹਾ ਹੈ'' (ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ) 
* ''ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਂ ਐਸੇ ਜਮਾਨੇ ਭੀ ਆਏ'' (ਸਗਾਈ) 
* ''ਆ ਜਾ ਅਬ ਤੋ ਆ ਜਾ'' (''ਅਨਾਰਕਲੀ'') 
* ਤੇਰੇ ਦਰ ਸੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਾਂਗੀ ਮਗਰ ਗਮ ਦੇ ਦੀਯਾ ਤੂ ਨੇ (''ਹੰਗਾਮਾ'') 
* ਤੇਰੇ ਫੂਲੋਂ ਸੇ ਭੀ ਪਿਆਰ (''ਨਾਸਤਿਕ'') 
* ਕਾਲੀ ਕਾਲੀ ਰਤਿਆਂ ਯਾਦ ਸਤਾਯੇ (''ਘੁੰਘਰੂ'') 
* ''ਓ ਨਿਰਦੈਈ ਪ੍ਰੀਤਮ'' (ਇਸਤ੍ਰੀ) 
* ''ਬਲਮਾ ਬਡ਼ਾ ਨਾਦਾਨ'' (''ਅਲਬੇਲਾ'' &lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ''ਦਿਲ ਸੇ ਭੁਲਾ ਦੋ ਤੁਮ ਹਮੇਨ'' (''ਪਤੰਗਾ'') 
* ਸਿਪਾਈ ਓ ਸਿਪਾਈ (ਅਕਬਰ ਸਲੀਮ ਅਨਾਰਕਲੀ) (ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ) 
* ਕਾਗਜ਼ ਕੀ ਥੀ ਵੋ ਨਾਉ ਜਿਸ ਮੈਂ ਹਮ ਚੜ੍ਹੇ ਥੇ  (''ਜ਼ਬਾਨ'') 
* ''ਦਿਲ ਕੀ ਦੁਨੀਆ ਬਸਾ ਕੇ ਸਾਂਵਰੀਆ'' (''ਅਮਰਦੀਪ'') 
* ''ਜਬ ਦਿਲ ਕੋ ਸਤਾਵੇ ਗਮ, ਛੇੜ ਸਖੀ ਸਰਗਮ'' (ਸਰਗਮ) (1950) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MySwar&quot; /&gt;
* ਦੇਖ ਤੇਰੇ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਹਾਲਤ ਕਿਆ ਹੋ ਗਈ ਭਗਵਾਨ (''ਨਾਸਤਿਕ'') (1954) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;
* ''ਨਾ ਬੋਲੇ ਨਾ ਬੋਲੇ ਰੇ'' ([[ਆਜ਼ਾਦ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਜ਼ਾਦ]]) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;
* ''ਅਪਲਮ ਚਪਲਮ ਚਾਪਲਾਈ ਰੇ ([[ਆਜ਼ਾਦ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਜ਼ਾਦ]])''
* '' ਮੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਬਾਵਰਾਂ ਪੰਛੀ ਕਿਓਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਡੋਲੇ''
* ਦੇਖ ਹਮਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਦੇਨਾ (''ਅਮਰਦੀਪ'') 
* ''ਆਪਕਾ ਚੇਹਰਾ ਮਾਸ਼ੱਲਾ'' (''ਰੂਠਾ ਨਾ ਕਰੋ'') 
* ''ਬੇਚੇਨ ਨਜ਼ਰ ਬੇਤਾਬ ਜਿਗਰ'' (ਯਾਸਮਿਨ) 
* ''ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕਿਸਕੋ ਪੰਛੀ ਜਰਾ ਬਤਾ ਦੇ'' (ਬਾਰੀਸ਼) 
* ਕਿਤਨਾ ਬਦਲ ਗਯਾ ਇਨਸਾਨ (ਨਾਸਤਿਕ) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;

ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਕੁਝ ਮਰਾਠੀ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ,ਜਿਸਨੂੰ ਵੀ  ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

* ''ਮਲਾਮਾਲੀ ਤਰੁਨੀਆ ਮੇਜ਼''-''ਘਰਕੁਲ'' (1970) ਗਾਇਕਾ-[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]]/ਬੋਲ-ਸੁਰੇਸ਼ ਭੱਟ
* ''ਪਚੋਲ ਆਮਹੀ ਹੋ ਪਚੋਲ''-ਗਾਇਕ ਚਿਤਲਕਰ/ਬੋਲ-ਅੰਨਾ ਜੋਸ਼ੀ

[ਇਸ ਧੁਨ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਮਿਨੀ (1993) ਵਿੱਚ [[ਨਦੀਮ-ਸ਼ਰਵਣ|ਨਦੀਮ ਸ਼ਰਵਣ]] ਦੁਆਰਾ 'ਗਵਾਹ ਹੈ ਚੰਦ ਤਾਰੇ' ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ]

