ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2462 837344 837313 2026-04-22T13:22:22Z Tamanpreet Kaur 26648 /* ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ */ 837344 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ।<ref name="Farhadian2015p342"/> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41"/><ref name="Balslev2014p39"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।{{Efn|Mohri's name is alternatively spelt as 'Mohari'.|group=note}}<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8" /><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] 6fh4io1gt5p6bztj8bk9fele52ccuqk 837345 837344 2026-04-22T13:23:19Z Tamanpreet Kaur 26648 /* ਵਿਆਹ */ 837345 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ।<ref name="Farhadian2015p342"/> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41"/><ref name="Balslev2014p39"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8" /><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] t9m1lmj2qp2rjha1f5govh3nlnd7jvi 837346 837345 2026-04-22T13:27:16Z Tamanpreet Kaur 26648 /* ਵਿਆਹ */ 837346 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ।<ref name="Farhadian2015p342"/> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41"/><ref name="Balslev2014p39"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] ck6zxhlrxbmdn0nzhzk47o7qy4wlech 837347 837346 2026-04-22T13:36:30Z Tamanpreet Kaur 26648 837347 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41"/><ref name="Balslev2014p39"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] m09g7ztiy9mluu0xtnvqvmqz3vokbaq 837406 837347 2026-04-23T03:59:06Z Tamanpreet Kaur 26648 /* ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ */ 837406 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41"/><ref name="Balslev2014p39"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> === ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀਹਵੀਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ (ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ)। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ। ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] 4r6o6stiqviy0mu0wiacenag9gw5hao 0 2488 837375 837302 2026-04-22T18:59:09Z Nitesh Gill 8973 /* ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ */ 837375 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ | image = Ram.jpg | alt = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ | caption = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਭਾਈ ਜੇਠਾ | birth_date = 24 ਸਤੰਬਰ 1534 | birth_place = ਚੂੰਨੀ ਮੰਡੀ, [[ਲਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1581|09|01|1534|09|24}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]]) | other_names = ''ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ'' | known_for = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀ<ref name="ColeSambhi1995p23">{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA23 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=22–24}}</ref> | occupation = ਗੁਰੂ | predecessor = [[ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ]] | successor = [[ਗੁਰ ਅਰਜਨ]] | ਧਰਮ ਪਤਨੀ = ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | ਸੰਤਾਨ = ਪਿਰਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂ ਦੇਵ, [[ਗੁਰ ਅਰਜਨ|ਅਰਜਨ]] | father = ਹਰਿ ਦਾਸ | mother = ਮਾਤਾ ਦਿਆ ਕੌਰ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ''' '''ਜੀ''' (24 ਸਤੰਬਰ 1534 – 1 ਸਤੰਬਰ 1581) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ '''ਚੌਥੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]]''' ਸੀ।<ref name="ColeSambhi1995p23"/><ref name="Mandair2013p38">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=Jn_jBAAAQBAJ&pg=PA38 |year=2013|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4411-5366-1|pages=38–40}}</ref> ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Mandair2013p38" /><ref name=eosramdas>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Ram Das, Guru (1534–1581) |author=G.S. Mansukhani |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=19 January 2017}}</ref> ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਨਾਥ ਹੋ ਗਏ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਾਨੀ ਕੋਲ ਵੱਡੇ ਹੋਏ।<ref name="Mandair2013p38" /> 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਤੀਜੇ ਆਗੂ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲੀ ਸੇਵਾ, ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਆਗਿਆ ਪਾਲਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Mandair2013p38" /><ref name="eosramdas" /><ref>{{cite book |author=Shakti Pawha Kaur Khalsa |url=https://books.google.com/books?id=E6ZgJvdMEzYC&pg=PA76 |title=Kundalini Yoga: The Flow of Eternal Power |publisher=Penguin |year=1998 |isbn=978-0-399-52420-2 |page=76}}</ref> ਰਾਮ ਦਾਸ ("ਰੱਬ ਦਾ ਸੇਵਕ") ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ 1574 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref name=":2">{{cite book|author=Arvind-pal Singh Mandair|title=Religion and the Specter of the West: Sikhism, India, Postcoloniality, and the Politics of Translation |url=https://books.google.com/books?id=dzeCy_zL0Q8C&pg=PA251 |year=2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-51980-9|pages=251–252}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਧਾਰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ-ਕਾ-ਚੱਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="McLeod1990p28">{{cite book|author=W.H. McLeod|title=Textual Sources for the Study of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=7xIT7OMSJ44C&pg=PA28 |year=1990|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-56085-4|pages=28–29}}</ref><ref name="ShackleMandair2013xv" /> ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਵੇਂ ਤੋਂ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ, ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।<ref name="ShackleMandair2013xv">{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45101-0|pages=xv–xvi}}</ref><ref name="McLeod2009p86">{{cite book|author=W. H. McLeod|title=The A to Z of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC&pg=PA86 |year=2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6344-6|page=86}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1581 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name=":2" /> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਮੰਜੀ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਕਲੈਰੀਕਲ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਵਾਂਗ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=Sep 21, 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 24 ਸਤੰਬਰ ਸੰਨ 1534 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਹਰੀਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਇਆ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ [[ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ]] ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ [[ਬਾਸਰਕੇ|ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ]] ਲੈ ਆਏ। ਆਪ ਜੀ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਬਾਸਕਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ <nowiki>[[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]</nowiki> ਨੇ ਭਾਈ ਗੋਂਦੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ [[ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਤਾਂ ਬਾਸਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਾਫੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਹ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਤੰਬਰ 1574 ਇਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]।<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-2</ref> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਭਾਈ ਜੀ ਦੀ [[ਸੇਵਾ]] ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਅਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹੇ। ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਏਨੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣੇ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਉਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਗੁਰਿਆਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਸੋਢੀ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਖੁਣਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਗੁਰਿਆਈ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਏਥੇ ਹੀ ਸਰੋਵਰ ਖੁਦਵਾਇਆ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਕ ਸਤੰਬਰ, 1581 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਅਰਜਨ। ਆਪ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰ-ਗੱਦੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>ਡਾ. ਐਸ.ਐਸ. ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, 1963, ਪੰਨਾ-127></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਲੈ ਗਈ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਰਹੇ। <ref name="eosramdas" /><ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |url=https://books.google.com/books?id=EhGkVkhUuqoC&pg=PA54 |title=The History of Sikh Gurus |date=2007 |publisher=Lotus Press |isbn=978-81-8382-075-2 |pages=54}}</ref><ref name=":8" /> ਬਾਸਰਕੇ ਵੀ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਸੀ। <ref name=":0222" /> ਜੇਠਾ ਦੀ ਦਾਦੀ ਇੱਕ ਬੇਸਹਾਰਾ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਨਾਥ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। <ref name=":1" /> ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸਿੱਖੇ, ਪਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। <ref name=":12" /> ਜੇਠਾ ਲਗਭਗ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਬਾਸਰਕੇ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਛੋਲੇ, ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਕਾਲੇ ਛੋਲੇ (ਘੁੱਗਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ), ਅਤੇ ਉਬਲੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਵੇਚਦੇ ਸਨ।[11][12] ਜੇਠਾ ਕਈ ਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ-ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਉਪਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। <ref name=":1" /> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਬਸਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨੌਜਵਾਨ ਜੇਠਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।<ref name=":1" /> ਅਮਰ ਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਨ ਜੇਠਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਣ ਦੇਖੇ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾਦੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। <ref name=":1" /> ਅਮਰ ਦਾਸ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਠਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸੀ।<ref name=":1" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਬਸਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਡੂਰ ਲਈ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਅੰਗਦ, ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ।[11] ਜੇਠਾ ਨੇ ਖਡੂਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। <ref name=":1" /> ==ਗੁਰਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਰਚਿਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪਰੇਮ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ 30 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਲ 56 ਦੁਪਦੇ, 2 ਪੰਚਪਦੇ, 2 ਛਿਪਦੇ, 12 ਪੜਤਾਲ ਦੁਪਦੇ, 38 ਛੰਦ। ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਲੋਕ, ਇੱਕ ਪਹਿਰਾ, ਇੱਕ ਵਣਜਾਰਾ, 2 ਕਰਹਲੇ, 2 ਘੋੜੀਆਂ, 2 ਸੋਲਹੇ, 30 ਸਲੋਕ, ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, 105 ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਲੋਕ ਅਤੇ 183 ਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਾਰਾਂ, ਘੋੜੀਆਂ, ਲਾਵਾਂ, ਕਰਹਲੇ, ਮਾਰੂ ਸੌਲਹੇ, ਵਣਜਾਰਾ ਅਤੇ ਛਕੇ ਛੰਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵੇਰਵਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੇਠ ਦਰਜ ਹੈ।<ref>ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ, ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ, ਲੋਕਾਇਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਐਸ.ਸੀ.ਓ. 57-59, ਸੈਕਟਰ 17-ਸੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 1984, ਪੰਨਾ-39></ref> ===ਵਾਰਾਂ=== ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦਾ ਉਦਰਾਸ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਚੌਖਟਿਆਂ ਦੀ ਵਲਗਣ, ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁ ਪ੍ਰਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲੇਵਰ 'ਚ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੁਲ 8 ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ, ਰਾਗ ਗਉੜੀ, [[ਰਾਗ ਵਡਹੰਸ]], [[ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ]], [[ਰਾਗ ਬਿਹਾਗੜਾ]], [[ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ]], [[ਰਾਗ ਸਾਰੰਗ]] ਅਤੇ [[ਰਾਗ ਕਾਨੜਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ ਦੀਆਂ 21 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਵਾਰ ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਲੋਕ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਤੁਕਾਂ ਹਨ ਤੇ ਪਉੜੀ ਦੀ ਤੁਕ ਦਾ ਠੀਕ ਵਜ਼ਨ 15+10 ਮਾਤਰਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ- <poem> ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਵਿਚਿ ਤੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਭਾਣਾ॥ ਸਭਿ ਤੁਝੇ ਧਿਆਵਹਿ ਜੀਅ ਜੰਤ, ਹਰਿ ਸਾਰਗ ਪਾਣਾ॥ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਅਗਧਦੇ ਤਿਨ ਹਉ ਕੁਰਬਾਣਾ॥ ਤੂੰ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ ਕਰਿ ਚੋਜ ਵਿਡਾਣਾ॥8 (ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ ਪਉੜੀ ਨੰ:4) </poem> *ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਗਉੜੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 33 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 68 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ 26 ਪਉੜੀਆਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ 27 ਤੋਂ 31 ਤੱਕ ਪੰਜ ਪਉੜੀਆਂ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਦੋ ਪਉੜੀਆਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਉੜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ-<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-21></ref> <poem> ਤੂੰ ਸਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਸਚੁ ਹੈ ਸਚੁ ਸਚਾ ਗੁਸਾਈ, ਤੁਧੁ ਨੋ ਸਭ ਧਿਆਇਦੀ ਸਭ ਲਾਗੈ ਤੇਰੀ ਪਾਈ॥ ਵਡੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ ਵਡੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ॥1॥9 </poem> *ਤੀਸਰੀ ਵਾਰ ਬਿਹਾਗੜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 21 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 43 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵਾਰ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਨਿਰੋਲ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਹੀ ਗਾਇਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੇਤੂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਛਿੰਨਭੰਗਰਤਾ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਐਸ.ਐਸ. ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, 1963, ਪੰਨਾ-138></ref> *ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਵਡਹੰਸ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ 21 ਅਤੇ ਸਲੋਕ 43 ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੱਚੀ ਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਉੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਰੇਕ ਪਉੜੀ ਪੰਜ ਤੁਕੀ ਹੈ। *ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੋਰਠਿ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 29 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 58 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਗੁਰੂ-ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਸੋਰਠਿ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ 'ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਨਕ ਅਰਾਧਿਆ ਸਭਿ ਆਖਹੁ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਗੁਰ ਸੇਈ' ਦਾ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲਾਇਆ ਹੈ। *ਛੇਵੀਂ ਵਾਰ [[ਬਿਲਾਵਲ]] ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰਾ ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲਘੂ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਲ 27 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਪਉੜੀ ਨਾਲ 3 ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 2 ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ 24 ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਤੋਲ 15+10=25 ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:- <poem> ਤੂ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਿ ਅਗੰਮੁ ਹੈ ਸਭਿ ਤੁਧੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਤੂ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ॥ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ </poem> *ਸੱਤਵੀਂ ਸਾਰੰਗ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ 36 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 74 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਬਾਈ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] ਜੀ ਦੇ 33, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਜੀ ਦੇ 9, [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] ਦੇ 23, ਗੁਰੂ ਰਮਾਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਆਪਣੇ 6 ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ: <poem> ਆਪੇ ਆਪਿ ਨਿਰੰਜਨਾ ਜਿਨਿ ਆਪੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਆਪੇ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਓਨੁ ਸਭ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ </poem> *ਅੱਠਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਨੜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ 15 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 30 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੁਰੂ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਨਾਮ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ==ਘੋੜੀਆਂ==ਸ(,(,(_*:੬₹*੫ ਕਸ ਉਸ ਕਸਦੀ [[ਰਾਗ ਵਡਹੰਸ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਰੂਪ ‘ਘੋੜੀਆਂ` ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 575 ਅਤੇ 576 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਆਵੱਸ਼ਕ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਜਾਚੇ 'ਘੋੜੀਆਂ' ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਾੜਾ ਸਜੀ ਹੋਈ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰੀਤ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਘੋੜੀਆਂ` ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਥਾਤ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਘੋੜੀ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਜੀਨ ਪਾ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਕੰਡਿਆਰਾ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਪ੍ਰੇਮ ਰੂਪੀ ਚਾਬਕ ਮਾਰ ਕੇ ਨਾਮ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦਰਸਾਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਘੋੜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਛੇਤੀ ਹੀ [[ਅਕਾਲਪੁਰਖ]] ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ==ਲਾਵਾਂ== *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 773-774 ਉਤੇ [[ਸੂਹੀ ਰਾਗ]] ਦੇ ਛੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਛੰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਂਵ ਦਰਅਸਲ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲੰਬੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਰੱਸੀ ਦਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਨੂੜ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪੂਰੇ [[ਰਹੱਸਵਾਦ]] ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਲਾਂਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਅਵਸਥਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਣ ਦੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਪਕਿਆਈ ਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: <poem> ਹਰਿ ਪਹਿਲੜੀ ਲਾਵ ਪਰਵਿਰਤੀ ਕਰਮ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਬਾਣੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੇਦੁ ਧਰਮੁ ਦ੍ਰਿੜਹੁ ਪਾਪ ਤਜਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਧਰਮ ਦ੍ਰਿੜਹੁ ਹਰਿ ਨਾਮ ਧਿਆਵਹੁ ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਨਾਮ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਅਰਾਧਹੁ ਸਭਿ ਕਿਲ ਵਿਖ ਪਾਪ ਗਵਾਇਆ॥15 </poem> *[[ਦੂਜੀ ਲਾਂਵ]] ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਉਪਰੰਤ ਮਨ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਉਮੈ ਦੀ ਮੈਲ ਲਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਆਨੰਦ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:- <poem> ਹਰਿ ਦੂਜੜੀ ਲਾਵ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪੁਰਖ ਮਿਲਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਨਿਰਭਉ ਭੈ ਮਨੁ ਹੋਇ ਹਉਮੈ ਮੈਲ ਗਵਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਏਕੋ ਮਿਲਿ ਹਰਿ ਜਨ ਮੰਗਲ ਗਾਏ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਦੂਜੀ ਲਾਵ ਚਲਾਈ ਅਨਹਦ ਸ਼ਬਦ ਵਜਾਏ॥ </poem> *[[ਤੀਸਰੀ ਲਾਂਵ]] ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸੰੁਦਰ ਵਰਣਨ ਹੈ। <poem> ਹਰਿ ਤੀਜੜੀ ਲਾਵ ਮਨਿ ਚਾਉ ਭਇਆ ਬੈਰਾਗੀਆਂ ਬਲਿਰਾਮੁ ਜੀਉ॥ ਹਿਰਦੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਧੁਨਿ ਉਪਜੀ ਹਰਿ ਜਪੀਐ ਮਸਤਕਿ ਭਾਗੁ ਜੀਉ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਤੀਜੀ ਲਾਵੈ ਹਰਿ ਉਪਜੈ ਮਨਿ ਬੈਰਾਗ ਜੀਉ॥ </poem> *[[ਚੌਥੀ ਲਾਂਵ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਿਜ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ। ਜਿਵੇਂ: <poem> ਹਰਿ ਚਉਥੜੀ ਲਾਵ ਮਨਿ ਸਹਜੁ ਭਇਆ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮੁ ਜੀਉ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਿਲਿਆ ਸੁਭਾਇ ਹਰਿ ਮਨਿ ਤਨਿ ਮੀਠਾ ਲਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਹਰਿ ਮੀਠਾ ਲਾਇਆ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੁ ਭਾਇਆ ਅਨਦਿਨੁ ਹਰਿ ਲਿਵਲਾਈ॥ ਮਨ ਚਿੰਦਿਆ ਫਲੁ ਪਾਇਆ ਸੁਆਸੀ ਹਰਿਨਾਮਿ ਵਜੀ ਵਾਧਾਈ॥ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭਿ ਠਾਕੁਰਿ ਕਾਜ ਰਚਾਇਆ ਧਨ ਹਿਰਦੈ ਨਾਮਿ ਵਿਗਾਸੀ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਚਉਥੀ ਲਾਵੇ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਪ੍ਰਭੁ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ॥ </poem> ==ਕਰਹਲੇ== ਕਰਹਲੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਰਹਲੇ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਹੱਲਾ ਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣੀ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ‘ਕਰਹਲਾ` ਊਠ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਥੇ '''ਕਰਹਲ''' ਤੋਂ ਭਟਕਦੇ ਜੀਵ ਵਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। '''ਕਰਹਲੇ''' ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨੀ ਜਾਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਥੇ ਭਟਕਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <poem> ਕਰਹਲੇ ਮਨ ਪ੍ਰਦੇਸੀਆ ਕਿਉ ਮਿਲੀਐ ਹਰਿ ਮਾਏ| ਗੁਰੂ ਭਾਗਿ ਪੂਰੈ ਪਾਇਆ, ਗਲਿ ਮਿਲਿਆ ਪਿਆਰਾ ਭਾਇ ਮਨ ਕਰਹਲਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪੁਰਖੁ ਧਿਆਇ| ('''ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹਲਾ ਚੌਥਾ''') </poem> ==ਛੰਤ== ਛਕੇ ਛੰਤ ਛੇ ਛੰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਂ ਹੈ। [[ਆਸਾ ਰਾਗ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਘਰੁ 4 ਵਿੱਚ ਛੇ ਛੰਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਛੰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਪਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਲ 35 ਪਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪਦੇ ਨੂੰ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਹਰ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਤਰਤੀਬ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਵਣਜਾਰਾ== ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ 81 ਉਤੇ ਵਣਜਾਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਹੀ ਹਨ। [['ਵਣਜਾਰਾ']] ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਅਰਥ ਹਨ- ਵਣਜ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ==ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ/ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਰੱਬੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਚਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਾਗਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ ਉਸ ਸਾਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਗੁਣਾਂ, ਰੂਪੀ ਬੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਬਾਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਿਰਾਰਥਕ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਖੱਜਲ ਖਵਾਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਟਕਣ ਜਾਂ ਖੱਜਲ ਖੁਆਰੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨੀ ਜਾਇਆ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਕਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਉਮੈ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਸਤਿਸੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਆਕਾਰ-ਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਆਕਾਰ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਅਰੂਪ ਆਰੇਖ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹੋ ਹੀ ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਰਹੱਸਵਾਦ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖ ਨੂੰ ਹਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਲਗਦੀ। ਗੁਰਸਿਖ ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅੰਦਰ ਪਰਾਈ ਤਾਤ ਨਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭੁ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਤਮਕ ਉਚਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਆਚਾਰ ਨੀਤੀ ਨੀਅਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-45></ref> ==ਕਾਵਿ ਕਲਾ== ਬਾਣੀ ਦੀ ਬੋਲੀ: ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]], [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਉਰਦੂ]], [[ਹਿੰਦੀ]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਆਦਿ ਬੋਲੀਆਂ ਰਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਰਲਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਅਕਸਰ ਭਰਮਣ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤਤਸਮ ਅਤੇ ਤਦਭਵ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਸੰਜਮਮਈ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ==ਅਲੰਕਾਰ-ਯੋਜਨਾ== ਜਿਥੇ ਅਨੇਕ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਛੇਕਾਂ [[ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ]] ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਛੇਕ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ [[ਸੁਤਿਆਨੁਪ੍ਰਾਸ]] ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ੳ, ਅ, ੲ, ਸ, ਹ ਦੇ ਵਰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ==ਛੰਦ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਗਾਹਾ, ਅਤਿਗੀਤਾ, ਰਵੱਈਆ, ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ ਜਾਂ ਅਨਕਲਾ, ਸੁਗੀਤਕਾ (ਛੰਦ), ਪਉੜੀ, ਸੋਰਠਾ, ਦੋਹਰਾ, ਚੌਪਈ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਛੰਦ ਰਚਨਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੁਲ 29 ਛੰਦ ਹਨ ਜੋ ਵਿਭਿੰਨ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ। ==ਰਸ ਵਿਧਾਨ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ]], ਹਾਸ ਰਾਸ, [[ਕਰੁਣਾ ਰਸ]], [[ਰੌਦਰ ਰਸ]], ਬੀਰ ਰਸ, [[ਭਿਆਨਕ ਰਸ]], ਵੀਭਤਸ ਰਸ, ਅਦਭੁਤ ਰਸ, [[ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ]], ਵਾਤਸ਼ਲਯ ਰਸ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਰਸ ਵਧੇਰੇ ਪਰਬਲ ਹੈ। ==ਸ਼ੈਲੀ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਸ਼ੈਲਗਤ ਖੂਬੀ ਅਰੁਕ ਵਹਾ, ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਕਥਨ ਵਿਧੀ ਗ੍ਰਾਮੀਨ ਨਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਖਾਸ਼ੀਅਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਹਰਾਉ ਅਕੇਵੇਂ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਹਰਾਉ ਨੀਰਸ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦਾ ਆਂਤਰਿਕ ਸਰੋਦ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਗੀਤਮਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇਹ ਹੋਰ ਅਦੁੱਤੀ ਗੁਣ ਹੈ। ਦਰ-ਬ-ਦਰ ਭਟਕਦੇ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਮਨਮੁਖਾਂ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਨਿੰਦਕਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਮਿੱਠਾ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਾਖੰਡ, ਕੁਕਰਮ ਅਤੇ ਛਲਕਪਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲਘੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਟਾਖਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਜਵਾਬ ਵਡਿਆਈ ਹੈ।<ref>ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿਲੋਂ, ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ: ਜੀਵਨ, ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1998, ਪੰਨਾ-29></ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} {{ਗੁਰਬਾਣੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] laju8fdtx14fbc9kpqytaep2vt8dvjc 0 14943 837390 832351 2026-04-22T23:04:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837390 wikitext text/x-wiki ਇਹ '''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ''' ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ: == ਰਾਸ਼ਟਰੀ == {| class="wikitable" style="font-size:100%;" !align=left|ਦੇਸ਼ !align=left|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਨਵਰ !align=left|ਚਿੱਤਰ |- |{{ALA}} || ਸਾਪ || [[File:Red deer stag 2009 denmark.jpg|150px]] |- |{{AFG}} || ਕੁਤ || [[File:Uncia uncia.jpg|150px]] |- |{{ALB}} || ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਕਾਬ<ref>{{cite web |url=http://www.everyculture.com/A-Bo/Albania.html |author=Robert Elsie |title=Albania |publisher=Countries and Their Cultures |accessdate=2011-08-10}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.albanian-tourism.com/the-country/facts.html |title=The Country: Facts |publisher=Albania Tourism |accessdate=2011-08-10 |archive-date=2011-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828144538/http://www.albanian-tourism.com/the-country/facts.html |dead-url=yes }}</ref> (primary national symbol) || [[File:Orel skalní 2.jpg|150px]] |- |- |{{DZA}} || ਫ਼ੈਨੇਕ ਲੂੰਬੜੀ || [[File:TA ZOO orna Pict0224.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{AGO}} || ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਸ਼ਤਬਾਜ ਪੰਛੀ || [[File:Male Frigate bird.jpg|150px]] |- | ਸੇਬਲ ਨੀਲ ਗਾਂ || [[File:Sable bull.jpg|150px]] |- |{{AIA}} || ਜ਼ਨੈਦਾ ਘੁੱਗੀ <ref>{{Cite web |url=http://www.caribeinsider.com/es/atributosnacionales/211 |title=Atributos Nacionales: Anguila |language=Spanish |trans_title=National Attributes: Anguilla |year=2011 |publisher=CaribeInsider.com |accessdate=25 June 2011 <!--|quote=El ave nacional de Anguila es el Turtle Dove (Zenaida Aurita).--> |archive-date=8 ਅਗਸਤ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150808031925/http://www.caribeinsider.com/es/atributosnacionales/211 |url-status=dead }}</ref> || [[File:Zenida aurita1 1 barbados.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{ATG}} || ਹਲਕਾ ਭੂਰਾ ਹਿਰਨ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਸ਼ੂ)''<ref name="aggov">{{cite web|url=http://ab.gov.ag/gov_v4/article_details.php?id=179&category=66|title=Official Website for the Government of Antigua and Barbuda|publisher=ab.gov.ag|accessdate=2011-08-19|author=Government of Antigua and Barbuda|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002342/https://ab.gov.ag/gov_v4/article_details.php?id=179&category=66|dead-url=yes}}</ref>|| [[File:Fallow deer in field.jpg|150px]] |- |ਗਸ਼ਤਬਾਜ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ)''<ref name="aggov"/>|| [[File:Fregata magnificens1.jpg|150px]] |- |ਸ਼ਿਕਰਾਚੁੰਝੀ ਕੱਛੂਕੁੰਮਾ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਾਨਵਰ)''<ref name="aggov"/>|| [[File:Hawksbill Turtle.jpg|150px]] |- |{{ARG}} || ਰੂਫ਼ਸ ਹਾਰਨੇਰੋ<ref>{{cite web|url=http://www.redargentina.com/Faunayflora/Aves/hornero.asp |title=Info about Hornero |language=Spanish |publisher=Redargentina.com |date=2007-09-24 |accessdate=2010-04-25}}</ref> || [[File:Flickr - Dario Sanches - JOÃO-DE-BARRO (Furnarius rufus) (3).jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{ARM}} || ਉਕਾਬ || [[File:Aquila adalberti.jpg|150px]] |- |ਡਰੈਗਨ || |- |rowspan="3"|{{AUS}} || ਕੰਗਾਰੂ<ref>{{Cite journal |last1=Gregory |first1=Herbert E. |year=1916 |title=Lonely Australia: The Unique Continent |journal=National Geographic |publisher=National Geographic Society |volume=XXX |issue=6 |page=497 |url=http://books.google.com/books?id=rgcVAAAAYAAJ&pg=PA497#v=onepage&q&f=false |accessdate=19 June 2011 }}</ref>||[[File:Red kangaroo - melbourne zoo.jpg|150px]] |- |ਈਮੂ|| [[File:Emoe.jpg|150px]] |- |[[ਕੋਆਲਾ]] (''ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਕ'')<ref name="MillerBrown2000">{{cite book|author1=Anistatia R. Miller|author2=Jared M. Brown|author3=Cheryl Dangel Cullen|title=Global graphics: symbols: designing with symbols for an international market|url=http://books.google.com/books?id=PaujfoUmHUsC&pg=PA172|accessdate=30 July 2011|date=15 November 2000|publisher=Rockport Publishers|isbn=978-1-56496-512-7|page=172|archive-date=3 ਜਨਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103062241/http://books.google.com/books?id=PaujfoUmHUsC&pg=PA172|dead-url=yes}}</ref>|| [[File:Koala.jpg|150px]] |- |{{AUT}} || ਕਾਲਾ ਉਕਾਬ || [[File:Black eagle.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{BAH}} || ਨੀਲਾ ਮਾਰਲਿਨ || [[File:Atlantic blue marlin.jpg|150px]] |- |ਲਮਢੀਂਗ || [[File:Phoenicopterus ruber.jpg|150px]] |- |rowspan="4"|{{BAN}} ||ਸ਼ਾਹੀ ਬੰਗਾਲ ਬਾਘ ''(national animal)''{{cn|date=August 2012}} || [[File:Bengal Tiger Karnataka.jpg|150px]] |- |ਪੂਰਬੀ ਲਾਲੜੀ ਰੋਬਿਨ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ)'' || [[File:Oriental Magpie Robin (Copsychus saularis)- Male at Kolkata I IMG 3003.jpg|150px]] |- |ਹਿਲਸਾ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਛੀ)'' || [[File:Ilish.JPG|150px]] |- |ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਡਾਲਫ਼ਿਨ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥਣਧਾਰੀ)'' || [[File:Lipotes vexillifer.png|150px]] |- |rowspan="2"|{{BLR}} || ਵਾਇਸਨ || [[File:Wisent.jpg|150px]] |- |ਚਿੱਟਾ ਸਾਰਸ || [[File:WhiteStorkGaulsh02.jpg|150px]] |- |{{BEL}} || ਸ਼ੇਰ||[[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |{{BLZ}} || ਬੇਅਰਡੀ ਤਾਪਿਰ<ref>{{Cite book |title=Fodor's Caribbean Ports of Call 2007|last=Stallings |first=Douglas |year=2006 |publisher=Random House |location=New York |isbn=1-4000-1698-3 |page=204 |url=http://books.google.com/books?id=3Wp9oXKN9RUC&pg=PA204#v=onepage&q&f=false |accessdate=25 June 2011 }}</ref> || [[File:Central American Tapir-Belize20.jpg|150px]] |- |{{BER}} || ਕੁੱਬੀ ਵੇਲ || [[File:Humpback Whale underwater shot.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{BHU}} || ਡਰੂਕ || [[File:Flag of Bhutan.svg|150px]] |- |ਤਾਕਿਨ || [[File:Takin indický.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{BOL}} || ਅਲਪਾਕਾ || [[File:Alpaka 33444.jpg|150px]] |- |ਐਂਡੀਆਈ ਗਿਰਝ || [[File:Colca-condor-c03.jpg|150px]] |- |{{BOT}} || ਜੈਬਰਾ || [[File:Zebra face.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{BRA}} || ਮਕਾਓ ਤੋਤਾ || [[File:Macaw.blueyellow.arp.750pix.jpg|150px]] |- |ਚਿੱਤਕਬਰਾ ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲਾ (ਜੈਗੁਆਰ) || [[File:Onça pintada.jpg|150px]] |- |ਲਾਲ-ਗੋਗੜ ਪੰਛੀ || [[File:Rufiventris2.JPG|150px]] |- |{{flag|ਬੁਲਗਾਰੀਆ}} || ਸ਼ੇਰ || [[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |{{CAM}} || ਕੂਪਰੇ<ref name="cambodia">[http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf Forestry.gov.kh]</ref> || [[File:Kouprey at Vincennes Zoo in Paris by Georges Broihanne 1937.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{CAN}} || ਊਦਬਿਲਾਉ<ref>{{Cite web |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/o1-eng.cfm |title=National Emblems: The Beaver |year=2011 |publisher=Canadian Heritage |accessdate=9 July 2011 |archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002505/https://www.canada.ca/home.html |url-status=dead }}</ref> || [[File:Beaver.jpg|150px]] |- |ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਘੋੜਾ<ref>{{Cite web |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/101/103-eng.cfm#a8 |title=The National Horse of Canada |year=2011 |publisher=Canadian Heritage |accessdate=9 July 2011 |archive-date=29 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130629024452/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/101/103-eng.cfm#a8 |url-status=dead }}</ref> || [[File:IMG 3351 M trot.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{CHL}} || ਐਂਡੀਆਈ ਗਿਰਝ || [[File:Colca-condor-c07.jpg|150px]] |- |ਹਿਊਮੁਲ || [[File:Huemul.jpg|150px]] |- |rowspan="4"|{{CHN}} || ਚੀਨੀ ਡਰੈਗਨ || [[File:ThreeToeDragon.jpg|150px]] |- |ਲਾਲ-ਤਾਜ ਸਾਰਸ || [[File:Cranes japan.jpg|150px]] |- |ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਕੋਰ ''(ਗ਼ੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਕ)'' || [[File:Guldfasan-2.jpg|150px]] |- |ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੰਡਾ || [[File:Giant Panda 2004-03-2.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{COL}} || ਐਂਡੀਆਈ ਗਿਰਝ || [[File:Colca-condor-c07.jpg|150px]] |- |ਖਰਾ ਤੋਤਾ || |- |{{COD}} || ਓਕਾਪੀ ||[[File:Okapi2.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{CRC}} || ਪਾਂਡੂ-ਰੰਗੀ ਥਰੱਸ਼ || [[File:Turdus-grayi-001.jpg|150px]] |- |ਚਿੱਟ-ਪੂੰਛੀਆ ਹਿਰਨ || [[File:White-tailed deer.jpg|150px]] |- |{{CIV}} || ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਹਾਥੀ||[[File:African Bush Elephant Mikumi.jpg|150px]] |- |{{CRO}} || ਡੈਲਮੇਸ਼ੀਅਨ ਕੁੱਤਾ || [[File:Dalmatian liver stacked.jpg|150px]] |- |{{CUB}} || ਤੋਕੋਰੋਰੋ<ref name="cusym1">{{cite web|url=http://www.radioflorida.co.cu/en/utility/national-symbols-of-cuba.asp|title=National Symbols of Cuba|publisher=radioflorida.co.cu|accessdate=2011-11-08|archive-date=2011-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110918050750/http://www.radioflorida.co.cu/en/utility/national-symbols-of-cuba.asp|dead-url=yes}}</ref><ref name="cusym2">{{cite web|url=http://www.dtcuba.com/CubaInfoDetails.aspx?c=9&lng=2|title=Cuba: General information - National symbols|publisher=dtcuba.com|accessdate=2011-11-08|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002259/http://www.dtcuba.com/CubaInfoDetails.aspx?c=9&lng=2%20|url-status=dead}}</ref> || [[File:Priotelus temnurus -Camaguey, Camaguey Province, Cuba-8.jpg|150px]] |- |{{CYP}} || ਸਾਈਪ੍ਰਸੀ ਮੂਫ਼ਲਾਨ<ref>[http://lntreasures.com/cyprus.html Living National Treasures: Cyprus]</ref> || [[File:Mouflon in zoo.jpg|150px]] |- |{{DEN}} || ਮੂਕ ਹੰਸ ||[[File:SwansCygnus olor.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{DOM}} || ਹਥੇਲੀਚਾਟ || [[File:Dulus dominicus.JPG|150px]] |- |ਸੁਆਹ-ਰੰਗੀ ਮੂੰਹੀਆ ਉੱਲੂ ||[[File:StrixFlammeaKeulemans.jpg|150px]] |- |ਹਿਸਪੈਨੀਆਈ ਐਮਾਜ਼ਾਨ || [[File:Amazona ventralis -two captive-8a.jpg|150px]] |- |{{TLS}} || ਮਗਰਮੱਛ || [[File:SaltwaterCrocodile('Maximo').jpg|150px]] |- |{{ECU}} || ਐਂਡੀਆਈ ਗਿਰਝ ||[[File:Kondor 2.JPG|150px]] |- |{{EGY}} || ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਕਾਬ || [[File:Aquila chrysaetos -San Francisco Zoo, California, USA -head-8a.jpg|150px]] |- |{{ESA}} || ਫੀਰੋਜ਼ੀ-ਭਰਵੱਟਾ ਮੋਤਮੋਤ ||[[File:Guardabarranco.JPG|150px]] |- |{{ERI}} || ਊਠ || [[File:Camels at Giza.JPG|150px]] |- |{{EST}} || ਅਸਤਬਲ ਅਬਾਬੀਲ||[[File:Landsvale.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{ETH}} |- | ਸ਼ੇਰ || [[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |{{FRO}} || ਫ਼੍ਰੋ (ਭੇਡ)||[[File:Sheep (Faroe Islands).jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{FIN}} || ਭੂਰਾ ਭਾਲੂ || [[File:Ours brun parcanimalierpyrenees 1.jpg|150px]] |- |ਚਾਂਗਰ ਹੰਸ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ)'' || [[File:030-Cygnus cygnus2.jpg|150px]] |- |ਯੂਰਪੀ ਪਰਚ ਮੱਛੀ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਛੀ)'' || [[File:PercheCommune.jpg|150px]] |- |{{FRA}} || ਗੈਲਿਕ ਮੁਰਗਾ ''(unofficial; used mostly overseas to evoke France in sports)''<ref>{{Cite web |url=http://www.elysee.fr/president/la-presidence/les-symboles-de-la-republique-francaise/le-coq/le-coq.6052.html |title=Le coq |language=French |year=2009 |publisher=Official site of the President of the Republic of France |accessdate=9 July 2011 |archive-date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100401063525/http://www.elysee.fr/president/la-presidence/les-symboles-de-la-republique-francaise/le-coq/le-coq.6052.html |dead-url=yes }}</ref> ||[[File:Coq Belle-Ile.jpg|150px]] |- |{{GER}} || ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਕਾਬ||[[File:Golden Eagle in flight - 5.jpg|150px]] |- |{{GIB}} || ਬਾਰਬਰੀ ਲੰਗੂਰ||[[File:Gibraltar Barbary Macaque.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{GRE}} || ਡਾਲਫ਼ਿਨ||[[File:Comdolph.jpg|150px]] |- |ਕਕਨੂਸ ਪੰਛੀ || [[File:Greek Phoenix seal.png|150px]] |- |{{GHA}} || ਉਕਾਬ |- |{{flag|Greenland}} || ਧਰੁਵੀ ਭਾਲੂ ||[[File:Polar Bear - Alaska.jpg|150px]] |- |{{GRN}} || ਗਰੇਨਾਡਾ ਘੁੱਗੀ||[[File:Grenadadove1.jpg|150px]] |- |{{GUA}} || ਕੇਤਸਾਲ || |- |{{GGY}} || ਗਰਨਜ਼ੇ ਗਾਂ||[[File:Guernsey cow or calf lying on the ground, ca 1941-42.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{GUY}} || ਕਾਂਜੇ ਚਕੋਰ|| [[File:Opisthocomus hoazin.jpg|150px]] |- | ਚਿੱਤਕਬਰਾ ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲਾ (ਜੈਗੁਆਰ) || [[File:Onça pintada.jpg|150px]] |- |{{HAI}} || ਹਿਸਪੈਨੀਆਈ ਟਰੋਗੋਨ || [[File:Priotelus roseigaster.jpg|150px]] |- |{{HON}} || ਚਿੱਟ-ਪੂਛੀਆ ਹਿਰਨ<ref>{{Cite book |author=Leta McGaffey |title=Honduras |year=1999|publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-0955-7 |page=15 |url=http://books.google.com/books?id=dNTKgbj-fJ8C&pg=PA15 |accessdate=10 July 2011 }}</ref>||[[File:White-tailed deer.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{HUN}} || ਤੁਰੂਲ ||[[File:Turul-Tb-front.jpg|150px]] |- |ਪਹਾੜੀ ਬੱਕਰੀ||[[File:Mountain goat.jpg|150px]] |- |{{ISL}} || ਗਾਇਰਬਾਜ਼||[[File:Falco rusticolus white cropped.jpg|150px]] |- |rowspan="6"| {{IND}} || ਬੰਗਾਲੀ ਬਾਘ ''(national animal)''<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11 |title=National Animal -National Symbols - Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|accessdate=2012-03-23}}</ref> || [[File:A tiger in Pilibhit Tiger Reserve.jpg|150px]] |- |ਭਾਰਤੀ ਮੋਰ ''(national bird)''<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3 |title=National Bird -National Symbols - Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|accessdate=2012-03-23}}</ref> || [[File:Peacockbench.jpg|150px]] |- | ਕੋਬਰਾ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੁਜੰਗਮ)'' || [[File:Ophiophagus hannah2.jpg|150px]] |- | ਸਲੇਟੀ ਲੰਗੂਰ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ)'' || [[File:Macaque India 1.jpg|150px]] |- | ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫਿਨ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ-ਜੀਵ)''<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8 |title=National Aquatic Animal -National Symbols - Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|accessdate=2012-03-23}}</ref> || [[File:Lipotes vexillifer.png|150px]] |- | ਭਾਰਤੀ ਹਾਥੀ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਜਾਨਵਰ)''<ref>{{Cite web |url=http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |title=Elephant declared National Heritage Animal in India |year=2010 |publisher=Breaking News Online (India) |accessdate=25 June 2011 |archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002512/http://breakingnewsonline.net/ |dead-url=yes }}</ref> || [[File:IndianElephant.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{IDN}} || ਕੋਮੋਡੋ ਛਿਪਕਲੀ ''(national animal)'' <ref>{{Cite book |title=Tourism, conservation, and sustainable development|last=Goodwin |first=Harold J. |coauthor=Kent, Ivan; Parker, Kim; Walpole, Matt |year=1998 |publisher=International Institute for Environment and Development |location=London |isbn=1-904035-25-6 |page=4 |url=http://books.google.com/books?id=mfx8CrnbcmUC&pg=PA4#v=onepage&q&f=false |accessdate=25 June 2011 }}</ref> ||[[File:Komododragon2.jpg|150px]] |- | ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਰੋਵਾਨਾ ''(ਤਲਿਸਮੀ ਜਾਨਵਰ)'' ||[[File:Arowana.jpg|150px]] |- | ਜਾਵਾ ਸ਼ਿਕਰਾ-ਉਕਾਬ ''(ਦੁਰਲੱਭ ਜਾਨਵਰ)'' ||[[File:Elang Jawa Nisaetus bartelsi Bandung Zoo 2 cropped.jpg|150px]] |- |rowspan="6"|{{IRI}} || ਏਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ੇਰ || [[File:Bristol.zoo.lion.yawns.arp.jpg|150px]] |- |ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੀਤਾ || [[File:Acinonyx jubatus walking edit.jpg|150px]] |- |ਫ਼ਾਰਸੀ ਚਿੱਤਰਾ || [[File:Persischer leopard2cele4.jpg|150px]] |- |ਅਨਿੰਦੀਤਾ || [[File:Persian Cat.jpg|150px]] |- |ਮਗਰਮੱਛ || [[File:Marsh crocodile - Basking in the sun.jpg|150px]] |- |ਫ਼ਾਰਸੀ ਭੂਰਾ ਹਿਰਨ || [[File:Persian Fallow Deer 1.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{IRL}} ||ਆਇਰਿਸ਼ ਬਘਿਆੜੀ ਕੁੱਤਾ || [[File:Irish Wolfhound Sam.jpg|150px]] |- | ਬਾਰਾਸਿੰਗਾ (ਲਾਲ ਹਿਰਨ (ਸਰਵਸ ਏਲੈਫ਼ਸ)) || [[File:Red Deer Stag Wollaton Park.JPG|150px]] |- | ਟਟੀਹਰੀ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ)'' || [[File:Vanellus armatus (taxobox).jpg|150px]] |- |{{IOM}} || ਮਾਂਕਸ (ਬਿੱਲੀ) ||[[File:Japanese Bobtail looking like Manx.