* ਆਚੰਦਰਸੂਰਿਆ ਨੰਦੋ ਸਵਤੰਤਰਯਾ ਭਾਰਤਚੇ-''ਘਰਕੁਲ'' (1970) /ਗਾਇਕ-ਰਾਣੀ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਕੋਰਸ, ਗੀਤ-ਗਾ ਦੀ ਮਦਗੁਲਕਰ ਗਜਾਨਨ ਦਿਗੰਬਰ ਮਦਗੁਲਕਰ
* ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਬੈਂਬੂ-''ਘਰਕੁਲ'' (1970) ਗਾਇਕ-[[ਮੰਨਾ ਡੇ]], ਪ੍ਰਮੀਲਾ ਦਾਤਾਰ ਅਤੇ ਕੋਰਸ/ਗੀਤ-[[ਸ਼ਾਂਤਾ ਸ਼ੇਲਕੇ]]
* ''ਆਈ ਬਾਗ ਨਾ ਕਾਸਾ ਹਾ ਦਾਦਾ''-ਬਾਲਗੀਤ/ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਗੀਤ (1972) /ਗਾਇਕਾ-ਸੁਸ਼ਮਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬੋਲ-ਸ਼ਾਂਤਾ ਸ਼ੇਲਕੇ
* ਰੂਪ ਪਾਹਤਾ ਲੋਚਾਨੀ-''ਸੰਤ ਨਿਵਰੁਤੀ ਗਿਆਨਦੇਵ'' (1964) /ਗਾਇਕਾ-ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਬੋਲ-ਸੰਤਾ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਫਿਲਮਾਂ ਵਰਣਮਾਲਾ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨਃ
 

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ==

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਈ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਰਾਗ &quot;[[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ]]&quot; ([[ਆਜ਼ਾਦ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)|ਰਾਧਾ ਨਾ ਬੋਲੇ-ਆਜ਼ਾਦ, 1955]]) ਰਿਹਾ। 1978 ਵਿੱਚ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿਖੇ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਗ ਮਾਲਕੌਂਸ (ਆਧਾ ਹੈ ਚੰਦਰਮਾ ਰਾਤ ਆਧੀ-ਨਵਰੰਗ) ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕਈ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।&lt;ref name=&quot;int&quot;&gt;{{Cite news|url=https://genome.ch.bbc.co.uk/schedules/bbcone/london/1979-09-02|title=Interview with C Ramchandra|last=Kaul|first=Mahendra|date=2 February 1978|access-date=11 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411064435/https://genome.ch.bbc.co.uk/schedules/bbcone/london/1979-09-02|archive-date=11 April 2019|publisher=BBC Studios}}&lt;/ref&gt;

ਸੀ.ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਰਬੋਤਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈਃ

* ''ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸੀ ਕੀ ਹੈ'' (''ਅਨਾਰਕਲੀ'' &lt;ref name=&quot;DNA&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/column-bollywood-retrospect-composer-c-ramchandra-s-10-most-memorable-songs-2161441|title=Bollywood Retrospect: Composer C Ramchandra's 10 most memorable songs|last=Param Arunachalam|date=2 January 2016|work=DNA India website|access-date=1 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231220091400/https://www.dnaindia.com/entertainment/column-bollywood-retrospect-composer-c-ramchandra-s-10-most-memorable-songs-2161441|archive-date=20 December 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MySwar&quot;&gt;{{Cite web |title=C. Ramchandra (profile) |url=http://myswar.co/artist/c-ramchandra |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206042442/http://myswar.co/artist/c-ramchandra |archive-date=6 December 2023 |access-date=28 March 2024 |website=MySwar.com website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICHF&quot;&gt;{{Cite web |title=C Ramchandra - Music Director Profile |url=https://www.cinemaazi.com/people/c-ramchandra |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206183720/https://www.cinemaazi.com/people/c-ramchandra |archive-date=6 December 2023 |access-date=28 March 2024 |website=Indian Cinema Heritage Foundation website}}&lt;/ref&gt;
* ''ਏ ਮੇਰੇ ਵਤਨ ਕੇ ਲੋਗੋ''&lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MySwar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ''ਧੀਰੇ ਸੇ ਆਜਾ ਰੀ  ਅਖਿਯਨ ਮੇਂ'' (''ਅਲਬੇਲਾ'' &lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ''ਭੋਲੀ ਸੂਰਤ ਦਿਲਕੇ ਖੋਟੇ, ਨਾਮ ਬੜੇ ਔਰ ਦਰਸ਼ਨ ਛੋਟੇ'' (''ਅਲਬੇਲਾ'') 
* ''ਮੇਰੇ ਦਿਲਕੀ ਘੜੀ ਕਰੇ ਟਿੱਕ ਟਿੱਕ ਓ ਬਾਜੇ ਰਾਤ ਕੇ ਬਾਰਾ'' (''ਅਲਬੇਲਾ'') 
* ਕਟਤੇ ਹੈ ਦੁਖ ਮੇਂ ਯੇ ਦਿਨ (ਪਰਛਾਈ) &lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ਤੁਮ ਕਿਆ ਜਾਨੋ, ਤੁਮਹਾਰੀ ਯਾਦ ਮੇਂ (ਸ਼ਿਨ ਸ਼ਿਨਾਕੀ ਬੁਬਾਲਾ ਬੂ) &lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ਆਖੋਂ ਮੇਂ ਸਮਾ ਜਾਓ ਇਸ ਦਿਲ ਮੇਂ ਰਹਾ ਕਰਨਾ (ਯਾਸਮੀਨ &lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ''ਕਿਤਨਾ ਹਸੀਂ ਹੈ ਮੌਸਮ'' (ਆਜ਼ਾਦ &lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ''ਸ਼ੋਲਾ ਜੋ ਭੜਕੇ, ਦਿਲ ਮੇਰਾ ਧੜਕੇ'' (''ਅਲਬੇਲਾ'' (1951) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;
* ਮੁਹੱਬਤ ਹੀ ਨਾ ਜੋ ਸਮਝੇ ,ਵੋ ਜ਼ਾਲਿਮ ਪਿਆਰ ਕਿਆ ਜਾਨੇ (ਪਰਛਾਈ) (1952) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;
* ''ਈਨਾ ਮੀਨਾ ਡੀਕਾ'' (''ਆਸ਼ਾ'') 
* ''ਕਿਸਮਤ ਕੀ ਹਵਾ ਕਭੀ ਨਰਮ'' (''ਅਲਬੇਲਾ'') 
* ''ਛੇੜ ਸਖੀ ''ਸਰਗਮ'''' (ਸਰਗਮ) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;
* ਕੋਈ ਕਿਸੀ ਕਾ ਦੀਵਾਨਾ ਨਾ ਬਨੇ (''ਸਰਗਮ'') 
* ''ਜਾਗ ਦਰਦ-ਏ-ਇਸ਼ਕ ਜਾਗ'' (''ਅਨਾਰਕਲੀ'') 