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{ISR}} || [[Mountain Gazelle#In Israel|Israeli Gazelle]] ''(national animal)'' || [[File:Gazella gazella.jpg|150px]] |- | ਚੱਕੀਰਾਹਾ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ)'' || [[File:Common Hoopoe (Upapa epops) at Hodal I IMG 9225.jpg|150px]] |- |{{ITA}} || ਇਤਾਲਵੀ ਬਘਿਆੜ ||[[File:C. l. italicus in MNP.jpg|150px]] |- |{{JAM}} || ਡਾਕਟਰ-ਪੰਛੀ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ) <ref name="jamsym">{{cite web|url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html|title=National Symbols of Jamaica|publisher=jis.gov.jm|accessdate=2011-12-02|archive-date=2006-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20060619153047/http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html|dead-url=yes}}</ref>||[[File:Red-billed Streamertail 2506104129.jpg|150px]] |- |rowspan="4"|{{JPN}} || ਹਰੀ ਚਕੋਰ || [[File:Phasianus versicolor(Male female).jpg|150px]] |- |ਕੋਈ || [[File:Common carp.jpg|150px]] |- |ਰੇਕੂਨ ਕੁੱਤਾ || [[File:Tanuki01 960.jpg|150px]] |- |ਲਾਲ-ਮੁਕਟੀ ਸਾਰਸ || [[File:Grus japonensis Qiqihar.jpg|150px]] |- |{{JOR}} || ਔਰਿਕਸ ||[[File:Gemsbok1.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{KEN}} || ਚੀਤਾ || [[File:Acinonyx jubatus walking edit.jpg|150px]] |- |ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਹਾਥੀ || [[File:African Bush Elephant Mikumi.jpg|150px]] |- |{{KIR}} || [[Magnificent Frigatebird]] || [[File:Fregata magnificens1.jpg|150px]] |- |{{KUW}} || ਊਠ || [[File:Camels at Giza.JPG|150px]] |- |{{LAO}} || ਭਾਰਤੀ ਹਾਥੀ || [[File:IndianElephant.jpg|150px]] |- |{{LAT}} || ਚਿੱਟਾ ਮਮੋਲਾ ਪੰਛੀ || [[File:White-Wagtail.jpg|150px]] |- |{{LIB}} || ਧਾਰੀਦਾਰ ਲੱਕੜਬੱਗਾ || [[File:Striped Hyena 5.jpg|150px]] |- |{{LES}} || ਕਾਲਾ ਗੈਂਡਾ || [[File:Black rhino.jpg|150px]] |- |{{LBR}} || ਸ਼ੇਰ || [[File:Panthera leo.jpg|150px]] |- |{{LBY}} || [[Barbary lion]] ||[[File:BarbaryLionB1898bw.jpg|150px]] |- |{{LIT}} || ਚਿੱਟਾ ਲਮਢੀਂਗ<ref name="Lithuania">{{cite web|url=http://en.strasbourg-europe.eu/lithuania,13812,en.html|title=Lithuania|author=|date=|work=Understanding the European Union:Member States|publisher=Centre d'Information sur les Institutions Européennes (CIIE)|accessdate=2011-01-10|archive-date=2011-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720173110/http://en.strasbourg-europe.eu/lithuania,13812,en.html|dead-url=yes}}</ref> || [[File:WhiteStorkGaulsh02.jpg|150px]] |- |{{LUX}} || ਸ਼ੇਰ ||[[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |rowspan="4"| {{MKD}} || ਸ਼ੇਰ ''(in [[Coat of arms of the Republic of Macedonia#Historical coats of arms|Macedonian heraldry]])''<ref>[http://www.historyofmacedonia.org/Macedoniansymbols/MacedonianLion.html History of Macedonia]</ref> || [[File:Macedonian Lion - Goce Delcev Bridge.JPG|150px]] |- |ਸਾਰਪਲਾਨੀਨੈੱਕ || [[File:Sara planina champion.JPG|150px]] |- | ਕਾਲੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਘੜਬਿੱਲਾ (ਲਿੰਕਸ)<ref>[http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_world_2_25/02/2009_105021 Kathimerini - "The lynx is one of the most endangered wild species and is considered as a national symbol of the country"]</ref> || [[File:Lynx2.jpg|150px]] |- | ਓਰਹਿਡ ਟਰਾਉਟ ਮੱਛੀ || [[File:Trout.jpg|150px]] |- |{{MAD}} || ਕੁੰਡਲ-ਪੂਛੀ ਲੰਗੂਰ <br /> || [[File:Ring-tailed lemur 3.png|150px]] |- |rowspan="2"|{{MWI}} || [[Bar-tailed Trogon]]||[[File:Bartailedtrogon.jpg|150px]] |- |ਥਾਮਸਨ ਹਿਰਨ || [[File:Eat228.jpg|150px]] |- |rowspan="2"| {{MYS}} || ਮਾਲਿਆਈ ਬਾਘ (''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਨਵਰ'')<ref name="DiPiazza2006">{{cite book|last=DiPiazza|first=Francesca|title=Malaysia in Pictures|url=http://books.google.com/books?id=o1Yhov_ejW0C&pg=PA14|accessdate=1 January 2012|year=2006|publisher=Twenty-First Century Books|isbn=978-0-8225-2674-2|page=14}}</ref> || [[File:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|150px]] |- | ਗੈਂਡਾਈ ਹਾਰਨਬਿੱਲ (''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ'') || [[File:Rhinoceros hornbill national aviary.jpg|150px]] |- | {{MDV}} || ਪੀਲੀ-ਖੰਭੜੀ ਟੂਨਾ ਮੱਛੀ || |- |rowspan="2"|{{MLT}} || ਨੀਲ-ਪੱਥਰੀ ਗਾਇਕ ਪੰਛੀ || [[File:Bluerockthrush12.jpg|150px]] |- |ਕਲਬ ਤਲ-ਫ਼ਨੇਕ (ਫ਼ਿਰਾਔਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤਾ)|| [[File:Pies faraona e34.jpg|150px]] |- |{{MUS}} || ਡੋਡੋ<br /> || [[File:Dodo.JPG|150px]] |- |rowspan="6"| {{MEX}} || ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਕਾਬ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਨਵਰ/ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ)'' ||[[File:GoldenEagle-Nova.jpg|150px]] |- |[[Xoloitzcuintli]] ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁੱਤਾ)'' || [[File:Xoloitzcuintli - GCH Bayshore Georgio Armani 09 (16397731930).jpg|150px]] |- |ਘਾਹ ਦਾ ਟਿੰਡਾ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੰਡ-ਖੰਡੀ ਜੀਵ)'' || [[File:Young grasshopper on grass stalk02.jpg|150px]] |- |ਚਿੱਤਕਬਰਾ ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲਾ (ਜੈਗੁਆਰ) ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥਣਧਾਰੀ)'' || [[File:Jaguar head shot.jpg|150px]] |- |[[Vaquita]] ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਥਣਧਾਰੀ)'' || [[File:Vaquita size.svg|150px]] |- |ਹਰਾ ਕੱਛੂਕੁੰਮਾ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੁਜੰਗਮ)'' || [[File:Green turtle swimming over coral reefs in Kona.jpg|150px]] |- |{{MDA}} || ਅਰੌਖ|| [[File:Ur-painting.jpg|150px]] |- |rowspan="3"| {{MON}} || ਯੂਰਪੀ ਸੇਹ || [[File:West European Hedgehog (Erinaceus europaeus)2.jpg|150px]] |- | ਯੂਰਪੀ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ || [[File:Oryctolagus cuniculus Tasmania 2.jpg|150px]] |- |ਲੱਕੜ ਚੂਹਾ || [[File:Apodemus sylvaticus.JPG|150px]] |- |{{MAR}} || ਬਾਰਬਰੀ ਸ਼ੇਰ ||[[File:BarbaryLionB1898bw.jpg|150px]] |- |{{MOZ}} || ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਹਾਥੀ || [[File:African Bush Elephant Mikumi.jpg|150px]] |- |{{MYA}} || ਬਾਘ ||[[File:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|150px]] |- |{{NAM}} || ਔਰਿਕਸ ||[[File:Oryx gazella 1.jpg|150px]] |- |{{NRU}} || ਮਹਾਨ ਗਸ਼ਤਬਾਜ ਪੰਛੀ||[[File:Frigatebird snatch.JPG|150px]] |- |{{NEP}} || ਗਾਂ<ref name="Shrestha2002">{{cite book|last=Shrestha|first=Nanda R.|title=Nepal and Bangladesh: a global studies handbook|url=http://books.google.com/books?id=wMz0ZKWrQ8YC&pg=PT163|accessdate=1 January 2012|year=2002|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-285-1|page=163}}</ref>|| [[File:Brahman Baby.jpg|150px]] |- |{{NED}} || ਸ਼ੇਰ||[[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |{{NCL}} || ਕਾਗੂ || [[File:Rhynochetos jubatus.jpg|150px]] |- |rowspan="1"|{{NZL}} || ਕੀਵੀ<ref>{{Cite web |url=http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/9 |title=Teara.govt.nz |access-date=2012-10-09 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002909/https://teara.govt.nz/en/nation-and-government/page-9 |url-status=dead }}</ref>||[[File:Kiwifugl.jpg|150px]] |- |{{NCA}} || ਫੀਰੋਜ਼ੀ-ਭਰਵੱਟੀ ਮੋਤਮੋਤ||[[File:Guardabarranco.JPG|150px]] |- |{{NGA}} || ਉਕਾਬ ||[[File:TawnyEagle.jpg|150px]] |- |{{PRK}} || ਚੋਲੀਮਾ ||[[File:Korea-Silla-Cheonmado-01.jpg|150px]] |- |{{NOR}} || ਬਾਰਾਂਸਿੰਗਾ (ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ "ਮੂਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) || [[File:Elgportraet han (Alces alces).jpg|150px]] |- |rowspan="6"|{{PAK}} || ਮਾਰਖ਼ੋਰ<ref name="pksymb">{{cite web |url=http://www.infopak.gov.pk/BasicFacts.aspx |title=Information of Pakistan |publisher=infopak.gov.pk |accessdate=2011-10-27 |5= |archive-date=2012-03-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/66TPGiccn?url=http://www.infopak.gov.pk/BasicFacts.aspx |dead-url=yes }}</ref> ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਨਵਰ)'' || [[File:Schraubenziege - Markhor.jpg|150px]] |- |ਚਕੋਰ<ref name="pksymb" /> ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ)'' || [[File:Alectoris-chukar-001.jpg|150px]] |- |ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਡਾਲਫਿਨ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਥਣਧਾਰੀ)'' || [[File:Lipotes vexillifer.png|150px]] |- |ਮਗਰਮੱਛ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੁਜੰਗਮ)'' || [[File:Persiancrocodile.jpg|150px]] |- |ਮਹਾਂਸ਼ੇਰ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਛੀ)'' || [[File:Mahasher.JPG|150px]] |- |ਬੂਫ਼ੋ ਸਟੋਮੈਟਿਕਸ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲਥਲੀ)'' || [[File:Bufo stomaticus04.jpg|150px]] |- |{{PSE}}|| ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਸੂਰਜ-ਪੰਛੀ || [[File:Palestine Sunbird standing on fence.jpg|150px]] |- |{{PAN}} || ਹਾਰਪੀ ਉਕਾਬ || [[File:Harpia harpyja 001 800.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{PNG}} || [[Dugong]] ''(national marine mammal)''<ref>{{Cite journal |last1=Hudson |first1=Brydget E.T. |year=1981 |title=Interview and Aerial Survey Data in Relation to Resource Management of the Dugong in Manus Province, Papua New Guinea |journal=Bulletin of Marine Science |publisher=University of Miami |volume=31 |issue=3 |pages=662–672 |url=http://www.ingentaconnect.com/content/umrsmas/bullmar/1981/00000031/00000003/art00018 |accessdate=4 July 2011 }}</ref> || [[File:Dugo3.jpg|150px]] |- |ਸੁਰਗ ਪੰਛੀ || [[File:Lesser Bird of Paradise.jpg|150px]] |- |{{PAR}} || ਪੈਂਪਸ ਲੂੰਬੜ || [[File:Graxaim-do-mato.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{PER}} || ਬਿਕੂਞਾ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਨਵਰ)'' || [[File:Vicunacrop.jpg|150px]] |- |ਐਂਡੀਆਈ ਪੱਥਰੀ ਕੁੱਕੜ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ)'' || [[File:Rupicola peruviana (male) -San Diego Zoo-8a.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{PHL}} || ਕਾਰਾਬਾਓ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਨਵਰ)''||[[File:Carabao.jpg|150px]] |- |[[Philippine Eagle]] ''(national bird)''<ref name="phsymeagle">{{cite web |url=http://www.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/ |title=Proclamation No. 615, s. 1995 |publisher=gov.ph |accessdate=2012-08-12 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002351/https://www.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/%20 |dead-url=yes }}</ref> || [[File:Sir Arny(Philippine Eagle).jpg|150px]] |- |ਦੁੱਧ-ਮੱਛੀ (ਬੰਗੁਸ) ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਛੀ)'' || [[File:Milkfish.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{POL}} || ਬੀਲਿਕ ਉਕਾਬ || [[File:seeadler-flug.jpg|150px]] |- |ਚਿੱਟਾ ਸਾਰਸ || [[File:Ciconia ciconia 01.JPG|150px]] |- |ਯੂਰਪੀ ਜੰਗਲੀ ਸਾਨ੍ਹ || [[File:Bison bonasus (Linnaeus 1758).jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{POR}} || ਡਰੈਗਨ || [[File:Coat of arms of the Kingdom of Portugal (Enciclopedie Diderot).svg|150px]] |- |ਬਾਰਸੀਲੋਸ ਕੁੱਕੜ||[[File:PA2900302 galo emiliarocha medio.jpg|150px]] |- |ਇਬੇਰੀਆਈ ਬਘਿਆੜ || [[File:Canis Lupus Signatus.JPG|150px]] |- |{{PUR}} || ਕੋਕੀ||[[File:Common Coquí.jpg|150px]] |- |{{QAT}} || ਓਰਿਕਸ<ref name="Orr2008">{{cite book|author=Tamra Orr|title=Qatar|url=http://books.google.com/books?id=ID7fa0Mn3RkC&pg=PA13|accessdate=30 July 2011|date=30 June 2008|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-2566-3|page=13}}</ref>||[[File:Gemsbok1.jpg|150px]] |- |{{ROU}} || ਲਿੰਕਸ (ਕਾਲੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਘੜਬਿੱਲਾ) ||[[File:LynxInNumedal.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{RUS}} || ਰੂਸੀ ਭਾਲੂ || [[File:Ours brun parcanimalierpyrenees 1.jpg|150px]] |- |ਦੋ-ਸਿਰੀ ਉਕਾਬ || [[File:Coat of Arms of the Russian Federation 2.svg|150px]] |- |{{RWA}} || ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਚਿੱਤਰਾ || [[File:Leopard on a horizontal tree trunk.jpg|150px]] |- |{{SKN}} || ਵਰਵਟ ਬਾਂਦਰ ||[[File:Chlorocebus pygerythrus.jpg|150px]] |- |{{VCT}} || ਸੇਂਟ ਵਿਨਸੇਂਟੀ ਤੋਤਾ || [[File:Amazona guildingii -Botanical Gardens -Kingstown -Saint Vincent-8a-4c.jpg|150px]] |- |rowspan="4"|{{SAU}} || ਅਰਬੀ ਘੋੜਾ||[[File:RabicanoArab.jpg|150px]] |- | ਅਰਬੀ ਬਘਿਆੜ||[[File:Canis lupus arabs head front.JPG|150px]] |- | ਅਰਬੀ ਸੂਹੀ ਲੂੰਬੜੀ||[[File:Vulpes vulpes arabica 002.jpg|150px]] |- | ਊਠ || [[File:Camels at Giza.JPG|150px]] |- |rowspan="3"|{{SRB}} || ਚਿੱਟਾ ਉਕਾਬ ||[[File:Aquila adalberti.jpg|150px]] |- | ਬਾਜ਼||[[File:USAF falcon.jpg|150px]] |- | ਬਘਿਆੜ || [[File:Canis lupus laying in grass.jpg|150px]] |- |{{SEY}} || ਧਾਰੀਦਾਰ ਡਾਲਫ਼ਿਨ || [[File:Stenella coeruleoalba-cropped.jpg|150px]] |- |{{SIN}} || ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ||[[File:The Asiatic Lion.jpg|150px]] |- |{{SOM}} || ਚਿੱਤਰਾ||[[File:Amur Leopard Pittsburgh Zoo.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{RSA}} || ਸਪ੍ਰਿੰਗਬਾਕ ਰੋਝ<ref>{{Cite book |author=Richard F. Logan|title=The central Namib Desert, South West Africa |year=1960 |publisher=National Academies |page=144 |oclc=227259061 |url=http://books.google.com/books?id=Li8rAAAAYAAJ&pg=PA144 |accessdate=9 July 2011 |id=NAP:00325}}</ref> ||[[File:Springbok.JPG|150px]] |- |ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਹਾਥੀ || [[File:African Bush Elephant Mikumi.jpg|150px]] |- |ਨੀਲਾ ਸਾਰਸ || [[File:Anthropoides paradiseus -Etosha National Park, Namibia-8.jpg|150px]] |- |{{KOR}} || ਬਾਘ||[[File:Amur or Siberian tiger (Panthera tigris altaica), Tierpark Hagenbeck, Hamburg, Germany - 20070514.jpg|150px]] |- |{{SSD}} || ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮੱਛੀ ਉਕਾਬ||[[File:Haliaeetus vocifer -Lake Naivasha, Great Rift Valley, Kenya-8.jpg|150px]] |- |Rowspan="2"|{{ESP}} || ਸਾਨ੍ਹ||[[File:Toro-elPuerto.jpg|150px]] |- |ਸਪੇਨੀ ਸ਼ਾਹੀ ਉਕਾਬ || [[File:Aquila adalberti.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{SRI}}|| |ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥਣਧਾਰੀ)'' ||[[File:HansomeLion 002.jpg|150px]] |- |[[Jungle Fowl]] ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ)'' <ref>[http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en Government of Sri Lanka Official Web Portal]</ref> ||[[File:Thimindu 2009 09 04 Yala Sri Lanka Junglefowl 1.JPG|150px]] |- |Troides darsius ''(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਤਲੀ)'' || [[Image:Darsius male.jpg|150px]] |- |{{SWZ}} || ਥਾਮਸਨ ਹਿਰਨ ||[[File:Eat228.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{SWE}} || ਸ਼ੇਰ||[[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |ਬਾਰਸਿੰਗਾ||[[File:Elgportraet han (Alces alces).jpg|150px]] |- |ਡਾਲੇਕਾਰਲੀ ਘੋੜਾ||[[File:Dalahäst i avesta.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{TWN}} || [[Formosan Black Bear]] || [[File:Formosan Black Bear01.jpg|150px]] |- |ਫ਼ਾਰਮੋਸੀ ਨੀਲੀ ਗੁਟਾਰ || [[File:Urocissa caerulea.jpg|150px]] |- |{{TAN}} || ਜਿਰਾਫ਼<ref>{{Cite book |title=East Africa: Kenya, Tanzania & Uganda |last=Knappert |first=Jan |authorlink=Jan Knappert |year=1987 |publisher=Vikas Pub. |location=New Delhi |isbn= 0-7069-2822-9 |page=57 |url=http://books.google.com/books?id=0ncwAQAAIAAJ&q=%22national+animal+of+Tanzania%22&dq=%22national+animal+of+Tanzania%22&hl=en&ei=i-sJTpztOMvBswbFktnODg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDsQ6AEwAA |accessdate=28 June 2011 }}</ref> || [[File:Giraffe standing.jpg|150px]] |- |{{THA}} || ਥਾਈ ਹਾਥੀ||[[File:Elephas maximus.jpg|150px]] |- |{{TOG}} || ਦਰਿਆਈ ਘੋੜਾ || [[File:Hippopotamus amphibius.jpg|150px]] |- |Rowspan="2"|{{TRI}} || ਸੰਦੂਰੀ ਸਾਰਸ || [[File:Eudocimus ruber (portrait).jpg|150px]] |- |ਲਾਲ-ਸੁਰਾਖ਼ੀ ਚਾਚਾਲਾਕਾ || [[File:Rvchachalaca102.JPG|150px]] |- |Rowspan="6"|{{TUR}} || [[Grey Wolf]]ਸਲੇਟੀ ਬਘਿਆੜ ''(ਗ਼ੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਕ)'' || [[File:Tierpark Sababurg Wolf.jpg|150px]] |- |ਕੰਗਲ ਕੁੱਤਾ ''(ਗ਼ੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਕ)'' || [[File:KangalTürkiyede.jpg|150px]] |- |ਅਕਬਾਸ਼ ਕੁੱਤਾ ''(ਗ਼ੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਕ)'' || [[File:Turkish Akbash.jpg|Turkish Akbash|150px]] |- |ਤੁਰਕ ਬਿੱਲੀ-ਬੱਕਰੀ ''(ਗ਼ੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਕ)'' || [[File:Odd-eyed Angora.jpg|Odd-eyed Angora|150px]] |- |ਤੁਰਕ ਵੈਨ ''(ਗ਼ੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਕ)'' || [[File:Turkish Van.jpg|Turkish Van|Odd-eyed Angora|150px]] |- |ਦੋ-ਸਿਰੀ ਉਕਾਬ ''(used by [[General Directorate of Security]])'' || [[File:Divrigi02.jpg|150px]] |- |{{UGA}} || ਸਲੇਟੀ-ਸਿਹਰੀ ਸਾਰਸ || [[File:Grey crowned crane2.jpg|150px]] |- |{{UAE}} || ਪੇਰੇਗ੍ਰੀਨ ਬਾਜ਼ || [[File:Peales.jpg|150px]] |- |Rowspan="10"|{{UK}} || ਸ਼ੇਰ ''(ਇੰਗਲੈਂਡ)'' || [[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |ਯੂਰਪੀ ਰੋਬਿਨ || [[File:Erithacus-rubecula-melophilus Dublin-Ireland.jpg|150px]] |- |ਲਾਲ ਹਿਰਨ || [[File:Silz cerf22.jpg|150px]] |- |ਮੂਕ ਹੰਸ || [[File:Cygnus olor.jpg|150px]] |- |ਲਾਲ ਲੂੰਬੜੀ || [[File:Vulpes vulpes sitting.jpg|150px]] |- |ਯੂਨੀਕਾਰਨ ''(ਸਕਾਟਲੈਂਡ)''|| [[File:Wesh unicorn statue.jpg|150px]] |- |ਬੁਲੀ ਕੁੱਤਾ ''(ਬਰਤਾਨੀਆ)'' || [[File:Ozbulldog.jpg|150px]] |- |ਵੇਲਜ਼ੀ ਹਾਰਲੇਕਿਨ ਬੱਤਖ ''(ਵੇਲਜ਼)''{{citation needed|date=December 2011}} || [[File:Welsh Harlequin Duck.jpg|150px]] |- |ਲਾਲ ਇੱਲ ''(ਵੇਲਜ਼)'' || [[File:Milvus milvus R(ThKraft).jpg|150px]] |- |ਈ ਦਦਰਾਇਗ ਗੋਸ਼ (ਵੇਲਜ਼ੀ ਡ੍ਰੈਗਨ) ''(ਵੇਲਜ਼)'' || [[File:Flag of Wales 2.svg|150px]] |- |Rowspan="1"|{{USA}} || ਗੰਜਾ ਉਕਾਬ<ref>{{Cite journal |last1=Lawrence |first1=E.A. |year=1990 |title=Symbol of a Nation: The Bald Eagle in American Culture |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-culture_spring-1990_13_1/page/63 |journal=The Journal of American Culture |volume=13 |issue=1 |pages=63–69 |doi=10.1111/j.1542-734X.1990.1301_63.x}}</ref><ref>{{cite web |title=Quick Facts: The United States of America |work=Ben's Guide to U.S. Government For Kids |publisher=[[United States Government Printing Office]] |date=February 3, 2009}}</ref>|| [[File:Haliaeetus leucocephalus.jpeg|150px]] |- |{{URU}} || ਬਦਾਮੀ ਹਾਰਨੇਰੋ || [[File:Flickr - Dario Sanches - JOÃO-DE-BARRO (Furnarius rufus) (3).jpg|150px]] |- |{{VEN}} || ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾਈ ਤਰੂਪੀਆਲ || [[File:Common Troupial - Nashville Zoo.jpg|150px]] |- |Rowspan="3"|{{VIE}} || |ਬਾਘ || [[File:Amur or Siberian tiger (Panthera tigris altaica), Tierpark Hagenbeck, Hamburg, Germany - 20070514.jpg|150px]] |- |ਜਲ-ਮਹਿੰ || [[File:Water buffalo bathing.jpg|150px]] |- |ਡ੍ਰੈਗਨ || [[File:ThreeToeDragon.jpg|150px]] |- |{{ZAM}} || ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮੱਛੀ ਉਕਾਬ || [[File:African fish eagle just caught fish.jpg|150px]] |- |{{ZIM}} || ਸੇਬਲ ਰੋਝ|| [[File:Sable bull.jpg|150px]] |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 7pxvvn0aqdop1jmytr5bwzwtko4gh36 0 15385 837357 833078 2026-04-22T16:11:19Z Sonia Atwal 49604 /* ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਜਲਾਵਤਨੀ */ 837357 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਜੀਵਨੀ | ਨਾਮ = '''ਲੈਨਿਨ''' | ਚਿੱਤਰ =Vladimir Lenin.jpg | ਚਿੱਤਰ_ਸੁਰਖੀ = '''ਲੈਨਿਨ''' | ਚਿੱਤਰ_ਅਕਾਰ = | ਪੂਰਾ_ਨਾਮ ='''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਇਲਿਚ ਲੈਨਿਨ ''' | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ =22 ਅਪਰੈਲ 1870 | ਜਨਮ_ਸਥਾਨ =[[ਸਿਮਬਰਿਸਕ]] ([[ਰੂਸ]]) | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ =21 ਜਨਵਰੀ 1924 | ਮੌਤ_ਸਥਾਨ =[[ਮਾਸਕੋ]] | ਮੌਤ_ਦਾ_ਕਾਰਨ =ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ =ਸੋਵੀਅਤ, ਰੂਸੀ | ਪੇਸ਼ਾ = ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਲੇਖਕ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ, ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਮੋਹਰੀ, | ਪਛਾਣੇ_ਕੰਮ =[[ਕੀ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਏ?]], [[ਰਾਜ ਤੇ ਇਨਕਲਾਬ]], [[ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ-ਸਿਧ ਆਲੋਚਨਾ]] | ਜੀਵਨ_ਸਾਥੀ =ਨਾਦੇਜ਼ਦਾ ਕਰੁਪਸਕਾਇਆ | ਬੱਚੇ = ਕੋਈ ਨਹੀਂ | ਧਰਮ =ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਨਾਸਤਿਕ | ਸਿਆਸਤ = ਕਮਿਊਨਿਸਟ | ਇਹ_ਵੀ_ਵੇਖੋ = | ਦਸਤਖਤ =Unterschrift_Lenins.svg | ਵੈੱਬਸਾਈਟ = | ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ = | ਹੋਰ_ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ = }} '''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਇਲਿਚ ਲੈਨਿਨ '''(ਰੂਸੀ: Владимир Ильич Ленин, ਆਈ ਪੀ ਏ: [[vlɐˈdʲimʲɪr ɪlʲˈjitɕ ˈlʲenʲɪn]], ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਨਾਮ: ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਇਲਿਚ ਉਲੀਆਨੋਵ (ਰੂਸੀ: Владимир Ильич Ульянов - 22 ਅਪਰੈਲ [ ਪੁਰਾਣਾ ਸਟਾਈਲ 10 ਅਪਰੈਲ ] 1870 - 21 ਜਨਵਰੀ 1924) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ [[ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ]], ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ [[ਚਿੰਤਕ]] ਸੀ। ਉਹ ਰੂਸੀ ਬਾਲਸ਼ਵਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ [[ਅਕਤੂਬਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਕੀਤੀ। '''ਟਾਈਮ''' ਮੈਗਜੀਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ 100 ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,988151,00.html|title=Vladimir Ilyich Lenin|date=13 April 1998|work=TIME.com|accessdate=18 October 2016|archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170126115707/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,988151,00.html|url-status=dead}}</ref> [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦੇਣ ਨੂੰ [[ਲੈਨਿਨਵਾਦ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਲੈਨਿਨ ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਮਬਰਿਸਕ (ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਕੇ ਉਲਿਆਨੋਵਸਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) ਵਿੱਚ ਉਲੀਆ ਨਿਕੋਲਾਈ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੋਵਨਾ ਉਲੀਆਨੋਵਾ<ref>Read, Christopher, Lenin (2005) Abingdon: Routledge p. 4.</ref> ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਰੂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। 1886 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਨਾੜੀ ਫਟਣ ਨਾਲ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਈ 1887 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲੈਨਿਨ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਈ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੂੰ ਜਾਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਤੀਜੇ<ref>Read, Christopher, Lenin (2005) Abingdon: Routledge p. 16.</ref> ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਤਲਾਨਾ ਹਮਲਾ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਐਨਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਵਕਤ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਨੂੰ ਮੁਲਕ ਬਦਰ ਕਰ ਕੇ [[ਕੋਕਸ਼ਕੀਨੋ]] ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਕਾਜ਼ਾਨ ਤੋਂ 25 ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਕੇ ਨੇ ਲੈਨਿਨ ਨੂੰ ਇੰਤਹਾਪਸੰਦ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਵੀਅਤ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੋਚ ਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਗਰਦਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Lenin-circa-1887.jpg|framepx|thumb|left|ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਬਚਪਨ (1887)]] ਇਸ ਸਾਲ ਕਾਜ਼ਾਨ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਮੱਚੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਭਾਂਬੜ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਓਟਰ ਬਿੱਲੂ ਸੂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਸਵੀਰ ‘ਵੀ ਵਿਲ ਫ਼ਾਲੋ ਏ ਡਿਫਰੈਂਟ ਪਾਥ’ (ਜੋ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਛਪੀ), ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੜੇ ਭਾਈ ਦੇ ਗ਼ਮ ਵਿੱਚ ਨਿਢਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਕਰਾ 'ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅੱਡਰਾ ਰਸਤਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਾਂਗੇ' ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਲਾ ਕਾਨੂਨੀਅਤ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੇ ਉਹ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਵੀ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਜ਼ਾਨ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] ਦੀ ਕਿਤਾਬ [[ਦਾਸ ਕੈਪੀਟਲ]] ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਹ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ [[ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1891 ਵਿੱਚ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/lenin_vladimir.shtml|title=Vladimir Lenin (1870 - 1924)|publisher= BBC UK|accessdate=18 October 2016}}</ref> ==ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ== ====ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਜਲਾਵਤਨੀ==== [[File:Mug shot of Lenin 1895 crop.jpg|thumb|175px|right|'''ਲੈਨਿਨ''', ਦਸੰਬਰ 1895 ਦੀ ਤਸਵੀਰ]] ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਕੁਛ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਮਾਰਾ (ਵੋਲਗਾ ਦਰਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਬੰਦਰਗਾਹ) ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ 1893 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਆ ਗਏ। ਜਿਥੇ ਵਕਾਲਤ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹ ਇੱਕ ਮੁਕਾਮੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ। 7 ਦਸੰਬਰ, 1895 ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਮਹੀਨੇ ਬਾਦ ਰਿਹਾਈ ਦੇ ਬਾਦ ਸੁਸ਼ੀਨਸਕੋਏ, ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਉਰਗੀ ਪਲੈਖ਼ਾਨੋਵ ਵੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਾਈ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 1898 ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਨਾਦੇਜ਼ਦਾ ਕਰੁਪਸਕਾਇਆ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਪਰੈਲ 1899 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਵਿਕਾਸ (The development of Socialism in Russia) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। 1900 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਲੈਨਿਨ [[ਜ਼ਿਊਰਿਖ|ਜ਼ਿਊਰਿਖ਼]], [[ਜਨੇਵਾ]], [[ਮਿਊਨਿਖ਼]], [[ਪਰਾਗ]], [[ਵਿਆਨਾ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ ]]ਅਤੇ [[ਲੰਦਨ ]]ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਜੂਲੀਅਸ ਮਾਰਤੋਵ ਦੇ ਨਾਲ "ਇਸਕਰਾ" ''Iskra'' (ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਚਿੰਗਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਨਾਮੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਕਢਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.historyguide.org/europe/lenin.html|title=Lenin was born Vladimir Ilyich Ulyanov, April 22, 1870, in the provincial city of Simbirsk on the Volga River.|publisher= historyguide.org|accessdate=18 October 2016}}</ref> ਮਾਰਤੋਵ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਹਰੀਫ਼ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਪਸੰਦ ਹਾਮੀਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਰੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਚੇ ਅਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਕਈ ਨਾਮ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਮਗਰ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਅਪਣਾ ਲਿਆ, ਮੁਕੰਮਲ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ 'ਐਨ ਲੈਨਿਨ'। (ਪੱਛਮੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੇ ਐਨ ਲੈਨਿਨ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਕੋਲਾਈ ਲੈਨਿਨ ਫ਼ਰਜ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਜੋ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਖ਼ੁਦ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਕਦੇ ਇਹ ਨਾਮ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ) ਲੈਨਿਨ '''ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ''' ([[ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰੂਸੀ]] Росси́йская социа́л-демократи́ческая рабо́чая па́ртия, РСДРП, ''Rossiyskaya sotsial-demokraticheskaya rabochaya partiya'', ''ਆਰਐਸਡੀਆਰਪੀ'') ਦਾ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਅਤੇ 1903 ਵਿੱਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਧੜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੇਨਸ਼ਵਿਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਹਮਦਰਦਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮਹਿਜ਼ ਇਨਕਲਾਬ ਪਸੰਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਲਾਜਿਮੀ ਕ਼ਰਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਰਾਏ ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮੇਨਸ਼ਵਿਕਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਯਾਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮੇਨਸ਼ਵਿਕ ਯਾਨੀ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਪਏ। ਇਸ ਤਕਸੀਮ ਨੂੰ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਕਿਤਾਬਚੇ [[ਕੀ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਏ?]] (1901 - 1902) ਨੇ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਸ ਉੱਤੇ ਗ਼ੌਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] * [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ]] * [[ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] *[[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ]] *[[ਵਿਰੋਧਵਿਕਾਸ]] *[[ਸ਼ਰੀਪਾਦ ਅਮ੍ਰਿਤ ਡਾਂਗੇ]] *[[ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ]] *[[ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] *[[ਐਨਟੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੰਤਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਕਲਾਬੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1870]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1924]] kuatqr5b3z01toptvmp094qtke3aoge 0 21450 837350 589435 2026-04-22T13:45:38Z Artanisen 26654 Gulf of Thailand in its region.svg 837350 wikitext text/x-wiki [[Image:Gulf of Thailand in its region.svg|thumb|right|ਖਾੜੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] [[Image:Gulf of Thailand.svg|thumb|right|ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ]] '''ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ''' ({{lang-th|อ่าวไทย}}, {{IPA-th|ʔàːw tʰaj}}), ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਮਾਲਿਆ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ''ਉੱਤੇਲੁਕ ਸਿਆਮ''' (ਭਾਵ '''ਸਿਆਮ ਦੀ ਖਾੜੀ''') ਵਜੋਂ ਅਤੇ [[ਖਮੇਰ ਭਾਸ਼ਾ|ਖਮੇਰ]] ਵਿੱਚ '''ਬੋਏਉਂਗ ਤੋਨਲੇ ਸਿਆਮ''' (Boeung Tonle Siem) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਕਛਾਰ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.paknam.com/books/1850s-royal-geographical-society.html |title=Proceedings of the Royal Geographical Society |access-date=2013-04-25 |archive-date=2014-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140308151309/http://www.paknam.com/books/1850s-royal-geographical-society.html |dead-url=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}} {{ਅਧਾਰ}} mfis1fbxx32e5d8yam0yfgaufo4bwk0 0 24398 837414 814808 2026-04-23T07:38:07Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:Marilyn_Monroe_in_1952.jpg|Marilyn_Monroe_in_1952.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Gbawden|Gbawden]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Marilyn Monroe in 1952.jpg|]]. 837414 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ | image = | caption = ਮੁਨਰੋ 1952 ਵਿੱਚ | birth_name = ਨੋਰਮਾ ਜੀਨ ਮੋਰਟਨਸਨ <!--Please do not change; this is the spelling on her birth certificate--> | birth_date = {{Birth date|mf=yes|1926|6|1|df=y}} | birth_place = ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, (ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ) | death_date = {{Death date and age|mf=yes|1962|8|5|1926|6|1|df=y}} | death_place = [[ਬ੍ਰੇਂਟਵੁਡ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]], ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, (ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ) | death_cause = [[ਬਾਰਬੀਟੁਰੇਟ]] ਓਵਰਡੋਜ | nationality = ਅਮਰੀਕੀ | restingplace = [[ਵੈਸਟਵੁਡ ਵਿਲੇਜ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪਾਰਕ ਸੀਮੈਟਰੀ]], [[ਵੈਸਟਵੁਡ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] | other_names = ਨੋਰਮਾ ਜੀਨ ਬੇਕਰ<br> ਨੋਰਮਾ ਜੀਨ ਡਫਰਟੀ<!--name after marriage to James Dougherty--><br> ਨੋਰਮਾ ਜੀਨ ਡਿਮਾਜੀਓ<!--official name after marriage to Joe DiMaggio; on her official U.S. passport--><br>ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ ਮਿੱਲਰ<!--went by that name after her marrage to Arthur Miller that occurred after her legal 1956 name change - Source: http://www.marilyncollector.com/legend/faq.html--> | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ,ਮਾਡਲ, ਅਤੇ ਗਾਇਕ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ | years_active = 1947–1962 | notable_works = ''[[ਨਿਆਗਰਾ (1953 ਫਿਲਮ)|ਨਿਆਗਰਾ]]'', ''[[ਜੈਂਟਲਮੈੱਨ ਪ੍ਰੈਫਰ ਬਲੋਂਡਜ (ਫਿਲਮ)|ਜੈਂਟਲਮੈੱਨ ਪ੍ਰੈਫਰ ਬਲੋਂਡਜ]]'', ''[[ਰਿਵਰ ਆਫ਼ ਨੋ ਰੀਟਰਨ]]'', ''[[ਦ ਸੈਵਨ ਯੀਅਰ ਇਚ]]'', ''[[ਸਮ ਲਾਈਕ ਇਤ ਹਾਟ]]'', ''[[ਦ ਮਿਸਫਿਟਸ (ਫਿਲਮ)|ਦ ਮਿਸਫਿਟਸ]]'' | spouse = {{marriage|[[ਜੇਮਜ ਡਫਰਟੀ]]|1942|1946}} (ਤਲਾੱਕ)<br>{{marriage|[[ਜੋਯ ਡਿਮਾਜੀਓ]]|1954|1954}} (ਤਲਾੱਕ)<br>{{marriage|[[ਆਰਥਰ ਮਿੱਲਰ]]|1956|1961}} (ਤਲਾੱਕ) | signature = Marilyn Monroe Signature.svg <!--COMMENT: Please, NO MORE DOCTOR WHO or "The Doctor" or "Bow-tied stranger" edits. Please don't vandalize this article by adding this fictional information. Thanks.-->}} '''ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ'''<ref name="name">She obtained an order from the City Court of the State of New York and legally changed her name to Marilyn Monroe on February 23, 1956.{{citation needed|date=July 2012}}</ref><ref>{{cite web |author=Tricia Strayer |url=http://www.cmgww.com/stars/monroe/about/facts.html |title=Marilyn Monroe's Official Web site .::. Fast Facts |publisher=Cmgww.com |date= |accessdate=2012-11-09 |archive-date=2012-10-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/6BTGMPgcm?url=http://www.cmgww.com/stars/monroe/about/facts.html |dead-url=yes }}</ref> (ਜਨਮ ਸਮੇਂ '''ਨੋਰਮਾ ਜੀਨ ਮੋਰਟਨਸਨ'''; 1 ਜੂਨ1926 – 5 ਅਗਸਤ 1962)<ref>{{cite web |url=http://www.biography.com/articles/Marilyn-Monroe-9412123?part=1 |title=Marilyn Monroe Biography |publisher=Biography.com |date= |accessdate=2013-01-21 |archive-date=2011-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807180210/http://www.biography.com/articles/Marilyn-Monroe-9412123?part=1 |dead-url=yes }}</ref> ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਾਲੀਵੁਡ ਫਿਲਮ ਜਗਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ [[ਸੈਕਸ ਪ੍ਰਤੀਕ]] ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ 1960ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਅਨੇਕ ਕਾਮਯਾਬ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>Obituary ''[[Variety Obituaries|Variety]]'', August 8, 1962, page 63.</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਦਸ਼ਕ ਲਈ ਹੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ। ਲਾਸ ਏੰਜੇਲੇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਲੀ ਮਰਲਿਨ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੀਤਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਇੱਕ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿਵਸਾਏ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਡਲਿੰਗ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦਵਾਇਆ। ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਸਨੂੰ 1951 ਵਿੱਚ ਟਵੇਨਟਿਏਥ ਸੇੰਚੁਰੀ ਫਾਕਸ ਦੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੁਨਰੋ ਦੇ ਵਾਰੇ ਇਕ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਵਾਈਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੰਗੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਖਬਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨ੍ਹੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ। 1953 ਵਿੱਚ, ਉਹਦੀਆਂ ਨਗਨ ਫੋਟੋਆਂ ਪਲੇਬੋਏ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ==ਜੀਵਨ== ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ ਦਾ ਜਨਮ ਪਹਿਲੀ ਜੂਨ 1926 ਨੂੰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ (ਅਮਰੀਕਾ) ਦੇ ਕਾਊਂਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗਲੈਡੀਸ ਪੀਏਰੀ ਸੀ ਜੋ ਕੋਲੰਬੀਆ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੁਹੱਪਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਚਰਚਿਤ ਸੀ। ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਜਨਵਰੀ 1954 ਵਿੱਚ ਜੋਇ ਡਿਮਾਜੀਓ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਾ ਚੱਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੀਜਾ ਵਿਆਹ ਆਰਥਰ ਮਿਲਰ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਉੱਪਰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ 5 ਅਗਸਤ 1962 ਨੂੰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿਚਲੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਈ ਗਈ। ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੋਨ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਅੱਜ ਤਕ ਇੱਕ ਰਹੱਸ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ 36ਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਹੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਈ ਸੀ ==ਕੈਰੀਅਰ== ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਡਰਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ। ਉਂਜ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਰੋਲ ਹੀ ਮਿਲੇ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 9 ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਵੇਟਰ ਬਣੀ ਸੀ। 1948 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਸਕੂਡਾ ਹੋ ਸਕੂਡਾ ਹੇ’ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਸੀ। ਮਰਲਿਨ ਨੇ ਕਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਲੇਡੀਜ਼ ਆਫ਼ ਦਾ ਕੋਰਸ, ਲਵ ਹੈਪੀ, ਏ ਟਿਕਟ ਟੂ ਟੋਮਾਹਾਕ, ਦਿ ਐਸਫਾਟ ਜੰਗਲ, ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਈਵ, ਦਿ ਫਾਇਰਬਾਲ, ਹੋਮ ਟਾਊਨ ਸਟੋਰੀ, ਐਜ਼ ਯੰਗ ਐਜ਼ ਯੂ ਫੀਲ, ਲਵ ਨੈਸਟ, ਲੈਟਸ ਮੇਕ ਇਟ ਲੀਗਲ, ਵੂਈ ਆਰ ਨੌਟ ਮੈਰਿਡ, ਡੌਂਟ ਬੌਦਰ ਟੂ ਨੌਕ, ਮੰਕੀ ਬਿਜ਼ਨੈਸ, ਓ ਹੈਨਰੀਜ਼ ਫੁੱਲ ਹਾਊਸ, ਨਿਆਗਰਾ, ਹਊ ਟੂ ਮੈਰੀ ਏ ਮਿਲੇਨੀਅਰ, ਰੀਵਰ ਆਫ਼ ਨੋ ਰਿਟਰਨ, ਦੇਅਰ ਇਜ਼ ਨੋ ਬਿਜ਼ਨੈਸ ਲਾਈਕ ਸ਼ੋ ਬਿਜ਼ਨੈਸ, ਬੱਸ ਸਟਾਪ, ਦਿ ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਂਡ ਦ ਸ਼ੋਅ ਗਰਲ, ਲੈਟਸ ਮੇਕ ਲਵ, ਦਿ ਮਿਸਫਿਟਸ ਅਤੇ ਸਮਥਿੰਗਜ਼ ਗੌਟ ਟੂ ਗਿਵ ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1962]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 7slqkpmiapi6v5f6ackl9bzvm5u4ghh 0 63187 837382 285626 2026-04-22T20:17:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837382 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ |type = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ |longtype = |image = |image_size = |caption = |official_name = |nickname = |duration = 1 ਦਿਨਾ |frequency = ਸਾਲਾਨਾ |observedby = |date = 18 ਜੁਲਾਈ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਤੌਰ ਤੇ {{start date|2010}}) |celebrations = |relatedto = }} [[File:Celebration of Nelson Mandela Day (7595947574).jpg|thumb|270px| ਮੰਡੇਲਾ ਦਿਵਸ 2012 ਨੂੰ ਡੀਆਰਸੀ ਵਿੱਚ ਗੋਮਾ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਦਾ ਮੋਨੁਸਕੋ ਸਟਾਫ਼]] '''ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ''' (ਜਾਂ '''ਮੰਡੇਲਾ ਦਿਵਸ''') ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦਿਨ ਹੈ, ਜੋ 18 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ, ਮੰਡੇਲਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="UN18">{{cite web |url= http://www.un.org/en/events/mandeladay/ |title=Nelson Mandela International Day, July 18, For Freedom, Justice and Democracy |first= |last= |work=un.org |year=|accessdate=11 July 2011}}</ref> ਇਹ ਦਿਨ, ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.worldlii.org/int/other/UNGARsn/2009/64.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-07-18 |archive-date=2023-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510092428/http://www.worldlii.org/int/other/UNGARsn/2009/64.pdf |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 18 ਜੁਲਾਈ 2010 ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੰਡੇਲਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} jnpxc0oqyrqghywflwqbz9eqph77a1y 0 66180 837403 830517 2026-04-23T03:29:03Z ~2026-24765-97 59775 /* ਇਤਿਹਾਸ */ 837403 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅਟਾਰੀ | settlement_type = Village | official_name = | other_name = | native_name = | image_skyline = Attari Railway Station.JPG | imagesize = 300px | image_caption = ਅਟਾਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਸਟਮ ਡਿਪੂ (ਖੱਬੇ) | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of Punjab, India|District]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | pushpin_map = India Punjab | pushpin_mapsize = 300 | latd = 31 | latm = 36 | lats = 03 | latNS = N | longd = 74 | longm = 36 | longs = 20 | longEW = E | coordinates_region = IN-PB | coordinates_display = inline,title |image_map = Wagah-Attari (OpenStreetMap).png |mapsize = 300px |map_caption = [[OpenStreetMap|OSM]] ਅਟਾਰੀ ਅਤੇ ਬਾਘਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ OSM, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਬਾਘਾ ਬਾਰਡਰ ਲਾਂਘਾ। ਉੱਪਰਲੀ ਨੁੱਕਰ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਰਮਿਅਨ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ (click to expand) |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] |utc_offset1 = +5:30 |elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} '''ਅਟਾਰੀ''' (ਹਿੰਦੀ: अटारी) ਇਹ ਬਾਘਾ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੀਮਾ ਤੋਂ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਦੇ ਰੂਟ ਦਾ ਆਖਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਅਟਾਰੀ ਪਿੰਡ ਸਰਦਾਰ [[ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ]] ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਹਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਜਨਰੈਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਟਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੋ ਸਿੱਧੂ ਜਾਟ ਭਰਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਗੌਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਨੇ 1740 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਮਾਲਵਾ) ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਕਾਨ੍ਹ ਚੰਦ ਸਿੱਧੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਉਂਕੇ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਲੱਭਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਦਾਸ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਥਾਨਕ ਤਪੱਸਵੀ ਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਟਿੱਲੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ "ਥੇਹ") ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗੌਰਾ ਨੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਟਾਰੀ (ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਘਰ) ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਟਾਰੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗੌਰਾ ਅਤੇ ਕੌਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸਵਾਰ ਮਾਝਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਰਹੇ ਲਾਹੌਰ-ਅਧਾਰਤ ਮੁਗਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗਾ (ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ) ਵਿਖੇ, ਦੋਵੇਂ ਸਿੱਧੂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਲਈ, ਅਤੇ ਗੌਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੌਰ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ) ​​ਬਣ ਗਏ। ਇਹ ਭਰਾ ਅਟਾਰੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1 ਮੀਲ ਦੂਰ ਪਿੰਡ ਰੋੜਾਂਵਾਲਾ ਕਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਸੰਧੂ ਜੱਟ ਯੋਧੇ, ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਥੇ (ਜਥੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਸਿੱਖ ਮੁਗਲ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਲੁੱਟਦੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰਦੇ। ਸਿੱਧੂ ਅਟਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ (ਸਿੱਖ ਸੰਘ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 1750 ਤੋਂ 1803 ਤੱਕ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿੱਖ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਿਹਾ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] 1802 ਤੋਂ 1803 ਤੱਕ, ਅਟਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ (ਮੌਤ 1818) ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਲੁੱਟਿਆ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੰਗੀ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ (1785–1846), ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀ ਸਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਨਾਇਕ ਸੀ। 1848-49 ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਅਟਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਅਟਾਰੀ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਰਮ ਵੀਰ ਪਰਮ ਰਾਜ ਭਗਤ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਸੇਨਾ ਦਾ ਸੂਰਵੀਰ ਯੋਧਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਨ 1803 ਵਿੱਚ ਮਾਹਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨੌਕਰ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਯੁੱਧ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤੇ। ਸੰਨ 1834 ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਨਾਮ ਪਾਇਆ। ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਨਾਨਕੀ ਮਾਹਰਾਜਾ ਦੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਨੌ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ 1837 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਉੱਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਪੰਦਰਾਂ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖਰਚਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਹਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇਖ ਕੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰ ਆ ਬੈਠਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਮਾਹਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਇ ਕਿਹਾ, ਇਸਨੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜੇ ਦੱਸੇ। ਪਰ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ| ਪਰ ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਭਰੇ ਬਚਨ ਬੇਸਮਝਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਕਾਇਰਤਾ ਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ,ਤਦ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧਕੇ ਕਿ ਜਾਂ ਫਤੇ ਪਾਵਾਂਗੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗ ਤੋਂ ਮੁੜ ਘਰ ਨਹੀਂ ਆਵਾਂਗੇ, ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਲਈ ਕੂਚ ਕੀਤਾ| ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਇਸ ਯੋਧੇ ਨੇ 10 ਫਰਵਰੀ ਸੰਨ 1846 ਨੂੰ ਸਭਰਾਓਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਪਾਈ। ਜਦੋਂ 1849 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰਗਣਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬਣਾਏ ਅਤੇ 1849-1855 ਵਿੱਚ ਅਟਾਰੀ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ 1855 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। 1862 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ 1850 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨੇਹਾਰ) ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਅਟਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇਗੀ। ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ 1865 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{cite book | title=ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ | publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ | author=ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ | year=2009 | location=ਪਟਿਆਲਾ | pages=110 | isbn=81-302-0075-9}}</ref> [[ਮਿਨਹਾਲਾ ਖ਼ਾਨ-ਏ-ਖ਼ਾਨਾਂ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] 1oym69brs76s980k6vldluw6jioyzh2 837405 837403 2026-04-23T03:30:45Z ~2026-24765-97 59775 /* ਇਤਿਹਾਸ */ 837405 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅਟਾਰੀ | settlement_type = Village | official_name = | other_name = | native_name = | image_skyline = Attari Railway Station.JPG | imagesize = 300px | image_caption = ਅਟਾਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਸਟਮ ਡਿਪੂ (ਖੱਬੇ) | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of Punjab, India|District]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | pushpin_map = India Punjab | pushpin_mapsize = 300 | latd = 31 | latm = 36 | lats = 03 | latNS = N | longd = 74 | longm = 36 | longs = 20 | longEW = E | coordinates_region = IN-PB | coordinates_display = inline,title |image_map = Wagah-Attari (OpenStreetMap).png |mapsize = 300px |map_caption = [[OpenStreetMap|OSM]] ਅਟਾਰੀ ਅਤੇ ਬਾਘਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ OSM, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਬਾਘਾ ਬਾਰਡਰ ਲਾਂਘਾ। ਉੱਪਰਲੀ ਨੁੱਕਰ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਰਮਿਅਨ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ (click to expand) |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] |utc_offset1 = +5:30 |elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} '''ਅਟਾਰੀ''' (ਹਿੰਦੀ: अटारी) ਇਹ ਬਾਘਾ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੀਮਾ ਤੋਂ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਦੇ ਰੂਟ ਦਾ ਆਖਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਅਟਾਰੀ ਪਿੰਡ ਸਰਦਾਰ [[ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ]] ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਹਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਜਨਰੈਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਅਟਾਰੀ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਰਮ ਵੀਰ ਪਰਮ ਰਾਜ ਭਗਤ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਸੇਨਾ ਦਾ ਸੂਰਵੀਰ ਯੋਧਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਨ 1803 ਵਿੱਚ ਮਾਹਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨੌਕਰ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਯੁੱਧ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤੇ। ਸੰਨ 1834 ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਨਾਮ ਪਾਇਆ। ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਨਾਨਕੀ ਮਾਹਰਾਜਾ ਦੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਨੌ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ 1837 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਉੱਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਪੰਦਰਾਂ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖਰਚਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਹਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇਖ ਕੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰ ਆ ਬੈਠਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਮਾਹਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਇ ਕਿਹਾ, ਇਸਨੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜੇ ਦੱਸੇ। ਪਰ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ| ਪਰ ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਭਰੇ ਬਚਨ ਬੇਸਮਝਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਕਾਇਰਤਾ ਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ,ਤਦ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧਕੇ ਕਿ ਜਾਂ ਫਤੇ ਪਾਵਾਂਗੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗ ਤੋਂ ਮੁੜ ਘਰ ਨਹੀਂ ਆਵਾਂਗੇ, ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਲਈ ਕੂਚ ਕੀਤਾ| ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਇਸ ਯੋਧੇ ਨੇ 10 ਫਰਵਰੀ ਸੰਨ 1846 ਨੂੰ ਸਭਰਾਓਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਪਾਈ। <ref>{{cite book | title=ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ | publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ | author=ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ | year=2009 | location=ਪਟਿਆਲਾ | pages=110 | isbn=81-302-0075-9}}</ref> [[ਮਿਨਹਾਲਾ ਖ਼ਾਨ-ਏ-ਖ਼ਾਨਾਂ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] ir3v5acjet1gfsirsofcnekcy011ldj 0 67021 837359 675996 2026-04-22T16:20:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837359 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਮਾਰਗਰੀਟਾ ਵਿਦ ਅ ਸਟਰੌਅ | image = Margarita,_with_a_Straw_-_poster.jpg | caption = | director = [[ਸ਼ੋਨਾਲੀ ਬੋਸ]]<ref>{{cite web|url=http://www.filmindependent.org/blogs/a-conversation-with-shonali-bose/#.UyLe5Nxpk-8|title=A CONVERSATION WITH SHONALI BOSE|publisher=Film Independent|access-date=2015-11-03|archive-date=2014-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314150020/http://www.filmindependent.org/blogs/a-conversation-with-shonali-bose/#.UyLe5Nxpk-8|dead-url=yes}}</ref> | writer = [[ਸ਼ੋਨਾਲੀ ਬੋਸ]] | producer = [[ਸ਼ੋਨਾਲੀ ਬੋਸ]]<br>ਨਿਲੇਸ਼ ਮਾਨਿਆਰ | starring = [[ਕਲਕੀ ਕੋਚਲਿਨ]]<ref>{{cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/scoops/13/feb/16-news-kalki-in-margarita-with-a-straw-plays-character-with-cerebral-palsy-021303.asp|title=Kalki in MARGARITA, WITH A STRAW; plays character with cerebral palsy|publisher=glamsham.com|access-date=2015-11-03|archive-date=2014-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314182341/http://www.glamsham.com/movies/scoops/13/feb/16-news-kalki-in-margarita-with-a-straw-plays-character-with-cerebral-palsy-021303.asp|dead-url=yes}}</ref><br>[[Revathi]]<br>Sayani Gupta | cinematography = ਐਨੀ ਮਿਸਾਵਾ | music = [[ਮਿੱਕੀ ਮੈਕਲੀਅਰੀ]] | editing = ਮਨੀਸ਼ਾ ਆਰ. ਬਲਦਾਵਾ | studio = [[ਵਾਇਆਕਾਮ 18 ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼]] | released = {{Film date|2014|09|08|[[2014 ਟੋਰਾਂਟੋ ਅੰਤਰਰਰਾਸ਼ਚਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ|TIFF]]|df=yes|2015|4|17}} | country = ਭਾਰਤ | language = [[ਹਿੰਦੀ]]<br>[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] }} '''ਮਾਰਗਰੀਾ ਵਿਦ ਅ ਸਟਰੌਅ ''' 2014 ਦੀ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦਾ ਨਾਂਅ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਲਈ ''ਛੂਨੇ ਚਲੀ ਆਸਮਾਨ ''ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ''ਮਾਰਗਰੀਟਾ ਵਿਦ ਅ ਸਟਰੌਅ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਨਾਂਅ ਬਦਲੇ ਹੀ ਸਭ ਪਾਸੇ ''ਮਾਰਗਰੀਟਾ ਵਿਦ ਅ ਸਟਰੌਅ'' ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ [[ਕਲਕੀ ਕੋਚਲਿਨ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web|url = http://starblockbuster.com/kalki-plays-disabled-girl-margarita-straw|title = Kalki plays a disabled girl in Margarita, With a Straw|publisher = BLOCKBUSTER}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.deccanchronicle.com/141220/entertainment-bollywood/article/watch-margarita-straw-releases-hindi|title = choone-chali|access-date = 2015-11-03|archive-date = 2017-12-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20171229173829/http://www.deccanchronicle.com/141220/entertainment-bollywood/article/watch-margarita-straw-releases-hindi|dead-url = yes}}</ref> ਕਲਕੀ ਸਿਰੀਬਰਲ ਪਾਲਸੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕੁੜੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url = http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/shonali-bose-focuses-lens-on-taboo-subject-again_107938.html|title = Shonali Bose focuses lens on taboo subject - again|publisher = ZEE News|access-date = 2015-11-03|archive-date = 2014-03-14|archive-url = https://web.archive.org/web/20140314151255/http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/shonali-bose-focuses-lens-on-taboo-subject-again_107938.html|dead-url = yes}}</ref> ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗਤੀ ਬਹੁਤ ਧੀਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ 5 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਵਰਕ ਇਨ ਪ੍ਰੋਗਰੈੱਸ ਲ਼ੈਬ ਆਫ ਫ਼ਿਲਮ ਬਜ਼ਾਰ]] 2013 ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url = http://filmbazaarindia.com/programs/work-in-progress-lab/|title = WORK-IN-PROGRESS LAB|publisher = Film Bazaar|access-date = 2015-11-03|archive-date = 2014-01-23|archive-url = https://web.archive.org/web/20140123052906/http://filmbazaarindia.com/programs/work-in-progress-lab/|dead-url = yes}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://dearcinema.com/filmbazaar2013/nfdc-film-bazaar-wip-lab-2013-margarita-straw-shonali-bose/0046|title = NFDC Film Bazaar WIP Lab 2013: Margarita, With A Straw by Shonali Bose|publisher = Dear Cinema}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 8 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ [[2014 ਟੋਰਾਂਟੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਲੀਨ ਬਲੈਕ ਨਾਈਟਜ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ, [[ਬੀ.ਐਫ.ਆਈ ਲੰਡਨ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ]], [[ਬੁਸਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ]] ਅਤੇ [[ਸਾਂਤਾ ਬਾਰਬਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ]] ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="first">{{Cite web|url = http://www.firstpost.com/politics/kalkis-margarita-straw-premiere-toronto-film-fest-1662229.html|title = Kalki's Margarita With a Straw at TIFF|publisher = FirstPost}}</ref><ref name="TIFF">{{Cite web|url = http://www.indiewire.com/article/toronto-international-film-festival-reveals-7-big-new-lineups-20140812|title = TIFF Adds 'Clouds of Sils Maria' and 'Two Days, One Night,' Reveals 5 More Lineups|accessdate = 28 August 2014|work = Indiewire}}</ref><ref name="ti">{{Cite web|title = Margarita, with a Straw|work = TIFF|url = http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/margarita-with-a-straw|accessdate = 2014-09-04|archive-date = 2014-08-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20140830043401/http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/margarita-with-a-straw|dead-url = yes}}</ref> ਇਹ [[ਭਾਰਤ]]<nowiki/>ਵਿੱਚ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|title = Margarita, with a Straw|work = India.com|url = http://us.india.com/stream/margarita-with-a-straw-movie-trailer-kalki-koechlin-awes-everyone-as-a-disabled-girl-laila-152137/|accessdate = 2014-09-04|archive-date = 2014-09-20|archive-url = https://archive.today/20140920003908/http://us.india.com/stream/margarita-with-a-straw-movie-trailer-kalki-koechlin-awes-everyone-as-a-disabled-girl-laila-152137/|url-status = dead}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 2014 ਟੋਰਾਂਟੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ NETPAC ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਇਸ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਕਲਕੀ ਨੂੰ ਤਾਲੀਨ ਬਲੈਕ ਨਾਈਟਸ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>http://www.imdb.com/title/tt2929690/awards</ref><ref>{{Cite web|url = http://businessofcinema.com/bollywood_news/kalki-koechlin-bags-best-actress-award-tallinn-black-nights-film-festival/184226|title = Kalki Koechlin Bags The Best Actress Award At The Tallinn Black Nights Film Festival|work = Businessofcinema.com}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ [[ਫਰਾਂਸ]]<nowiki/> ਵਿੱਚ ਵੇਸਲ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ<ref>{{Cite web|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kalki-Koechlins-film-Margarita-With-A-Straw-wins-two-awards-at-the-Vesoul-Film-Festival/articleshow/46452929.cms|title = Kalki Koechlin's film Margarita With A Straw wins two awards at the Vesoul Film Festival|work = The Times of India}}</ref> ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url = http://zeenews.india.com/entertainment/movies/kalki-koechlins-margarita-with-a-straw-wins-at-asian-film-awards_1568241.html|title = Kalki Koechlin's 'Margarita With A Straw' wins at Asian Film Awards|work = Zee News|access-date = 2015-11-03|archive-date = 2018-01-15|archive-url = https://web.archive.org/web/20180115173610/http://zeenews.india.com/entertainment/movies/kalki-koechlins-margarita-with-a-straw-wins-at-asian-film-awards_1568241.html|dead-url = yes}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.ibtimes.co.in/kalki-koechlin-starrer-margarita-straw-becomes-only-indian-film-win-asian-film-awards-627307|title = Kalki Koechlin Starrer 'Margarita With A Straw' Becomes Only Indian Film to Win Asian Film Awards [PHOTOS+WINNERS' LIST]|date = 26 March 2015|work = International Business Times, India Edition}}</ref> == ਕਥਾਨਕ == ਲੈਲਾ ([[ਕਲਕੀ ਕੋਚਲਿਨ]]) ਇੱਕ ਅੱਲੜ੍ਹ ਮੁਟਿਆਰ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰੀਬਰਲ ਪਾਲਸੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕੁੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗਤੀ ਬਹੁਤ ਧੀਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਲੈਲਾ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਬੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਲੈਲਾ ਇਸ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਇਨਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੈਲਾ ਅੰਦਰੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਸਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵਜ਼ੀਫਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਨਹੈਟਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਲੈਲਾ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ ਜਾਰਡ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਾਰਡ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਜਾਰਡ ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਟਾਈਪਿੰਗ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕਾਰਕੁੰਨ ਕੁੜੀ ਖਾਨੁਮ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੈਲਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਾਰਡ ਅਤੇ ਖਾਨੁਮ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਭਾਵਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਦ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਲਿੰਗੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਲੈਲਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਲੈਲਾ ਦੀ ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਲੈਲਾ ਦੀ ਮਾਂ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਖਰੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਲੈਲਾ ਦਾ ਖਾਨੁਮ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਉੱਪਰ ਉਹ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਹੁਣ ਮਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਡੇਟ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇਕੱਲੇ ਜਾਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਜਿਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ ਨਾਲ।<ref name="first"/><ref name="ti"/> == ਕਲਾਕਾਰ ਟੋਲੀ == * [[ਕਲਕੀ ਕੋਚਲਿਨ]] (ਲੈਲਾ) * ਰੇਵਥੀ (ਸ਼ੁਭਾਂਗਿਨੀ)<ref>{{Cite web|url = http://www.imdb.com/title/tt2929690/|title = Margarita, with a Straw (2014)|author = Maulin Parmar|date = 17 April 2015|work = IMDb}}</ref> * ਸਯਾਨੀ ਗੁਪਤਾ (ਖਾਨੁਮ) * ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਲੈਲਾ ਦਾ ਪਤੀ) * ਹੁਸੈਨ ਦਲਾਲ * ਵਿਲਿਅਮ ਮੋਸਲੀ (ਜਾਰਡ) == ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਉੱਪਰ ਕਮਾਈ == {| class="wikitable" style="float:centre; width:45%; text-align:center;" |+ '<nowiki/>'''ਮਾਰਗਰੀਟਾ ਵਿਦ ਅ ਸਟਰੌਅ'''' worldwide collections breakdown<ref>{{Cite web|url = http://www.boxofficeindia.com/Movies/movie_detail/margarita_with_a_straw#.VcsjTvntmkp%7ctitle=Boxoffice%7cwork=boxofficeindia.com|title = Boxoffice|work = boxofficeindia.com}}</ref> ! Territory ! Territory wise Collections break-up |- | rowspan="3" | India | ''Nett Gross'':<br> {{INRConvert|5.975|c}} |- | ''Distributor share'':<br> {{INRConvert|2.425|c}} |- | ''Total Gross'':<br> {{INRConvert|7.300|c}} |- |'''Worldwide''' | {{INRConvert|7.33|c}} |- |'''Budget''' | {{INRConvert|6.00|c}} |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] opahuxm5v30sg77p7qajgut2ogacw22 0 67792 837378 623729 2026-04-22T19:19:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837378 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Rajasthan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Rajasthan, India | latd = 24 | latm = 35 | lats = 54 | latNS = N | longd = 73 | longm = 40 | longs = 59 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਉਦੈਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਉਦੈਪੁਰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਕ | demographics1_info1 = [[ਹਿੰਦੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ਡਾਕ ਤਤਕਰਾ ਨੰਬਰ|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਉਦੈਪੁਰ]] | website = | footnotes = }} '''ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ''' ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਦੈਪੁਰ ਦੀ ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਪਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ [[ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ|ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ]] ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਘੋੜੇ [[ਚੇਤਕ ਅਸ਼ਵ|ਚੇਤਕ]] ਉੱਪਰ ਸਵਾਰ ਸਿਲਵਰ ਦਾ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Statue of Maharana Pratap of Mewar, commemorating the Battle of Haldighati, City Palace, Udaipur.jpg|right|thumb|[[ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ|ਮਾਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦਾ ਬੁੱਤ]]]] == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ == ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ [[Fateh Sagar Lake|ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ]] ਕੋਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।<ref>http://wikimapia.org/1388031/Moti-Magri Wikimapia</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਮਾਹਾਰਾਣਾ ਭਾਗਵਤ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਫੰਡ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="UdaipurIndia">{{Cite web|title = Maharana Pratap Memorial|url = http://www.udaipur.org.uk/monuments/pratap-memorial.html|website = http://www.udaipur.org.uk/|publisher = Udaipur India|accessdate = 13 October 2015|archive-date = 6 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160106015558/http://www.udaipur.org.uk/monuments/pratap-memorial.html|url-status = dead}}</ref> ==ਹੋਰ ਵੇਖੋ== * [[ਸਹੇਲੀਓਂ ਕੀ ਬਾੜੀ]] * [[ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ]] * [[ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ]] * [[ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ]] * [[ਜਗ ਮੰਦਿਰ]] * [[ਜਗਦੀਸ਼ ਮੰਦਿਰ]] * [[ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ]] * [[ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ]] * [[ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.Maharanapratap.net ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916211545/http://www.maharanapratap.net/ |date=2018-09-16 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ]] 55hqcu3lbwm0n5n9yfq6l9fft32da53 0 70870 837435 835831 2026-04-23T11:33:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837435 wikitext text/x-wiki '''ਸਾਇਰਾ ਯੂਸਫ਼ '''ਜਾ ਸਾਇਰਾ ਯੂਸਫ਼ ਖਾਨ ({{Lang-ur|{{Nastaliq|سارہ یوسف خان }}}}), ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਵਿਡਿਓ ਜੋਕੀ ਹੈ।<ref>[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2012%5C07%5C10%5Cstory_10-7-2012_pg9_13]<sup class="noprint Inline-Template" contenteditable="false">&#x5B;''<span title=" since December 2015">dead link</span>''&#x5D;</sup></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਯੂਸਫ਼ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਰਾਚੀ|ਕਰਾਂਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨੀ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ ਲਰਨਿੰਗ ਅਤੇ ਮੋਟਿਵੇਸ਼ਨ (ਆਈ. ਏਲ. ਏਮ.) ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।  ਯੂਸਫ਼ ਵੀ. ਜੇ. ਪਲਵਾਸ਼ਾ ਯੂਸਫ਼ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਲਿਸ਼ਬਾ ਯੂਸਫ਼ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। == ਟੇਲਿਵਿਜਨ == {| class="wikitable" ! Year ! Serial ! Role ! Notes |- | 2010 | Bheja Fry | Host | Vj Debut |- | 2010 | Most wanted | Host |- | 2011 | Mera Naseeb | Nazia | Television Debut<ref>{{Cite web|url = http://www.dawn.com/news/1135522|title = Mera Naseeb: Pakistani writer accused of plagiarism by Indian author - Pakistan|website = Dawn.com|date = |accessdate = 2015-12-28}}</ref> |- | 2011 | Mohabbat Rooth Jaye Toh | Maryam |<ref>{{Cite web|url = http://www.uniarticles.com/2015/05/ruswaiyaan-zindagi-tv-upcoming-show.html|title = Unique Articles: Ruswaiyaan Zindagi tv Upcoming Show Story Wiki &#124;Starcast &#124;Trailors &#124; Timing &#124;Title Song Download|website = Uniarticles.com|date = 2015-06-11|accessdate = 2015-12-28|archive-date = 2015-12-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222082035/http://www.uniarticles.com/2015/05/ruswaiyaan-zindagi-tv-upcoming-show.html|url-status = dead}}</ref> |- | 2012 | Bilqees Kaur | Soha Sultan |<ref>{{Cite web|url = https://www.facebook.com/bilqeeskaur|title = Bilqees Kaur|publisher = Facebook|date = |accessdate = 2015-12-28}}</ref><ref>[http://www.hum.tv/program_page.php?page_id=3&program_id=10&playlist_id=DFC8C72338AB1E40] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930171007/http://www.hum.tv/program_page.php?page_id=3&program_id=10&playlist_id=DFC8C72338AB1E40 |date=2015-09-30 }}<sup class="noprint Inline-Template" contenteditable="false">&#x5B;''<span title=" since December 2015">dead link</span>''&#x5D;</sup></ref> |- | 2012 | Tanhaiyan Naye Silsilay | Sarena |<ref>{{Cite web|url = http://dramaonline.com/category/ary-digital-dramas/tanhaiyan-naye-silsilay/|title = Tanhaiyan Naye Silsilay &#124; Watch HD Episodes Pakistani Dramas Online|website = Dramaonline.com|date = 2015-12-23|accessdate = 2015-12-28|archive-date = 2015-12-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222111455/http://dramaonline.com/category/ary-digital-dramas/tanhaiyan-naye-silsilay/|url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web|last = Qamar|first = Saadia|url = http://tribune.com.pk/story/453857/tanhaiyan-actors-make-a-comeback-with-sequel/|title = ‘Tanhaiyan’ actors make a comeback with sequel - The Express Tribune|website = Tribune.com.pk|date = |accessdate = 2015-12-28}}</ref> |- | 2012 | Coke Kahani | Zoya |<ref>{{Cite web|last = Qamar|first = Saadia|url = http://tribune.com.pk/story/483415/with-coke-kahani-mehreen-jabbar-highlights-the-lives-of-pakistanis/|title = With Coke Kahani, Mehreen Jabbar highlights the lives of Pakistanis - The Express Tribune|website = Tribune.com.pk|date = |accessdate = 2015-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://beingpakistani.com/2012/10/31/coke-kahani-comedy-drama-serial-will-be-on-air-from-3rd-november-on-ptv-home-urdu1-and-hum-tv/|title = Coke Kahani (comedy drama serial) will be on air from 3rd November on PTV Home, Urdu1 and Hum TV|website = Beingpakistani.com|date = 2012-10-31|accessdate = 2015-12-28}}</ref> |- | 2013 | Darmiyaan | Aleena |- | 2014 | Ru Baru | Shabeeha/Neelam |<ref>{{Cite web|author = Rizwan Shaikh|url = http://www.pakium.pk/2014/01/02/ru-baru-drama-serial|title = Ru Baru Drama Serial On Hum TV (Synopsis and Pictures)|website = Pakium.pk|date = |accessdate = 2015-12-28}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|author = Rizwan Shaikh|url = http://www.pakium.pk/2014/06/15/furqan-and-imran-main-jeeliya-ost-ru-baru|title = Furqan and Imran - Main Jeeliya Ost Ru Baru (Audio/Video/Lyrics)|website = Pakium.pk|date = |accessdate = 2015-12-28|archive-date = 2015-12-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222123829/http://www.pakium.pk/2014/06/15/furqan-and-imran-main-jeeliya-ost-ru-baru|url-status = dead}}</ref> |} == Filmography == |<span class="mw-default-size"><span>[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Film has yet to be released|14x14px]]</span></span><span class="mw-default-size"></span> Denotes films that have not yet been released {| class="wikitable" ! Year ! Film ! Role ! Notes |- | 2016 | ''[[ਹੋ ਮਨ ਜਹਾਂ|Ho Mann Jahaan]]'' | Herself | special appearance in song ''"Shakar Wandawaan"''<ref>http://uk.blastingnews.com/showbiz-tv/2016/01/ho-mann-jahaan-review-a-beautifully-wrapped-gift-00715787.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.thenational.ae/arts-life/film-reviews/film-review-lollywood-comes-of-age-with-ho-mann-jahaan</ref> |- | 2016 | scope="row" style="background:#ffc;" | ''Teri Meri Love Story'' <span class="mw-default-size"><span>[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Film has yet to be released|14x14px]]</span></span><span class="mw-default-size"></span> | TBA | Announced<ref name="tribune2">{{Cite web|last = Correspondent|first = Our|url = http://tribune.com.pk/story/983855/teri-meri-love-story-to-go-on-floors/|title = ‘Teri Meri Love Story’ to go on floors - The Express Tribune|website = Tribune.com.pk|date = 2015-11-03|accessdate = 2015-12-28}}</ref> |- | TBA | scope="row" style="background:#ffc;" | ''Love You Babylicious'' <span class="mw-default-size"><span>[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Film has yet to be released|14x14px]]</span></span><span class="mw-default-size"></span> | TBA | Announced<ref name="tribune1">{{Cite web|last = Asad|first = Muhammad|url = http://tribune.com.pk/story/919059/syras-stars-set-into-motion/|title = Syra’s stars set into motion - The Express Tribune|website = Tribune.com.pk|date = |accessdate = 2015-12-28}}</ref> |} == Awards and nominations == {| class="wikitable" ! Year ! Serial/Film ! Award ! Category |- | 2011 | Mera Naseeb | Pakistan Media Awards | Best New Actress |- | 2013 | Veet Celebrations Of Beauty | Most Beautiful Smile |- | 2015 | Sunday Awards | Best Showstopper |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|colwidth = 30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] kbbrmsrlaqe8vthwp5c5k4p0qdgxckj 0 76723 837352 823066 2026-04-22T14:21:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837352 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮਸ਼ੋਬਰਾ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Himachal Pradesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Himachal Pradesh, India | latd = 31.13 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.23 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Himachal Pradesh]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Shimla district|Shimla]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2146 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi language|Hindi]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 171 007 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0177 | registration_plate = HP-03, HP-51 | website = | footnotes = }} '''ਮਸ਼ੋਬਰਾ '''ਸ਼ਹਿਰ, [[ਸ਼ਿਮਲਾ]]''', '''[[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। [[ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜੀ]] ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਹੇਠ 1850 ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ-ਤਿੱਬਤ ਮਾਰਗ ਰਹੀ ਇਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਿਮਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਮਲੇ ਤੋਂ ਦਸ-ਗਿਆਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਕਸਬਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 7040 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ’ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<span class="cx-segment" data-segmentid="93"></span> == ਜੁਗਰਾਫ਼ੀਆ == ਮਸ਼ੋਬਰਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ {{ਗੁਣਕ|31.13|N|77.23|E|}}.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/11/Mashobra.html Falling Rain Genomics, Inc - Mashobra]</ref> ਇਸਦੀ ਔਸਤਨਾ ਉਚਾਈ 2,146 [[ਮੀਟਰ|ਮੀਟਰ ਹੈ।]] (7,041 ਫੁੱਟ). == ਦਿ ਰੀਟਰੀਟ ਬਿਲਡਿੰਗ == ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਠਹਿਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਫ਼ਤਰ ਇੱਥੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।‘ਦਿ ਰੀਟਰੀਟ ਬਿਲਡਿੰਗ’ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1850 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਲੱਕੜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="presidentofindia">{{Cite web|title=Official mention and description in Rashtrapati Bhavan site|url=http://presidentofindia.nic.in/scripts/presidentialretreats.jsp|accessdate=July 5, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060702011303/http://presidentofindia.nic.in/scripts/presidentialretreats.jsp|archivedate=ਜੁਲਾਈ 2, 2006|dead-url=no}}</ref><span class="cx-segment" data-segmentid="111"></span>ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਕੋਟੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਹੇਅ ਨੇ ਕੋਟੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਪਟੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲਈ। ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਨਾਂ ਲਾਅਟੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਲਾਅਟੀ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਈਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਲੰਡਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਈ 1948 ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਫ਼ਤੇ ਇੱਥੇ ਰਹੇ ਸਨ। ‘ਦਿ ਰੀਟਰੀਟ ਬਿਲਡਿੰਗ’ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੋਂ ਸਾਫ਼ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਪਰਬਤ ਲੜੀ, ਛੋਟ ਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀ ਪੀਕ, ਦਿਓ ਟਿੱਬਾ, ਬਾਂਦਰ ਪੂਛ ਪੀਕ, ਰਕਤ ਧਾਰ ਅਤੇ ਬਦਰੀਨਾਥ ਆਦਿ ਦੇ ਦਿਲਕਸ਼ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਛਰਾਵੜਾ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਜਾਣਾ ਸਖਤ ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੈ। <span class="cx-segment" data-segmentid="115"></span> == ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਥਾਵਾਂ == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੇਮਕੁੰਜ ਵੀ ਛਰਾਵੜਾ ਵਿਖੇ ਹੀ ਹੈ। ਦਿ ਵਾਈਲਡਫਲਾਵਰ ਹਾਲ’ ਨਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੋਟਲ ਛਰਾਵੜਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣੀ ਹੈਲੀਪੈਡ ਵੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਮਸ਼ੋਬਰਾ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪ ਥਾਵਾਂ ਹਨ।<ref name="Time Magazine">{{Cite news|title=Travelogue in TIME|url=http://www.time.com/time/asia/2003/journey/india.html|accessdate=July 5, 2006|date=November 8, 2003|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060204184653/http://www.time.com/time/asia/2003/journey/india.html|archivedate=ਫ਼ਰਵਰੀ 4, 2006}}</ref><ref name="outlook">{{Cite web|title=Travelogue in Outlook magazine|url=http://www.outlooktraveller.com/aspscripts/mag_art.asp?magid=116&page=1|accessdate=July 5, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061109223834/http://www.outlooktraveller.com/aspscripts/mag_art.asp?magid=116&page=1|archivedate=ਨਵੰਬਰ 9, 2006|dead-url=yes}}</ref> ਫੁੱਲਦਾਰ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਅਤੇ ਛਰਾਵੜਾ ਹੁਣ ਓਬਰਾਏ ਹੋਟਲ ਦੀ ਜਗੀਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਲਾਰਡ ਕਿਚਨਰ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਰਿਪਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਥਾਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref name="Oberoi hotels">{{Cite web|title=Oberoi hotels website about Mashobra|url=http://www.oberoihotels.com/india/shimla/oberoiwildflowerhall/travelguide/discoverwildflowerHall.asp?leftinfo=11&leftitem=2|accessdate=July 5, 2006}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਸ਼ਹੂਰ [[ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ [[ਕਵੀ]] ਪੰਕਜ ਮਿਸ਼ਰਾ ਮਸ਼ੋਬਰਾ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾਂ ਸੀ।<ref name="Pankaj Mishra">{{Cite web|title=Pankaj Mishra|url=http://himachal.us/?p=558|access-date=2016-03-24|archive-date=2010-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125072002/http://himachal.us/?p=558|dead-url=yes}}</ref> ਮਸ਼ੋਬਰਾ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਢੇ ਕੁ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਕਰੈਗਨੈਨੋ ਨਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਫ੍ਰੈਡਰਿਕੋ ਪੈਲਿਤੀ ਨਾਂ ਦੇ ਇਤਾਲਵੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅੱਗੇ ਤਲਾਈ ਨਾਮਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਤਲਾਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਤਲਾਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਲਾਈ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਭੀਮ ਕਾਲੀ ਮੰਦਿਰ ਹੈ। ਕਰੈਗਨੈਨੋ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਾ. ਵਾਈ ਐੱਸ ਪਰਮਾਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੋਲਨ ਦਾ ਖੇਤਰੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਖੋਜ ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਡਾ. ਵਾਈ. ਐੱਸ. ਪਰਮਾਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲਈ ਪੱਚੀ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਟਿਕਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਅਨੀਤਾ ਦੇਸਾਈ 1920 ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਜਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref name="Hindustani Times">{{Cite web|title=Far away from crowds|url=http://travel.hindustantimes.com/travelogues/i-never-fancied-the-crowded.php|accessdate=April 17, 2010|archive-date=ਮਾਰਚ 5, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305211255/http://travel.hindustantimes.com/travelogues/i-never-fancied-the-crowded.php|dead-url=yes}}</ref><span class="cx-segment" data-segmentid="141"></span> ===ਸ਼ਿਮਲਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ === [[File:Inner view of Shimla Water Catchment Wildlife Sanctuary, Himachal Pardes, India.JPG|thumb|ਰੱਖ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼]] ਮਸ਼ੋਬਰਾ '''[[ਸ਼ਿਮਲਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ]]''' ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਫਤਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ "ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਾਟਰ ਕੈਚਮੈਂਟ ਵਾਇਲਡਲਾਈਫ ਸੈਨਕਚੁਰੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਛਰਾਵੜਾ ਇਥੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਕੂਲ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਮਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] if151895phynrdvl1jsxs5k29nbcd9t 0 95725 837407 831659 2026-04-23T04:01:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837407 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Fendt_Tractor_Ripping_up_Kulin.jpg|right|thumb|275x275px|ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਮੀਨ ਦੀ ਵਹਾਈ। ]] [[File:Tillage.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tillage.jpg|thumb|ਮੱਕੀ ਦੀ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤ ਦੀ ਵਹਾਈ।'''([[commons:File:Tillage video.webm|ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ]])''']] '''ਵਾਹੀ '''ਜਾਂ '''ਵਹਾਈ''' ਜਾਂ ਖੇਤ ਵਾਹੁਣਾ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Tillage''')''' '''ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨਾ, ਹਿਲਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਉਲਟਾਉਣਾ। ਹੈਂਡ ਟੂਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖੀ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਟਿਲਲਿੰਗ ਢੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਸ਼ਾਵਿੰਗ, ਪਿਕਿੰਗ, ਮੈਟਕ ਵਰਕ, ਹੋਇੰਗ ਅਤੇ ਰੇਕਿੰਗ। ਡਰਾਫਟ-ਜਾਨਵਰ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂ ਮਕੈਨੀਕਲ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਕਲਟੀਵੇਟਰ, ਪਲੌ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੋਲਰਾਂ ਨਾਲ ਰੋਲਿੰਗ, ਹੈਰੋਵਂ (ਤਵੀਆਂ) ਅਤੇ ਰੋਲਿੰਗ ਨਾਲ ਰੋਲਿੰਗ, ਕਸਾਈ ਦੇ ਨਾਲ (ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਲਟਾਉਣਾ ਜਾਂ ਚਿਜ਼ਲ ਸ਼ੇਡ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿਪਿੰਗ)। ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ, ਘਰੇਲੂ ਖਾਣੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ, ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰ੍ਭਾਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮਾਧਿਅਮ- ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਖੇਤੀ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਰਲ ਸੈਂਟਆਮ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਜਾਂ ਖੇਤੀ, ਪਰ ਖਾਸਤੌਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕਿਸਮ, ਵੀ ਘੱਟ-ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕੋਈ-ਕਦੋਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਟਿਲਜ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਸਖਤ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਡੂੰਘੇ (ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ) ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਥਾਨ (ਸੈਕੰਡਰੀ) ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਚੋਣਤਮਿਕ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਡਰਿਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਲ ਖੜ੍ਹੇ ਸਤਹੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਟੁਕੜੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰ੍ਿਵਰਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਸੈਕੰਡਰੀ ਰੁੜ੍ਹਾਈ ਇੱਕ ਸੁਚੱਜੀ ਸਤਹੀ ਫਿਨਿਸ਼ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਬੀਜਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਰੋਇੰਗ ਅਤੇ ਰੋਟੋ ਟਿਲਿੰਗ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਡਰਿਲ ਨੂੰ ਇਕ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। == ਟਿਲਜ ਸਿਸਟਮ == === ਘਟਾਈ ਹੋਈ ਟਿਲਜ (ਘੱਟ ਵਾਹੀ) === ਘੱਟ ਵਾਹੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਿੱਟੀ 'ਤੇ 15 ਤੋਂ 30% ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਏਰੋਜ਼ਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਛੋਟੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ (500 ਤੋਂ 1000 ਪਾਊਂਡ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ) ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿਜ਼ਲ ਹਲ, ਫੀਲਡ ਰੈਂਜੈਂਟਸ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੇਠਲੀਆਂ ਆਮ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੇਖੋ ਕਿ ਉਹ ਬਾਕੀ ਰਹਿਤ ਦੀ ਮਿਕਦਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। === ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਹੀ === ਗਠਿਤ ਡਰਿਲ 15% ਤੋਂ ਘੱਟ ਫਸਲ ਦੇ ਰਹਿੰਦ ਖੁਚੇ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਅਨਾਜ ਦੇ 500 ਪੌਂਡ ਤੋਂ ਘੱਟ (560 ਕਿ.ਗਾ./ਹੈਕਟੇਅਰ) ਘੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।  === ਕਨਸਰਵੇਸ਼ਨ ਟਿੱਲਜ === ਇਹ ਵਾਹੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 30% ਪੱਕੇ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਭੂਮੀ erosion ਅਵਧੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਤਹਾਂ' ਤੇ ਘੱਟ ਅਨਾਜ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 1,000 ਲੀਬ / ਏ.ਸੀ. ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਭੜਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਲਣ ਦੀ ਖਪਤ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕੰਪੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਕਨਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਡਰਿਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫਾਇਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਨਸਰਵੇਸ਼ਨ ਟਿੱਲਜ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਕਾਰਨ ਬਰਫ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਗਹਿਰੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਐਕਸਪੋਜਰ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੀਜਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। * ਨੋ ਟਿੱਲ - ਕਦੇ ਵੀ ਹਲ, ਡਿਸਕ ਆਦਿ ਦੀ ਕਦੇ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੋ. 100% ਭੂਮੀਗਤ ਕਵਰ ਲਈ ਟੀਚਾ। * ਸਟ੍ਰਿਪ-ਟਿੱਲ - ਸੰਖੇਪ ਸਟਰਿੱਪਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਬਿਆਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੀਜ ਲਗਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਅਣ-ਕਤਾਰ ਦੀਆਂ ਰੋਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ। * ਮਲਚ ਟਿੱਲ  * ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਟਿੱਲ - ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਹਰ ਦੋ ਸਾਲ ਜਾਂ ਘੱਟ ਅਕਸਰ ਟਰੀਲਿੰਗ (ਹਰੇਕ ਦੂਜੇ ਸਾਲ, ਜਾਂ ਹਰੇਕ ਤੀਜੇ ਸਾਲ, ਆਦਿ)। * ਰਿਜ-ਟਿਲ  * ਜ਼ੋਨ ਟਿਲਜ  == ਟਿੱਲਜ (ਵਾਹੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == === ਸਕਾਰਾਤਮਕ === ਪਲੋਵਿੰਗ (ਤੋੜਨਾ)  * ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਪਰਤ A ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਅਤੇ ਐਰੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਫਸਲ ਬੀਜਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="UofWashington">{{cite web |author=Ray Hilborn |title=Soils in Agriculture |url=https://catalyst.uw.edu/workspace/file/download/6beb3d10db7900e231deacecf87272ab3a24add3d4e835991f1d2ae2624af123 |access-date=2013-08-28 |publisher=University of Washington |format=PPT—available as non-PPT by searching the path through a search engine |archive-date=2015-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112225127/https://catalyst.uw.edu/workspace/file/download/6beb3d10db7900e231deacecf87272ab3a24add3d4e835991f1d2ae2624af123 |url-status=dead }}</ref> * ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ, ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ (humus), ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="UofWashington2">{{cite web |author=Ray Hilborn |title=Soils in Agriculture |url=https://catalyst.uw.edu/workspace/file/download/6beb3d10db7900e231deacecf87272ab3a24add3d4e835991f1d2ae2624af123 |access-date=2013-08-28 |publisher=University of Washington |format=PPT—available as non-PPT by searching the path through a search engine |archive-date=2015-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112225127/https://catalyst.uw.edu/workspace/file/download/6beb3d10db7900e231deacecf87272ab3a24add3d4e835991f1d2ae2624af123 |url-status=dead }}</ref> * ਮਕੈਨਿਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ([[ਨਦੀਨ|ਨਦੀਨਾਂ]]) ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="UofWashington3">{{cite web |author=Ray Hilborn |title=Soils in Agriculture |url=https://catalyst.uw.edu/workspace/file/download/6beb3d10db7900e231deacecf87272ab3a24add3d4e835991f1d2ae2624af123 |access-date=2013-08-28 |publisher=University of Washington |format=PPT—available as non-PPT by searching the path through a search engine |archive-date=2015-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112225127/https://catalyst.uw.edu/workspace/file/download/6beb3d10db7900e231deacecf87272ab3a24add3d4e835991f1d2ae2624af123 |url-status=dead }}</ref> * ਬੀਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸੁੱਕਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਡਰਿਲ ਕਰੋ)।<ref name="UofWashington4">{{cite web |author=Ray Hilborn |title=Soils in Agriculture |url=https://catalyst.uw.edu/workspace/file/download/6beb3d10db7900e231deacecf87272ab3a24add3d4e835991f1d2ae2624af123 |access-date=2013-08-28 |publisher=University of Washington |format=PPT—available as non-PPT by searching the path through a search engine |archive-date=2015-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112225127/https://catalyst.uw.edu/workspace/file/download/6beb3d10db7900e231deacecf87272ab3a24add3d4e835991f1d2ae2624af123 |url-status=dead }}</ref> * ਜਦੋਂ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਵਾਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਰਦੀ ਉੱਤੇ ਫਸਣ ਅਤੇ ਡਿਫ੍ਰਸਟਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਖੁਰਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਤਹ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਸੰਤ ਲਾਉਣਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਚੱਜੀ ਸਤਹ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="UofWashington5">{{cite web |author=Ray Hilborn |title=Soils in Agriculture |url=https://catalyst.uw.edu/workspace/file/download/6beb3d10db7900e231deacecf87272ab3a24add3d4e835991f1d2ae2624af123 |access-date=2013-08-28 |publisher=University of Washington |format=PPT—available as non-PPT by searching the path through a search engine |archive-date=2015-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112225127/https://catalyst.uw.edu/workspace/file/download/6beb3d10db7900e231deacecf87272ab3a24add3d4e835991f1d2ae2624af123 |url-status=dead }}</ref> * ਸਲੱਗ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕੀੜੇ, ਫੌਜੀ ਕੀੜੇ, ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੁਆਰਾ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="tbars13">{{cite web |author=Dr. Tarlok Singh Sahota CCA |date=September 2008 |title=Alternative tillage systems to save time and fuel* |url=http://www.tbars.net/alternativetil.pdf |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20131116185347/http://www.tbars.net/alternativetil.pdf |archive-date=2013-11-16 |access-date=2018-06-20}}</ref> * ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਤ੍ਹਾ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="tbars1">{{cite web |author=Dr. Tarlok Singh Sahota CCA |date=September 2008 |title=Alternative tillage systems to save time and fuel* |url=http://www.tbars.net/alternativetil.pdf |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20131116185347/http://www.tbars.net/alternativetil.pdf |archive-date=2013-11-16 |access-date=2018-06-20}}</ref> === ਨਕਾਰਾਤਮਕ === * ਬੀਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । * ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਖਾਦ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਆ। * ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੁਸਪੈਠ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਘਟਾਓ (ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਢੋਣਾ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮਿੱਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੋਖਦਾ ਹੈ) । * ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਜਨ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਟਾਲਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਰੋਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  * ਰਸਾਇਣਿਕ ਵੰਡ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਰੋਗਾਣੂ, ਕੀੜੇ, ਕੀੜੀਆਂ, ਆਦਿ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। * ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕੰਪੈਕਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਰੈਸ ਪੈਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਯੂਟੋਫੈਕਸ਼ਨ (ਪਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤਪਸ਼)  * ਖੂੰਹਦੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਖੂੰਹਦ, ਕੱਟੇ ਕੀੜੇ, ਫੌਜੀ ਕੀੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। * ਸਤਹ ਦੇ ਖੂੰਹਦ ਵਿੱਚ ਫਸਲ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। == ਆਮ ਟਿੱਪਣੀਆਂ == * ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਸਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਰਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੂਜੇ ਕਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।  * ਸੰਪੂਰਨ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ (ਰਾਤ ਦਾ ਖੇਤ) ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅੱਧ ਤਕ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। * ਕੁਝ ਬੂਟੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨਤਾ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਲਾਈਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਘੱਟ ਬੀਜ ਚਮਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚਾਨਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਘੱਟ ਉੱਗਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਬੂਟੀ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।  * ਕੁਝ ਦਰਜੇ ਦੇ ਉਪਕਰਣ (ਡਿਸਕਸ ਅਤੇ ਚੀਲਲ ਹਲ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਧੇਰੇ ਗਤੀ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਹਿਰੇ ਡਰਿਲ (ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੇ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ) ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ। * ਡਿਸਕਾਂ ਦੇ ਕੋਣ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਦਫਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਆਪਣੀ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਧਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਹਮਲਾਵਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। * ਚਿਸਲ ਪਲੌ ਦੀਆਂ ਹਲਆਂ ਵਿੱਚ ਸਪਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਸਪਾਈਕਸ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਮਲਾਵਰ ਹਨ। * ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਮਿਟਾਉਣ ਕਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ == '''ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਾਹੀ''' ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟਿੱਲਜ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਦ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਮੋਟੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪਰਤ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। '''ਸੈਕੰਡਰੀ ਵਾਹੀ''' ਜਾਂ ਸੈਕੰਡਰੀ ਟਿੱਲਜ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਮਿੱਟੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਬੂਟੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਕਿ ਨਦੀਨ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤਕ ਜਾਂ ਉਦੋਂ ਤਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। == ਟਿਲਿੰਗ (ਵਾਹੀ) ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Tilling_with_Hungarian_Grey_cattles.tif|thumb|ਹੰਗਰੀਏ ਗ੍ਰੇ ਗੋਕਿਆਂ ਨਾਲ ਟਿਲਿੰਗ(ਵਾਹੀ)<br> ]] ਟਿਲਿੰਗ ਮਨੁੱਖੀ ਮਿਹਨਤ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਕਈ ਵਾਰ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ। ਘਾਹ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਟਰਾਮਪਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਮਿੱਟੀ ਤੱਕ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਹਲ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਖੱਚਰ, ਬਲਦ, ਹਾਥੀ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੱਝ, ਜਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਾਨਵਰ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘੋੜੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਸਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਕਾਈਨੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ ਸਟੀਲ ਦੀ ਖੇਹ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪ੍ਰੈਰੀ ਘਾਹ ਅਤੇ ਚੱਟੇ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ। ਛੇਤੀ ਹੀ 1 9 00 ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਾਰਮ ਟਰੈਕਟਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਬਹੁ-ਸਕੇਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ। == ਟਿਲਿੰਗ (ਵਾਹੀ) ਦੇ ਵਿਕਲਪ == ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਡਰਿਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਣਕ, ਫਸਲ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜੋ ਪੈਕਡ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਬਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜ ਕੇ ਬੀਜ ਜਾਂ ਫੂਮੈਪ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖੋਦਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਤਕ ਫਸਲ ਨਹੀਂ ਵਧੇ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਨੂੰ ਨੋ-ਟੂ ਫਾਰਮਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਧਨ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.wdl.org/en/item/289 "Illustrated Guide of Tilling and Weaving: Rural Life in China"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210320042234/https://www.wdl.org/en/item/289/ |date=2021-03-20 }} from 1696 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] dzn8d40pauxrpclizbd9ggfrlw0uziz 0 106766 837362 832976 2026-04-22T16:42:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837362 wikitext text/x-wiki '''ਮਾਰੀਮੁਤ੍ਤੁ ਭਾਰਥਨ''' (ਜਨਮ 9 ਜਨਵਰੀ 1961)<ref name="Hindu">[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/denied-passport-dalit-activist-fails-to-receive-dutch-honour-in-person/article4297572.ece ''Denied passport, Dalit activist fails to receive Dutch honour in person''], [[The Hindu]], 11 January 2013</ref><ref name="TimesIndia">[http://timesofindia.indiatimes.com/city/madurai/Dalit-award-winner-denied-passport-to-visit-Netherlands/articleshow/17962161.cms ''Dalit award winner denied passport to visit Netherlands''], [[The Times of India]], 10 January 2013</ref> ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਡਿਫੈਂਡਰ ਹੈ. ਉਸ ਨੂੰ ਡੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2012 ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਟੂਲਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪਾਸਪੋਰਟ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ. ਅਜਿਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਚਲ ਰਹੇ ਇੱਕ ਖੂਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਅਧੂਰਾ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਹੋਇਆ, ਦਿਸਦਾ ਉਹ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ. == ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ == ਭਾਰਥਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪੱਲਰ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਲਿਤ ਸਬ-ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ.<ref name="Volkskrant">Ben Van Raaij, [http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/3374116/2013/01/09/Geweld-tegen-vrouwen-ook-kastenkwestie.dhtml ''Geweld tegen vrouwen ook kastenkwestie (Violence against women is also a caste issue)''], [[de Volkskrant]], 9 January 2013</ref> ਦਲਿਤ ("ਅਛੂਤ"), ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਘਟੀਆ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਭਗ 260 ਮਿਲੀਅਨ ਦਲਿਤ ਹਨ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ.<ref name="Cordaid">[https://www.cordaid.org/en/news/human-rights-tulip-award-2012-indian-dalit-activis/ ''Human Rights Tulip Award 2012 to Indian Dalit-activist''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190202041816/https://www.cordaid.org/en/news/human-rights-tulip-award-2012-indian-dalit-activis/ |date=2019-02-02 }}, [[Cordaid]]</ref> ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਬਾਰੇ ਡਚ ਪ੍ਰੈਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦੇ ਦਰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਂ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਣ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਜੁੱਤੀ ਪਾ ਰੱਖੀ ਸੀ. 2009 ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਿੰਦੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਜਾਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ".<ref name="Dagblad">[http://www.nd.nl/artikelen/2013/januari/14/de-man-heerst-in-india ''De man heerst in India (Men prevail in India)''], [[Nederlands Dagblad]], 12 January 2013</ref> ਭਾਰਥਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦਾ ਦਾਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ, ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫਾਇਦਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਦਲਿਤ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ".<ref name="Dagblad" /> == ਗਤਿਵਿਧਿਆਂ == === ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ === ਭਾਰਥਨ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ (ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਲਾਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ),<ref name="CRY">[http://www.cry.org/about-cry/projects/Human-Rights-Education-and-Protection-Council-KALAM.html ''Human Rights Education and Protection Council - KALAM Tamil Nadu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160507165901/http://www.cry.org/about-cry/projects/Human-Rights-Education-and-Protection-Council-KALAM.html |date=2016-05-07 }}, [[Child Rights and You]], 2012</ref> ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਤੀਰੁਨੇਲਵੇਲੀ ਵਿੱਚ. ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ,<ref name="TimesIndia" /> ਜੋ ਕਿ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਤੀਗਤ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਲੰਘਣਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਹੈ. ਇਹ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ <ref name="Volkskrant" /><ref name="Dagblad" /> ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ.<ref name="Cordaid" /> ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ 51 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਇਸਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ.<ref name="CRY" /> ਇਸ ਨੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਵਾਲੀ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਹੈ.<ref name="CRY" /> === ਹੋਰ ਗਤਿਵਿਧਿਆਂ === ਭਾਰਥਨ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਹਿੰਮਦਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਦਿਰਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਟੀ ਹਾਊਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀਗਤ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਅਤੇ ਤੁਤੀਕੋਰੀਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 450 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ. ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ "ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਲਿਖਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ.<ref name="TimesIndia" /> ਉਸਨੇ ਦਲਿਤਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ, ਦੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਵੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ  ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ.<ref name="Dalit Network">[http://www.dalitnetwork.org/go?/dfn/news/C94/ ''Dalit award winner is refused passport''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140905195408/http://www.dalitnetwork.org/go?%2Fdfn%2Fnews%2FC94%2F |date=2014-09-05 }}, [[Dalit Freedom Network]], 8 January 2013</ref><ref name="Two circles">[http://twocircles.net/2013jan10/dalit_award_winner_dutch_human_rights_award_refused_passport.html#.U-EXwqPhMWw ''Dalit award winner of Dutch Human Rights award is refused passport'']{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, TwoCircles.net, 10 January 2013</ref> == 2009 ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਚਾਰਜ == 27 ਮਈ 2009 ਨੂੰ ਭਾਰਥਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁਥਮੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ.<ref name="FIDH">[http://www.fidh.org/en/asia/india/IND-002-0809-OBS-123 IND 002 / 0809 / OBS 123], [[FIDH]], 25 August 2009</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 11 ਜਨਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਸੁਥਮੱਲੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜਾਤੀ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਕੇ. ਮਧਾਨ, ਐਸ. ਅਯੱਪਨ ਅਤੇ ਐਨ. ਅਯੱਪਨ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ.<ref name="Hindu" /><ref name="State">[https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2009/sca/136087.htm 2009 ''Human Rights Reports: India''], [[U.S. Department of State]], 11 March 2010</ref> ਅਦਾਲਤ ਨੇ 3 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ 27 ਜੂਨ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਸੀ.<ref name="FIDH" /><ref name="State" /> ਹੋਰ ਸੁਣਵਾਈ 25 ਅਗਸਤ 200 9 ਨੂੰ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਥਨ ਇਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਮੁੜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ.<ref name="FIDH" /> ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਥਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ 24 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ.<ref name="Hindu" /> === ਇਨਕਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ === ਭਾਰਥਨ ਖੁਦ ਅਤੇ ਕਈ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਉਸਤੇ ਲੱਗੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ. ਭਾਰਥਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਮੈਂ ਦਲਿਤ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ..."<ref name="Hindu" /> ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ,<ref name="Cordaid" /> ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ "ਨਿਆਇਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ.<ref name="FIDH" /> ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸ਼ੱਕੀ ਕੈਦੀ ਦਲਿਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.<ref name="Dalit Network" /> == 2012 ਹਿਊਮਨ ਰਾਇਟਸ ਟੂਲਿਪ ਅਵਾਰਡ == ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਥਨ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਡਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਟੁਲੀਪ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਜੇਤੂ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ.<ref name="Volkskrant" /> ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੈਰਾਡ ਓਨਕ ਨੇ ਭਾਰਥਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਐਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਲਿਤਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਅਥਾਹ ਚੈਂਪੀਅਨ" ਮੰਨਿਆ ਹੈ.<ref name="Hindu" /> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਨਗੇ, ਭਾਰਥਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ "ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ".<ref name="Volkskrant" /> == ਸਵਾਲ ਡੱਚ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ == 28 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਟਿਮਰਮੇਂਸ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਮੰਤਰੀ ਲਿਲੀਅਨ ਪਲੌਮੈਨ ਨੂੰ ਡਚ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਡੱਚ ਸਰਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਥਨ ਦੀ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰੇਗੀ. ਇਹ ਚਰਚਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ - ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਤੇ ਅਤੇ ਅਤੇ 23 ਹੋਰ ਦਲਿਤ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਝੂਠਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਭਾਰਥਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਉਲਟ - ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫੌਜਦਾਰੀ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਕੇਸ ਬਾਰੇ ਸੀ.<ref name="Indianet1">[http://www.indianet.nl/pdf/130128e.pdf ''Dutch Parliament wants support to (Dalit) women in India''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303213927/http://www.indianet.nl/pdf/130128e.pdf |date=2016-03-03 }}, Landelijke India Workgroep (India Committee of the Netherlands), 28 January 2013</ref> ਇਹ ਮਾਮਲਾ 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਡਚ ਸਰਕਾਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਠਾਏਗੀ ਕਿ "ਭਾਰਥਨ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਸਮੇਤ". ਅਤੇ ਜੇ ਹੈ ਤਾਂ, ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ.<ref name="Indianet2">[http://www.indianet.nl/pdf/kv130312e.pdf ''Answers by Frans Timmermans, Minister of Foreign Affairs, to questions of members ... on sexual violence against women in India and constraints for human rights organizations''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240809055519/http://www.indianet.nl/pdf/kv130312e.pdf |date=2024-08-09 }}, Landelijke India Workgroep (India Committee of the Netherlands), 12 March 2013</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 48chjjjpeo2vuszc6y294uh52230g9c 0 106814 837410 788165 2026-04-23T06:21:40Z GregorBungensheim 53479 logo 837410 wikitext text/x-wiki {{Infobox sports league|title=ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ|current_season=2018 ਐਨ.ਐਫ.ਐਲ ਡਰਾਫਟ|sport=ਅਮਰੀਕੀ ਫੁਟਬਾਲ|logo=NFL wordmark logo 2008.svg|pixels=150|Formerly=<div>ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ (1920)</div><div>ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (1920-1921)</div>|formerly=American Professional Football Conference (1920)<br />American Professional Football Association (1920–1921)|founded=<span style="background-color: rgb(248, 249, 250);">ਅਗਸਤ 20, 1920; 97 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ</span><br />|Commissioner=[[Roger Goodell|ਰੋਜਰ ਗੁਡੈਲ]]|commissioner=[[Roger Goodell]]|inaugural=[[1920 APFA season|1920]]|teams=[[#Teams|32]]|country=ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ<br />{{refn|All teams are based in the United States, but several preseason and regular season games have been held internationally.|group=upper-alpha|name=a}}|headquarters=[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]]}}'''ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ''' (ਐਨ.ਐਫ.ਐਲ) (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''National Football League'''; NFL) ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਅਮਰੀਕਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 32 ਟੀਮਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ]] (ਐਨ.ਐਫ.ਸੀ) ਅਤੇ [[ਅਮਰੀਕੀ ਫੁਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ]] (ਏ.ਐਫ.ਸੀ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਐਨ.ਐਫ.ਐਲ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਖੇਡ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫੁਟਬਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੈ। ਐੱਨ ਐੱਫ ਐੱਲ ਦੇ 17 ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਸੀਜ਼ਨ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਟੀਮ 16 ਖੇਡਾਂ ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਈ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਿਯਮਤ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰੇਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੀਆਂ ਛੇ ਟੀਮਾਂ (ਚਾਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਈਲਡ ਕਾਰਡ ਟੀਮਾਂ) ਪਲੇਅ ਆਫ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ-ਇਲੈਵਨਨ ਟੈਨਿਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਜੋ ਕਿ ਸੁਪਰ ਬਾਊਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਡੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਐਨਐਫਸੀ ਅਤੇ ਏਐਫਸੀ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐੱਨ.ਐੱਫ.ਐੱਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1920 ਵਿੱਚ '''ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ''' (ਏ.ਪੀ.ਐੱਫ.ਏ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 1922 ਦੀ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਐਨ.ਐਫ.ਐਲ 1966 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ]] (ਏ.ਐਫ.ਐਲ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰ ਬਾਊਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਜਾਈਂ 1970 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ, ਐੱਨ ਐੱਫ ਐੱਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਖੇਡ ਲੀਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਸਤ ਹਾਜ਼ਰੀ (67,591) ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਪੋਰਟਸ ਲੀਗ ਹੈ। ਸੁਪਰ ਬਾਊਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਲੱਬ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਰਬਾਉਲ ਗੇਮਜ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਖੇ ਗਏ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਖਾਤਾ ਹੈ<ref name="Elite clubs on Uefa gravy train as Super Bowl knocked off perch">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/elite-clubs-on-uefa-gravy-train-as-super-bowl-knocked-off-perch-1884429.html|title=Elite clubs on Uefa gravy train as Super Bowl knocked off perch|last=Harris|first=Nick|date=January 31, 2010|work=[[The Independent]]|accessdate=November 28, 2012|location=London}}</ref>, ਜੋ ਕਿ 2015 ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਭ ਦੇਖੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਸਾਰਨਾਂ ਦੇ ਨੀਲਸੇਨ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 5 ਅੰਕ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ ਐਨਐਫਐਲ ਦੇ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਅਫਸਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹਨ, ਜੋ ਲੀਗ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।<ref name="Super Bowl XLV Most Viewed Telecast in U.S. Broadcast History">{{cite web|url=http://blog.nielsen.com/nielsenwire/media_entertainment/super-bowl-xlv-most-viewed-telecast-in-broadcast-history/|title=Super Bowl XLV Most Viewed Telecast in U.S. Broadcast History|date=February 7, 2011|publisher=[[Nielsen Company]]|accessdate=February 17, 2013|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 7, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130207032831/http://blog.nielsen.com/nielsenwire/media_entertainment/super-bowl-xlv-most-viewed-telecast-in-broadcast-history|dead-url=yes}}</ref> ਐਨ.ਐਫ.ਐਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਟੀਮ [[ਗ੍ਰੀਨ ਬੇਅ ਪੈਕਰਜ਼]] ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ 13 (ਸੁਪਰ ਬਾਊਲ ਯੁਅਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੌਂ ਐਨਐਫਐਲ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸੁਪਰ ਬਾਉਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ); ਸਭ ਸੁਪਰ ਬਾਉਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਪਿਟਸਬਰਗ ਸਟੀਰਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਛੇ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਐੱਨ ਐੱਫ ਐੱਲ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਫਿਲਡੇਲ੍ਫਈਆ ਈਗਲਜ਼ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਪਰ ਬਾਊਲ ਲਿਫਟ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਐਨਐਫਐਲ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਸੁਪਰ ਬਾਊਲ ਐਲਈਆਈ II]] ਦੇ ਨਿਊ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਪੈਟ੍ਰੌਟੋਜ਼]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। == ਟੀਮਾਂ == {{NFL Labelled Map|float=right}}'''ਐੱਨ.ਐੱਫ.ਐੱਲ''' ਵਿੱਚ 32 ਕਲੱਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ 16 ਟੀਮਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਕਲੱਬਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਯਮਤ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 53 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੋਸਟਰ 'ਤੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ<ref name="League unexpectedly expands rosters from 80 to 90">{{cite web|url=http://profootballtalk.nbcsports.com/2012/04/23/league-unexpectedly-expands-rosters-from-80-to-90/|title=League unexpectedly expands rosters from 80 to 90|last=Florio|first=Mike|date=April 23, 2012|publisher=[[Pro Football Talk]]. [[NBC Sports]]|accessdate=February 1, 2013}}</ref>; ਖੇਡ ਦੇ ਦਿਨ ਸਿਰਫ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 46 ਸਰਗਰਮ (ਖੇਡਣ ਦੇ ਯੋਗ) ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ 10-ਖਿਡਾਰੀ ਅਭਿਆਸ ਟੀਮ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਰੋਸਟਰ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੈ, ਪਰ ਅਭਿਆਸ ਟੀਮ ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 9 ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਿੰਨ ਸੀਜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਟੀਮ 'ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Practice squads for all 32 NFL teams: Case Keenum joins Texans">{{cite news|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap1000000057151/article/practice-squads-for-all-32-nfl-teams|title=Practice squads for all 32 NFL teams: Case Keenum joins Texans|date=September 1, 2012|accessdate=February 1, 2013|publisher=National Football League|website=NFL.com}}</ref> ਹਰੇਕ ਐੱਨ ਐੱਫ ਐੱਲ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੀਗ ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰ। ਇਹ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ 'ਹੋਮ ਟੈਰੀਟਰੀ' (ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ 75 ਮੀਲ, ਜਾਂ, ਜੇਕਰ ਟੀਮ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੀਗ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 100 ਮੀਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅੱਧੇ ਦੂਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ) ਅਤੇ 'ਘਰੇਲੂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਖੇਤਰ' (ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਜਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਕੈਂਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਸਦਾ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ)। ਹਰੇਕ ਐੱਨ ਐੱਫ ਐੱਲ ਮੈਂਬਰ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਫੁਟਬਾਲ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਘਰੇਲੂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੇ ਕਈ ਅਪਵਾਦ ਹਨ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਾਲ ਟੀਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ: ਸਨ ਫ੍ਰੈਨਸਿਸਕੋ 49 ਅਤੇ ਓਕਲੈਂਡ ਰੇਡਰਾਂ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੱਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਟੀਮਾਂ ਉਹੀ ਸ਼ਹਿਰ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਲੌਸ ਐਂਜਲਸ) ਜਾਂ ਉਸੇ ਸੂਬੇ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਅਤੇ ਟੈਕਸਸ) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਮ ਟੈਰੇਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਹੋਮ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.nfl.com/static/content/public/static/html/careers/pdf/co_.pdf|title=NFL Bylaws, Article 4.4 (D), p. 15|publisher=|access-date=2018-05-14|archive-date=2015-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909075157/http://www.nfl.com/static/content/public/static/html/careers/pdf/co_.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਹਰੇਕ ਐੱਨ.ਐੱਫ.ਐੱਲ ਟੀਮ ਸੰਨਟੀਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੈਕਸਨਵਿਲ ਜੈਗੁਅਰਸ ਨੇ ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਐਨਐਫਐਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ [[ਲੰਡਨ]] ਦੇ [[ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਗੇਮ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵੈਂਬਲੀ ਨਾਲ ਜੱਗਊਰਾਂ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 2016 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 2020 ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Jaguars at Wembley through 2020">{{cite press release|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000000562946/article/nfl-jaguars-extend-agreement-to-play-at-wembley-through-2020|title=NFL, Jaguars extend agreement to play at Wembley through 2020|publisher=National Football League|date=October 22, 2015|accessdate=November 24, 2016}}</ref> [[ਬਫੈਲੋ ਬਿਲਸ]] ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਬਿੱਲ ਟੋਰਾਂਟੋ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਦੇ ਰੋਜਰਜ਼ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਗੇਮ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। [[ਮੈਕਸਿਕੋ]] ਨੇ ਐਨਐਫਐਲ ਨਿਯਮਤ-ਸੀਜ਼ਨ ਗੇਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ, 2005 ਦੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ 49 ਈਅਰ ਅਤੇ ਅਰੀਜ਼ੋਨਾ ਕਾਰਡਿਨਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ "ਫੂਟਬੋੋਲ ਅਮੋਨੀਓ" ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ 2005 ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ<ref name="history">{{Cite news|url=http://www.nfl.com/news/story/8903133|title=History to be made in Mexico City|date=September 28, 2005|access-date=February 1, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20060625164046/http://www.nfl.com/news/story/8903133|archive-date=June 25, 2006|publisher=National Football League}}</ref>, ਅਤੇ 39 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ 1986 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਊਲ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਈਡਰਸ ਅਤੇ ਹਿਊਸਟਨ ਟੈਕਨਸਨ ਨੇ 21 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਐਸਟਾਡੀਓ ਐਜ਼ਟੇਕਾ ਵਿੱਚ [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਡ ਖੇਡੀ।<ref name="Foreign objective: London game critical for NFL's global aspirations">{{cite news|url=http://sports.espn.go.com/nfl/columns/story?columnist=chadiha_jeffri&id=3076766|title=Foreign objective: London game critical for NFL's global aspirations|last=Chadiha|first=Jeffri|date=October 24, 2007|accessdate=February 1, 2013|publisher=[[ESPN.com]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000000632878/article/back-to-mexico-texansraiders-to-play-nov-21-in-mexico-city|title=Back to Mexico: Texans-Raiders to play Nov. 21 in Mexico City|access-date=February 6, 2016|publisher=National Football League|website=NFL.com}}</ref> ਫੋਰਬਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੱਲਾਸ ਕਾਬੌਇਜ, ਲਗਭਗ 4 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਐਨਐਫਐਲ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2015/09/14/the-most-valuable-teams-in-the-nfl/|title=The NFL's Most Valuable Teams|last=Ozanian|first=Mike|date=September 14, 2015|accessdate=September 15, 2015|magazine=[[Forbes]]}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 32 ਐਨਐਫਐਲ ਟੀਮਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖੇਡ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ;<ref name="Forbes 2">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2012/07/16/manchester-united-tops-the-worlds-50-most-valuable-sports-teams/|title=Manchester United Tops The World's 50 Most Valuable Sports Teams|last=Badenhausen|first=Kurt|date=April 18, 2012|magazine=Forbes|accessdate=September 12, 2012}}</ref> ਅਤੇ 14 ਐਨਐਫਐਲ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਫੋਰਬਸ 400 ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਡ ਲੀਗ ਜਾਂ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://m.espn.go.com/general/story?storyId=9680366&src=desktop&wjb|title=Sports owners highlight U.S. 'Richest'|last=Rovell|first=Darren|date=September 16, 2013|accessdate=February 8, 2018|publisher=ESPN|website=ESPN.com}}</ref> 32 ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਭੂਗੋਲਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦੋ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ, [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ]] ਅਤੇ [[ਅਮਰੀਕੀ ਫੁਟਬਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋ-ਕਾਨਫਰੰਸ ਬਣਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਨੂੰ ਦੋ ਆਜ਼ਾਦ ਲੀਗ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਛੋਟੇ ਵਿਰੋਧੀ, [[ਅਮਰੀਕੀ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੀਗਜ਼ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪੁਰਾਣੇ ਲੀਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਉਸੇ ਨੰਬਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == '''ਨੋਟਿਸ'''{{reflist|40em|group=upper-alpha}}'''ਹਵਾਲੇ '''{{Reflist|30em}} {{ਐਨ ਐਫ਼ ਐਲ}} 6bh8cydsc9co51bfmka3cr82fr3oo0x 0 112828 837340 696412 2026-04-22T12:10:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837340 wikitext text/x-wiki '''ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੋਕਦਲ ( ਇਨੈਲੋ )''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸੂਬੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਚੌਧਰੀ [[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ]] ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%9A%E0%A9%8C%E0%A8%9F%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%A6%E0%A9%8B%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A9%9C-%E0%A8%85%E0%A8%9C%E0%A9%88/|title=ਚੌਟਾਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੋਫ਼ਾੜ, ਅਜੈ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ’ਚੋਂ ਕੱਢਿਆ - Tribune Punjabi|date=2018-11-14|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-15|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਫੀ ਆਧਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ [[ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੀ ਲਾਲ]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%9A%E0%A9%8C%E0%A8%9F%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%A6-%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%AC%E0%A9%87%E0%A9%9C%E0%A8%A8/|title=ਚੌਟਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਨਿਬੇੜਨ ’ਚ ਅੜਿੱਕਾ ਬਣਿਆ ਬਾਦਲ ਦਾ ਪਿੱਠ ਦਰਦ - Tribune Punjabi|date=2018-11-12|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-13|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/national/inld-s-big-decision-dushyant-and-digvijay-chautala-expelled-from-the-party-54663.html|title=ਇਨੈਲੋ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫੈਸਲਾ, ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਤੇ ਦਿਗਵਿਜੇ ਚੌਟਾਲਾ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ 'ਚੋਂ ਕੀਤਾ ਬਰਖ਼ਾਸਤ– News18 Punjab|website=News18 Punjab|access-date=2018-11-13|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803150628/https://punjab.news18.com/news/national/inld-s-big-decision-dushyant-and-digvijay-chautala-expelled-from-the-party-54663.html|url-status=dead}}</ref> ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਟਾਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਪਾਰਟੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਸਾਲ 2018 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਦੋਫਾੜ ਹੋ ਗਈ।ਮਰਹੂਮ ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦੇ ਫਰਜ਼ੰਦ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਪੋਤਰਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਿਆਸੀ ਤਕਰਾਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਚੌਟਾਲਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬੇਟਾ ਅਜੈ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿਆਸੀ ਵਾਰਸ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚੌਟਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਅਭੈ ਚੌਟਾਲਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A9%87%E0%A8%B6-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%95%E0%A9%87%E0%A8%A4/|title=ਸਿਆਸੀ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਕੇਤ - Tribune Punjabi|date=2018-11-04|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-16|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%85%E0%A8%9C%E0%A9%88-%E0%A8%9A%E0%A9%8C%E0%A8%9F%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%B5%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A8%BE%E0%A8%B0/|title=ਅਜੈ ਚੌਟਾਲਾ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ - Tribune Punjabi|date=2018-11-17|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-18|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਚੌਟਾਲਾ ਅਤੇ ਪੋਤਰਿਆਂ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਤੇ ਦਿਗਵਿਜੈ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੋਕ ਦਲ ਵਿਚੋਂ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜੀਂਦ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੈਲੀ ਦੌਰਾਨ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਵਾਰਸ ਬਣਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਨਨਾਇਕ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/12/%e0%a8%9a%e0%a9%8c%e0%a8%9f%e0%a8%be%e0%a8%b2%e0%a8%be-%e0%a8%aa%e0%a8%b0%e0%a8%bf%e0%a8%b5%e0%a8%be%e0%a8%b0-%e0%a8%b5%e0%a8%bf%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%b8%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a9%80-%e0%a8%b2/|title=ਚੌਟਾਲਾ ਪਰਿਵਾਰ: ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਲੜਾਈ|date=2018-12-10|website=Tribune Punjabi|language=hi-IN|access-date=2018-12-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ]] 4jv65qh0hh6bcor2cwl0sddzvx7hv11 0 115848 837351 743273 2026-04-22T14:06:53Z Nitesh Gill 8973 837351 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event|name=ਆਰਟ+ਫੈਮੀਨਿਜ਼ਮ|logo=ArtAndFeminism logo with wordmark.svg|status=ਸਰਗਰਮ|last={{start date|2017|03|11}}|frequency=ਸਲਾਨਾ|location=17 ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ 70 ਥਾਵਾਂ (2015)|years_active={{age|2014|02|01}}|first={{start date|2014|02|01}}|attendance=1,300 (2015)|organized=[[ਸਿਆਨ ਐਵਨਜ਼ (ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ)|ਸਿਆਨ ਐਵਨਜ਼]]<br/>[[ਜੈਕਲੀਨ ਮੈਬੇ]]<br/>[[ਮਾਈਕਲ ਮੰਦੀਬਰਗ]]<br/>ਲੌਰਲ ਪਟਾਕ|website=https://www.artandfeminism.org}} '''ਆਰਟ ਐਂਡ ਫੈਮੀਨਿਜ਼ਮ''' (ਢੰਗ '''ਆਰਟ +ਫੈਮੀਨਿਜ਼ਮ''') ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਐਡਿਟ-ਏ-ਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ [[ਸਿਆਨ ਐਵਨਜ਼ (ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ)|ਸਿਆਨ ਐਵਨਜ਼]], ਜੈਕਲੀਨ ਮੈਬੇ, ਮਾਈਕਲ ਮੰਦੀਬਰਗ ਅਤੇ ਲੌਰਲ ਪਟਾਕ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,<ref name="ArtNews20150310">{{Cite web|url=http://www.artnews.com/2015/03/10/artfeminisms-2015-wikipedia-edit-a-thon-adds-334-articles-on-female-artists/|title=Art+Feminism’s 2015 Wikipedia Edit-a-thon Adds 334 Articles on Female Artists|date=2015-03-11|publisher=ARTnews|access-date=2016-03-11}}</ref> ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਰਦਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="ArtNews20140206">{{Cite web|url=http://www.artnews.com/2014/02/06/art-and-feminism-wikipedia-editathon-creates-pages-for-women-artists/|title=101 Women Artists Who Got Wikipedia Pages This Week|date=|publisher=ARTnews|access-date=2016-03-11}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਆਰਟ+ਫੈਮੀਨਿਜ਼ਮ ਦੀ ਉਦਘਾਟਨੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ 30 ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ 'ਤੇ 600 ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="ArtNews20150310"/><ref name="ArtNews20140206"/> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਚਾਰ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ, 17 ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ 1,300 ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ 70 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।<ref name="ArtNews20150310" /> ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 1,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name=ArtNews20150310/><ref>{{cite news |last1=Chernick |first1=Karen |title=National Museum of Women in the Arts to Host Wiki Edit-a-thon Focused on Women of Color |url=https://observer.com/2020/08/wikipedia-edit-a-thon-virtual-national-museum-of-women-in-the-arts/ |access-date=August 11, 2020 |work=[[The New York Observer]] |date=August 9, 2020}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ, ਆਰਟ+ਫੈਮਿਨਿਜ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣੀ 2025–2026 ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ "ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਇੰਟਰਨੈਟ" ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ।<ref name="AFCampaign2025">{{cite web |title=2025-2026 Campaign: What would a truly feminist internet look like? |url=https://artandfeminism.org/2024-2026-campaign-what-would-a-truly-feminist-internet-look-like/ |website=Art+Feminism |date=January 7, 2025 |access-date=18 December 2025}}</ref> ਆਰਟ+ਫੈਮਿਨਿਜ਼ਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੀ ਹੋਰ ਵਧ ਰਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਆਰਟ+ਫੈਮਿਨਿਜ਼ਮ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal |last=Evans |first=Siân |last2=Mabey |first2=Jacqueline |last3=Mandiberg |first3=Michael |date=September 2015 |title=Editing for Equality: The Outcomes of the Art+Feminism Wikipedia Edit-a-thons |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/683380 |journal=Art Documentation: Journal of the Art Libraries Society of North America |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=194–203 |doi=10.1086/683380 |issn=0730-7187|url-access=subscription }}</ref> == ਸਥਾਪਤੀ == ਆਰਟ+ਫੈਮੀਨਿਜ਼ਮ (ਕਲਾ + ਨਾਰੀਵਾਦ) ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਆਰਟਸਟਰ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਸਿਆਨ ਐਵਨਜ਼ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਆਰਟ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਨਾਰਥ ਅਮਰੀਕਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="Good 2015">{{Cite web|url=http://magazine.good.is/articles/making-the-internet-less-sexist|title=Mass Wikipedia Edit To Make The Internet Less Sexist|last=Feinstein|first=Laura|date=2 March 2015|website=magazine.good.is|publisher=[[Good Worldwide]]|access-date=17 October 2015|archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905012521/http://magazine.good.is/articles/making-the-internet-less-sexist|dead-url=yes}}</ref> ਇਵਾਨਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਜੈਕਲੀਨ ਮੈਬੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।<ref name="Good 2015" /> ਮੈਬੇ ਨੇ ਮਾਇਕਲ ਮੰਦੀਬਰਗ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਸਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜਮਾਤ ਕਮਰੇ 'ਚ ਵਿਕਿਪੀਡੀਆ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਣ ਕੀਤਾ। ਮੰਦੀਬਰਗ ਨੇ ਅੱਗੇ ਲੌਰਲ ਪਟਾਕ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਆਈਬੀਮ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ, ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਵੈਂਟ ਪਲਾਨ ਕਰਨ 'ਚ ਮਦਦ ਦੇਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ।<ref name="Good 2015" /> ਆਰਟ+ਫੈਮੀਨਿਜ਼ਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.wired.com/2015/03/wikipedia-sexism/|title=Meet the Editors Fighting Racism and Sexism on Wikipedia|last=Lapowsky|first=Issie|date=5 March 2015|website=[[Wired (magazine)|Wired]]|access-date=17 October 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/04/28/opinion/sunday/wikipedias-sexism-toward-female-novelists.html|title=Wikipedia’s Sexism Toward Female Novelists|last=Filipacchi|first=Amanda|date=24 April 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=17 October 2015|publisher=[[New York Times Company|NYTC]]|location=[[New York, NY|New York]]|issn=0362-4331}}</ref> ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਔਰਤ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://observer.com/2015/02/moma-to-host-wikipedia-edit-a-thon-to-repair-art-world-gender-imbalance/|title=MoMA to Host Wikipedia Edit-a-Thon to Tackle Gender Imbalance|last=McGurran|first=Brianna|date=18 February 2015|website=[[The New York Observer]]|access-date=18 October 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kqed.org/a/forum/R201503130900|title=Wikipedia's Gender and Race Gaps: Forum|last=Krasny|first=Michael|authorlink=Michael Krasny (talk show host)|date=13 March 2015|website=[[Forum (KQED)|Forum]]|publisher=[[KQED-FM]]|access-date=18 October 2015}}</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ <nowiki>'ਤੇ ਸਿਰਫ 17 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜੀਵਨੀਆਂ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ ਅਤੇ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਔਰਤਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ''</nowiki>ਤੇ ਬਤੌਰ ਸੰਪਾਦਕ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-38243211|title=As it happened: Wikipedia edit-a-thon|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref> ਮੈਕਿਨਸੀ ਮੈਕ ਨੂੰ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਕਲਾ+ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.artandfeminism.org/mckensie-mack-appointed-director/|title=McKensie Mack Appointed Director|last=|first=|date=2018-07-19|work=Art + Feminism|access-date=2018-10-20|language=en-US|archive-date=2018-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021024512/http://www.artandfeminism.org/mckensie-mack-appointed-director/|dead-url=yes}}{{Self-published source|date=January 2019}}</ref> == ਇਵੈਂਟ == [[File:Art_+_Feminism_Edit-a-thon_at_the_Museum_of_Modern_Art_March_7,_2015_(English_Subtitles).webm|right|thumb|Video from an Art+Feminism edit-a-thon at the Museum of Modern Art, 2015]] ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਹਰ, 2015 ਇਵੈਂਟ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ,<ref>{{Cite web|url=http://www.dailylife.com.au/news-and-views/dl-opinion/where-are-all-the-australian-feminist-writers-on-wiki-20150305-13whkj.html|title=Where are all the Australian feminist writers on Wiki?|last=Ford|first=Clementine|authorlink=Clementine Ford (writer)|date=6 March 2015|website=dailylife.com.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827145253/http://www.dailylife.com.au/news-and-views/dl-opinion/where-are-all-the-australian-feminist-writers-on-wiki-20150305-13whkj.html|archive-date=27 August 2016|dead-url=no|access-date=17 October 2015}}</ref> ਕੈਨੇਡਾ,<ref>{{Cite web|url=http://www.winnipegfreepress.com/local/celebrating-womens-success-theres-a-wiki-for-that-295572241.html|title=Celebrating women's success? There's a wiki for that|last=Botelho-Urbanski|first=Jessica|date=9 March 2015|website=[[Winnipeg Free Press]]|access-date=17 October 2015}}</ref> ਕੰਬੋਡੀਆ,<ref>{{Cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/wiki-activists-help-write-cambodian-womens-history|title=Wiki activists help to write Cambodian women’s history, Post Weekend, Phnom Penh Post|last=Murray|first=Bennett|date=7 March 2015|website=[[The Phnom Penh Post]]|access-date=17 October 2015}}</ref> ਭਾਰਤ,<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/464071/edit-thon-women-bridge-wikimedia.html|title=Edit-a-thon for women to bridge Wikimedia gender gap|last=Shruthi|first=H M|date=7 March 2015|website=[[Deccan Herald]]|access-date=17 October 2015}}</ref> ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ<ref>{{Cite web|url=http://www.stuff.co.nz/dominion-post/capital-life/capital-day/67027282/Blessed-are-the-geeks-shaping-history|title=Blessed are the 'geeks' shaping history &#124; Stuff.co.nz|last=O'Neil|first=Andrea|date=6 March 2015|website=stuff.co.nz|access-date=17 October 2015}}</ref> ਅਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ<ref>{{Cite web|url=http://www.deadlinenews.co.uk/2015/03/05/dundee-to-join-in-global-feminism-arts-campaign/|title=Dundee to join in global feminism arts campaign|last=Malcolm|first=Bob|date=5 March 2015|website=deadlinenews.co.uk|access-date=17 October 2015}}</ref> ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਵੈਂਟ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2015/03/06/moma-to-host-wikipedia-editing-marathon-to-improve-coverage-of-women-in-the-arts/?_r=1|title=MoMA to Host Wikipedia Editing Marathon, to Improve Coverage of Women in the Arts|last=Schuessler|first=Jennifer|date=6 March 2015|website=[[The New York Times]]|access-date=17 October 2015}}</ref> ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ,<ref>{{Cite web|url=http://www.eastbayexpress.com/CultureSpyBlog/archives/2015/03/04/east-bay-schools-to-host-art-and-feminism-wikipedia-edit-a-thons|title=East Bay Schools to Host Art and Feminism Wikipedia Edit-A-Thons|last=Bos|first=Sascha|date=4 March 2015|website=eastbayexpress.com|access-date=17 October 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sdcitybeat.com/article-13948-wikipedias-women-problem.html|title=Wikipedia’s women problem|last=Morlan|first=Kinsee|date=2 March 2015|website=sdcitybeat.com|access-date=18 October 2015|archive-date=21 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160321224610/http://sdcitybeat.com/article-13948-wikipedias-women-problem.html|dead-url=yes}}</ref> ਕੈਂਸਸ,<ref>{{Cite web|url=http://kcur.org/post/kansas-city-edit-thon-aims-close-gender-gap-wikipedia|title=Kansas City Edit-A-Thon Aims To Close Gender Gap On Wikipedia|last=Rodriguez|first=Lisa|date=27 March 2015|website=kcur.org|access-date=18 October 2015}}</ref> ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ,<ref>{{Cite web|url=http://news.psu.edu/story/345990/2015/02/23/arts-and-entertainment/college-arts-and-architecture-host-%E2%80%98edit-thon%E2%80%99|title=College of Arts and Architecture to host ‘Edit-a-Thon’ to improve Wikipedia Cove|last=Marshall|first=Amy Milgrub|date=23 February 2015|website=news.psu.edu|access-date=17 October 2015|archive-date=11 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711063041/http://news.psu.edu/story/345990/2015/02/23/arts-and-entertainment/college-arts-and-architecture-host-%E2%80%98edit-thon%E2%80%99|dead-url=yes}}</ref> ਟੈਕਸਾਸ,<ref>{{Cite web|url=http://www.dailytexanonline.com/2015/03/04/ut-school-of-information-to-host-feminist-wikipedia-edit-a-thon|title=UT School of Information to host feminist Wikipedia Edit-a-thon|last=Kallus|first=Megan|date=4 March 2015|website=[[The Daily Texan]]|access-date=17 October 2015}}</ref> ਅਤੇ ਵੈਸਟ ਵਰਜੀਨੀਆ<ref>{{Cite web|url=http://wvpublic.org/post/wiki-gender-gap-be-discussed-morgantown|title=Wiki Gender Gap to Be Discussed in Morgantown &#124; West Virginia Public Broadcasting|last=Board|first=Glynis|date=3 March 2015|website=wvpublic.org|access-date=18 October 2015|archive-date=25 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025175050/http://wvpublic.org/post/wiki-gender-gap-be-discussed-morgantown|url-status=dead}}</ref> ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਿਲੀ। == ਅਗਵਾਨੀ == ਇਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.artnews.com/2015/03/10/artfeminisms-2015-wikipedia-edit-a-thon-adds-334-articles-on-female-artists/|title=Art+Feminism’s 2015 Wikipedia Edit-a-thon Adds 334 Articles on Female Artists|last=Ghorashi|first=Hannah|date=10 March 2015|website=[[ARTnews]]|access-date=18 October 2015}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਫੋਰਨ ਪੋਲਿਸੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਐਵਨਜ਼,ਮੈਬੇ, ਮਾਇਕਲ, ਰਿਚਰਡ ਕਨਿਪਲ, ਡੋਰੋਥੀ ਹਾਵਰਡ, ਅਤੇ ਪਟਾਕ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿਤਕਰੇ ਨਾਲ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ "ਆਲਮੀ ਚਿੰਤਕ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://globalthinkers.foreignpolicy.com/#chroniclers/detail/evans-mabey-mandiberg-ptak-howard-knipel|title=A World Disrupted: The Leading Global Thinkers of 2014 &#124; Siân Evans, Jacqueline Mabey, Michael Mandiberg, Richard Knipel, Dorothy Howard, Laurel Ptak|last=staff|date=November 2014|website=[[Foreign Policy]]|access-date=17 October 2015}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਵੁਮੈਨ ਇਨ ਰੈਡ == ਹਵਾਲੇ == <references group=""></references> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|https://www.artandfeminism.org/}} * Art+Feminism at Wikipedia Meetup * {{Cite journal|last=Mirk|first=Sarah|author-link=Sarah Mirk|date=January 24, 2014|title=An Epic Feminism Edit-a-thon Takes Aim at Wikipedia's Gender Gap|url=https://bitchmedia.org/post/an-epic-edit-a-thon-takes-aim-at-wikipedias-gender-gap|journal=[[Bitch (magazine)|Bitch]]|access-date=ਮਾਰਚ 11, 2019|archive-date=ਮਾਰਚ 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312022542/https://bitchmedia.org/post/an-epic-edit-a-thon-takes-aim-at-wikipedias-gender-gap|dead-url=yes}} * {{Cite web|url=http://blog.wikimedia.org/2014/02/19/wikipedias-art-feminism-edit-a-thon/|title=Wikipedia's Art & Feminism Edit-A-Thon and the Gender Gap|last=Cogdill|first=Caitlin|date=February 19, 2014|publisher=[[Wikimedia Foundation]]}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] h6oncajtqgrndtyiyno42zlarte1ait 0 117602 837395 573476 2026-04-23T01:04:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837395 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ਰੋਜ਼ ਕਾਵੇਨੇ | image = Roz Kaveney April 14 2007 by Patrick Nielsen Hayden.jpg | imagesize = | caption = ਰੋਜ਼ ਕਾਵੇਨੇ, 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 ਵਿਚ। | birth_date = {{birth date and age|1949|7|9|df=y}} | birth_place = | occupation = ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ | nationality = ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ | period = | genre = | influences = | signature = | website = {{URL|http://glamourousrags.dymphna.net/}} }} '''ਰੋਜ਼ ਕਾਵੇਨੇ''' (ਜਨਮ 9 ਜੁਲਾਈ 1949) ਇਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਲੇਖਿਕਾ]], [[ਆਲੋਚਕ]] ਅਤੇ [[ਕਵੀਤਰੀ]] ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਸਦੇ ਪੋਪ ਕਲਚਰ ਅਤੇ ਮਿਡਨਾਇਟ ਰੋਜ਼ ਕੁਲੇਕਟਿਵ ਦੇ ਕੋਰ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਸਬੰਧੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਾਰਜ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=SURVEYOR OF THE SUPERHEROES: KAVENEY TALKS NEW BOOK|url=http://www.comicbookresources.com/?page=article&old=1&id=13303|publisher=[[Comic Book Resources]]|accessdate=18 October 2012|archive-date=19 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219024324/http://www.comicbookresources.com/?page=article&old=1&id=13303|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Taylor|first=Laurie|title=Superheroes - Ribbon Culture|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b008z6d4|publisher=[[BBC Radio 4]]|accessdate=19 October 2012}}</ref> ਕਾਵੇਨੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ [[ਗਲਪ]] ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਲਪ, [[ਕਵਿਤਾ]], ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।<ref>{{cite book|last=Jackson|first=Stevi|title=Contemporary Feminist Theories|year=1998|publisher=[[Edinburgh University Press]]|isbn=0748606890|pages=120|url=https://books.google.com/books?id=mg4CnbiN_rMC&pg=PA120&lpg=PA120&dq=%22Roz+Kaveney%22&source=bl&ots=GJcL2ff_nr&sig=nXYJIesfvbCfq8WRUt-BpGCpWaU&hl=en&sa=X&ei=1OOAUO-OMsWa0QH6noGwBA&ved=0CDMQ6AEwATgU#v=onepage&q=%22Roz%20Kaveney%22&f=false}}</ref> ==ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ== *''Tales From The Forbidden Planet'' (1987) *''More Tales from the Forbidden Planet'' (1990) *''Temps'' (1991) *''Eurotemps'' (1992) *''The Weerde: The Book of the Ancients Book 2'' (1993, editor and contributor) *''Reading The Vampire Slayer - The New, Updated Unofficial Guide To [[Buffy the Vampire Slayer (TV series)|Buffy]] And [[Angel (1999 TV series)|Angel]]'' (2001)<ref>{{cite book|last=Guiley|first=Rosemary|title=The Encyclopedia of Vampires, Werewolves and Other Monsters|year=2004|publisher=Checkmark Books|isbn=0816046859|pages=7}}</ref><ref>{{cite web|title=Booklist Review: Reading the Vampire Slayer|url=http://booklistonline.com/Reading-the-Vampire-Slayer-An-Unofficial-Critical-Companion-to-Buffy-and-Angel-Roz-Kaveney/pid=412647|publisher=Booklist|accessdate=19 October 2012}}</ref> *''From [[Alien (film)|Alien]] to [[the Matrix]]: Reading Science Fiction Film'' (2005) *''Superheroes!: Capes and Crusaders in Comics and Films'' (2006)<ref>{{cite news|last=GRAVETT|first=PAUL|title=Kirby: king of comics, by Mark Evanier; Superheroes!, by Roz Kaveney|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/kirby-king-of-comics-by-mark-evanier-superheroes-by-roz-kaveney-846079.html|publisher=Independent|accessdate=18 October 2012|location=London|date=13 June 2008}}</ref><ref>{{cite web|last=Keen|first=Tony|title=Superheroes! by Roz Kaveney|url=http://www.strangehorizons.com/reviews/2008/05/superheroes_by_.shtml|publisher=[[Strange Horizons]]|accessdate=19 October 2012|archive-date=31 ਮਈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531111139/http://www.strangehorizons.com/reviews/2008/05/superheroes_by_.shtml|dead-url=yes}}</ref> *''Teen Dreams: Reading Teen Film and Television from 'Heathers' to 'Veronica Mars''' (2006) *''Battlestar Galactica: Investigating Flesh, Spirit, and Steel'' (2010) * Introduction to ''Scratch Monkey'' by [[Charles Stross]] (1993, introduction 2011) *''Nip/Tuck: Television That Gets Under Your Skin'' (2011) *''Tales from the House Band, Volume 1: A Plus One Music Anthology'' (2011) *''Rituals'', [[Rhapsody of Blood]], Volume One (2012) *''Dialectic of the Flesh'' (2012) *''What If What's Imagined Were All True'' (2012) *''Reflections'', [[Rhapsody of Blood]] Volume Two (2013) *''Resurrections'', [[Rhapsody of Blood]] Volume Three (2014) *''Tiny Pieces of Skull'' (2015) *''Realities'', [[Rhapsody of Blood]] Volume Four (2018) *''Catullus'' (2018) ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] m6d3mi8vrgax4y8tmxtwg5k9c8vpnb6 0 123593 837434 695004 2026-04-23T11:03:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837434 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਰਾਘਵਨ ਵੇਨਕਾਤਾਰਾਘਵਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Srinivasaraghavan Venkataraghavan;''' ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਵੇਂਕਟ''', ਜਨਮ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1945)<ref name="Birth">{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/archive/2011-4-21.html|title=Birthday's today|date=21 April 2011|publisher=The Telegraph|access-date=21 April 2014|quote=Mr Srinivas Venkataraghavan, former India cricketer, 66}}</ref> ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ [[ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਰਲਡ ਕੱਪਾਂ]] 'ਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ]] ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੁਣਾਵੀ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ]] ਟੈਸਟ ਪੈਨਲ ਦਾ ਅੰਪਾਇਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/657430|title=International cricketers turned umpires|website=International Cricket Council|access-date=7 April 2018}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਟੈਸਟ ਕਰੀਅਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਸੀ।<ref name="cricpro"/> ਉਹ 1973 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕਾਉਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਡਰਬੀਸ਼ਾਇਰ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਯੋਗ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਗਿੰਡੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ<ref name="Guindy Alumnus">{{Cite web|url=http://madrasmusings.com/Vol%2023%20No%207/the-mr-versatile-of-indian-cricket.html|title=The Mr. Versatile of Indian cricket}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਸਿਵਲੀਅਨ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=July 21, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 15, 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਇਕ ਆਫ ਸਪਿਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼, ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਸਪਿਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੁਣਾਵੀ ਸੀ (ਬਾਕੀ [[ਭਾਗਵਤ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ]], [[ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] ਅਤੇ ਇਰਾਪਲੀ ਪ੍ਰਸੰਨਾ )।<ref name="cricpro"/> ਉਹ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਫੀਲਡਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਟੇਲ-ਐਂਡ ਬੈਟ ਵੀ ਸੀ। ਵੈਂਕਟ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਟੈਸਟ ਸੀਨ 'ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਦੇ ਦੌਰੇ' ਤੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸਪਿਨਰ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ 12 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਉਪ ਕਪਤਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1970-71 ਵਿੱਚ [[ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼]] ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਵੈਂਕਟ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਉਸਨੇ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 13 ਵਿਕਟਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1975 ਅਤੇ 1979 ਦੋਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1979 ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚਾਰ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਜੋਨ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਵੈਂਕਟ 1985 ਵਿੱਚ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਕੀਤਾ]] ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="cricpro">{{Cite web|url=http://www.cricinfo.com/india/content/player/35656.html|title=Player Profile: Srinivasaraghavan Venkataraghavan|last=Ramchand|first=Partab|publisher=CricInfo|access-date=2009-09-24}}</ref> == ਅੰਪਾਇਰਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ == ਵੈਂਨਕਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਪਾਇਰਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 18 ਜਨਵਰੀ 1993 ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚਾਲੇ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਵਨ ਡੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ]] ਮੈਚ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਟੈਸਟ ਅੰਪਾਇਰਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚਾਲੇ ਮੈਚ ਦੇ ਨਾਲ। ਉਸ ਨੇ ਉਦਘਾਟਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਪਾਇਰ ਪੈਨਲ 'ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਇਹ 1994 ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਮਤ ਅਧਾਰ' ਤੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿਚ ਅੰਪਾਇਰ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਅੰਪਾਇਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2002 ਵਿਚ ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅੱਠ ਅੰਪਾਇਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਐਲੀਟ ਪੈਨਲ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਵੈਂਕਟ ਨੂੰ ਉਦਘਾਟਨ ਏਲੀਟ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਜਨਵਰੀ 2004 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਪਾਇਰਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ 1996 ਵਿਚ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਟੈਸਟ ਅਤੇ 1996, 1999 ਅਤੇ 2003 ਵਿਚ ਤਿੰਨ [[ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪਾਂ]] ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1996 ਅਤੇ 1999 ਦੋਵਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਲੌਰਡਸ|ਲਾਰਡਸ]] ਵਿਖੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਚਾਲੇ 1999 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅੰਪਾਇਰ ਸੀ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ 73 ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਅਤੇ 52 ਵਨ-ਡੇਅ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ 'ਤੇ ਮੈਦਾਨ' ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="cricpro"/> == ਸਿੱਖਿਆ == ਵੈਂਕਟਰਾਘਵਨ [[ਮਦਰਾਸ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ|ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040222/spectrum/main5.htm|title=Goodbye to a glorious innings|last=Chatterjee|first=Abhijit|date=22 February 2004|website=The Sunday Tribune|publisher=The Tribune Trust|access-date=3 April 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.siet.ac.in/academic.php|title=Academic framework for an industry Integration – The Anna University Factor|year=2009|website=About Us|publisher=SSIET|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127085352/http://www.siet.ac.in/academic.php|archive-date=27 January 2012|access-date=3 April 2012}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] ptc1n26rz3uzh3gd3gvr24xeyxyxss1 0 124384 837394 754025 2026-04-23T01:04:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837394 wikitext text/x-wiki '''ਜਾਰਜ ਰੋਜਰ ਵਾਟਰਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: George Roger Waters; ਜਨਮ 6 ਸਤੰਬਰ 1943) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ [[ਗੀਤਕਾਰ]], [[ਗਾਇਕ]], ਬਾਸਿਸਟ, ਅਤੇ [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] ਹੈ। 1965 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਾਕ ਬੈਂਡ [[ਪਿੰਕ ਫਲੋਇਡ|ਪਿੰਕ ਫਲੌਡ]] ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਵਾਟਰਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਬਾਸਿਸਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ 1968 ਵਿਚ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ [[ਸਿਦ ਬਾਰੇਟ|ਸਿਡ ਬੈਰੇਟ ਦੇ ਚਲੇ]] ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰ, ਸਹਿ-ਲੀਡ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਵੀ ਬਣ ਗਏ। ਪਿੰਕ ਫਲੋਇਡ ਨੇ ਸੰਕਲਪ ਐਲਬਮਾਂ ''ਦਿ ਡਾਰਕ ਸਾਈਡ ਆਫ਼ ਮੂਨ'' (1973), ''ਵਿਸ਼ ਯੂ ਯੂ ਵੀਅਰ ਹਾਇਰ'' (1975), ''ਐਨੀਮਲਜ਼'' (1977), ਅਤੇ ''ਦਿ ਵਾਲ'' (1979) ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੱਕ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਲੋਚਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਫਲ ਸਮੂਹ ਬਣ ਗਏ ਸਨ; 2013 ਤਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 250 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਲਬਮਾਂ ਵੇਚੀਆਂ ਸਨ। ਰਚਨਾਤਮਕ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਾਟਰਸ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬੈਂਡ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਾਕੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਵਾਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1987 ਵਿਚ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ। 1990 ਵਿਚ, ਵਾਟਰਸ ਨੇ 450,000 ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਕ ਕੰਸਰਟ, ''ਦਿ ਵਾਲ - ਲਾਈਵ ਇਨ ਬਰਲਿਨ'', ''ਦਾ'' ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਪਿੰਕ ਫਲੋਈਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਯੂਐਸ ਰਾਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਿੰਕ ਫਲੋਇਡ ਬੈਂਡਮੇਟਸ ਮੇਸਨ, ਰਾਈਟ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਗਿਲਮੌਰ ਨਾਲ ਲਾਈਵ 8 ਗਲੋਬਲ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ 1981 ਤੋਂ ਵਾਟਰਸ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1999 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਕੱਲੇ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਉਸਨੇ 2006-2008 ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੌਰੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ''ਚੰਦਰਮਾ'' ਦਾ ''ਡਾਰਕ ਸਾਈਡ'' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਲ 2010–13 ਦਾ <nowiki><i id="mwMw">ਵਾਲ ਲਾਈਵ</i></nowiki> ਟੂਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਕੱਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਵਾਲਾ ਟੂਰ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == 1969 ਵਿਚ, ਵਾਟਰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਜੂਡਿਥ ਟ੍ਰਿਮ ਨਾਲ ਇਕ ਸਫਲ ਘੁਮਿਆਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਨੂੰ ''ਉਮਾਗੁੰਮਾ'' ਦੀ ਅਸਲ ਰੀਲਿਜ਼ ਦੇ ਗੇਟਫੋਲਡ ਸਲੀਵ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸੀ ਡੀ ਰੀਇਸ਼ੂਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Mabbett|2010}} 1975 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਟ੍ਰਿਮ ਦੀ 2001 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 1976 ਵਿਚ, ਵਾਟਰਸ ਨੇ ਜ਼ੇਟਲੈਂਡ ਦੀ ਤੀਜੀ ਮਾਰਕੁਇਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਲੇਡੀ ਕੈਰੋਲੀਨ ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਨੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ, ਹੈਰੀ ਵਾਟਰਸ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਟੂਰਿੰਗ ਬੈਂਡ ਨਾਲ 2002 ਤੋਂ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਖੇਡਦਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ, ਇੰਡੀਆ ਵਾਟਰਸ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਅਤੇ ਵਾਟਰਸ ਦਾ 1992 ਵਿਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। 1993 ਵਿਚ ਵਾਟਰਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਸਿੱਲਾ ਫਿਲਿਪਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਬੇਟਾ, ਜੈਕ ਫਲੇਚਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 2001 ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Harvard citation no brackets|Blake|2008}}; {{Harvard citation no brackets|Thompson|2013}}: Jack Fletcher.</ref> 2004 ਵਿੱਚ, ਵਾਟਰਸ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲੌਰੀ ਡਾਰਨਿੰਗ (ਜਨਮ 1963)<ref>{{Cite web|url=http://pagesix.com/2015/12/18/roger-waters-estranged-wife-wants-her-35k-rolex-back/|title=Roger Waters' estranged wife just wants her Rolex back|last=Marsh|first=Julia|date=18 December 2015|publisher=Page Six|access-date=14 March 2016}}</ref> ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ; ਦੋਵਾਂ ਨੇ 14 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.nme.com/news/pink-floyd/61568|title=Pink Floyd's Roger Waters marries for a fourth time|date=21 January 2013|website=[[NME]]|access-date=6 September 2013}}</ref> ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲਈ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.closerweekly.com/posts/pink-floyd-roger-waters-divorce-wife-laurie-durning-report-71953|title=Pink Floyd's Roger Waters Files for Divorce from Wife Laurie Durning|date=28 September 2015|publisher=[[Closer Weekly]]|access-date=8 October 2015|archive-date=2 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002000439/http://www.closerweekly.com/posts/pink-floyd-roger-waters-divorce-wife-laurie-durning-report-71953|url-status=dead}}</ref> ਵਾਟਰਸ ਇਕ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ|ਨਾਸਤਿਕ]] ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://ffrf.org/news/day/dayitems/item/14784-roger-waters |title=Roger Waters – Freedom From Religion Foundation |access-date=2020-01-06 |archive-date=2021-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210313052536/https://ffrf.org/news/day/dayitems/item/14784-roger-waters |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=asFm7lA32k0 Roger Waters Weighs In On Politics, Religion, & Money | On The Table Ep. 5 Full | Reserve Channel]</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] mbahdmb3mnk1ufz1ang9wpzgg9oqb67 0 128591 837424 733850 2026-04-23T10:16:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837424 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Shiv_Inder_Singh_07.jpg|thumb|ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] '''ਸ਼ਿਵ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 23 ਅਗਸਤ 1986) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। == ਜੀਵਨ == ਸ਼ਿਵ ਇੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ [[ਬੁਰਜ ਲਿੱਟਾਂ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ]]<ref name=":0" /> ਵਿਖੇ 23 ਅਗਸਤ 1986 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਐਮ.ਏ. ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨ-ਸੰਚਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਂਗੁਏਜ਼ ਐਂਡ ਕਲਚਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ 2010 ਤੋਂ [[ਸੂਹੀ ਸਵੇਰ]] ਨਾਂ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਯਤਨ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/chandigarh/cross-border-website-writes-script-of-amity/story-WY4KT7rSD5MzRKc18ldGnK.html|title=Cross-border website writes script of amity|date=2013-03-06|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-06-27}}</ref> == ਲਿਖਤਾਂ == * ''ਲੱਪ ਚਿਣਗਾਂ ਦੀ'' (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ) * ''ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ'' (ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ) == ਇਨਾਮ == * 2017 - ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਟ੍ਰਸਟ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=https://countercurrents.org/2017/09/suhi-saver-wins-zindabad-trust-award/|title='Suhi Saver' Wins Zindabad Trust Award|last=September 25|first=K. SHESHU BABU says:|last2=Am|first2=2017 at 3:49|date=2017-09-22|website=Countercurrents|language=en-US|access-date=2020-06-27}}</ref> * 2019 - ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=https://countercurrents.org/2019/03/shiv-inder-singh-gets-jagjit-singh-anand-award/|title=Shiv Inder Singh gets Jagjit Singh Anand Award|date=2019-03-31|website=Countercurrents|language=en-US|access-date=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/suhi-saver-chief-editor-got-jagjit-singh-anand-award-77905.html|title='ਸੂਹੀ ਸਵੇਰ' ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ 'ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਪੁਰਸਕਾਰ'|date=2019-03-27|website=News18 Punjab|access-date=2020-06-27}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] 9uj3dmwoqyde0qd7bmq0wykb8llsm0w 0 130162 837358 703887 2026-04-22T16:18:40Z Sonia Atwal 49604 837358 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Leon Trotsky|death_date={{Death date and age|df=yes|1940|8|21|1879|11|7}}|successor3=[[Grigory Zinoviev]]|office4=Full member of the [[6th Central Committee of the Russian Social Democratic Labour Party (Bolsheviks)|6th]], [[7th Bureau and the 7th Secretariat of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|7th]], [[8th Politburo and the 8th Secretariat of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|8th]], [[9th Politburo and the 9th Secretariat of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|9th]], [[10th Politburo and the 10th Secretariat of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|10th]], [[11th Politburo of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|11th]], [[12th Politburo of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|12th]], [[13th Politburo of the All-Union Communist Party (Bolsheviks)|13th]], [[14th Politburo of the All-Union Communist Party (Bolsheviks)|14th]] [[Politburo of the Communist Party of the Soviet Union|Politburo]]|term_start4=10 October 1917|term_end4=23 October 1926|birthname=Lev Davidovich Bronstein|birth_date={{Birth date|df=yes|1879|11|07}}|birth_place=[[Bereslavka, Ukraine|Yanovka]], [[Yelisavetgradsky Uyezd]], [[Kherson Governorate]], [[Russian Empire]]<br>{{small|(now [[Ukraine]])}}|death_place=[[Coyoacán]], [[Mexico City]], [[Mexico]]|term_end3=8 November 1917|death_cause=[[Leon Trotsky#Assassination|Assassination]]|party={{plainlist| * [[Russian Social Democratic Labour Party|Social Democratic Labour Party]] (1898–1912) * [[Communist Party of the Soviet Union#Name|Social Democratic Labour Party (Bolsheviks)]] (1912–1918) * [[Communist Party of the Soviet Union#Name|Russian Communist Party (Bolsheviks)]] (1918–1925) * [[Communist Party of the Soviet Union#Name|All-Union Communist Party (Bolsheviks)]] (1925–27) }}|spouse={{unbulleted list|{{marriage|[[Aleksandra Sokolovskaya]]|1899|1902|end=div}}|{{marriage|[[Natalia Sedova]]|1903}}}}|children={{unbulleted list|[[Zinaida Volkova]]|Nina Nevelson|[[Lev Sedov]]|[[Sergei Sedov]]}}|nationality={{hlist|[[Ukrainians|Ukrainian]]|Russian}}|citizenship={{plainlist| * [[Russians|Russian]] (1879–1917) * [[Soviet people|Soviet]] (1917–1932) * [[Statelessness|Stateless]] (1932–1940) }}|signature=Leon Trotsky Signature.svg|predecessor3=[[Nikolay Chkheidze]]|term_start3=8 October|native_name={{unbulleted list|{{native name|ru|Лев Троцкий}}|{{native name|uk|Лев Троцький}}}}|premier1={{unbulleted list|[[Vladimir Lenin]]|[[Alexei Rykov]]}}|image=Лев Давидович Троцкий.jpg|imagesize=|alt=photographs of Trotsky from the 1920s|caption=Photograph of Trotsky that appeared on the cover of the magazine ''Prozhektor'' in January 1924|order1=[[Minister of Defence (Soviet Union)|People's Commissar of Military and Naval Affairs of the Soviet Union]]|term_start1=13 March 1918|term_end1=6 January 1925|predecessor1=[[Nikolai Podvoisky]]|order3=[[Petrograd Soviet#Chairmen|Chairman of the Petrograd Soviet]]|successor1=[[Mikhail Frunze]]|order2=[[Ministry of Foreign Affairs (Soviet Union)|People's Commissar for Foreign Affairs of the RSFSR]]|term_start2=8 November 1917|term_end2=13 March 1918|premier2=[[Vladimir Lenin]]|predecessor2=[[Mikhail Tereshchenko]]|successor2=[[Georgy Chicherin]]|signature_alt=Trotsky's signature}} '''ਲੇਵ ਡੇਵਿਡੋਵਿਚ ਬ੍ਰੋਂਸਟੀਨ''' {{Efn|Russian and Ukrainian: Лев (Лейба) Давидович Бронштейн}} ( 7 ਨਵੰਬਰ-21 ਅਗਸਤ 1940), ਨੂੰ '''ਲਿਓਨ ਟਰਾਟਸਕੀ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{Efn|{{lang-rus|links=no|Лев Давидович Троцкий|p=ˈlʲɛf ˈtrotskʲɪj|a=ru-Leon Trotsky.ogg}}; {{lang-uk|link=no|Лев Давидович Троцький}}; also transliterated ''Lyev'', ''Trotski'', ''Trotskij'', ''Trockij'' and ''Trotzky''.}} ਲਿਓਨ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ|ਕਮਿਊਨਿਸਟ]] ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਲਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ|ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਾ]] ਰੂਪ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀਜ਼ਮ ਦੇ ਤੌਰ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਗਏ। ਇਕ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਕਮਿਸਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨਾਲ [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰੇਸ-ਲਿਟੋਵਸਕ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1925 ਤੱਕ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ [[ਲਾਲ ਫ਼ੌਜ|ਲਾਲ ਫੌਜ]] ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਲਾਲ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋਹਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ।{{Sfn|Swain|2006}} ਉਹ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੱਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।{{Sfn|Volkogonov|1996}} == ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ (1879–1895) == [[ਤਸਵੀਰ:Leo_Trotzki_1888.jpg|left|thumb| 8-ਸਾਲਾ ਲੇਵ ਬ੍ਰੋਂਸਟੀਨ, 1888 ]] ਟ੍ਰੌਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲੇਵ ਡੇਵਿਡੋਵਿਚ ਬ੍ਰੋਂਸਟੀਨ ਦੇ ਡੇਵਿਡ ਲਿਓਨਟੀਏਵਿਚ ਬ੍ਰੋਂਸਟੀਨ (1847-1922) ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਲਵੋਵਨਾ ਦੇ ਘਰ 7 ਨਵੰਬਰ 1879 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਯਾਨੋਵਕਾ ਜਾਂ ਯਨੀਵਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ-ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਬੱਚਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡੇਵਿਡ ਲਿਓਨਟੈਵਿਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਪੋਲਟਾਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੇਰੇਸਲਾਵਕਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://focus.ua/news/9045/|title=Наш Троцкий - ФОКУС|website=ФОКУС|language=Ukrainian|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817203621/https://focus.ua/news/9045/|archive-date=17 August 2017|access-date=26 June 2017}}</ref>{{Sfn|Deutscher|2003a}} ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰੂਸੀ ਅਤੇ [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕ੍ਰੇਨੀਅਨ]] (ਜੋ ਸੁਰਜ਼ੀਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸੀ।{{Sfn|North|2010}} ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਓਲਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਰਾਜਨੇਤਾ ਵੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਘੇ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਲੇਵ ਕਾਮਨੇਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।{{Sfn|Parrish|1996}} ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਬਰਟ ਸਰਵਿਸ, ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ [[ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਯਿੱਦੀਸ਼]] ''ਲੀਬਾ ਸੀ'' ।{{Sfn|Service|2010}}, ਅਮਰੀਕੀ ਟ੍ਰੋਟਸਕਿਸਟ ਡੇਵਿਡ ਨਾਰਥ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੈ ਟਰਾਟਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਸੀ।{{Sfn|North|2010}} ਜਦੋਂ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਓਡੇਸਾ ਭੇਜਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Leon-Trotsky|title=Leon Trotsky - Biography, Books, Assassination, & Facts|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915061510/https://www.britannica.com/biography/Leon-Trotsky|archive-date=15 September 2017|access-date=24 October 2017}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਜਰਮਨ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਹੀਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਓਡੇਸਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਰੂਸ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Lindemann2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NagdhSUgB9oC&pg=PA446|title=Esau's Tears: Modern Anti-Semitism and the Rise of the Jews|last=Albert S. Lindemann|date=4 December 2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79538-8|page=446|access-date=26 September 2013}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਈਜ਼ੈਕ ਡਿ utsਸਚਰ ਆਪਣੀ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਡੇਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਰੂਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ, ਇੱਕ ਹਲਚਲ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪੋਰਟ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਇਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।{{Sfn|Deutscher|2003a}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਫ੍ਰੈਂਚ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਮਿਆਰ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ''ਮਾਈ ਲਾਈਫ ਵਿਚ'' ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰੇਮੰਡ ਮੋਲੀਨੀਅਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਬੋਲਦਾ ਸੀ।<ref>[http://www.revolutionary-history.co.uk/supplem/bronstei.htm "On Meeting with Trotsky"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070604005522/http://www.revolutionary-history.co.uk/supplem/bronstei.htm|date=4 June 2007}}</ref> == '''ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ''' == 1896 ਵਿਚ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ]] ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਨਿਕੋਲੈਯੇਵ (ਹੁਣ ਮਾਈਕੋਲੈਵ )ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵੱਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ''ਨਰੋਡਨਿਕ'' (ਇਨਕਲਾਬੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ) ਸੀ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ|ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ]] ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰਾ ਸੋਕੋਲੋਵਸਕਿਆ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ । ਆਪਣੀ ਗਣਿਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ 1897 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਦੱਖਣੀ ਰੂਸੀ ਕਾਮਿਆਂ ਲਈ ਨਿਕੋਲੈਯੇਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। "ਲਵੋਵ" ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, <ref name=":4">chapter XVII of his autobiography, [http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch07.htm ''My Life''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051119141154/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch07.htm|date=19 November 2005}}, Marxist Internet Archive</ref> ਉਸਨੇ ਪਰਚੇ ਛਪਵਾਏ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਰਚੇ ਵੰਡੇ, ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਲੋਕਾਂ, ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ। {{Sfn|Renton|2004}} ਜਨਵਰੀ 1898 ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਸਮੇਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਕੋਲਾਈਵ, ਫਿਰ ਖੇਰਸਨ, ਫਿਰ ਓਡੇਸਾ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਮਾਸਕੋ ਵਿਚ. <ref>Commission of Inquiry into the Charges Made Against Leon Trotsky in the Moscow Trials,&nbsp;''The Case of Leon Trotsky''&nbsp;(1937, reprinted 1968).</ref> ਮਾਸਕੋ ਜੇਲ ਵਿਚ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਲੈਨਿਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਰੂਸ ਵਿਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦਾ ਵਿਕਾਸ'' ਪੜ੍ਹਿਆ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਉਸਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹੀਨੇ, 1–3 ਮਾਰਚ 1898 ਨੂੰ, ਨਵੀਂ ਬਣੀ [[ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ|ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ]] (ਆਰਐਸਡੀਐਲਪੀ) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਹੋਈ। {{Sfn|Schapiro|1970}} ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ. === ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰੀਅਨ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨ (1899–1902) === [[ਤਸਵੀਰ:Leo_Trotzki_1897.jpg|thumb| ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰਾ ਸੋਕੋਲੋਵਸਕਿਆ ਆਪਣੇ ਭਰਾ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠੀ) ਅਤੇ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠੀ) ਨਾਲ 1897 ਵਿਚ ]] ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ, 1899 ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਇਕ ਸਾਥੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰਾ ਸੋਕੋਲੋਵਸਕਿਆ (1872–1938) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ. ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਉਪਾਸਕ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} 1900 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਸਾਈਬੇਰੀਆ|ਸਾਇਬੇਰੀਆ]] ਵਿਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਗ੍ਹਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਸਾਈਬੇਰੀਆ|ਸਾਇਬੇਰੀਆ]] ਦੇ ਬੈਕਲ [[ਬਾਈਕਾਲ ਝੀਲ|ਝੀਲ]] ਖੇਤਰ ਵਿਚ Uਸਟ -ਕੁਟ ਅਤੇ ਵਰਖੋਲੈਂਸਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਸਨ, ਜ਼ੀਨੈਡਾ (1901 - 5 ਜਨਵਰੀ 1933) ਅਤੇ ਨੀਨਾ (1902 - 9 ਜੂਨ 1928), ਦੋਵੇਂ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ. ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਵਿਚ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ. {{Sfn|Warth|1978}} ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1898 ਅਤੇ 1899 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲੋਕਤੰਤਰਵਾਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਬਦਲਣ ਬਾਰੇ {{Sfn|Schapiro|1970}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵਧੇਰੇ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮਕਾਜੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਗੇ. ਦੂਸਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟਣਾ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਾਰਟੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਲੰਡਨ ਸਥਿਤ ਅਖਬਾਰ ''[[ਇਸਕਰਾ]]'' ( ''ਦਿ ਸਪਾਰਕ'' ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1900 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ''ਇਸਕਰਾ'' ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਪੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਲਈ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। {{Sfn|Deutscher|2003a}} 1902 ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਇਕ ਗੱਡੇ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਪਰਾਗ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} Ale {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। {{Sfn|Warth|1978}} ਦੋਹਾਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜ਼ੀਨੈਡਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਪਰ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮਰ ਗਈਆਂ. ਨੀਨਾ ਨੇਲਵਸਨ ਦੀ ਮੌਤ 1928 ਵਿਚ [[ਟੀਬੀ|ਟੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ]] ਨਾਲ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ. ਜ਼ੀਨੈਡਾ ਵੋਲਕੋਵਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਗਰੋਂ [[ਬਰਲਿਨ]] ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਪਰ ਇੱਕ ਧੀ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਰੂਸ ਛੱਡ ਗਈ। ਤਪਦਿਕ ਅਤੇ [[ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਵਿਗਾੜ|ਉਦਾਸੀ]] ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ੀਨੈਡਾ ਨੇ 1933 ਵਿਚ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ। [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਅਲੇਕਸਾਂਦਰਾ]] 1935 ਵਿਚ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਹੋਏ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਪਰਚੇ]] ਦੌਰਾਨ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸਟਾਲਿਨਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। === ਪਹਿਲਾ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ (1902-1903) === ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਤਕ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਨਾਮ: ਲੇਵ (ਲਿਓਨ) ਬ੍ਰੋਂਸਟੀਨ ਵਰਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਉਪਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ "ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ" ਰੱਖ ਲਿਆ - ਉਹ ਨਾਮ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਈ ਵਰਤੇਗਾ. ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਓਡੇਸਾ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਜੇਲਰ ਦਾ ਨਾਮ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. <ref>cf, for instance, [http://www.bartleby.com/65/tr/Trotsky.html "Leon Trotsky"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314102048/http://www.bartleby.com/65/tr/Trotsky.html|date=14 March 2009}}, ''The Columbia Encyclopedia''</ref> ਇਹ ਉਸਦਾ ਮੁ revolutionaryਲਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਛਿੱਦ ਨਾਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਲੰਡਨ ਚਲੇ ਗਏ, [[ਜੀ ਵੀ ਪਲੈਖ਼ਾਨੋਵ|ਜੋਰਜੀ ਪਲੇਖਾਨੋਵ]], [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]], ਜੂਲੀਅਸ ਮਾਰਤੋਵ ਅਤੇ ''ਇਸਕਰਾ ਦੇ'' ਹੋਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ. ''ਪੈਰੋ'' ਨਾਮ ''ਪੈਰੋ'' ("ਖੰਭ" ਜਾਂ "ਕਲਮ") ਦੇ ਅਧੀਨ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੇਪਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ''ਇਸਕਰਾ'' ਦੇ ਛੇ ਸੰਪਾਦਕ [[ਜੀ ਵੀ ਪਲੈਖ਼ਾਨੋਵ|ਪਲੇਖਾਨੋਵ ਦੀ]] ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ "ਪੁਰਾਣੇ ਗਾਰਡ" ਅਤੇ [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ|ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਮਾਰਤੋਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ "ਨਵੇਂ ਗਾਰਡ" ਵਿਚਕਾਰ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਡ ਗਏ ਸਨ. ਪਲੇਖਾਨੋਵ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਬੁੱ olderੇ ਸਨ (ਆਪਣੇ 40 ਅਤੇ 50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ), ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਨਵੇਂ ਗਾਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੇ 30 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਲੈਨਿਨ, ਜੋ ''ਇਸਕਰਾ ਦੇ'' ਅੰਦਰ ਪਲੇਖਾਨੋਵ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਥਾਈ ਬਹੁਮਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 23 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਗਾਰਡ ਦੇ ''ਸਮਰਥਨ ਦੀ'' ਉਮੀਦ ਸੀ. ਮਾਰਚ 1903 ਵਿਚ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: === ਲੈਨਿਨ (1903–1904) ਨਾਲ ਵੰਡੋ === [[ਤਸਵੀਰ:Лев_Троцкий_после_побега_из_первой_ссылки_(ок._1902).jpg|thumb| 1902 ਵਿਚ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ]] ਇਸ ਦੌਰਾਨ, 1898 ਵਿਚ ਰੂਸ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਗੁਪਤ ਪੁਲਿਸ ਜਬਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਲਝਣਾਂ ਦੇ ਇਕ ਅਰਸੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, ''ਇਸਕਰਾ'' ਅਗਸਤ 1903 ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਾਂਗਰਸ ਬੁਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ. ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਅਤੇ ''ਇਸਕਰਾ ਦੇ'' ਹੋਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ, ''ਇਸਕਰਾ'' ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੁਝ "ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ" ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ. ਫਿਰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਯਹੂਦੀ ਬੰਡ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ 1898 ਵਿਚ [[ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ|ਆਰਐਸਡੀਐਲਪੀ ਦੀ]] ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ. <ref name=":3">Trotsky, Leon.&nbsp;''My life: an attempt at an autobiography''. Courier Corporation, 2007.</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ, ਇਸਕਰਾ ਪੱਖੀ ਡੈਲੀਗੇਟ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚ ਫੁੱਟ ਹੋ ਗਏ. ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ, ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪਰ ਉੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਰਤੋਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਕ, ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਸ, ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਘੱਟ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸਕਰਾ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਮਾਰਤੋਵ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਲੇਖਾਨੋਵ ਨੇ ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ. 1903 ਅਤੇ 1904 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਖ ਬਦਲ ਗਏ. ਪਲੇਖਾਨੋਵ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1904 ਵਿਚ ਮੇਨਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite journal|last=Cavendish|first=Richard|year=2003|title=The Bolshevik–Menshevik Split|url=http://www.historytoday.com/richard-cavendish/bolshevik-menshevik-split|journal=History Today|volume=53|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022175007/http://www.historytoday.com/richard-cavendish/bolshevik-menshevik-split|archive-date=22 October 2014|access-date=22 October 2014}}</ref> 1904 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1917 ਤੱਕ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਗੈਰ-ਧੜੇਬੰਦੀ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ" ਦੱਸਿਆ. ਉਸਨੇ 1904 ਅਤੇ 1917 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਝੜਪਾਂ ਹੋਈਆਂ. ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਿਚ ਗਲਤ ਸੀ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਈ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1904–07 ਵਿਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪਾਰਵਸ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੰਬੰਧ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ. <ref>{{Cite journal|last=Weber|first=Nicholas|date=1975|title=Parvus, Luxemburg and Kautsky on the 1905 Russian Revolution: The Relationship with Trotsky|url=http://bv8ja7kw5x.search.serialssolutions.com/?ctx_ver=Z39.88-2004&ctx_enc=info%253Aofi%252Fenc%253AUTF-8&rfr_id=info%253Asid%252Fsummon.serialssolutions.com&rft_val_fmt=info%253Aofi%252Ffmt%253Akev%253Amtx%253Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Parvus%252C+Luxemburg+and+Kautsky+on+the+1905+Russian+Revolution%253A+The+Relationship+with+Trotsky&rft.jtitle=The+Australian+Journal+of+Politics+and+History&rft.au=Weber%252C+Nicholas+S&rft.date=1975-12-01&rft.pub=University+of+Queensland+Press&rft.issn=0004-9522&rft.eissn=1467-8497&rft.volume=21&rft.issue=3&rft.spage=39&paramdict=en-AU|journal=Australian Journal of Politics and History}}</ref> === 1905 ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ (1905–1906) === ਐਤਵਾਰ, 9 ਜਨਵਰੀ 1905 ਨੂੰ ਫਾਦਰ ਜਾਰਜੀ ਗੈਪਨ ਨੇ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਜਲੂਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਦਰੋ [[ਸਰਦ ਮਹਿਲ|ਪੈਲੇਸ]] ਤੱਕ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਾਲਮ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਏ। ਪੈਲੇਸ ਗਾਰਡ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਫਾਇਰਿੰਗ ਕੀਤੀ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 1000 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਐਤਵਾਰ, 9 ਜਨਵਰੀ 1905, [[ਖ਼ੂਨੀ ਐਤਵਾਰ (1905)|ਖ਼ੂਨੀ ਐਤਵਾਰ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. {{Sfn|Deutscher|2003}} [[ਤਸਵੀਰ:Trotskymugshots.jpg|left|thumb| ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ 1905 ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੁਕਤ ਆਰਥਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ]] ਖ਼ੂਨੀ ਐਤਵਾਰ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਫਰਵਰੀ 1905 ਵਿੱਚ [[ਕੀਵ|ਕਿਯੇਵ ਦੇ]] ਰਸਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਪਰਤ ਆਇਆ। {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਯੇਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਛਪਾਈ ਪ੍ਰੈਸ ਲਈ ਪਰਚੇ ਲਿਖੇ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਦੋਨੋਂ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਲਿਓਨੀਡ ਕ੍ਰਾਸਿਨ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੈਨੇਸ਼ਵਿਕ ਕਮੇਟੀ, ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਵਧੇਰੇ ਕੱਟੜ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ. ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਈ ਵਿਚ ਇਕ ਗੁਪਤ ਪੁਲਿਸ ਏਜੰਟ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਫਿਨਲੈਂਡ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ ਸੀ. ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਈ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ. <ref>{{Cite book|title=Permanent Revolution|last=Leon Trotsky|publisher=Pathfinder Press|year=1969|location=New York|pages=27, 122|chapter=Results and Prospects|orig-year=1929}}</ref> 19 ਸਤੰਬਰ 1905 ਨੂੰ, ਮਾਸਕੋ ਵਿਚ ਇਵਾਨ ਸਟੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਹਾ atਸ ਵਿਚ ਟਾਈਪਸੈੱਟਟਰ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ. 24 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤਕ, ਮਾਸਕੋ ਵਿਚ 50 ਹੋਰ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੀ ਹੜਤਾਲ' ਤੇ ਸਨ. 2 ਅਕਤੂਬਰ 1905 ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿਚ ਦੁਕਾਨਾਂ ਛਾਪਣ ਦੇ ਟਾਈਪਸੈੱਟਟਰਾਂ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਹੜਤਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। 7 ਅਕਤੂਬਰ 1905 ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ-ਕਾਜ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। <ref>Leon Trotsky, ''1905'', p. 85–88.</ref> ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਉਲਝਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1905 ਨੂੰ ਫਿਨਲੈਂਡ ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਸੋਵੀਅਤ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਵਰਕਰਜ਼ ਡੀਪੂਜ਼ ਅੱਗੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿ atਟ ਵਿੱਚ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਣ ਸੁਣਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਲਗਭਗ 200,000 ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ- ਜੋ ਕਿ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿਚਲੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਕਾਮੇ ਸਨ। {{Sfn|Deutscher|2003a}} [[ਤਸਵੀਰ:TrotskiEnLaFortalezaDePedroYPabloEn1906.png|thumb| ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ, ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ, 1905 ]] ਉਸਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਅਤੇ ਪਾਰਵਸ ਨੇ ਅਖਬਾਰ ''ਰਸ਼ੀਅਨ ਗਜ਼ਟ ਨੂੰ'' ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ '','' ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵੱਧ ਕੇ 500,000 ਹੋ ਗਿਆ. ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਪਾਰਵਸ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਸ ਮਾਰਤੋਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਾਂ, "ਨੈਚਲੋ" ("ਬਿਗਿਨਿੰਗ") ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਇਕ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1905 ਵਿਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਅਖਬਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹੀ ਵਿਚਾਰ ਉਠਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ ਕੋਲ ਸੀ: ਇੱਕ ਚੁਣੀ ਗੈਰ-ਪਾਰਟੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੰਗਠਨ ਜੋ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਵੀਅਤ ("ਕੌਂਸਲ")। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਸੋਵੀਅਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖੁਰਸਤਾਲਿਏਵ-ਨੋਸਰ (ਜਾਰਜੀ ਨੋਸਰ, ਉਰਫ ਪਯੋਤ੍ਰ ਕ੍ਰੂਸਟਾਲੀਓਵ ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ. ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਸੋਵੀਅਤ ਦਾ ਮੁਖੀ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੇ ਖੁਰਸਤਾਲਿਏਵ-ਨੋਸਰ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਕ੍ਰੁਸਤਾਲੇਵ-ਨੋਸਰ ਇਕ ਵਕੀਲ ਸੀ ਜੋ ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਚਲੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਧੜਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸੀ। {{Sfn|Deutscher|2003a}} === ਦੂਜਾ ਪਰਵਾਸ (1907–1914) === [[ਤਸਵੀਰ:ParvusTrotskiDeich.jpg|thumb| ਟ੍ਰੌਸਕੀ 1906 ਵਿਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿਖੇ ਸੇਲ ਪੀਟਰ ਅਤੇ ਪਾਲ ਫੋਰਟਰੇਸ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਐਲਗਜ਼ੈਡਰ ਪਾਰਵਸ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਲਿਓ ਡਿ Deਸ਼ੇ (ਸੱਜੇ) ਨਾਲ ]] ਜਨਵਰੀ 1907 ਵਿਚ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਦੇ ਓਬਡੋਰਸਕ ਵਿਚ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਬੇਰੇਜ਼ੋਵ <ref>Chapter XXIII of [http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch17.htm ''1905''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060305033203/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch17.htm|date=5 March 2006}}</ref> ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਲੰਡਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਰ ਐਸ ਡੀ ਐਲ ਪੀ ਦੀ 5 ਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਅਕਤੂਬਰ ਵਿਚ, ਉਹ [[ਵਿਆਨਾ|ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ]], ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਚਲੇ ਗਏ. ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਅਕਸਰ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਜਰਮਨ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ. <ref name=":3">Trotsky, Leon.&nbsp;''My life: an attempt at an autobiography''. Courier Corporation, 2007.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Троцкий_читает_газету_„Правда“_в_Вене_(ок._1910).jpg|left|thumb| ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਵਿੱਚ ''ਪ੍ਰਵਦਾ'' ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ, 1910 ਦੇ ਲਗਭਗ ]] ਅਕਤੂਬਰ 1908 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਟਾਫ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ''[[ਪ੍ਰਾਵਦਾ|Pravda]]'' ( "ਸੱਚਾਈ"), ਇੱਕ ਦੋ-ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ, ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਹੂਰੀ ਰੂਸੀ ਵਰਕਰ ਲਈ ਕਾਗਜ਼, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਡੌਲਫ਼ Joffe ਅਤੇ Matvey Skobelev . ਇਹ ਰੂਸ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਕਾਗਜ਼ ਬਹੁਤ ਅਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਮੁੱਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਸਨ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਧੜੇਬੰਦੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਪੇਪਰ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਰਕਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। 1905-1907 ਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਬੋਲੇਸ਼ਵੀਕ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕ ਕਈ ਵਾਰ ਫੁੱਟ ਗਏ। ਪੈਸਾ "ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਸੀ [[ਪ੍ਰਾਵਦਾ|Pravda]] ''".'' ਟਰਾਟਸਕੀ 1909 ਦੌਰਾਨ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਮਦਦ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਸੀ ਮੱਧ ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ {{Sfn|Deutscher|2003a}} 1910 ਵਿਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕੀਤਾ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ “ਪ੍ਰਵਦਾ” ਦੀ ਵਿੱਤ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ ਪਰ ਬੋਲੇਸ਼ਵਿਕ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ਿਕ ਧੜਿਆਂ ਨੇ ਮੁੜ ਏਕਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਜਨਵਰੀ 1910 ਦੀ ਆਰਐਸਡੀਐਲਪੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬੈਠਕ, <ref>{{Cite book|url=https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1910/feb/13.htm|title=Towards Unity|last=V. I. Lenin|work=Internet Marxists Archive|year=1974|volume=16|pages=147–155}}</ref> ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ ''ਪ੍ਰਵਦਾ'' ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ 'ਕੇਂਦਰੀ ਅੰਗ' ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਟ੍ਰੌਸਕੀ ਦਾ ਜੀਜਾ ਲੇਵ ਕਾਮਨੇਵ, ਬੋਲਚੇਵਿਕਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਏਕੀਕਰਨ ਅਗਸਤ 1910 'ਚ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ ਨੂੰ Kamenev ਆਪਸੀ recriminations ਦੌਰਾਨ ਬੋਰਡ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ. ਟਰਾਟਸਕੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ [[ਪ੍ਰਾਵਦਾ|Pravda]] ਇਕ ਹੋਰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤ ਅਪ੍ਰੈਲ 1912 ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਸ ਨੇ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1912 ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਰਕਰ-ਮੁਖੀ ਅਖਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ''ਪ੍ਰਵਦਾ'' ਵੀ ਕਿਹਾ। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਆਪਣੇ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਹੜੱਪਣ ਵਜੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ 1913 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਲੇਨਿਨ ਅਤੇ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨਾਲ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਨਸੇਵਿਕ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨਿਕੋਲੇ ਚੀਖੇਜ਼ ਨੂੰ ਇਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਸਹਿਮਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਾਬੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਰੂਸ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਕਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ. 1924 ਵਿਚ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਪੱਤਰ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਮਿotsਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} 1910 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਆਰਐਸਡੀਐਲਪੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਣਾਅ ਦਾ ਇੱਕ ਦੌਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ, ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਸ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਸਨ. ਉਸ ਸਮੇਂ ਟ੍ਰੌਨਸਕੀ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨੇ ਲੈਨਿਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਅਸਹਿਮਤੀ "ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ", <ref>Chapter XVI of [http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch16.htm ''My Life''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420211850/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch16.htm|date=20 April 2006}}</ref>, ਭਾਵ, ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੁੱਟ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੇ 5 ਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. [[ਤਸਵੀਰ:Trotsky_in_Vienna.jpg|left|thumb| ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ]] ਜਨਵਰੀ 1912 ਵਿਚ, ਬੋਨੇਸ਼ਵਿਕ ਧੜੇ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਖਾਮੋਸ਼ ਮੇਨਸੇਵਿਕਾਂ ਨੇ, [[ਪਰਾਗ|ਪ੍ਰਾਗ]] ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ|ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ]] ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ, [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ|ਰਸ਼ੀਅਨ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ (ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਸ)]] . ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਅਗਸਤ 1912 ਵਿਚ ਉਏਨਾ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਹੂਰੀ ਧੜਿਆਂ ਦੀ ਇਕ “ਏਕੀਕਰਣ” ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀਤੀ (ਉਰਫ) "ਦਿ ਅਗਸਟ ਬਲਾਕ") ਅਤੇ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਧਿਰ ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ. <ref name=":3">Trotsky, Leon.&nbsp;''My life: an attempt at an autobiography''. Courier Corporation, 2007.</ref> ਵਿੱਚ [[ਵਿਆਨਾ|ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ]], ਟਰਾਟਸਕੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਜਿਹੇ ''Kievskaya Mysl'' ਤੌਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਿਸ੍ਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ''ਅਧੀਨ,'' ਅਕਸਰ "Antid Oto" ਨੂੰ ਵਰਤ. {{Sfn|Service|2010}} ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 1912, ''Kievskaya Mysl'' ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲਕਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਜੰਗ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭੇਜਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੋ ਬਾਲਕਨ ਯੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ. ਉਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਸਰਬੀਆਈ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਅਲਬਾਨੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੀ ਜਾਤੀਗਤ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਘੁੰਮਾਇਆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=f2nOTuF_KC0C&pg=PA17&dq=Leon+Trotsky+Kosovo#v=onepage|title=The Road to Independence for Kosovo: A Chronicle of the Ahtisaari Plan|last=Jr|first=Henry H. Perritt|last2=H..)|first2=Henry H. Perritt|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-11624-4|page=17|language=en|access-date=1 January 2020}}</ref> ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਰਾਕੋਵਸਕੀ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਕਮਿ Communਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੋਵੀਅਤ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ। 3 ਅਗਸਤ 1914 ਨੂੰ, ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਨੇ [[ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ|ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜੀ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਇਕ ਐਮਗੀਰ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਨਿਰਪੱਖ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲਈ ਵਿਯੇਨਾਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ। <ref name=":4">chapter XVII of his autobiography, [http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch07.htm ''My Life''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051119141154/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch07.htm|date=19 November 2005}}, Marxist Internet Archive</ref> === ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1914–1917) === ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਰਐਸਡੀਐਲਪੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਹੂਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚ ਯੁੱਧ, ਇਨਕਲਾਬ, ਸ਼ਾਂਤਵਾਦ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਹੋਂਦ ਆਈ। ਆਰ ਐਸ ਡੀ ਐਲ ਪੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਲੈਨਿਨ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਅਤੇ ਮਾਰਤੋਵ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦੀ ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਲੇਖਾਨੋਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰਵਾਦੀ (ਦੋਵੇਂ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕ) ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ|ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿਚ]], ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਸਵਿੱਸ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦੀ ਮਤਾ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ. ਉਸਨੇ ਯੁੱਧ, ''ਦਿ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ,'' <ref>{{Cite web|url=http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1914-war/index.htm|title=Marxists.org, ''The War and the International''|archive-url=https://web.archive.org/web/20051120092354/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1914-war/index.htm|archive-date=20 November 2005|access-date=31 August 2005}}</ref> ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਹੂਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜਰਮਨ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲੜੀ ਗਈ ਯੁੱਧ ਪੱਖੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Trotskynina1915.jpg|thumb| ਲਿਓਨ ਟ੍ਰੌਸਕੀ ਆਪਣੀ ਲੜਕੀ ਨੀਨਾ ਨਾਲ 1915 ਵਿਚ ]] ''ਕਿਯਵਸਕਯਾ ਮਾਇਸਲ'' ਲਈ ਯੁੱਧ ਦੇ ਪੱਤਰ ''ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ'', ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ 19 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਜਨਵਰੀ 1915 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਖਬਾਰ, ''ਨਾਸ਼ ਸਲੋਵੋ'' ("ਸਾਡਾ ਬਚਨ") ਮਾਰਸ਼ੋਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਕਾਗਜ਼ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ "ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਜੇਤੂ ਜਾਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ" ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਰੂਸ ਦੀ ਹਾਰ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਤੋੜ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite book|title=The Life of Lenin|last=Fischer|first=Louis|publisher=Weidenfeld & Nicolson History|year=2001|isbn=978-1842122303|location=UK|pages=}}</ref> ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1915 ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਵਿਰੋਧੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਮਰਵਾਲਡ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕੋਰਸ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਮਾਰਤੋਵ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਜੋ ਲੈਨਿਨ ਵਾਂਗ ਦੂਜੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟਣਗੇ ਅਤੇ ਇਕ ਗਠਨ ਕਰਨਗੇ. [[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਤੀਜਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] . ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੇ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ. ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ ਮਤੇ ਨੂੰ ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ। <ref>Gus Fagan. [http://www.marxists.org/archive/rakovsky/biog/biog2.htm Christian Rakovsky biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619133845/http://www.marxists.org/archive/rakovsky/biog/biog2.htm|date=19 June 2006}}, marxists.org; accessed 31 January 2018.</ref> 31 ਮਾਰਚ 1916 ਨੂੰ   , ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਯੁੱਧ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਸਪੇਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਪੇਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 25 ਦਸੰਬਰ 1916 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 13 ਜਨਵਰੀ 1917 ਨੂੰ ਨਿ New ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ 1522 Vyse ਐਵਨਿਊ 'ਤੇ ਕਰੀਬ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਰੋਕ Bronx . ਨਿ Yorkਯਾਰਕ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ [[ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ]] ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਖਬਾਰ, ''ਨੋਵੀ ਮੀਰ'' ਅਤੇ [[ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਯਿੱਦੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ]] ਰੋਜ਼ਾਨਾ, <nowiki><i id="mwAao">ਡੇਰ ਫਾਰਵਰਟਸ</i></nowiki> ( <nowiki><i id="mwAas">ਦਿ ਯਹੂਦੀ ਡੇਲੀ ਫਾਰਵਰਡ</i></nowiki> ) ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿਚ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਉਸਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਇਮੀਗ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। <ref name=":5">Chapter 22 of [http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch42.htm ''My Life''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420212234/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch42.htm|date=20 April 2006}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਚੌਥਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ * ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਬੰਧ * ਜਮਹੂਰੀ ਕੇਂਦਰੀਵਾਦ ਦਾ ਸਮੂਹ * ਲੇਬਰ ਫੌਜ * ਲਿਓਨ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਕਿਤਾਬਾਂ * ਟ੍ਰੋਟਸਕੀਵਾਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ''ਫਰੀਦਾ'', 2002 ਦੀ ਫਿਲਮ * ''ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ'', 1991 ਦੇ ਨਾਟਕ ''<nowiki/>'ਤੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ'' == ਨੋਟ == {{notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1879]] cj1k7ty1o7k86f6g2d7wvg9elh6jho0 837360 837358 2026-04-22T16:24:32Z Sonia Atwal 49604 837360 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Leon Trotsky|death_date={{Death date and age|df=yes|1940|8|21|1879|11|7}}|successor3=[[Grigory Zinoviev]]|office4=Full member of the [[6th Central Committee of the Russian Social Democratic Labour Party (Bolsheviks)|6th]], [[7th Bureau and the 7th Secretariat of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|7th]], [[8th Politburo and the 8th Secretariat of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|8th]], [[9th Politburo and the 9th Secretariat of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|9th]], [[10th Politburo and the 10th Secretariat of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|10th]], [[11th Politburo of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|11th]], [[12th Politburo of the Russian Communist Party (Bolsheviks)|12th]], [[13th Politburo of the All-Union Communist Party (Bolsheviks)|13th]], [[14th Politburo of the All-Union Communist Party (Bolsheviks)|14th]] [[Politburo of the Communist Party of the Soviet Union|Politburo]]|term_start4=10 October 1917|term_end4=23 October 1926|birthname=Lev Davidovich Bronstein|birth_date={{Birth date|df=yes|1879|11|07}}|birth_place=[[Bereslavka, Ukraine|Yanovka]], [[Yelisavetgradsky Uyezd]], [[Kherson Governorate]], [[Russian Empire]]<br>{{small|(now [[Ukraine]])}}|death_place=[[Coyoacán]], [[Mexico City]], [[Mexico]]|term_end3=8 November 1917|death_cause=[[Leon Trotsky#Assassination|Assassination]]|party={{plainlist| * [[Russian Social Democratic Labour Party|Social Democratic Labour Party]] (1898–1912) * [[Communist Party of the Soviet Union#Name|Social Democratic Labour Party (Bolsheviks)]] (1912–1918) * [[Communist Party of the Soviet Union#Name|Russian Communist Party (Bolsheviks)]] (1918–1925) * [[Communist Party of the Soviet Union#Name|All-Union Communist Party (Bolsheviks)]] (1925–27) }}|spouse={{unbulleted list|{{marriage|[[Aleksandra Sokolovskaya]]|1899|1902|end=div}}|{{marriage|[[Natalia Sedova]]|1903}}}}|children={{unbulleted list|[[Zinaida Volkova]]|Nina Nevelson|[[Lev Sedov]]|[[Sergei Sedov]]}}|nationality={{hlist|[[Ukrainians|Ukrainian]]|Russian}}|citizenship={{plainlist| * [[Russians|Russian]] (1879–1917) * [[Soviet people|Soviet]] (1917–1932) * [[Statelessness|Stateless]] (1932–1940) }}|signature=Leon Trotsky Signature.svg|predecessor3=[[Nikolay Chkheidze]]|term_start3=8 October|native_name={{unbulleted list|{{native name|ru|Лев Троцкий}}|{{native name|uk|Лев Троцький}}}}|premier1={{unbulleted list|[[Vladimir Lenin]]|[[Alexei Rykov]]}}|image=Лев Давидович Троцкий.jpg|imagesize=|alt=photographs of Trotsky from the 1920s|caption=Photograph of Trotsky that appeared on the cover of the magazine ''Prozhektor'' in January 1924|order1=[[Minister of Defence (Soviet Union)|People's Commissar of Military and Naval Affairs of the Soviet Union]]|term_start1=13 March 1918|term_end1=6 January 1925|predecessor1=[[Nikolai Podvoisky]]|order3=[[Petrograd Soviet#Chairmen|Chairman of the Petrograd Soviet]]|successor1=[[Mikhail Frunze]]|order2=[[Ministry of Foreign Affairs (Soviet Union)|People's Commissar for Foreign Affairs of the RSFSR]]|term_start2=8 November 1917|term_end2=13 March 1918|premier2=[[Vladimir Lenin]]|predecessor2=[[Mikhail Tereshchenko]]|successor2=[[Georgy Chicherin]]|signature_alt=Trotsky's signature}} '''Pਲੇਵ ਡੇਵਿਡੋਵਿਚ ਬ੍ਰੋਂਸਟੀਨ''' {{Efn|Russian and Ukrainian: Лев (Лейба) Давидович Бронштейн}} (7 ਨਵੰਬਰ-21 ਅਗਸਤ 1940), ਨੂੰ '''ਲਿਓਨ ਟਰਾਟਸਕੀ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{Efn|{{lang-rus|links=no|Лев Давидович Троцкий|p=ˈlʲɛf ˈtrotskʲɪj|a=ru-Leon Trotsky.ogg}}; {{lang-uk|link=no|Лев Давидович Троцький}}; also transliterated ''Lyev'', ''Trotski'', ''Trotskij'', ''Trockij'' and ''Trotzky''.}} ਲਿਓਨ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ|ਕਮਿਊਨਿਸਟ]] ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ|ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਾ]] ਰੂਪ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀਜ਼ਮ ਦੇ ਤੌਰ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। [[ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ]] ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਗਏ। ਇਕ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਕਮਿਸਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨਾਲ [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰੇਸ-ਲਿਟੋਵਸਕ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਮਾਰਚ 1918 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1925 ਤੱਕ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ [[ਲਾਲ ਫ਼ੌਜ|ਲਾਲ ਫੌਜ]] ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਲਾਲ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋਹਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ।{{Sfn|Swain|2006}} ਉਹ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੱਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।{{Sfn|Volkogonov|1996}} == ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ (1879–1895) == [[ਤਸਵੀਰ:Leo_Trotzki_1888.jpg|left|thumb| 8-ਸਾਲਾ ਲੇਵ ਬ੍ਰੋਂਸਟੀਨ, 1888 ]] ਟ੍ਰੌਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲੇਵ ਡੇਵਿਡੋਵਿਚ ਬ੍ਰੋਂਸਟੀਨ ਦੇ ਡੇਵਿਡ ਲਿਓਨਟੀਏਵਿਚ ਬ੍ਰੋਂਸਟੀਨ (1847-1922) ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਲਵੋਵਨਾ ਦੇ ਘਰ 7 ਨਵੰਬਰ 1879 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਯਾਨੋਵਕਾ ਜਾਂ ਯਨੀਵਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ-ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਬੱਚਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡੇਵਿਡ ਲਿਓਨਟੈਵਿਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਪੋਲਟਾਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੇਰੇਸਲਾਵਕਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://focus.ua/news/9045/|title=Наш Троцкий - ФОКУС|website=ФОКУС|language=Ukrainian|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817203621/https://focus.ua/news/9045/|archive-date=17 August 2017|access-date=26 June 2017}}</ref>{{Sfn|Deutscher|2003a}} ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰੂਸੀ ਅਤੇ [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕ੍ਰੇਨੀਅਨ]] (ਜੋ ਸੁਰਜ਼ੀਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸੀ।{{Sfn|North|2010}} ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਓਲਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਰਾਜਨੇਤਾ ਵੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਘੇ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਲੇਵ ਕਾਮਨੇਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।{{Sfn|Parrish|1996}} ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਬਰਟ ਸਰਵਿਸ, ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ [[ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਯਿੱਦੀਸ਼]] ''ਲੀਬਾ ਸੀ'' ।{{Sfn|Service|2010}}, ਅਮਰੀਕੀ ਟ੍ਰੋਟਸਕਿਸਟ ਡੇਵਿਡ ਨਾਰਥ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੈ ਟਰਾਟਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਸੀ।{{Sfn|North|2010}} ਜਦੋਂ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਓਡੇਸਾ ਭੇਜਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Leon-Trotsky|title=Leon Trotsky - Biography, Books, Assassination, & Facts|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915061510/https://www.britannica.com/biography/Leon-Trotsky|archive-date=15 September 2017|access-date=24 October 2017}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਜਰਮਨ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਹੀਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਓਡੇਸਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਰੂਸ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Lindemann2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NagdhSUgB9oC&pg=PA446|title=Esau's Tears: Modern Anti-Semitism and the Rise of the Jews|last=Albert S. Lindemann|date=4 December 2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79538-8|page=446|access-date=26 September 2013}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਈਜ਼ੈਕ ਡਿ utsਸਚਰ ਆਪਣੀ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਡੇਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਰੂਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ, ਇੱਕ ਹਲਚਲ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪੋਰਟ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਇਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।{{Sfn|Deutscher|2003a}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਫ੍ਰੈਂਚ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਮਿਆਰ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ''ਮਾਈ ਲਾਈਫ ਵਿਚ'' ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰੇਮੰਡ ਮੋਲੀਨੀਅਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਬੋਲਦਾ ਸੀ।<ref>[http://www.revolutionary-history.co.uk/supplem/bronstei.htm "On Meeting with Trotsky"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070604005522/http://www.revolutionary-history.co.uk/supplem/bronstei.htm|date=4 June 2007}}</ref> == '''ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ''' == 1896 ਵਿਚ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ]] ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਨਿਕੋਲੈਯੇਵ (ਹੁਣ ਮਾਈਕੋਲੈਵ )ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵੱਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ{{Sfn|Deutscher|2003a}} ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ''ਨਰੋਡਨਿਕ'' (ਇਨਕਲਾਬੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ) ਸੀ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ|ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ]] ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰਾ ਸੋਕੋਲੋਵਸਕਿਆ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਗਣਿਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ 1897 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਦੱਖਣੀ ਰੂਸੀ ਕਾਮਿਆਂ ਲਈ ਨਿਕੋਲੈਯੇਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। "ਲਵੋਵ" ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, <ref name=":4">chapter XVII of his autobiography, [http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch07.htm ''My Life''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051119141154/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch07.htm|date=19 November 2005}}, Marxist Internet Archive</ref> ਉਸਨੇ ਪਰਚੇ ਛਪਵਾਏ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਰਚੇ ਵੰਡੇ, ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਲੋਕਾਂ, ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ।{{Sfn|Renton|2004}} ਜਨਵਰੀ 1898 ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਸਮੇਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਕੋਲਾਈਵ, ਫਿਰ ਖੇਰਸਨ, ਫਿਰ ਓਡੇਸਾ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਮਾਸਕੋ ਵਿਚ. <ref>Commission of Inquiry into the Charges Made Against Leon Trotsky in the Moscow Trials,&nbsp;''The Case of Leon Trotsky''&nbsp;(1937, reprinted 1968).</ref> ਮਾਸਕੋ ਜੇਲ ਵਿਚ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਲੈਨਿਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਰੂਸ ਵਿਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦਾ ਵਿਕਾਸ'' ਪੜ੍ਹਿਆ।{{Sfn|Deutscher|2003a}} ਉਸਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹੀਨੇ, 1–3 ਮਾਰਚ 1898 ਨੂੰ, ਨਵੀਂ ਬਣੀ [[ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ|ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ]] (ਆਰਐਸਡੀਐਲਪੀ) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਹੋਈ।{{Sfn|Schapiro|1970}} ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ. === ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰੀਅਨ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨ (1899–1902) === [[ਤਸਵੀਰ:Leo_Trotzki_1897.jpg|thumb| ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰਾ ਸੋਕੋਲੋਵਸਕਿਆ ਆਪਣੇ ਭਰਾ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠੀ) ਅਤੇ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠੀ) ਨਾਲ 1897 ਵਿਚ ]] ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ, 1899 ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਇਕ ਸਾਥੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰਾ ਸੋਕੋਲੋਵਸਕਿਆ (1872–1938) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਉਪਾਸਕ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{Sfn|Deutscher|2003a}} 1900 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਸਾਈਬੇਰੀਆ|ਸਾਇਬੇਰੀਆ]] ਵਿਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਗ੍ਹਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਸਾਈਬੇਰੀਆ|ਸਾਇਬੇਰੀਆ]] ਦੇ ਬੈਕਲ [[ਬਾਈਕਾਲ ਝੀਲ|ਝੀਲ]] ਖੇਤਰ ਵਿਚ Uਸਟ -ਕੁਟ ਅਤੇ ਵਰਖੋਲੈਂਸਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਸਨ, ਜ਼ੀਨੈਡਾ (1901 - 5 ਜਨਵਰੀ 1933) ਅਤੇ ਨੀਨਾ (1902 - 9 ਜੂਨ 1928), ਦੋਵੇਂ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ। ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਵਿਚ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।{{Sfn|Warth|1978}} ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1898 ਅਤੇ 1899 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲੋਕਤੰਤਰਵਾਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਬਦਲਣ ਬਾਰੇ{{Sfn|Schapiro|1970}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵਧੇਰੇ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮਕਾਜੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਗੇ। 1902 ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਇਕ ਗੱਡੇ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਪਰਾਗ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ।{{Sfn|Deutscher|2003a}} Ale {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। {{Sfn|Warth|1978}} ਦੋਹਾਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜ਼ੀਨੈਡਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਪਰ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮਰ ਗਈਆਂ. ਨੀਨਾ ਨੇਲਵਸਨ ਦੀ ਮੌਤ 1928 ਵਿਚ [[ਟੀਬੀ|ਟੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ]] ਨਾਲ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ. ਜ਼ੀਨੈਡਾ ਵੋਲਕੋਵਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਗਰੋਂ [[ਬਰਲਿਨ]] ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਪਰ ਇੱਕ ਧੀ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਰੂਸ ਛੱਡ ਗਈ। ਤਪਦਿਕ ਅਤੇ [[ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਵਿਗਾੜ|ਉਦਾਸੀ]] ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ੀਨੈਡਾ ਨੇ 1933 ਵਿਚ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ। [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਅਲੇਕਸਾਂਦਰਾ]] 1935 ਵਿਚ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਹੋਏ [[ਮਹਾਨ ਦਹਿਸ਼ਤ|ਮਹਾਨ ਪਰਚੇ]] ਦੌਰਾਨ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸਟਾਲਿਨਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। === ਪਹਿਲਾ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ (1902-1903) === ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਤਕ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਨਾਮ: ਲੇਵ (ਲਿਓਨ) ਬ੍ਰੋਂਸਟੀਨ ਵਰਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਉਪਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ "ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ" ਰੱਖ ਲਿਆ - ਉਹ ਨਾਮ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਈ ਵਰਤੇਗਾ. ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਓਡੇਸਾ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਜੇਲਰ ਦਾ ਨਾਮ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. <ref>cf, for instance, [http://www.bartleby.com/65/tr/Trotsky.html "Leon Trotsky"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314102048/http://www.bartleby.com/65/tr/Trotsky.html|date=14 March 2009}}, ''The Columbia Encyclopedia''</ref> ਇਹ ਉਸਦਾ ਮੁ revolutionaryਲਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਛਿੱਦ ਨਾਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਲੰਡਨ ਚਲੇ ਗਏ, [[ਜੀ ਵੀ ਪਲੈਖ਼ਾਨੋਵ|ਜੋਰਜੀ ਪਲੇਖਾਨੋਵ]], [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]], ਜੂਲੀਅਸ ਮਾਰਤੋਵ ਅਤੇ ''ਇਸਕਰਾ ਦੇ'' ਹੋਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ. ''ਪੈਰੋ'' ਨਾਮ ''ਪੈਰੋ'' ("ਖੰਭ" ਜਾਂ "ਕਲਮ") ਦੇ ਅਧੀਨ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੇਪਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ''ਇਸਕਰਾ'' ਦੇ ਛੇ ਸੰਪਾਦਕ [[ਜੀ ਵੀ ਪਲੈਖ਼ਾਨੋਵ|ਪਲੇਖਾਨੋਵ ਦੀ]] ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ "ਪੁਰਾਣੇ ਗਾਰਡ" ਅਤੇ [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ|ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ ਮਾਰਤੋਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ "ਨਵੇਂ ਗਾਰਡ" ਵਿਚਕਾਰ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਡ ਗਏ ਸਨ. ਪਲੇਖਾਨੋਵ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਬੁੱ olderੇ ਸਨ (ਆਪਣੇ 40 ਅਤੇ 50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ), ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਨਵੇਂ ਗਾਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੇ 30 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਲੈਨਿਨ, ਜੋ ''ਇਸਕਰਾ ਦੇ'' ਅੰਦਰ ਪਲੇਖਾਨੋਵ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਥਾਈ ਬਹੁਮਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 23 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਗਾਰਡ ਦੇ ''ਸਮਰਥਨ ਦੀ'' ਉਮੀਦ ਸੀ. ਮਾਰਚ 1903 ਵਿਚ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: === ਲੈਨਿਨ (1903–1904) ਨਾਲ ਵੰਡੋ === [[ਤਸਵੀਰ:Лев_Троцкий_после_побега_из_первой_ссылки_(ок._1902).jpg|thumb| 1902 ਵਿਚ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ]] ਇਸ ਦੌਰਾਨ, 1898 ਵਿਚ ਰੂਸ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਗੁਪਤ ਪੁਲਿਸ ਜਬਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਲਝਣਾਂ ਦੇ ਇਕ ਅਰਸੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, ''ਇਸਕਰਾ'' ਅਗਸਤ 1903 ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਾਂਗਰਸ ਬੁਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ. ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਅਤੇ ''ਇਸਕਰਾ ਦੇ'' ਹੋਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ, ''ਇਸਕਰਾ'' ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੁਝ "ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ" ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ. ਫਿਰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਯਹੂਦੀ ਬੰਡ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ 1898 ਵਿਚ [[ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ|ਆਰਐਸਡੀਐਲਪੀ ਦੀ]] ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ. <ref name=":3">Trotsky, Leon.&nbsp;''My life: an attempt at an autobiography''. Courier Corporation, 2007.</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ, ਇਸਕਰਾ ਪੱਖੀ ਡੈਲੀਗੇਟ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚ ਫੁੱਟ ਹੋ ਗਏ. ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ, ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪਰ ਉੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਰਤੋਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਕ, ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਸ, ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਘੱਟ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸਕਰਾ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਮਾਰਤੋਵ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਲੇਖਾਨੋਵ ਨੇ ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ. 1903 ਅਤੇ 1904 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਖ ਬਦਲ ਗਏ. ਪਲੇਖਾਨੋਵ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1904 ਵਿਚ ਮੇਨਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite journal|last=Cavendish|first=Richard|year=2003|title=The Bolshevik–Menshevik Split|url=http://www.historytoday.com/richard-cavendish/bolshevik-menshevik-split|journal=History Today|volume=53|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022175007/http://www.historytoday.com/richard-cavendish/bolshevik-menshevik-split|archive-date=22 October 2014|access-date=22 October 2014}}</ref> 1904 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1917 ਤੱਕ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਗੈਰ-ਧੜੇਬੰਦੀ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ" ਦੱਸਿਆ. ਉਸਨੇ 1904 ਅਤੇ 1917 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਝੜਪਾਂ ਹੋਈਆਂ. ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਿਚ ਗਲਤ ਸੀ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਈ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1904–07 ਵਿਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪਾਰਵਸ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੰਬੰਧ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ. <ref>{{Cite journal|last=Weber|first=Nicholas|date=1975|title=Parvus, Luxemburg and Kautsky on the 1905 Russian Revolution: The Relationship with Trotsky|url=http://bv8ja7kw5x.search.serialssolutions.com/?ctx_ver=Z39.88-2004&ctx_enc=info%253Aofi%252Fenc%253AUTF-8&rfr_id=info%253Asid%252Fsummon.serialssolutions.com&rft_val_fmt=info%253Aofi%252Ffmt%253Akev%253Amtx%253Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Parvus%252C+Luxemburg+and+Kautsky+on+the+1905+Russian+Revolution%253A+The+Relationship+with+Trotsky&rft.jtitle=The+Australian+Journal+of+Politics+and+History&rft.au=Weber%252C+Nicholas+S&rft.date=1975-12-01&rft.pub=University+of+Queensland+Press&rft.issn=0004-9522&rft.eissn=1467-8497&rft.volume=21&rft.issue=3&rft.spage=39&paramdict=en-AU|journal=Australian Journal of Politics and History}}</ref> === 1905 ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ (1905–1906) === ਐਤਵਾਰ, 9 ਜਨਵਰੀ 1905 ਨੂੰ ਫਾਦਰ ਜਾਰਜੀ ਗੈਪਨ ਨੇ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਜਲੂਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਦਰੋ [[ਸਰਦ ਮਹਿਲ|ਪੈਲੇਸ]] ਤੱਕ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਾਲਮ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਏ। ਪੈਲੇਸ ਗਾਰਡ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਫਾਇਰਿੰਗ ਕੀਤੀ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 1000 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਐਤਵਾਰ, 9 ਜਨਵਰੀ 1905, [[ਖ਼ੂਨੀ ਐਤਵਾਰ (1905)|ਖ਼ੂਨੀ ਐਤਵਾਰ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. {{Sfn|Deutscher|2003}} [[ਤਸਵੀਰ:Trotskymugshots.jpg|left|thumb| ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ 1905 ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੁਕਤ ਆਰਥਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ]] ਖ਼ੂਨੀ ਐਤਵਾਰ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਫਰਵਰੀ 1905 ਵਿੱਚ [[ਕੀਵ|ਕਿਯੇਵ ਦੇ]] ਰਸਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਪਰਤ ਆਇਆ। {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਯੇਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਛਪਾਈ ਪ੍ਰੈਸ ਲਈ ਪਰਚੇ ਲਿਖੇ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਦੋਨੋਂ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਲਿਓਨੀਡ ਕ੍ਰਾਸਿਨ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੈਨੇਸ਼ਵਿਕ ਕਮੇਟੀ, ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਵਧੇਰੇ ਕੱਟੜ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ. ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਈ ਵਿਚ ਇਕ ਗੁਪਤ ਪੁਲਿਸ ਏਜੰਟ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਫਿਨਲੈਂਡ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ ਸੀ. ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਈ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ. <ref>{{Cite book|title=Permanent Revolution|last=Leon Trotsky|publisher=Pathfinder Press|year=1969|location=New York|pages=27, 122|chapter=Results and Prospects|orig-year=1929}}</ref> 19 ਸਤੰਬਰ 1905 ਨੂੰ, ਮਾਸਕੋ ਵਿਚ ਇਵਾਨ ਸਟੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਹਾ atਸ ਵਿਚ ਟਾਈਪਸੈੱਟਟਰ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ. 24 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤਕ, ਮਾਸਕੋ ਵਿਚ 50 ਹੋਰ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੀ ਹੜਤਾਲ' ਤੇ ਸਨ. 2 ਅਕਤੂਬਰ 1905 ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿਚ ਦੁਕਾਨਾਂ ਛਾਪਣ ਦੇ ਟਾਈਪਸੈੱਟਟਰਾਂ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਹੜਤਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। 7 ਅਕਤੂਬਰ 1905 ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ-ਕਾਜ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। <ref>Leon Trotsky, ''1905'', p. 85–88.</ref> ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਉਲਝਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1905 ਨੂੰ ਫਿਨਲੈਂਡ ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਸੋਵੀਅਤ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਵਰਕਰਜ਼ ਡੀਪੂਜ਼ ਅੱਗੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿ atਟ ਵਿੱਚ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਣ ਸੁਣਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਲਗਭਗ 200,000 ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ- ਜੋ ਕਿ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿਚਲੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਕਾਮੇ ਸਨ। {{Sfn|Deutscher|2003a}} [[ਤਸਵੀਰ:TrotskiEnLaFortalezaDePedroYPabloEn1906.png|thumb| ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ, ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ, 1905 ]] ਉਸਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਅਤੇ ਪਾਰਵਸ ਨੇ ਅਖਬਾਰ ''ਰਸ਼ੀਅਨ ਗਜ਼ਟ ਨੂੰ'' ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ '','' ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵੱਧ ਕੇ 500,000 ਹੋ ਗਿਆ. ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਪਾਰਵਸ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਸ ਮਾਰਤੋਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਾਂ, "ਨੈਚਲੋ" ("ਬਿਗਿਨਿੰਗ") ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਇਕ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1905 ਵਿਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਅਖਬਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹੀ ਵਿਚਾਰ ਉਠਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ ਕੋਲ ਸੀ: ਇੱਕ ਚੁਣੀ ਗੈਰ-ਪਾਰਟੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੰਗਠਨ ਜੋ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਵੀਅਤ ("ਕੌਂਸਲ")। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਸੋਵੀਅਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖੁਰਸਤਾਲਿਏਵ-ਨੋਸਰ (ਜਾਰਜੀ ਨੋਸਰ, ਉਰਫ ਪਯੋਤ੍ਰ ਕ੍ਰੂਸਟਾਲੀਓਵ ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ. ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਸੋਵੀਅਤ ਦਾ ਮੁਖੀ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੇ ਖੁਰਸਤਾਲਿਏਵ-ਨੋਸਰ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਕ੍ਰੁਸਤਾਲੇਵ-ਨੋਸਰ ਇਕ ਵਕੀਲ ਸੀ ਜੋ ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਚਲੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਧੜਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸੀ। {{Sfn|Deutscher|2003a}} === ਦੂਜਾ ਪਰਵਾਸ (1907–1914) === [[ਤਸਵੀਰ:ParvusTrotskiDeich.jpg|thumb| ਟ੍ਰੌਸਕੀ 1906 ਵਿਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿਖੇ ਸੇਲ ਪੀਟਰ ਅਤੇ ਪਾਲ ਫੋਰਟਰੇਸ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਐਲਗਜ਼ੈਡਰ ਪਾਰਵਸ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਲਿਓ ਡਿ Deਸ਼ੇ (ਸੱਜੇ) ਨਾਲ ]] ਜਨਵਰੀ 1907 ਵਿਚ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਦੇ ਓਬਡੋਰਸਕ ਵਿਚ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਬੇਰੇਜ਼ੋਵ <ref>Chapter XXIII of [http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch17.htm ''1905''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060305033203/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch17.htm|date=5 March 2006}}</ref> ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਲੰਡਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਰ ਐਸ ਡੀ ਐਲ ਪੀ ਦੀ 5 ਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਅਕਤੂਬਰ ਵਿਚ, ਉਹ [[ਵਿਆਨਾ|ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ]], ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਚਲੇ ਗਏ. ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਅਕਸਰ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਜਰਮਨ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ. <ref name=":3">Trotsky, Leon.&nbsp;''My life: an attempt at an autobiography''. Courier Corporation, 2007.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Троцкий_читает_газету_„Правда“_в_Вене_(ок._1910).jpg|left|thumb| ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਵਿੱਚ ''ਪ੍ਰਵਦਾ'' ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ, 1910 ਦੇ ਲਗਭਗ ]] ਅਕਤੂਬਰ 1908 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਟਾਫ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ''[[ਪ੍ਰਾਵਦਾ|Pravda]]'' ( "ਸੱਚਾਈ"), ਇੱਕ ਦੋ-ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ, ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਹੂਰੀ ਰੂਸੀ ਵਰਕਰ ਲਈ ਕਾਗਜ਼, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਡੌਲਫ਼ Joffe ਅਤੇ Matvey Skobelev . ਇਹ ਰੂਸ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਕਾਗਜ਼ ਬਹੁਤ ਅਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਮੁੱਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਸਨ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਧੜੇਬੰਦੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਪੇਪਰ ਰੂਸੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਰਕਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। 1905-1907 ਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਬੋਲੇਸ਼ਵੀਕ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕ ਕਈ ਵਾਰ ਫੁੱਟ ਗਏ। ਪੈਸਾ "ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਸੀ [[ਪ੍ਰਾਵਦਾ|Pravda]] ''".'' ਟਰਾਟਸਕੀ 1909 ਦੌਰਾਨ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਮਦਦ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਸੀ ਮੱਧ ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ {{Sfn|Deutscher|2003a}} 1910 ਵਿਚ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕੀਤਾ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ “ਪ੍ਰਵਦਾ” ਦੀ ਵਿੱਤ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ ਪਰ ਬੋਲੇਸ਼ਵਿਕ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ਿਕ ਧੜਿਆਂ ਨੇ ਮੁੜ ਏਕਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਜਨਵਰੀ 1910 ਦੀ ਆਰਐਸਡੀਐਲਪੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬੈਠਕ, <ref>{{Cite book|url=https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1910/feb/13.htm|title=Towards Unity|last=V. I. Lenin|work=Internet Marxists Archive|year=1974|volume=16|pages=147–155}}</ref> ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ ''ਪ੍ਰਵਦਾ'' ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ 'ਕੇਂਦਰੀ ਅੰਗ' ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਟ੍ਰੌਸਕੀ ਦਾ ਜੀਜਾ ਲੇਵ ਕਾਮਨੇਵ, ਬੋਲਚੇਵਿਕਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਏਕੀਕਰਨ ਅਗਸਤ 1910 'ਚ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ ਨੂੰ Kamenev ਆਪਸੀ recriminations ਦੌਰਾਨ ਬੋਰਡ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ. ਟਰਾਟਸਕੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ [[ਪ੍ਰਾਵਦਾ|Pravda]] ਇਕ ਹੋਰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤ ਅਪ੍ਰੈਲ 1912 ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ {{Sfn|Deutscher|2003a}} ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਸ ਨੇ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1912 ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਰਕਰ-ਮੁਖੀ ਅਖਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ''ਪ੍ਰਵਦਾ'' ਵੀ ਕਿਹਾ। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਆਪਣੇ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਹੜੱਪਣ ਵਜੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ 1913 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਲੇਨਿਨ ਅਤੇ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨਾਲ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਨਸੇਵਿਕ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨਿਕੋਲੇ ਚੀਖੇਜ਼ ਨੂੰ ਇਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਸਹਿਮਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਾਬੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਰੂਸ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਕਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ. 1924 ਵਿਚ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਪੱਤਰ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਮਿotsਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ. {{Sfn|Deutscher|2003a}} 1910 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਆਰਐਸਡੀਐਲਪੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਣਾਅ ਦਾ ਇੱਕ ਦੌਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ, ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਸ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਸਨ. ਉਸ ਸਮੇਂ ਟ੍ਰੌਨਸਕੀ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨੇ ਲੈਨਿਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਅਸਹਿਮਤੀ "ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ", <ref>Chapter XVI of [http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch16.htm ''My Life''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420211850/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch16.htm|date=20 April 2006}}</ref>, ਭਾਵ, ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੁੱਟ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੇ 5 ਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. [[ਤਸਵੀਰ:Trotsky_in_Vienna.jpg|left|thumb| ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ]] ਜਨਵਰੀ 1912 ਵਿਚ, ਬੋਨੇਸ਼ਵਿਕ ਧੜੇ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਖਾਮੋਸ਼ ਮੇਨਸੇਵਿਕਾਂ ਨੇ, [[ਪਰਾਗ|ਪ੍ਰਾਗ]] ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ|ਰੂਸੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ]] ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ, [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ|ਰਸ਼ੀਅਨ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ (ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਸ)]] . ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਅਗਸਤ 1912 ਵਿਚ ਉਏਨਾ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਹੂਰੀ ਧੜਿਆਂ ਦੀ ਇਕ “ਏਕੀਕਰਣ” ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀਤੀ (ਉਰਫ) "ਦਿ ਅਗਸਟ ਬਲਾਕ") ਅਤੇ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਧਿਰ ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ. <ref name=":3">Trotsky, Leon.&nbsp;''My life: an attempt at an autobiography''. Courier Corporation, 2007.</ref> ਵਿੱਚ [[ਵਿਆਨਾ|ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ]], ਟਰਾਟਸਕੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਜਿਹੇ ''Kievskaya Mysl'' ਤੌਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਿਸ੍ਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ''ਅਧੀਨ,'' ਅਕਸਰ "Antid Oto" ਨੂੰ ਵਰਤ. {{Sfn|Service|2010}} ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 1912, ''Kievskaya Mysl'' ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲਕਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਜੰਗ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭੇਜਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੋ ਬਾਲਕਨ ਯੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ. ਉਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਸਰਬੀਆਈ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਅਲਬਾਨੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੀ ਜਾਤੀਗਤ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਘੁੰਮਾਇਆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=f2nOTuF_KC0C&pg=PA17&dq=Leon+Trotsky+Kosovo#v=onepage|title=The Road to Independence for Kosovo: A Chronicle of the Ahtisaari Plan|last=Jr|first=Henry H. Perritt|last2=H..)|first2=Henry H. Perritt|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-11624-4|page=17|language=en|access-date=1 January 2020}}</ref> ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਰਾਕੋਵਸਕੀ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਕਮਿ Communਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੋਵੀਅਤ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ। 3 ਅਗਸਤ 1914 ਨੂੰ, ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਨੇ [[ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ|ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜੀ, ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਇਕ ਐਮਗੀਰ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਨਿਰਪੱਖ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲਈ ਵਿਯੇਨਾਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ। <ref name=":4">chapter XVII of his autobiography, [http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch07.htm ''My Life''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051119141154/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch07.htm|date=19 November 2005}}, Marxist Internet Archive</ref> === ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1914–1917) === ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਰਐਸਡੀਐਲਪੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਹੂਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚ ਯੁੱਧ, ਇਨਕਲਾਬ, ਸ਼ਾਂਤਵਾਦ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਹੋਂਦ ਆਈ। ਆਰ ਐਸ ਡੀ ਐਲ ਪੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਲੈਨਿਨ, ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਅਤੇ ਮਾਰਤੋਵ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦੀ ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਲੇਖਾਨੋਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰਵਾਦੀ (ਦੋਵੇਂ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਅਤੇ ਮੈਨੇਸ਼ੇਵਿਕ) ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ|ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿਚ]], ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਸਵਿੱਸ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦੀ ਮਤਾ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ. ਉਸਨੇ ਯੁੱਧ, ''ਦਿ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ,'' <ref>{{Cite web|url=http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1914-war/index.htm|title=Marxists.org, ''The War and the International''|archive-url=https://web.archive.org/web/20051120092354/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1914-war/index.htm|archive-date=20 November 2005|access-date=31 August 2005}}</ref> ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਹੂਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜਰਮਨ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲੜੀ ਗਈ ਯੁੱਧ ਪੱਖੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Trotskynina1915.jpg|thumb| ਲਿਓਨ ਟ੍ਰੌਸਕੀ ਆਪਣੀ ਲੜਕੀ ਨੀਨਾ ਨਾਲ 1915 ਵਿਚ ]] ''ਕਿਯਵਸਕਯਾ ਮਾਇਸਲ'' ਲਈ ਯੁੱਧ ਦੇ ਪੱਤਰ ''ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ'', ਟ੍ਰੌਟਸਕੀ 19 ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਜਨਵਰੀ 1915 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਖਬਾਰ, ''ਨਾਸ਼ ਸਲੋਵੋ'' ("ਸਾਡਾ ਬਚਨ") ਮਾਰਸ਼ੋਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਕਾਗਜ਼ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ "ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਜੇਤੂ ਜਾਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ" ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਰੂਸ ਦੀ ਹਾਰ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਤੋੜ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite book|title=The Life of Lenin|last=Fischer|first=Louis|publisher=Weidenfeld & Nicolson History|year=2001|isbn=978-1842122303|location=UK|pages=}}</ref> ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1915 ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਵਿਰੋਧੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਮਰਵਾਲਡ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕੋਰਸ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਮਾਰਤੋਵ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਜੋ ਲੈਨਿਨ ਵਾਂਗ ਦੂਜੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟਣਗੇ ਅਤੇ ਇਕ ਗਠਨ ਕਰਨਗੇ. [[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਤੀਜਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] . ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੇ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ. ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦੇ ਮਤੇ ਨੂੰ ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ। <ref>Gus Fagan. [http://www.marxists.org/archive/rakovsky/biog/biog2.htm Christian Rakovsky biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619133845/http://www.marxists.org/archive/rakovsky/biog/biog2.htm|date=19 June 2006}}, marxists.org; accessed 31 January 2018.</ref> 31 ਮਾਰਚ 1916 ਨੂੰ   , ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਯੁੱਧ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਸਪੇਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਪੇਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 25 ਦਸੰਬਰ 1916 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 13 ਜਨਵਰੀ 1917 ਨੂੰ ਨਿ New ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ 1522 Vyse ਐਵਨਿਊ 'ਤੇ ਕਰੀਬ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਰੋਕ Bronx . ਨਿ Yorkਯਾਰਕ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ [[ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ]] ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਖਬਾਰ, ''ਨੋਵੀ ਮੀਰ'' ਅਤੇ [[ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਯਿੱਦੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ]] ਰੋਜ਼ਾਨਾ, <nowiki><i id="mwAao">ਡੇਰ ਫਾਰਵਰਟਸ</i></nowiki> ( <nowiki><i id="mwAas">ਦਿ ਯਹੂਦੀ ਡੇਲੀ ਫਾਰਵਰਡ</i></nowiki> ) ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿਚ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਉਸਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਇਮੀਗ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। <ref name=":5">Chapter 22 of [http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch42.htm ''My Life''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420212234/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-lif/ch42.htm|date=20 April 2006}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਚੌਥਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ * ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਬੰਧ * ਜਮਹੂਰੀ ਕੇਂਦਰੀਵਾਦ ਦਾ ਸਮੂਹ * ਲੇਬਰ ਫੌਜ * ਲਿਓਨ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਕਿਤਾਬਾਂ * ਟ੍ਰੋਟਸਕੀਵਾਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ''ਫਰੀਦਾ'', 2002 ਦੀ ਫਿਲਮ * ''ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ'', 1991 ਦੇ ਨਾਟਕ ''<nowiki/>'ਤੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ'' == ਨੋਟ == {{notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1879]] t77nrqqnkavfcibzo65a3f3oai6myga 0 140873 837422 677768 2026-04-23T09:26:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837422 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਨੁਸ਼ੇ ਗਿੱਲ|death_date=|alma_mater=[[ਐਫਸੀ ਕਾਲੇਜ]]|nationality=ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ|height=1.78 m|known_for="ਪਸੂਰੀ" (ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਗੀਤ)|occupation=ਗਾਇਕ|death_place=|birth_place=|image=|birth_date=|birth_name=|other_names=ਸ਼ੇ ਗਿੱਲ|native_name_lang=ur|native_name=انوشا گل|caption=|module={{Infobox musical artist|embed=yes | instrument = ਵੋਕਲਜ਼ | years_active = 2022–ਮੌਜੂਦਾ | label = [[ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)]] <br /> Avace | website = {{URL|https://www.youtube.com/channel/UC46rJ5C9ibEI4N80ZINTUew/|ਸ਼ੇ ਗਿੱਲ ਯੂਟੂਬ ਚੈਨਲ}} }}}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਨੁਸ਼ਾਏ ਬਾਬਰ ਗਿੱਲ''' ( [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] : انوشے بابر گِل ), ਜਿਸਨੂੰ '''ਸ਼ਾਈ ਗਿੱਲ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਕਵਰ-ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਅਲੀ ਸੇਠੀ]] ਨਾਲ ਉਸਦੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਡੁਏਟ ਗੀਤ " [[ਭਸੂੜੀ|ਪਸੂਰੀ]] " ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://images.dawn.com/news/1189608|title=Here's everything you wanted to know about 'Pasoori's' breakout singer Shae Gill|last=|first=|date=2022-02-26|website=images.dawn.com|language=en|access-date=2022-03-30}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/urdu/entertainment-60597496|title='اندازہ تھا کہ لوگوں کو گانا پسند آئے گا لیکن یہ نہیں پتہ تھا کہ میں بھی اتنی پسند آؤں گی'|work=BBC News اردو|access-date=2022-03-21|language=ur}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/2345357/shae-gills-coke-studio-journey-began-from-her-best-friends-room-pasoori-hitmaker-tells-all|title='Pasoori' hitmaker Shae Gill tells all in a Q&A session|date=2022-02-26|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2022-03-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/2346505/shae-gill-wasnt-too-serious-about-music-before-pasoori-and-coke-studio|title=Shae Gill wasn't too serious about music before 'Pasoori'|date=2022-03-05|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2022-03-30}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਾਈ ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ 1999 ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thetealmango.com/featured/who-is-shae-gill-everything-about-pasoori-fame-singer/|title=Who is Shae Gill? Everything About "Pasoori" Fame Singer|date=31 March 2022|website=The Teal Mango|access-date=5 June 2022}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਗਿੱਲ ਇੱਕ [[ਈਸਾਈ]] ਵਜੋਂ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਈਸਾਈ ਧਰਮ]] ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref name="Batool2022">{{Cite web|url=https://www.parhlo.com/shae-gill-responds-to-shame-over-praying/|title='I'm A Christian' - Shae Gill Responds To Shame Over Praying For Deceased Non-Muslim Singer|last=Batool|first=Zehra|date=31 May 2022|publisher=[[Parhlo]]|language=English|access-date=28 December 2022}}</ref> ਉਹ [[ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ]] ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਸ਼ਾਈ ਗਿੱਲ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਵਰ-ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਲੀ ਸੇਠੀ]] ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਅਸਲੀ ਜੋੜੀ "ਪਸੂਰੀ" ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਕਵਰ ਗੀਤ ਪੋਸਟ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.shethepeople.tv/film-theatre/pasoori-singer-shae-gill-songs/|title=Loved 'Pasoori'? Here Are Other Singer Shae Gill Songs That You Might Like|access-date=9 June 2022}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{YouTube|UvFu0-TcBy4|"Shae Gill : BBC Interview"}} * {{YouTube|5Eqb_-j3FDA|"Pasoori"}} * [https://instagram.com/shaegilll?igshid=YmMyMTA2M2Y=en Shae Gill] on [[ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Infobox musical artist with missing or invalid Background field]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] e078lhv1mxlg7ln95y3eogexe0jqjaz 0 145598 837393 806330 2026-04-23T00:13:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837393 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਰੁਖਸਾਨਾ ਖਾਨ|birth_date=1962|birth_place=[[ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]|nationality=[[ਕੈਨੇਡੀਅਨ]]|occupation=ਲੇਖਕ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ|genre=ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ, ਤਸਵੀਰ ਕਿਤਾਬਾਂ|website={{URL|rukhsanakhan.com}}}} '''ਰੁਖਸਾਨਾ ਖਾਨ''' (ਉਰਦੂ: رخسانہ خان; ਜਨਮ 1962) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬਾਲ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1962 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਆਵਾਸ ਕਰ ਗਈ ਅਤੇ ਡੁੰਡਾਸ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਸੇਨੇਕਾ ਕਾਲਜ ਆਫ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣਕ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ [[ਟੋਰਾਂਟੋ]], ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.anansi.ca/gw_authors.cfm?author_id=718&type=authors|title=Groundwood Books: For the finest in children's books : Authors and Illustrators|website=www.anansi.ca|archive-url=https://archive.today/20110608010632/http://www.anansi.ca/gw_authors.cfm?author_id=718&type=authors|archive-date=8 June 2011|access-date=3 February 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://umanitoba.ca/cm/profiles/khan.html|title=CM Magazine Profile: Rukhsana Khan|date=|publisher=Umanitoba.ca|access-date=2015-04-01|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045730/http://umanitoba.ca/cm/profiles/khan.html|dead-url=yes}}</ref> ਖਾਨ ਦੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਐਡਮਜ਼ ਵਰਲਡ'' ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖ ਕੇ ਹੋਈ।<ref name="writersunion1">[http://www.writersunion.ca/ww_profile.asp?mem=435] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706213338/http://www.writersunion.ca/ww_profile.asp?mem=435|date=6 July 2011}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ''ਮੈਸੇਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ'' ਅਤੇ ''ਕਹਾਣੀ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।  ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਉਸਦੀਆਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਚਿਲਡਰਨਜ਼ ਬੁੱਕ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਐਂਡ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਰਸ, ਦ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ, CANSCAIP ਅਤੇ ਸਟੋਰੀਟੇਲਿੰਗ ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref name="writersunion1" /> ਖਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੋਰੀਟੇਲਿੰਗ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.cuentacuentos.eu/narradores/miembros/canada/RukhsanaKhan.htm|title=Red Internacional de Cuentacuentos|last=Beatriz Montero|date=|publisher=Cuentacuentos.eu|access-date=2015-04-01}}</ref> ਖਾਨ "ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite web|url=http://www.quillandquire.com/authors/profile.cfm?article_id=10254|title=Tales of diversity|date=19 October 2008|publisher=Quillandquire.com|access-date=2015-04-01|archive-date=2013-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109071456/http://www.quillandquire.com/authors/profile.cfm?article_id=10254|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਇਤਾਲਵੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://worldcat.org/identities/lccn-n98-10475|title=Khan, Rukhsana 1962-|publisher=Worldcat.org\accessdate=2015-04-01|access-date=2022-10-29|archive-date=2018-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209133311/http://worldcat.org/identities/lccn-n98-10475/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਕੋਪਨਹੈਗਨ|ਕੋਪਨਹੇਗਨ]], ਡੈਨਮਾਰਕ ਵਿੱਚ 2008 IBBY (ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੋਰਡ) ਵਿਸ਼ਵ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ "ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਨਾਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ: ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਨਾਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ibby.org/index.php?id=907|title=Rukhsana Khan, Canada|date=|publisher=Ibby.org|access-date=2015-04-01}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ''ਬਿਗ ਰੈੱਡ ਲਾਲੀਪੌਪ'' ਨੇ ਤਸਵੀਰ ਬੁੱਕ ਟੈਕਸਟ ਲਈ 2011 ਗੋਲਡਨ ਪਤੰਗ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.scbwi.org/Pages.aspx/Current-News?2011-Golden-Kite-Awards-and-Sid-Fleischman-Award-Announced|title=2011 Golden Kite Awards and Sid Fleischman Award Announced|date=23 February 2011|website=[[Society of Children's Book Writers and Illustrators]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110307044734/http://www.scbwi.org/Pages.aspx/Current-News?2011-Golden-Kite-Awards-and-Sid-Fleischman-Award-Announced|archive-date=7 March 2011|access-date=27 February 2011}}</ref> * ''ਬਿਗ ਰੈੱਡ ਲਾਲੀਪੌਪ'' ਨੇ 2011 ਦਾ ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਜ਼ੋਲੋਟੋ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.education.wisc.edu/ccbc/books/detailListBooks.asp?idBookLists=221|title=Charlotte Zolotow Award Books|website=CCBC Booklists|archive-url=https://web.archive.org/web/20070226150822/http://www.education.wisc.edu/ccbc/books/detailListBooks.asp?idBookLists=221|archive-date=26 February 2007|access-date=1 January 2010}}</ref> * ''ਵਾਂਟਿੰਗ ਮੋਰ'' ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰੀਡਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.anansi.ca/gw_titles.cfm?pub_id=1344|title=Wanting Mor|date=6 July 2011|website=Groundwood Books|archive-url=https://archive.today/20110706164628/http://www.anansi.ca/gw_titles.cfm?pub_id=1344|archive-date=6 July 2011|access-date=13 March 2019}}</ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ == === ਤਸਵੀਰ ਕਿਤਾਬਾਂ === * ''ਕਿੰਗ ਫਾਰ ਏ ਡੇ'' (2014) * ''ਬਿੱਗ ਰੇਡ ਲਾਲੀਪੌਪ'' (2010) * ''ਸਿੱਲੀ ਚਿਕਨ'' (2005) * ਰੂਲਰ ਆਫ਼ ਦ ਕੋਰਟਯਾਰਡ (2003) * ਕਿੰਗ ਆਫ਼ ਦ ਸਕੀਏਸ(2001) * ''ਦ ਰੋਜ਼ਜ਼ ਇਨ ਮਾਈ ਕਾਰਪੇਟਸ'' (1998) * ''ਬੇਡਟਾਇਮ ਬਾ-ਆ-ਲਕ'' (1998) === ਨਾਵਲ === * ''ਵਾਂਟਿੰਗ ਮੋਰ'' (2009) * ''ਡਾਹਲਿੰਗ, ਇਫ ਯੂ ਲਵ ਮੀ ਵੂਡ ਯੂ ਪਲੀਜ਼, ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਮੁਸਕਰਾਓ'' (1999) === ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ === * ਅ ਨਯੂ ਲਾਈਫ (2009) * ''ਮੇਨੀ ਵਿੰਡੋਜ਼'' ਏਲੀਸਾ ਕਾਰਬੋਨ ਅਤੇ [[ਉਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ]] (2008) ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਹਨ। * ''ਮੁਸਲਿਮ ਚਾਈਲਡ'' (1999) == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="0"></references> === ਇੰਟਰਵਿਊ === * [http://www.papertigers.org/interviews/archived_interviews/rkhan.html ਕੌਫਲਨ, ਮਾਰਜੋਰੀ।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018090547/http://www.papertigers.org/interviews/archived_interviews/rkhan.html |date=2015-10-18 }} [http://www.papertigers.org/interviews/archived_interviews/rkhan.html "ਰੁਖਸਾਨਾ ਖਾਨ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018090547/http://www.papertigers.org/interviews/archived_interviews/rkhan.html |date=2015-10-18 }} [http://www.papertigers.org/interviews/archived_interviews/rkhan.html Paper Tigers.org, ਇੱਕ ਪੈਸੀਫਿਕ ਰਿਮ ਵਾਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018090547/http://www.papertigers.org/interviews/archived_interviews/rkhan.html |date=2015-10-18 }} [http://www.papertigers.org/interviews/archived_interviews/rkhan.html ਦਸੰਬਰ 2009।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018090547/http://www.papertigers.org/interviews/archived_interviews/rkhan.html |date=2015-10-18 }} * [http://www.justonemorebook.com/2009/09/29/interview-with-rukhsana-khan/ ਬਲੇਵਿਸ, ਮਾਰਕ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110327114743/http://www.justonemorebook.com/2009/09/29/interview-with-rukhsana-khan/ |date=2011-03-27 }} [http://www.justonemorebook.com/2009/09/29/interview-with-rukhsana-khan/ "ਰੁਖਸਾਨਾ ਖਾਨ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110327114743/http://www.justonemorebook.com/2009/09/29/interview-with-rukhsana-khan/ |date=2011-03-27 }} [http://www.justonemorebook.com/2009/09/29/interview-with-rukhsana-khan/ ''ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ'' । 29 ਸਤੰਬਰ 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110327114743/http://www.justonemorebook.com/2009/09/29/interview-with-rukhsana-khan/ |date=2011-03-27 }} * [http://blog.schoollibraryjournal.com/bowllansblog/2009/09/02/writers-against-racism-rukhsana-khan/ ਬੌਲਨ, ਐਮੀ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716014259/http://blog.schoollibraryjournal.com/bowllansblog/2009/09/02/writers-against-racism-rukhsana-khan/ |date=2011-07-16 }} [http://blog.schoollibraryjournal.com/bowllansblog/2009/09/02/writers-against-racism-rukhsana-khan/ "ਨਸਲਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੇਖਕ: ਰੁਖਸਾਨਾ ਖਾਨ।"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716014259/http://blog.schoollibraryjournal.com/bowllansblog/2009/09/02/writers-against-racism-rukhsana-khan/ |date=2011-07-16 }} [http://blog.schoollibraryjournal.com/bowllansblog/2009/09/02/writers-against-racism-rukhsana-khan/ ''ਬੌਲਨ ਦਾ ਬਲੌਗ।''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716014259/http://blog.schoollibraryjournal.com/bowllansblog/2009/09/02/writers-against-racism-rukhsana-khan/ |date=2011-07-16 }} [http://blog.schoollibraryjournal.com/bowllansblog/2009/09/02/writers-against-racism-rukhsana-khan/ ''ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਜਰਨਲ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716014259/http://blog.schoollibraryjournal.com/bowllansblog/2009/09/02/writers-against-racism-rukhsana-khan/ |date=2011-07-16 }} [http://blog.schoollibraryjournal.com/bowllansblog/2009/09/02/writers-against-racism-rukhsana-khan/ . 2 ਸਤੰਬਰ 2009।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716014259/http://blog.schoollibraryjournal.com/bowllansblog/2009/09/02/writers-against-racism-rukhsana-khan/ |date=2011-07-16 }} * [http://www.quillandquire.com/authors/profile.cfm?article_id=10254 ਸਿੱਦੀਕੀ, ਤਬੱਸੁਮ।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109071456/http://www.quillandquire.com/authors/profile.cfm?article_id=10254 |date=2013-11-09 }} [http://www.quillandquire.com/authors/profile.cfm?article_id=10254 "ਰੁਖਸਾਨਾ ਖਾਨ: ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ।"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109071456/http://www.quillandquire.com/authors/profile.cfm?article_id=10254 |date=2013-11-09 }} [http://www.quillandquire.com/authors/profile.cfm?article_id=10254 ''Quill ਅਤੇ Quire.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109071456/http://www.quillandquire.com/authors/profile.cfm?article_id=10254 |date=2013-11-09 }} [http://www.quillandquire.com/authors/profile.cfm?article_id=10254 ਸਤੰਬਰ 2008।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109071456/http://www.quillandquire.com/authors/profile.cfm?article_id=10254 |date=2013-11-09 }} * [http://umanitoba.ca/cm/profiles/khan.html ਜੇਨਕਿਨਸਨ, ਡੇਵ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626094055/http://www.umanitoba.ca/cm/profiles/khan.html |date=2017-06-26 }} [http://umanitoba.ca/cm/profiles/khan.html "ਰੁਖਸਾਨਾ ਖਾਨ।"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626094055/http://www.umanitoba.ca/cm/profiles/khan.html |date=2017-06-26 }} [http://umanitoba.ca/cm/profiles/khan.html ''ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਮੀਖਿਆ।''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626094055/http://www.umanitoba.ca/cm/profiles/khan.html |date=2017-06-26 }} [http://umanitoba.ca/cm/profiles/khan.html ''CM ਮੈਗਜ਼ੀਨ.'' 24 ਸਤੰਬਰ 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626094055/http://www.umanitoba.ca/cm/profiles/khan.html |date=2017-06-26 }} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|rukhsanakhan.com}} * [http://blog.rukhsanakhan.com Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110505142624/http://blog.rukhsanakhan.com/ |date=2011-05-05 }} * Rukhsana Khan at Library of Congress Authorities, with 9 catalogue records [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962]] oh55suhszxsg44kwkxsmjse33hbea5o 0 146678 837353 624394 2026-04-22T14:43:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837353 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ਮਹਾਰਾਣੀ | image = Maharani (novel).jpg | author = ਚੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਾਨੀਆ | country = [[ਨੇਪਾਲ]] | language = [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]] | subject = ਇਤਿਹਾਸ | genre = ਗਲਪ | published = ਸ਼ਿਖਾ ਬੁੱਕਸ | release_date = 2019 | media_type = ਪ੍ਰਿੰਟ | pages = 366<ref>{{Cite web| title = Maharani| accessdate = 19 December 2020| url = https://www.ratnabook.com/3161-maharani.html| archive-date = 26 ਜਨਵਰੀ 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210126182949/https://www.ratnabook.com/3161-maharani.html| dead-url = yes}}</ref> | awards = ਮਦਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 2076 | isbn = 9937934451 | title_orig = महारानी | orig_lang_code = ne | oclc = 1140352663 }} '''''ਮਹਾਰਾਣੀ''''' ( {{Lang-ne|महारानी}} 'ਰਾਣੀ') ਚੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਾਨੀਆ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://annapurnapost.com/news/yo-vrssko-mdn-purskaar-mhaaraanii-upnyaaslaaii-166684|title=यो वर्षको मदन पुरस्कार 'महारानी' उपन्यासलाई|access-date=19 December 2020}}</ref> ਇਹ ਕਿਤਾਬ 2019 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਇਸਨੇ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://english.onlinekhabar.com/baniyas-maharani-wins-madan-puraskar-this-year.html|title=Baniya's 'Maharani' wins Madan Puraskar this year|date=20 September 2020|website=OnlineKhabar English News|access-date=19 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/literature/2020/09/20/160059776308413162.html|title=२०७६ को मदन पुरस्कार 'महारानी'लाई, शान्ति ठटाललाई जगदम्बाश्री|access-date=19 December 2020}}</ref> == ਸਾਰ == ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਚੌਬੀਸੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬਾਇਸ ਰਾਜ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਪ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=AOWo4LQUovo|title=Madan Puraskar Winning Novel Maharani &#124; Good Morning Nepal - 22 September 2020 - YouTube}}</ref> ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਰਬਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਘਣਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ- ਮਲੇਬਮ ਅਤੇ ਭਦਰੀਬਾਮ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਮਲੇਬਮ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਜਨਮ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਭਦਰੀਬਾਮ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਲੇਬਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਦਰੀਬਾਮ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮਲੇਬਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਉਸਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਮਹਿਲ ਉਸਨੂੰ "ਮਹਾਰਾਣੀ" ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੰਦਰਾਵਣ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਰਬਤ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪਰਬਤ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://thuprai.com/book/mahaaraani/|title=महारानी - चन्द्रप्रकाश बानियाँ|last=Awecode|access-date=19 December 2020}}</ref> == ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ == ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਸਾਲ 2076 ਬੀ.