* ''ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਮੇਂ ਜਲ ਊਠੀ ਸ਼ਮਾ'' (''ਨਿਰਾਲਾ'') &lt;ref name=&quot;MySwar&quot; /&gt;
* ''ਐ ਪਿਆਰ ਤੇਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸੇ ਹਮ'' (ਝਾੰ''ਜਰ'') 
* ਵਫ਼ਾਓਂ ਕਾ ਮਜਬੂਰ ਦਾਮਨ ਬਿਛਾ ਕਰ ਦੁਆ ਕਰ ਗਮੇ ਦਿਲ ਖੁਦਾ ਸੇ ਦੁਆ ਕਰ (''ਅਨਾਰਕਲੀ'') 
* ਮੁਹੱਬਤ ਐਸੀ ਧੜਕਣ ਹੈ ਜੋ ਸਮਝਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਤੀ (''ਅਨਾਰਕਲੀ'') 
* ਮੈਂ ਜਾਗੂੰ ਸਾਰੀ ਰੈਨ (''ਬਹੂਰਾਣੀ'') 
* ''ਅਬ ਵੋ ਰਾਤੇਂ ਕਹਾਁ ਅਬ ਵੋ ਬਾਤੇਂ ਕਹਾਁ (ਯਾਸਮੀਨ)''
* ''ਕੰਨਮ ਕੰਨਮ ਕਲੰਥੂ'' (''ਵੰਜੀਕੋੱਟਈ ਵਾਲਿਬਾਨ'') (ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ) 
* ਜੋ ਮੁਝੇ ਭੁਲਾ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ (''ਸੰਗੀਤਾ'') 
* ''ਮੁਝ ਸੇ ਮਤ ਪੂਛ ਮੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਕਿਆ ਰਖਾ ਹੈ'' (''ਅਨਾਰਕਲੀ'') 
* ''ਦੇਖੋ ਜੀ ਬਹਾਰ ਆਈ'' (''ਆਜ਼ਾਦ'') 
* ''ਜੋ ਦਿਲ ਕੋ ਜਲਾਏ ਸਤਾਏ ਦੁਖਾਯੇ ,ਐਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਸੇ ਹਮ ਬਾਜ਼ ਆਏ'' (''ਨਿਰਾਲਾ'') 
* ਮੁਝ ਪੇ ਇਲਜ਼ਾਮ-ਏ-ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਹੈ (ਯਾਸਮੀਨ) 
* ''ਐ ਚਾਂਦ ਪਿਆਰਾ ਮੇਰਾ ਤੁਝ ਸੇ ਯੇ ਕਹ ਰਹਾ ਹੈ'' (ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ) 
* ''ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਂ ਐਸੇ ਜਮਾਨੇ ਭੀ ਆਏ'' (ਸਗਈ) 
* ''ਆ ਜਾ ਅਬ ਤੋ ਆ ਜਾ'' (''ਅਨਾਰਕਲੀ'') 
* ਤੇਰੇ ਦਰ ਸੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਾਂਗੀ ਮਗਰ ਗਮ ਦੇ ਦੀਯਾ ਤੂਨੇ (''ਹੰਗਾਮਾ'') 
* ਤੇਰੇ ਫੂਲੋਂ ਸੇ ਭੀ ਪਿਆਰ (''ਨਾਸਤਿਕ'') 
* ਕਾਲੀ ਕਾਲੀ ਰਤੀਆਂ ਯਾਦ ਸਤਾਯੇ (''ਘੁੰਘਰੂ'') 
* ''ਓ ਨਿਰਦੈਈ ਪ੍ਰੀਤਮ'' (ਇਸਤ੍ਰੀ) 
* ''ਬਲਮਾ ਬਡ਼ਾ ਨਾਦਾਨ'' (''ਅਲਬੇਲਾ'' &lt;ref name=&quot;ICHF&quot; /&gt;
* ''ਦਿਲ ਸੇ ਭੁਲਾ ਦੋ ਤੁਮ ਹਮੇਂ'' (''ਪਤੰਗਾ'') 
* ਸਿਪਾਈ ਓ ਸਿਪਾਈ (ਅਕਬਰ ਸਲੀਮ ਅਨਾਰਕਲੀ) (ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ) 
* ਕਾਗ਼ਜ਼ ਕੀ ਥੀ ਵੋ ਨਾਵ ਜਿਸ ਮੈਂ ਹਮ ਜਾ ਰਹੇ ਥੇ (''ਜ਼ਬਾਨ'') 
* ''ਦਿਲ ਕੀ ਦੁਨੀਆ ਬਸ ਕੇ ਸਾਂਵਰਿਆਂ'' (''ਅਮਰਦੀਪ'') 
* ''ਜਬ ਦਿਲ ਕੋ ਸਤਾਵੇ ਗਮ, ਛੇੜ ਸਖੀ ਸਰਗਮ'' (ਸਰਗਮ) (1950) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MySwar&quot; /&gt;
* ਦੇਖ ਤੇਰੇ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਹਾਲਤ ਕਿਆ ਹੋ ਗਾਈ ਭਗਵਾਨ (''ਨਾਸਤਿਕ'') (1954) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;
* ''ਨਾ ਬੋਲੇ ਨਾ ਬੋਲੇ ਰੇ'' ([[ਆਜ਼ਾਦ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਜ਼ਾਦ]]) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;
* ''ਅਪਲਮ ਚਪਲਮ ਚਪਲਾਈ ਰੇ (ਆਜ਼ਾਦ)''
* ''ਮੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਬਾਂਵਰਾ ਪੰਛੀ ਕਿਓਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਡੋਲੇ''
* ਦੇਖੋ ਹਮੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਦੇਨਾ (''ਅਮਰਦੀਪ'') 
* ''ਆਪਕਾ ਚੇਹਰਾ ਮਾਸ਼ਾਅੱਲਾਹ'' (''ਰੂਠਾ ਨਾ ਕਰੋ'') 
* ''ਬੇਚੇਨ ਨਜ਼ਰ ਬੇਤਾਬ ਜਿਗਰ'' (ਯਾਸਮੀਨ) 
* ''ਕਹੇ ਹੈ ਪਿਆਰਾ ਕਿਸਕੋ ਪੰਛੀ ਜਰਾ ਬਤਾ ਦੇ'' (ਬਾਰਿਸ਼) 
* ਕਿਤਨਾ ਬਾਦਲ ਗਯਾ ਇਨਸਾਨ (ਨਾਸਤਿਕ) &lt;ref name=&quot;DNA&quot; /&gt;

ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਕੁਝ ਮਰਾਠੀ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਪਸੰਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

* ''ਮਲਾਮਾਲੀ ਤਰੁਨੀਆ ਮੇਜ਼''-''ਘਰਕੁਲ'' (1970) ਗਾਇਕਾ-[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]]/ਬੋਲ-ਸੁਰੇਸ਼ ਭੱਟ
* ''ਪਚੋਲ ਆਮਹੀ ਹੋ ਪਚੋਲ''-ਗਾਇਕ ਚਿਤਲਕਰ/ਬੋਲ-ਅੰਨਾ ਜੋਸ਼ੀ

[ਇਸ ਧੁਨ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਮਿਨੀ (1993) ਵਿੱਚ [[ਨਦੀਮ-ਸ਼ਰਵਣ|ਨਦੀਮ ਸ਼ਰਵਣ]] ਦੁਆਰਾ 'ਗਵਾਹ ਹੈ ਚੰਦ ਤਾਰੇ' ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ]

* ਆਚੰਦਰਸੂਰਿਆ ਨੰਦੋ ਸਵਤੰਤਰਯਾ ਭਾਰਤਚੇ-''ਘਰਕੁਲ'' (1970) /ਗਾਇਕ-ਰਾਣੀ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਕੋਰਸ, ਗੀਤ-ਗਾ ਦੀ ਮਦਗੁਲਕਰ ਗਜਾਨਨ ਦਿਗੰਬਰ ਮਦਗੁਲਕਰ
* ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਬੈਂਬੂ-''ਘਰਕੁਲ'' (1970) ਗਾਇਕ-[[ਮੰਨਾ ਡੇ]], ਪ੍ਰਮੀਲਾ ਦਾਤਾਰ ਅਤੇ ਕੋਰਸ/ਗੀਤ-[[ਸ਼ਾਂਤਾ ਸ਼ੇਲਕੇ]]
* ''ਆਈ ਬਾਗ ਨਾ ਕਾਸਾ ਹਾ ਦਾਦਾ''-ਬਾਲਗੀਤ/ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਗੀਤ (1972) /ਗਾਇਕਾ-ਸੁਸ਼ਮਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬੋਲ-ਸ਼ਾਂਤਾ ਸ਼ੇਲਕੇ
* ਰੂਪ ਪਾਹਤਾ ਲੋਚਾਨੀ-''ਸੰਤ ਨਿਵਰੁਤੀ ਗਿਆਨਦੇਵ'' (1964) /ਗਾਇਕਾ-ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਬੋਲ-ਸੰਤਾ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ
== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>gbhlesurgbpy47n0xczn9cm4elj8566</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Cabloco12</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204248</id>
    <revision>
      <id>836950</id>
      <timestamp>2026-04-16T14:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="237" sha1="hym8b5dsljc8luo25zvaoaqh7axv8e9" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Cabloco12}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:17, 16 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hym8b5dsljc8luo25zvaoaqh7axv8e9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:XbruhingX</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204249</id>
    <revision>
      <id>836965</id>
      <timestamp>2026-04-17T03:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="237" sha1="7r5vogx07zc1zdky55k82seg4whwkzj" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=XbruhingX}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:27, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7r5vogx07zc1zdky55k82seg4whwkzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਟਾ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204250</id>
    <revision>
      <id>836969</id>
      <timestamp>2026-04-17T05:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="k6x8g75gtorkptejyxfzdz98ag4npuz" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਟਾ}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:10, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>k6x8g75gtorkptejyxfzdz98ag4npuz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836970</id>
      <parentid>836969</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T05:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਟਾ</username>
        <id>59691</id>
      </contributor>
      <comment>/* “ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ” */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>836970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17244" sha1="esuwl1eif0hzi3hiso0jp46wi8bllkt" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਟਾ}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:10, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== “ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ” ==

“ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ” 

ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬੀੜ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਵਾਲੇ -  ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਆਪ ਜੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜੋ 🙏

ਕੌਮ ਦੇ ਏਸ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਰਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਸੇਵਾ ਬੀੜ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ (ਠੱਠਾ - ਤਰਨਤਾਰਨ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜੇਠ ਸੰਮਤ 1952 ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਨ 1895 ਈ. ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿਤਾ ਸ. ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਚੰਦ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਬਰਕੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਧਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਜਟਾਵਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਵਾ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਅੰਮਿ੍ਤ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਂ ‘ਖੜਕ ਸਿੰਘ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ’ਚ ਫ਼ੌਜ ’ਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਬਗ਼ਦਾਦ ਚਲੇ ਗਏ। 

ਜਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤਾਂ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵੱਲੋਂ ਮਨ ਉਪਰਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ 1922 ’ਚ ਫ਼ੌਜ ’ਚੋਂ ਤਿਆਗ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਪਿੰਡ ਬਰਕੀ ਬੋਰੀਆਂ ਆ ਗਏ ਤੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ’ਚ 500 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਸਮੇਤ ਗਿ੍ਫਤਾਰ ਹੋ ਗਏ।

18 ਮਹੀਨੇ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ’ਚ ਕੈਦ ਕੱਟੀ, ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਨਿੱਕੀ ਮੱਖੀ, ਮਰਗਿੰਦਪੁਰਾ (ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ) ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ । ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਬੀਬੀ ਅੱਤੋ ਕੌਰ ਪਿੰਡ ਘਰਿਆਲੇ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿੰਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੀ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਥੇ (ਨਿੱਕੀ ਮੱਖੀ) ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ । 1938 ’ਚ ਆਪ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਪ ਦਾ ਮੇਲ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸੇਵਕ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 1938 ’ਚ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜੇ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਆਪ ਮਿਸਤਰੀ ਬਣਕੇ ਸੜਕ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਜੋੜਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਪੁਰਖਾ ! ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ? ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ‘ਮਹਾਰਾਜ ! ਜਿੱਥੇ ਅੰਨ-ਜਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।’ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ’ਚ ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹਾਨਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਜੱਚਦੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀੜ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਲਈ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਇਮਾਰਤ, ਸਰੋਵਰ, ਲੰਗਰ ਹਾਲ, ਸਰਾਂ, ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੱਥੀ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪੱਠੇਵਿੰਡ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਨ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਬਾਸਰਕੇ ਗਿੱਲਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ, ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸ੍ਰੀ ਝੂਲਣੇ ਮਹਿਲ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਭਵਨ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਲਾ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ), ਘਾਟ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਭੱਠੇ ਚਾਲੂ ਕੀਤੇ ਤੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਇੱਟਾਂ ਪਕਵਾਈਆਂ।

ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਘਾਲਣਾ, ਕਮਾਈ, ਨੇਕ ਨੀਅਤ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਕੀਤੀ ਸੱਚੀ ਸੁੱਚੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਤੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਅਟੱਲ ਬਚਨਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਸਥਾਨ ਪਰਾਪਤ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਉੱਘੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ  ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। 

ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਾਰਸੇਵਾ ਵਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਵਰੋਸਾਏ ਬਾਬਾ ਜੀ ਪਹਿਲਾ ਅਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸੀ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਲੰਗਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀੜ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨਿਰਮਾਣ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਂਦੇੜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਾ ਪੁੱਲ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਾਰਸੇਵਾ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈ। 

ਸਿੱਖ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜਾਈ ਲਿਖਾਈ ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਆਈ ਟੀ ਆਈ, ਕਈ ਸਕੂਲ ਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਕਰਵਾਈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਰਹੇ। 

ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗੇ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਅਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਭੁੰਜੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਾਕਿਆਤ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲੈ ਆਂਉਦੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਤਖਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਸੁਨਿਆਰੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆਕੇ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਮੋਲਭਾਵ ਕਰਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਸਿੱਲ ਹੁਣ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੀ ਹੈ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਇਹ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿਉ ਮੈਂ ਇਸ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੜ ਕੇ ਵੇਚ ਦਿਆਂਗਾ, ਤਾਂ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਖਤ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾੜਕੇ ਓਥੋਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਣਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ ਤੂੰ ਇਸਦਾ ਮੋਲ ਪਾਉਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਚਿੰਨ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ।

ਇਸਤਰਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੱਚਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਪਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।

1984 ਵਿੱਚ ਟੈਂਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਢਾਹ ਕੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਹੋਲੀ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਕਰਨਲ ਕੁਲਦੀਪ ਬਰਾੜ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਨੀਤੀ ਵਰਤਦਿਆਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ ਬਾਬਾ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਰੋਸ ਹੈ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰੋ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਮੰਨ ਲੈਣੀ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਜੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕਸਰ ਹੈ ...... ਬਾਕੀ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਤੇ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ।


ਬਰਾੜ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਧਮਕਾਉਂਦਿਆ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਿਆਨ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ ਬਾਬਾ ਜੀ ਤੱਪੜ ਗੰਢ ਰਹੇ ਸੀ, ਉੱਠ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਤੇ ਜਲਾਲ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਹਿੱਕ ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਕੀ ਕਰੋਗੇ? ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੋਗੇ ... ਮਾਰਲੋ ਅੱਗੇ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਕਸਰ ਛੱਡੀ ਆ, ਇੰਨਾਂ ਵੱਡਾ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਅਫਸਰ ਬਰਾੜ ਕੱਚਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਡਰਾ ਤੇ ਝੁਕਾ ਨਾ ਸਕਿਆ।  

ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਵੀ ਮਿਲਣ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਥੱਪੜ ਜੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾਕੇ ਲੰਗ ਗਿਆ।

ਐਸੇ ਸਨ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ।  

ਗੁਰੂ ਬੋਲ ਜੋ ਅਹਿਜੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਤੇ ਪੂਰੇ ਉਤਰਦੇ ਹਨ। 


ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸਿ ਬੇਮੁਹਤਾਜੇ ॥

ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸਿ ਸਰਬ ਕੇ ਰਾਜੇ ॥

ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਆ ਰਹੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗੇ ਜਾਂ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਭੁੰਜੇ ਬੈਠੇ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਤ ਜੀ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਬੈਠਕੇ ਬਚਨ ਸੁਣਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। 

1984 ਦੇ ਅਟੈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰਾ ਉਥੇ ਆਈ ਤਾ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਹਰ ਕੀਤੀ ਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਸਾਫ ਮਨਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬਦ ਅਸੀਸ ਕੁਬੋਲ ਵੀ ਮੂੰਹੌਂ ਨਿਕਲੇ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਅਜਿਹੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਸੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਨਿਡਰ ਸਾਫ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਰਸੇ ਪ੍ਤੀ ਆਖਰੀ ਸੁਆਸਾਂ ਤੱਕ ਵਫਾਦਾਰ ਰਹੇ। 84 ਅਟੈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਰਵਾਈ। ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਮੂਰਤ ਪੁਰਾਤਨ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਦੀ ਰਹੁ ਰੀਤ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ੯੧ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਮਰਗਿੰਦਪੁਰੀ ਛੋਟੀ ਮੱਖੀ ਜੋ ਪੱਟੀ ਤੋਂ ਭਿਖੀਵਿੰਡ ਰੋਡ ਉੱਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਜੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੁਰਸਿੰਘ ਨੇੜੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਅਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। 

ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਤੋਂ 10 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ’ਚ ਬਾਬਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ 30 ਮਈ 1986 ਈ: ਨੂੰ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਬਤੀਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ’ਚ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਨਿੱਕੀ ਮੱਖੀ ਵਿਖੇ ਹੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਬੀਬੀ ਅੱਤੋ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਗਿਆਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਘਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਰਗਿੰਦਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੁਲਾਏ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਰੰਭ ਹੈ ।  [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਟਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਟਾ]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਟਾ|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:52, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>esuwl1eif0hzi3hiso0jp46wi8bllkt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>836971</id>
      <parentid>836970</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T05:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਟਾ</username>
        <id>59691</id>
      </contributor>
      <comment>/* “ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਬੀੜ ਸਾਹਿਬ” */</comment>
      <origin>836971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17293" sha1="nyrgb83ivdfaxdsylxjn71o8wy00m6q" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਟਾ}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:10, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== “ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਬੀੜ ਸਾਹਿਬ” ==

“ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ” 

ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬੀੜ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਵਾਲੇ -  ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਆਪ ਜੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜੋ 🙏

ਕੌਮ ਦੇ ਏਸ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਰਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਸੇਵਾ ਬੀੜ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ (ਠੱਠਾ - ਤਰਨਤਾਰਨ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜੇਠ ਸੰਮਤ 1952 ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਨ 1895 ਈ. ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿਤਾ ਸ. ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਚੰਦ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਬਰਕੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਧਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਜਟਾਵਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਵਾ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਅੰਮਿ੍ਤ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਂ ‘ਖੜਕ ਸਿੰਘ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ’ਚ ਫ਼ੌਜ ’ਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਬਗ਼ਦਾਦ ਚਲੇ ਗਏ। 

ਜਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤਾਂ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵੱਲੋਂ ਮਨ ਉਪਰਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ 1922 ’ਚ ਫ਼ੌਜ ’ਚੋਂ ਤਿਆਗ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਪਿੰਡ ਬਰਕੀ ਬੋਰੀਆਂ ਆ ਗਏ ਤੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ’ਚ 500 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਸਮੇਤ ਗਿ੍ਫਤਾਰ ਹੋ ਗਏ।

18 ਮਹੀਨੇ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ’ਚ ਕੈਦ ਕੱਟੀ, ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਨਿੱਕੀ ਮੱਖੀ, ਮਰਗਿੰਦਪੁਰਾ (ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ) ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ । ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਬੀਬੀ ਅੱਤੋ ਕੌਰ ਪਿੰਡ ਘਰਿਆਲੇ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿੰਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੀ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਥੇ (ਨਿੱਕੀ ਮੱਖੀ) ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ । 1938 ’ਚ ਆਪ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਪ ਦਾ ਮੇਲ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸੇਵਕ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 1938 ’ਚ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜੇ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਆਪ ਮਿਸਤਰੀ ਬਣਕੇ ਸੜਕ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਜੋੜਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਪੁਰਖਾ ! ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ? ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ‘ਮਹਾਰਾਜ ! ਜਿੱਥੇ ਅੰਨ-ਜਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।’ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ’ਚ ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹਾਨਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਜੱਚਦੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀੜ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਲਈ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਇਮਾਰਤ, ਸਰੋਵਰ, ਲੰਗਰ ਹਾਲ, ਸਰਾਂ, ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੱਥੀ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪੱਠੇਵਿੰਡ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਨ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਬਾਸਰਕੇ ਗਿੱਲਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ, ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸ੍ਰੀ ਝੂਲਣੇ ਮਹਿਲ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਭਵਨ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਲਾ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ), ਘਾਟ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਭੱਠੇ ਚਾਲੂ ਕੀਤੇ ਤੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਇੱਟਾਂ ਪਕਵਾਈਆਂ।

ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਘਾਲਣਾ, ਕਮਾਈ, ਨੇਕ ਨੀਅਤ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਕੀਤੀ ਸੱਚੀ ਸੁੱਚੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਤੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਅਟੱਲ ਬਚਨਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਸਥਾਨ ਪਰਾਪਤ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਉੱਘੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ  ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। 

ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਾਰਸੇਵਾ ਵਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਵਰੋਸਾਏ ਬਾਬਾ ਜੀ ਪਹਿਲਾ ਅਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸੀ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਲੰਗਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀੜ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨਿਰਮਾਣ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਂਦੇੜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਾ ਪੁੱਲ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਾਰਸੇਵਾ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈ। 

ਸਿੱਖ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜਾਈ ਲਿਖਾਈ ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਆਈ ਟੀ ਆਈ, ਕਈ ਸਕੂਲ ਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਕਰਵਾਈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਰਹੇ। 

ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗੇ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਅਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਭੁੰਜੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਾਕਿਆਤ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲੈ ਆਂਉਦੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਤਖਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਸੁਨਿਆਰੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆਕੇ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਮੋਲਭਾਵ ਕਰਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਸਿੱਲ ਹੁਣ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੀ ਹੈ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਇਹ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿਉ ਮੈਂ ਇਸ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੜ ਕੇ ਵੇਚ ਦਿਆਂਗਾ, ਤਾਂ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਖਤ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾੜਕੇ ਓਥੋਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਣਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ ਤੂੰ ਇਸਦਾ ਮੋਲ ਪਾਉਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਚਿੰਨ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ।

ਇਸਤਰਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੱਚਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਪਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।

1984 ਵਿੱਚ ਟੈਂਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਢਾਹ ਕੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਹੋਲੀ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਕਰਨਲ ਕੁਲਦੀਪ ਬਰਾੜ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਨੀਤੀ ਵਰਤਦਿਆਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ ਬਾਬਾ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਰੋਸ ਹੈ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰੋ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਮੰਨ ਲੈਣੀ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਜੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕਸਰ ਹੈ ...... ਬਾਕੀ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਤੇ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ।


ਬਰਾੜ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਧਮਕਾਉਂਦਿਆ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਿਆਨ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ ਬਾਬਾ ਜੀ ਤੱਪੜ ਗੰਢ ਰਹੇ ਸੀ, ਉੱਠ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਤੇ ਜਲਾਲ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਹਿੱਕ ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਕੀ ਕਰੋਗੇ? ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੋਗੇ ... ਮਾਰਲੋ ਅੱਗੇ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਕਸਰ ਛੱਡੀ ਆ, ਇੰਨਾਂ ਵੱਡਾ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਅਫਸਰ ਬਰਾੜ ਕੱਚਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਡਰਾ ਤੇ ਝੁਕਾ ਨਾ ਸਕਿਆ।  

ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਵੀ ਮਿਲਣ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਥੱਪੜ ਜੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾਕੇ ਲੰਗ ਗਿਆ।

ਐਸੇ ਸਨ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ।  

ਗੁਰੂ ਬੋਲ ਜੋ ਅਹਿਜੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਤੇ ਪੂਰੇ ਉਤਰਦੇ ਹਨ। 


ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸਿ ਬੇਮੁਹਤਾਜੇ ॥

ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸਿ ਸਰਬ ਕੇ ਰਾਜੇ ॥

ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਆ ਰਹੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗੇ ਜਾਂ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਭੁੰਜੇ ਬੈਠੇ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਤ ਜੀ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਬੈਠਕੇ ਬਚਨ ਸੁਣਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। 

1984 ਦੇ ਅਟੈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰਾ ਉਥੇ ਆਈ ਤਾ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਹਰ ਕੀਤੀ ਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਸਾਫ ਮਨਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬਦ ਅਸੀਸ ਕੁਬੋਲ ਵੀ ਮੂੰਹੌਂ ਨਿਕਲੇ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਅਜਿਹੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਸੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਨਿਡਰ ਸਾਫ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਰਸੇ ਪ੍ਤੀ ਆਖਰੀ ਸੁਆਸਾਂ ਤੱਕ ਵਫਾਦਾਰ ਰਹੇ। 84 ਅਟੈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਰਵਾਈ। ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਮੂਰਤ ਪੁਰਾਤਨ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਦੀ ਰਹੁ ਰੀਤ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ੯੧ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਮਰਗਿੰਦਪੁਰੀ ਛੋਟੀ ਮੱਖੀ ਜੋ ਪੱਟੀ ਤੋਂ ਭਿਖੀਵਿੰਡ ਰੋਡ ਉੱਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਜੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੁਰਸਿੰਘ ਨੇੜੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਅਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। 

ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਤੋਂ 10 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ’ਚ ਬਾਬਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ 30 ਮਈ 1986 ਈ: ਨੂੰ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਬਤੀਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ’ਚ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਨਿੱਕੀ ਮੱਖੀ ਵਿਖੇ ਹੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਬੀਬੀ ਅੱਤੋ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਗਿਆਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਘਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਰਗਿੰਦਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੁਲਾਏ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਰੰਭ ਹੈ ।  [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਟਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਟਾ]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਟਾ|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:52, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nyrgb83ivdfaxdsylxjn71o8wy00m6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jaswinder1990</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204251</id>
    <revision>
      <id>836972</id>
      <timestamp>2026-04-17T06:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241" sha1="s32xmhnfxewmm3xrz7m6k4h0k3vejec" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Jaswinder1990}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:20, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>s32xmhnfxewmm3xrz7m6k4h0k3vejec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:52Timer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204252</id>
    <revision>
      <id>836973</id>
      <timestamp>2026-04-17T07:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="235" sha1="fgokpb333p6z50ykr32sz7tudhkcip1" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=52Timer}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:39, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fgokpb333p6z50ykr32sz7tudhkcip1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sakhwthssain3</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204253</id>
    <revision>
      <id>836974</id>
      <timestamp>2026-04-17T10:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>836974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241" sha1="45fwhaos85vzzxqpynad718osghfd2p" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Sakhwthssain3}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:28, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>45fwhaos85vzzxqpynad718osghfd2p</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>