ਐੱਸ. (2019) ਲਈ ਵੱਕਾਰੀ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/art/art-activity/217430/|title=यस वर्षको मदन पुरस्कार बानियाँको 'महारानी'लाई|website=Setopati|access-date=19 December 2020|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103112840/https://www.setopati.com/art/art-activity/217430/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ratopati.com/story/147723/2020/9/20/madan-award-|title=मदन पुरस्कार 'महारानी'लाई, जगदम्बाश्री ठटाललाई|last=रातोपाटी|website=RatoPati|access-date=19 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thegorkhatimes.com/2020/09/20/baniyas-maharani-wins-madan-purasakar/|title=Baniya's Maharani Wins Madan Puraskar|date=2020-09-20|website=The Gorkha Times|language=en-US|access-date=2021-11-23}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ''ਮੋਕਸ਼ਭੂਮੀ'' * <nowiki><i id="mwMA">ਪਲਪਾਸਾ ਕੈਫੇ</i></nowiki> * <nowiki><i id="mwMw">ਸੇਤੋ ਧਰਤਿ</i></nowiki> * <nowiki><i id="mwNg">ਰਾਧਾ</i></nowiki> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ]] a56xpl2w4tz0g4ln9621k3oxvfu7khb 0 147790 837383 806314 2026-04-22T20:38:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837383 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿਤਾਬ|name=Yaar|author=[[Nayan Raj Pandey]]|language=Nepali|country=Nepal|genre=Autobiography, Memoir|publisher=FinePrint Publication|isbn=9789937665377}} '''''ਯਾਰ''''' ( {{Lang-ne|यार}} ) ਨੇਪਾਲੀ ਲੇਖਕ ਨਯਨ ਰਾਜ ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ''ਲੂ'' ਅਤੇ ''ਉਲਾਰ'' ਨੇਪਾਲੀ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/27418/|title=Witnessing transitional phase of Nepali Literature-Nayan Raj Pandey|last=Lama|first=Sonam|website=My City|language=en|access-date=2021-11-08}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਕਿਤਾਬ 13 ਜਨਵਰੀ, 2018 ਨੂੰ ਫਾਈਨਪ੍ਰਿੰਟ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸਮੇਂ ਲੇਖਕ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/art/interview/123517/|title=यार– नयनराज पाण्डेको वास्तविक भोगाइ|website=Setopati|access-date=2021-11-08}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਥਾਪਤ ਨੇਪਾਲੀ ਲੇਖਕ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/lifestyle/nayan-raj-pandey-yar-garners-positive-feedback-from-readers|title=Nayan Raj Pandey's 'Yaar' garners positive feedback from readers|last=Sen|first=Sandeep|date=2018-01-26|website=The Himalayan Times|language=en|access-date=2021-11-08}}</ref> == ਜਾਰੀ == ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਨੇਪਾਲ ਅਕੈਡਮੀ, ਕਮਲਾਦੀ ਦੇ ਅਹਾਤੇ 'ਤੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਸਿੰਘ ਥਰੂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/lifestyle/author-nayan-raj-pandeys-first-non-fictional-work-yaar-published|title=Author Nayan Raj Pandey's first non-fictional work 'Yaar' published|last=Sushant|date=2018-01-13|website=The Himalayan Times|language=en|access-date=2021-11-08}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਸਾਲ 2074 ਬੀ.ਐਸ. (2018) ਲਈ ''ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ'' ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2018/09/11/padmashree-sahitya-puraskar-to-pandey|title=Padmashree Sahitya Puraskar to Pandey|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2021-11-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nepalisansar.com/news/nepal-announces-new-padmashree-awardees/|title=Nepal Announces New Padmashree Awardees {{!}} Nepal Literary Awards|last=Sansar|first=Nepali|date=2018-10-25|website=Nepali Sansar|language=en-US|access-date=2021-11-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/8991|title=नयनराज पाण्डेको 'यार'लाई पद्मश्री साहित्य पुरस्कार|website=Himal Khabar|access-date=2021-11-08|archive-date=2021-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108042650/https://www.himalkhabar.com/news/8991|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਵੱਕਾਰੀ ''ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ'' ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2018/07/12/madan-puraskar-guthi-shortlists-eight-books|title=Madan Puraskar Guthi shortlists eight books|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2021-11-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/lifestyle/eight-books-shortlisted-for-madan-puraskar|title=Eight books shortlisted for Madan Puraskar|last=Thapa|first=Richa|date=2018-07-12|website=The Himalayan Times|language=en|access-date=2021-11-08}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] 33td0pitse1biuwmhelhmw4iv8t6lbt 0 148608 837386 834522 2026-04-22T21:21:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837386 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿਤਾਬ|author=Jason Kunwar|language=Nepali|country=Nepal|genre=Contemporary fiction|published=February 13, 2021|publisher=Red Panda Books|isbn=9789937085373}} '''ਰਮਿਤੇ''' (ਅਰਥ: ਦਰਸ਼ਕ) ਜੇਸਨ ਕੁੰਵਰ ਦਾ 2021 ਦਾ [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]] ਨਾਵਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.setopati.com/art/book/229653/|title='संसारको सुखदुःखले नपुगेपछि रमिते रचेँ'|last=Setopati|first=प्रभाकर गौतम|work=Setopati|access-date=2021-12-04|language=ne}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/weekend/21487/?v=1|title=रमिते : अस्तित्व निर्माण/विनिर्माणको कोलाज|website=ekagaj|language=ne|access-date=2021-12-04|archive-date=2021-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204110358/https://ekagaj.com/article/weekend/21487/?v=1|url-status=dead}}</ref> ਇਹ 13 ਫਰਵਰੀ, 2021 ਨੂੰ ਰੈੱਡ ਪਾਂਡਾ ਬੁਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://farakdhar.com/story/45437/|title=जेशन कुवरको आख्यान 'रमिते' सार्वजनिक|website=Farakdhar {{!}}{{!}} Nepal's Online Magazine|language=ne|access-date=2021-12-04}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ 'ਨਾਈਟ' ਨਾਮਕ ਬੈਂਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://nepallive.com/story/238609|title=गायक जेशनको पुस्तक 'रमिते' लोकार्पण|website=Nepal Live|language=ne|access-date=2021-12-04}}</ref> ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ। ਭਵਿੱਖੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ, ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ, ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗ ਹੈ। == ਸਾਰ == ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਕਥਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੀਤ, ਸਕੈਚ ਅਤੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ, ਸਮਾਜਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/books/2021/08/06/ramite-who-is-the-fairgoer|title=Ramite: Who is the fairgoer?|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2021-12-04}}</ref> == ਇਨਾਮ == ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2077 ਬੀਐਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਰੀ ਸ਼ਰੀਸ਼ ਮਗਰ ਦੁਆਰਾ ''ਏਕਲਵਿਆ ਕੋ ਦੇਬਰੇ ਹਾਟ'', ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਬੀਰਾਲ ਦੁਆਰਾ ''ਕਰੀਆ'', ਕੁਮਾਰ ਨਾਗਰਕੋਟੀ ਦੁਆਰਾ ''ਕਲਪ ਗ੍ਰੰਥ'', ਭੈਰਬ ਬਹਾਦਰ ਥਾਪਾ ਦੁਆਰਾ ''ਨ੍ਰਿਤਿਆਕਸ਼ਰ'' ''ਵਿਗਿਆਨ'', ਪ੍ਰਭਾ ਬਰਾਲ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਿੰਗੋ, ''ਲੇਖਨਾਥ ਚੇਲਤਮੀ'' ਦੁਆਰਾ ਫੁਲਾਂਗੇ, ਦੁਆਰਾ ''ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ'' ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2021/07/30/madan-puraskar-announces-shortlist-of-nine-books-for-award|title=Madan Puraskar announces shortlist of nine books for award|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2021-12-04}}</ref> == ਜਾਰੀ == ਇਹ ਕਿਤਾਬ 13 ਫਰਵਰੀ, 2021 ਨੂੰ ਪਾਟਨ ਦਰਬਾਰ ਸਕੁਏਅਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਾਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲਾਂਚ ਈਵੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਕੁੰਵਰ ਦੇ ਬੈਂਡ ਨਾਈਟ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.setopati.com/art/book/229653/|title='संसारको सुखदुःखले नपुगेपछि रमिते रचेँ'|last=Setopati|first=प्रभाकर गौतम|work=Setopati|access-date=2021-12-04|language=ne}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ''ਮੋਕਸ਼ਭੂਮੀ'' * ''ਲਿਮ੍ਬੁਵਾਨਕੋ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦਾਸਤਵੇਜ ਸੰਗ੍ਰਹਾ'' * ''[[ਪਾਗਲ ਬਸਤੀ]]'' == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.ramite.com/ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] jvcoyjpwsu4wgiv6tsoa5ttyfkg73ax 0 148691 837376 835528 2026-04-22T19:14:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837376 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿਤਾਬ|name=Mokshabhumi|author=[[Keshab Dahal]]|isbn=9789937076890|publisher=Kitab Publishers|published=October 06, 2020|genre=[[Historical fiction]]|country=Nepal|language=Nepali}} '''''ਮੋਕਸ਼ਭੂਮੀ''''' ( {{Lang-ne|मोक्षभूमि}} ਭਾਵ 'ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਧਰਤੀ') ਕੇਸ਼ਬ ਦਹਿਲ ਦਾ 2020 ਦਾ [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]] ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ 6 ਅਕਤੂਬਰ 2020 (20 ''ਅਸ਼ੋਜ'' 2077 [[ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ|ਬੀ.ਐਸ.]] ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2020/10/902336|title=वैकल्पिक राजनीति खोज्दाखोज्दै फुत्त उपन्यास !|website=Online Khabar|language=en-US|access-date=2021-11-09}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/52546/2020-10-06|title=केशव दाहालको पहिलो उपन्यास 'मोक्षभूमि'|website=Naya Patrika|language=en|access-date=2021-11-09}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸਨੇ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (2077 ਬੀ.ਐਸ.) ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2021/07/30/madan-puraskar-announces-shortlist-of-nine-books-for-award|title=Madan Puraskar announces shortlist of nine books for award|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2021-11-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.spotlightnepal.com/2021/09/23/bhagiram-ingnam-wins-madan-puraskar-bhairab-bahadur-thapa-wins-jagdamba-shree-2077/|title=Bhagiram Ingnam Wins Madan Puraskar, Bhairab Bahadur Thapa Wins Jagdamba Shree 2077|last=Magazine|first=New Spolight|website=SpotlightNepal|language=en|access-date=2021-11-09}}</ref> ਇਹ ਦਹਿਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। == ਸਾਰ == ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਖਾਸਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 1280 ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮਰਾਟ ''ਕ੍ਰਚਲਦੇਵਾ'' ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਭਗ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਇੱਕ ਸਨੇਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਸਿੰਜਾ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਮਚੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਾਲ ਖਸ-ਆਰੀਅਨ ਨਸਲੀ ਉੱਤਮਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਬਹਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ, ਲਿੰਗ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਬਹਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਿ ਸਮਰਾਟ ''ਕ੍ਰਚੱਲਦੇਵਾ'' ਦੁਆਰਾ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ]] ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੁਆਰਾ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/119178|title=केशव दाहालको पहिलो उपन्यास 'मोक्षभूमि' बजारमा|website=Himal Khabar|access-date=2021-11-09}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/art/art-activity/218779/|title=केशव दाहालको उपन्यास 'मोक्षभूमि' मा मुक्त दासका कथा|website=Setopati|access-date=2021-11-09}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਨਾਮ == ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਸਾਲ 2078 ਬੀ.ਐੱਸ. (2021) ਲਈ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/67919/|title=केशव दाहालको मोक्षभूमिलाई यस वर्षको पद्‌मश्री साहित्य पुरस्कार, साधना सम्मान भक्तराज आचार्यलाई|website=केशव दाहालको मोक्षभूमिलाई यस वर्षको पद्‌मश्री साहित्य पुरस्कार, साधना सम्मान भक्तराज आचार्यलाई|access-date=2021-11-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/literature/2021/09/28/163279009419751001.html|title=पद्मश्री पुरस्कार 'मोक्षभूमि'लाई, सम्मान गायक आचार्यलाई|website=ekantipur.com|language=ne|access-date=2021-11-09}}</ref> ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ''ਖੇਮਲ-ਹਰੀਕਲਾ ਲਮਿਛਨੇ ਸਮਾਜ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਤੀਸਥਾਨ'', ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sbs.com.au/language/english/audio/writer-keshav-dahal-and-singer-bhaktaraj-acharya-to-receive-this-year-s-padmashree-awards|title=Writer Keshav Dahal and singer, Bhaktaraj Acharya to receive this year's PadmaShree Awards|website=SBS Your Language|language=en|access-date=2021-11-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/67919/|title=केशव दाहालको मोक्षभूमिलाई यस वर्षको पद्‌मश्री साहित्य पुरस्कार, साधना सम्मान भक्तराज आचार्यलाई|website=केशव दाहालको मोक्षभूमिलाई यस वर्षको पद्‌मश्री साहित्य पुरस्कार, साधना सम्मान भक्तराज आचार्यलाई|access-date=2021-11-09}}</ref> ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਸੀ [[ਨੇਪਾਲੀ ਰੁਪਈਆ|.]] 300,000 ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://deshsanchar.com/2021/09/28/561954/|title=केशव दाहालको 'मोक्षभूमि' लाई पद्मश्री पुरस्कार र भक्तराज आचार्यलाई पद्मश्री सम्मान|date=2021-09-28|website=देशसञ्चार|language=en-US|access-date=2021-11-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/art-culture/2021/09/28/khemlal-harikala-lamichhane-samaaj-kalyan-pratisthan-announces-the-winners-of-the-year-s-padmashree-awards|title=Khemlal-Harikala Lamichhane Samaaj Kalyan Pratisthan announces the winners of the year's Padmashree awards|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2021-11-09}}</ref> ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਨਮਾਨ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਲਿੰਬੂਵਾਂਕੋ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦਸਤਵੇਜ ਸੰਘਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.newscastnepal.com/posts/29944|title=मदन पुरस्कारको 'श्रेष्ठ सूची' सार्वजनिक|website=NewsCast|language=en|access-date=2021-11-09|archive-date=2021-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109125207/https://www.newscastnepal.com/posts/29944|dead-url=yes}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਹਾਰਾਣੀ (ਨਾਵਲ)|''ਮਹਾਰਾਣੀ'']] * ''[[ਬਸਾਈਂ|ਬਸਾਈ]]'' * ''[[ਸੱਲੀਪੀਰ]]'' == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://kitabpublishers.com/book/mokshabhumi ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦਾ ਪੰਨਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109235912/https://kitabpublishers.com/book/mokshabhumi |date=2021-11-09 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] jhg3ybvmmtxeirv6dkdkcqcutqtzbil 0 149956 837381 837181 2026-04-22T20:04:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837381 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Mongolian_Musician.jpg|right|thumb|333x333px| ਅਲਤਾਈ ਖੈਰਖਾਨ ਦਾ ਸੰਬੂਗੀਨ ਪੁਰੇਵਜਾਵ ਮੋਰਿਨ ਖੁਰ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ]] [[ਸੰਗੀਤ]] ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਗੀਤ, ਓਵਰਟੋਨ ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਮੋਰਿਨ ਖੂਰ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਬਾਜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। '''ਮੰਗੋਲੀਆ ਦਾ ਸੰਗੀਤ''' ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ: ਓਰੈਟਸ, ਹੋਟੋਗੋਇਡ, ਟੂਵਾਨਸ, ਦਰਹਾਦ, ਬੁਰਿਆਟਸ, ਤਸਾਤਨ, ਦਰੀਗੰਗਾ, ਉਜ਼ੇਮਚਿਨਸ, ਬਰਗਾ, [[ਕਜ਼ਾਖ਼ ਲੋਕ|ਕਜ਼ਾਖ]] ਅਤੇ ਖਾਲਹਾ। ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਛਮੀ [[ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ [[ਬੈਲੇ]] ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਧਿਆ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]] ਅਤੇ [[ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ|ਰੌਕ]] ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਗੀਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। == ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ == === ਓਵਰਟੋਨ ਗਾਇਨ === ਓਵਰਟੋਨ ਗਾਉਣਾ, ਜਿਸਨੂੰ ''ਹੋਮੀਜ'' (ਗਲਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://www.face-music.ch/instrum/mongolia_instrum.html|title=Traditional Instruments and Music of the Mongolia people - text in English}}</ref> ਇੱਕ ਗਾਉਣ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਆਮ [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://legendtour.ru/eng/mongolia/informations/mongolian_music.shtml|title=Mongolian art and culture|access-date=2023-02-02|archive-date=2023-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203223337/https://www.legendtour.ru/eng/mongolia/informations/mongolian_music.shtml|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਣਨਯੋਗ ਪਿੱਚਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ, ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਗੀ ਸੀਟੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਡਰੋਨ ਬਾਸ ਹੋਣਾ। ਆਵਾਜ਼ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਲੇ-ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ [[Gereltsogt|ਗੇਰਲਤਸੋਗਟ]] ਅਤੇ [[Sundui|ਸੁੰਡੂਈ]] ਵਰਗੇ ਖਾਲਖਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਖਾਲਖਾ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਗੀਤਕਾਰੀ xöömei ਨੂੰ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਖਾਰਖਿਰਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤਕਨੀਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://tranquanghaisworldthroatsinging.com/2020/03/13/carole-pegg-mongolian-conceptualizations-of-overtone-singing-xoomii-3/|title=Mongolian conceptualizations of overtone singing (xöömii)|last=Pegg|first=Carole|date=13 March 2020|website=TRAN QUANG HAI's world throat singing|access-date=26 July 2020|archive-date=26 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726180902/https://tranquanghaisworldthroatsinging.com/2020/03/13/carole-pegg-mongolian-conceptualizations-of-overtone-singing-xoomii-3/|url-status=dead}}</ref> === ਕੋਰਟ ਗੀਤ === ਗੁਆਂਢੀ ਚੀਨ ਦੇ [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੰਗੋਲੀਆ]] ਦੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਆਖਰੀ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਮਹਾਨ ਖਾਨ ਲਿਗਦਾਨ (1588-1634) ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ 15 ਚਰਚਿਤ ਅਧਿਆਏ ਉਸਦੇ ਮਹਿਲ ਚਾਗਨ ਹਾਓਤੇ (ਓਚਿਰਟ ਸਾਗਨ ਖੋਟ) ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ [[ਚਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਕਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਨੇ ਮੰਗੋਲ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣਾਇਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ। == ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ == ਮੰਗੋਲੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਣਜਾਣ, [[ਉਲਾਨ ਬਾਤਰ|ਉਲਾਨਬਾਤਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਇੱਕ ਸੰਪੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪੌਪ, [[ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ|ਰੌਕ]], [[ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੱਪ ਹੌਪ]], ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਕ ( ਵਿਕਲਪਿਕ ਚੱਟਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਧਾਤੂ ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੌਪ ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਕੈਮਰਟਨ, ਨੋਮਿਨ ਟਾਲਸਟ ਅਤੇ [[Motive (band)|ਮੋਟਿਵ]] ਵਰਗੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਬੈਂਡ, [[SweetYmotion|ਸਵੀਟਯਮੋਸ਼ਨ]], ਕੀਵੀ, ਗਾਲਾ, 3 ਓਹੀਨ ਅਤੇ ਲਿਪਸਟਿਕ ਵਰਗੇ ਗਰਲ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਜਰਗਲਸਾਈਖਾਨ ਵਰਗੇ ਸੋਲੋ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ [[Jargalsaikhan|।]] [[Jargalsaikhan|ਡੀ]], ਸਾਰੰਤੁਯਾ, [[Altaa|ਅਲਤਾ]], [[Erdenetsetseg|ਏਰਡੇਨੇਸੇਟਸੇਗ]], ਸੇਰਚਮਾ, [[Delgermoron (singer)|ਡੇਲਗਰਮੋਰਨ]], ਬੋਲਡ, [[BX (singer)|ਬੀਐਕਸ]] ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਰੀਉਨਾ, ਵਿਕਲਪਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬੈਂਡ ਜਿਵੇਂ [[Nisvanis (band)|ਨਿਸਵਾਨੀ]], [[Shoniin galt tereg|ਨਾਈਟ ਟ੍ਰੇਨ]], [[Magnolian (Band)|ਮੈਗਨੋਲੀਅਨ]], ਅਤੇ ਦਿ ਲੈਮਨ, ਰੌਕ ਸੀਨ ਰਾਕ-ਐਨ-ਰੋਲ ਜਿਵੇਂ [[The Pilots (band)|ਕਿ]] ਸੋਲੋਲਡੇਨ ।, ਫੋਕ ਰੌਕ ਜਿਵੇਂ ਅਲਤਾਨ ਉਰਾਗ ਅਤੇ ਹਾਰਡ ਰਾਕ ਬੈਂਡ ਜਿਵੇਂ ਹਰੰਗਾ, ਹਰਦ, ਚਿੰਗਿਸ [[Chinggis khaan|ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[Niciton|ਨਿਸੀਟਨ]], ਅਤੇ ਕੁਝ ਟੈਕਨੋ ਬੈਂਡ ਜਿਵੇਂ [[Khar Sarnai|ਖਾਰ ਸਰਨਾਈ]] ਵੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕ ਨੋਮਿਨਜਿਨ (ਅੱਠ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ), ਗਾਇਕ ਐਂਗੁਨ, ਦਿ ਵਾਇਸ ਆਫ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 1 ਦੀ ਜੇਤੂ।, ਅਤੇ ਅਮਰਖੂ ਬੋਰਖੂ, ਰੂਸੀ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਤਾਰਾ। indiaa ਹਿੱਪ ਹੌਪ/ਰੈਪ ਨੇ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ, ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਤੀਹ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਬਣਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਿੱਪ-ਹੋਪ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸਿੰਗਲ ਰੈਪਰਾਂ ਨੇ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਹਿੱਪ-ਹੋਪ ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ "ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ" ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੰਗੋਲੀਆਈ- ਸਵੀਡਿਸ਼ ਰੈਪਰ [[Battulga Munkhbayar|ਬਟੂਲਗਾ ਮੁੰਖਬਯਾਰ]], ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਪੀਲੇ ਐਮੀਨੇਮ'' ਅਤੇ ''50'' öre ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਰੈਪ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ [[ਸਵੀਡਨ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੜਾਅ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੈਂਕਾਕ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਜੇਬ ਕਤਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਨਾ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, 2019 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲੋਵਾਕ ਸੈਲਾਨੀ ਦਾ ਬਟੂਆ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Mongolian pickpockets caught, Bangkok Post, April 3rd, 2019.</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੈਂਡਾਂ ਵਿੱਚ [[Har Tas|ਹਰ ਤਾਸ]] ਅਤੇ [[MC Boys|ਐਮਸੀ ਬੁਆਏਜ਼]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸਮੂਹ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰੈਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ [[Dain Ba Enkh|ਡੈਨ ਬਾ ਐਨਖ]], ''2 ਖੁ'', ''ਅਰਖ-ਚਲੋ'', ਲੂਮਿਨੋ, [[Mon-Ta-Rap|ਮੋਨ-ਤਾ-ਰੈਪ]], [[Ice Top|ਆਈਸ ਟਾਪ]], [[Odko|ਓਡਕੋ]], [[Gee (rapper)|ਜੀ]], [[Quiza (rapper)|ਕਵਿਜ਼ਾ]], [[B.A.T|ਬੈਟ]] ਅਤੇ ਯੂਆਰਐਮਸੀ ਵਰਗੇ ਬੈਂਡ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ "ਨਰਮ" ਛੋਹਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰਡਕੋਰ ਰੈਪ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਪਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ==   ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਸਥਾਪਤ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ "ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਪੌਪ" ਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਗੀਤਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਐਨਕਾ ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਸਾਫਟ-ਪੌਪ-ਅਧਾਰਿਤ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਦਨ ਅਤੇ ਡੁਲਮਸੁਰੇਨ, ਬਾਤਸੁਖ, ਟੋਮਰਖੁਯਾਗ ਅਤੇ ਐਗਸ਼ਿਗਲੇਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਥੀਮ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਹਨ: ਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀਨ। ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੰਗੋਲੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਣਉਪਲਬਧ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਹੁਦਾ ''Zohioliin Duu'' (Зохиoлын Дyy) ( schlagers ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ''ਡੂ'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਗੀਤ; ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਵ ਸ਼ਬਦ ''ਜ਼ੋਹੀਓਲਿਨ'' ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਲਈ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ੋਹੀਓਲੀਨ ਡੂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚਾਰ-ਲਾਈਨ ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਰਹੇਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੋਹੀਓਲੀਨ ਡੂ ਦੇ ਬੋਲ, ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਲੋਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਨੁਪਾਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ, ਜ਼ੋਹੀਓਲੀਨ ਡੂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅੱਖਰ, ਬਲਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। == ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ == ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ [[ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ [[ਬੈਲੇ]] ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਲਈ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ/ਸੋਵੀਅਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪੌਪ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੰਫਨੀ ਅਤੇ ਬੈਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ। == ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ == === ਘੋੜਾ-ਸਿਰ ਬਾਜੀ === ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਵਾਜਾ, ਜਾਂ ''ਮੋਰਿਨ ਖੂਰ'', ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਸਾਜ਼|ਯੰਤਰ]] ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਹਨ। ਪੈਗਬਾਕਸ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵਿਵਾਦ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਯੰਤਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਮਨਵਾਦੀ ਸਾਜ਼ ਸੀ। ਸ਼ਮਨ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਘੋੜਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਘੋੜਾ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। === ਹੋਰ ਰਵਾਇਤੀ ਯੰਤਰ === ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ''ਸ਼ੂਦਰਾਗਾ'' ਜਾਂ ''ਸ਼ਾਂਜ਼'' (ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਤਾਰ ਵਾਲਾ, ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਚੀਨੀ ਸਾਂਕਸੀਅਨ ਜਾਂ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਮੀਸੇਨ ਵਰਗਾ ਸਟਰਮਡ ਲੂਟ ), ''ਖੁਚਿਰ'' (ਇੱਕ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਪਾਈਕ-ਫਿਡਲ), ''ਯਤਗਾ'' (ਇੱਕ ਪੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਜ਼ੀਥਰ ) ਕਜ਼ਾਖ ਜੇਟੀਗੇਨ ), ''ਏਵਰਬਿਊਰੀ'' (ਇੱਕ ਲੋਕ ਓਬੋ ), ''ਖੇਲ ਖੁੂਰ'' ( ਯਹੂਦੀ ਦਾ ਰਬਾਬ ), ''ਤੋਬਸ਼ੂਰ'' ( ਡੋਮਬਰਾ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਪਲਕ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਲੂਟ ), ਇਖ ''ਖੁੂਰ'' (ਬਾਸ ''ਮੋਰਿਨ ਖੁਰ'' ), ਅਤੇ ''[[Bishhuur|ਬਿਸ਼ਹੂਰ]]'' (ਇੱਕ ਪਾਈਪ ਜਿਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਰੀਨੇਟ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) . == ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ == === ਓਵਰਟੋਨ ਗਾਉਣਾ === ਓਵਰਟੋਨ ਗਾਇਕੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਮਿਜ (ਗਲਾ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਆਮ [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Traditional Instruments and Music of the Mongolia people - text in English |url=http://www.face-music.ch/instrum/mongolia_instrum.html}}</ref> ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Mongolian art and culture |url=https://legendtour.ru/eng/mongolia/informations/mongolian_music.shtml |access-date=2023-02-02 |archive-date=2023-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203223337/https://www.legendtour.ru/eng/mongolia/informations/mongolian_music.shtml |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨਃ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸੁਣਨਯੋਗ ਪਿੱਚਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਇੱਕ ਸੀਟੀ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਡਰੋਨ ਬਾਸ ਹੋਣਾ। ਆਵਾਜ਼ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਲੇ-ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ [[Gereltsogt|ਗੇਰੇਲਟਸੋਗਟ]] ਅਤੇ ਸੁੰਦੁਈ ਵਰਗੇ ਖਾਲਖਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਖਾਲਖਾ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਖਰਖਿਰਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤਕਨੀਕ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Pegg |first=Carole |date=13 March 2020 |title=Mongolian conceptualizations of overtone singing (xöömii) |url=https://tranquanghaisworldthroatsinging.com/2020/03/13/carole-pegg-mongolian-conceptualizations-of-overtone-singing-xoomii-3/ |access-date=26 July 2020 |website=TRAN QUANG HAI's world throat singing |archive-date=26 ਜੁਲਾਈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726180902/https://tranquanghaisworldthroatsinging.com/2020/03/13/carole-pegg-mongolian-conceptualizations-of-overtone-singing-xoomii-3/ |url-status=dead }}</ref> * uyangiin xömii/ਮੇਲੋਡਿਕ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ xömii urulyn/labial xömie tagnain/palatal xömei xamryn/nasal xömiy bagaIzuuryn, xooloin/glottal, throat xömia tsejiin xondiin, xeviiin/ਛਾਤੀ ਦੇ ਖੋਲ, ਪੇਟ xömya turlegt ਜਾਂ xosmoljin xömias/xömais ਲੰਬੇ ਗਾਣੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ ** uruulyn/labial xömii ** ਟੈਗਨੈਨ/ਪਲਟਲ ਜ਼ੋਮਈ ** xamryn/ਨੱਕ xömii ** ਬੇਗਾ-ਜ਼ੁਰਿਨ, ਜ਼ੂਲਿਨ/ਗਲੌਟਲ, ਗਲ਼ਾ ਜ਼ੋਮਈ ** ਸੀਜਿਨ ਜ਼ੋਂਡੀਨ, ਜ਼ੇਵਿਨ/ਛਾਤੀ ਦਾ ਖੋਤਾ, ਪੇਟ ਦਾ ਜ਼ੋਂਮੀ ** ਟਰਲੇਗਟ ਜਾਂ ਜ਼ੋਸਮੋੋਲਜਿਨ ਜ਼ੋਮੀ/ਜ਼ੋਮੀ ਲੰਬੇ ਗਾਣੇ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ === ਲੰਬਾ ਗੀਤ === "ਲੰਬੇ ਗੀਤ" (ਉਰਤੀਨ ਦੂ) ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Traditional Instruments and Music of the Mongolia people - text in English |url=http://www.face-music.ch/instrum/mongolia_instrum.html}}</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ [[ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ|ਚੰਗੇਜ਼ ਖਾਨ]] ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੰਗੋਲੀਆ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕੀਤਾ (13ਵੀਂ ਸਦੀ) ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। "ਅਰਤਨੀ ਸੈਖਾਨ" ਗੀਤ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੀਤ "ਓਯੁੰਤ ਖੂ" ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਹਰੇਕ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-ਚਾਰ ਮਿੰਟ ਦੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਦਸ ਸ਼ਬਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Mongolian Music and Traditional Musical Instruments Mongolia |url=http://www.mongolia.co.uk/music.html#player1?catid=0&trackid=0}}</ref> ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਗਤੀ, ਵਿਆਪਕ ਅੰਤਰਾਲ ਅਤੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲੈਅ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਜਿੰਨਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਜਿੰਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਪਣਾ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਗਾਇਕ ਦੀ ਉੱਨੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-ਉਹ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਰੋਮਾਂਸ ਜਾਂ ਜਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ [[ਫ਼ਲੂਟ|ਬਾਂਸੁਰੀ]] (ਘੋੜੇ)ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਜਾਂ''ਦੋ ਵਾਰ'' ਪੂਰੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਮੰਗੋਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ''ਮੋਰਿਨ ਖੁਰ'' ([[ਘੋੜਾ|ਘੋੜੇ ਦੇ]] ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਵਾਇਲਨ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਲਿੰਬ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਬੰਸਰੀ ਨਾਲ। ਪੱਛਮੀ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਓਇਰਾਟ ਸਮੂਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਇਗਿਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। === ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤ === ਗੁਆਂਢੀ ਚੀਨ ਦੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ [[ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੰਗੋਲੀਆ]] ਵਿੱਚ, ਆਖਰੀ ਮੰਗੋਲੋਆਈ ਮਹਾਨ ਖਾਨ ਲਿਗਦਾਨ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ 15 ਨੋਟ ਕੀਤੇ ਅਧਿਆਇ ਉਸ ਦੇ ਮਹਿਲ ਚਗਨ ਹਾਓਟੇ (ਓਚਰਟ ਸਗਾਨ ਖੋਟ) ਦੇ ਖੰਡਹਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ [[ਚਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਕਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਨੇ ਮੰਗੋਲ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖਡ਼ਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣਾਇਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==   [[Category:Articles with hAudio microformats]] * [[ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸੰਗੀਤ]] * [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸੰਗੀਤ]] == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> * ਪੈਗ, ਕੈਰੋਲ. "ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਸੰਗੀਤ, ਡਾਂਸ, ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ: ਵਿਭਿੰਨ ਪਛਾਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ" 2001. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪ੍ਰੈਸ. ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਸੀ.ਡੀ. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-295-98112-1|0-295-98112-1]] * ਪੈਗ, ਕੈਰੋਲ. "ਮੇਰੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਘੋੜੇ" 2000 ਬਰੌਟਨ, ਸਾਈਮਨ ਅਤੇ ਐਲਿੰਗਹੈਮ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਕ ਵਿਦ ਮੈਕਕੋਨਾਚੀ, ਜੇਮਸ ਅਤੇ ਡੁਏਨ, ਓਰਲਾ (ਐਡ.), ''ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ, ਵੋਲ. 2: ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਰੇਬੀਅਨ, ਭਾਰਤ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ'', ਪੀਪੀ 189-197। ਰਫ ਗਾਈਡਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ, ਪੈਂਗੁਇਨ ਬੁਕਸ। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85828-636-0|1-85828-636-0]] * [https://web.archive.org/web/20050913102629/http://www.hauntedink.com/almaty/photos5.html ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ: ਮੰਗੋਲੀਆ] == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == * ਮਾਰਸ਼, ਪੀਟਰ, [https://books.google.co.uk/books?id=6TODQUZj--UC&dq=mongolian+rock+and+pop+book&source=gbs_navlinks_s ''ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਰਾਕ ਅਤੇ ਪੌਪ ਬੁੱਕ: ਮੰਗੋਲੀਆ ਆਪਣਾ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ''] । 1999 ਮੰਗੋਲੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰੈੱਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ/UNDP ਮੰਗੋਲੀਆ ਸੰਚਾਰ ਦਫ਼ਤਰ। [https://books.google.co.uk/books?id=6TODQUZj--UC&dq=mongolian+rock+and+pop+book&source=gbs_navlinks_s] [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/99929-5-018-8|99929-5-018-8]] {{Mongolia topics}}{{Music of Asia}} jk3wp9q5zb53rm950kdd5ntfs1klq1m 0 150034 837396 765161 2026-04-23T01:12:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837396 wikitext text/x-wiki '''ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ''' ਇੱਕ [[ਮਲਿਆਲਮ|ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਕਵੀ ਅਤੇ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਆਤਮਕਥਾ, ''ਨੀਲਾਵਿਲ ਓਰੂ ਪਨੀਰਚੰਪਾ'' 2021 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ, ਮਾਰੀਆ ਗੋਰੇਟੀ,<ref>{{Cite web|url=https://www.samyuktapoetry.com/2021/10/24/rosemary/|title=Rosemary – Samyukta Poetry}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜੂਨ, 1956 ਨੂੰ ਕਾਂਜੀਰਾਪੱਲੀ, ਕੋਟਾਯਮ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕੇ.ਸੀ. ਚਾਕੋ (ਪੱਪਚਨ) ਅਤੇ ਰੋਸਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="keralawomen">{{Cite web|url=https://www.keralawomen.gov.in/ml/node/738|title=റോസ് മേരി|date=26 March 2021|website=Kerala Women|publisher=Department of Women and Child Development, Kerala state|language=ml|access-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224130748/https://keralawomen.gov.in/ml/node/738|url-status=dead}}</ref> ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ ਰੱਖ ਲਿਆ।<ref name="IE Malayalam">{{Cite news|url=https://malayalam.indianexpress.com/news/features/marakkanavathavar-ashitha-rosemary/|title=സ്നേഹം നിറയ്ക്കുന്ന കൈകൾ|work=Indian Express Malayalam|language=ml}}</ref> ਉਸਨੇ ਗ੍ਰੇਸੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਕੂਲ, ਪੈਰਾਥੋਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਂਟ ਡੋਮਿਨਿਕ ਕਾਲਜ, ਕੰਜੀਰਾਪੱਲੀ, ਮਾਰ ਇਵਾਨੀਓਸ ਕਾਲਜ, [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]], ਚਿਦੰਬਰਮ ਅੰਨਾਮਲਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।<ref name="keralawomen" /><ref name="ManoramaOnline">{{Cite news|url=https://www.manoramaonline.com/literature/manorama-books/2020/06/11/manorama-books-kavimazha-rose-mary.html|title=മനോരമ ബുക്സ് കവിതമഴയിൽ റോസ് മേരിയുടെ '3 കവിതകൾ'|work=ManoramaOnline|language=ml}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Malayalam-language sources (ml)]]</ref> ਉਸਨੇ ਮਾਥਰੂਭੂਮੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]] (ਮਲਿਆਲਮ) ਲਈ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="keralawomen" /> ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://thasrak.com/author/rosmery/|title=റോസ് മേരി, Author at തസറാക്|date=2019-07-18|website=തസറാക്|language=en-US|access-date=2022-04-07}}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਰੋਜ਼ ਮੈਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਵੀ [[ਕਮਲਾ ਸੁਰੇਈਆ|ਮਾਧਵੀਕੁਟੀ]] ਨੇ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ,<ref name=":0"/> ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਵੱਕੁਕਲ ਚੈਕੇਰੁਨੀਦਮ'' 1996 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਝੁਕਾਅ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ।<ref name="Mathrubhumi">{{cite news |last1=Shibitha |title=റോസ്‌മേരീ, മാധവിക്കുട്ടി എറിഞ്ഞുതന്ന ആ ചിലങ്കകൾ ആർക്കാണ് കൈമാറാൻ പോവുന്നത്? |url=https://www.mathrubhumi.com/literature/interviews/malayalam-writer-rosemary-interview-1.4531399 |work=Mathrubhumi |language=ml}}</ref> ਉਹ ਕਈ ਕਮੇਟੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਫਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="ManoramaOnline"/> == ਕੰਮ == === ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ === * {{Cite book|title=Vakkukal Chekkerunnidam|date=1996|publisher=DC books|isbn=9788171306855|location=Kottayam|language=Malayalam}} * {{Cite book|title=Chanju Peyyunna Mazha|date=1998|publisher=Current Books|isbn=9788124014660|location=Kottayam|language=Malayalam}} * {{Cite book|title=Venalil Oru Puzha|date=2002|publisher=Current Books|isbn=9788124013267|location=Kottayam|language=Malayalam}} * {{Cite book|title=Lajavanthi Ennoruval|date=2019|publisher=Mathrubhumi Books|isbn=9788182680074|language=Malayalam}} === ਅਨੁਵਾਦ === * {{Cite book|title=Hamelinile Kuzhaloothukaranum Mattu Kathakalum -6|date=2012|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788184942286|language=Malayalam}} Children's' literature. * {{Cite book|title=Choolam Kuthunna Rakshanum Mattukathakalum - 5|date=2012|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788184942279|language=Malayalam}} Children's' literature. * {{Cite book|title=Talathirinja Pannikoottam Mattu Kathakalum - 4|date=2012|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788184942262|language=Malayalam}} Children's' literature. * {{Cite book|title=Uchum Kurukkanum Mattukathakalum - 3|date=2010|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788184942255|language=Malayalam}} Children's' literature. * {{Cite book|title=Thambaleenayum Mattu Kathakalum-2|date=2012|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788184942248|language=Malayalam}} Children's' literature. * {{Cite book|title=Chenthoppiyaninja Penkuttyyum Mattu Kathakalum 1|date=2012|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788184942231|language=Malayalam}} Children's' literature. * {{Cite book|title=Rip Van Winkilum Mattu Kathakalum|date=2012|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788182662131|language=Malayalam}} Children's' literature. * ''Lokothara BalaKathakal'', Malayalam translation of Children's' literature stories from around the world.<ref name="ManoramaOnline"/> * ''Lokaprasaktha Nadodi Kathakal'', Malayalam translation of famous folk stories from around the world.<ref name="ManoramaOnline" /> * ''Bible Kathakal'', Malayalam translation of stories from holy Bible.<ref name="ManoramaOnline" /> * ''Kahlil Gibran Kavithakal'', Malayalam translation of [[ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|Kahlil Gibran]] poems.<ref name="ManoramaOnline" /> * She has translated [[ਵੀ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੈਨਨ|V. K. Krishna Menon]]'s biography into Malayalam.<ref name="MDN">{{Cite news|url=https://www.malayalamdailynews.com/?p=114709|title=റോസ് മേരി - കവിതയുടെ സൗഹൃദ മുദ്ര|last=Manohar|first=Thomas|date=23 September 2014|work=Malayalam Daily News|language=ml-IN|access-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202154639/https://www.malayalamdailynews.com/?p=114709|url-status=dead}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Malayalam-language sources (ml)]]</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੂਸੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ 2012 ਵਿੱਚ ਏਸੇਨਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਮਾਸਕੋ, ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਰੂਸਕੀ ਮੀਰ ਅਤੇ ਰਸ਼ੀਅਨ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਦੁਆਰਾ ਚੌਥਾ ਏਸੇਨਿਨ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref name="keralawomen" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/esenin-award-given-away-to-writer-rosemary/article4212881.ece|title=Esenin award given away to writer Rosemary|date=2012-12-18|work=The Hindu|access-date=2022-04-07|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/photogallery/kerala/ssahitya-akademi-award-for-s-harish-sandeepananda-giri-and-bobby-jose-kattikkad-aa-348357.html|title=എസ് ഹരീഷ്, സന്ദീപാനന്ദ ഗിരി, ബോബി ജോസ് കട്ടിക്കാട് എന്നിവർക്ക് സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം|date=2021-02-15|website=News18 Malayalam|language=ml|access-date=2022-04-07}}</ref> ਉਹ SBT ਪੋਇਟਰੀ ਅਵਾਰਡ, ਮੁਥੁਕੁਲਮ ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਮਾ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਲਲਿਥੰਬਿਕਾ ਅੰਤਰਜਾਨਮ ਯੰਗ ਰਾਈਟਰ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। <ref name="keralawomen"/> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] jkmmzixbkjmzro79lr8fk7rtzhh9xdy 0 150985 837389 827012 2026-04-22T21:59:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837389 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਜਸਥਾਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ''' ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ (ਜਿਸਨੂੰ RFF ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ। [https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=26904989c10 RFF ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927101309/https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=26904989c10 |date=2022-09-27 }} ਦਾ 10ਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ 22 ਸਤੰਬਰ 2022 ਤੋਂ 24 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਮਾਨ ਪਲੇਸ, ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=287dfd7edcc&imageview=1 ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921095434/https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=287dfd7edcc&imageview=1 |date=2022-09-21 }} ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਚੌਧਰੀ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਕੋਮਲ ਨਾਹਟਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸਨ। ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ "ਅਨੇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ" ਹੈ ਅਤੇ 2 ਵਿਆਪਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ 24 ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ (ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ। ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ 7ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ [[ਜੈਪੁਰ]] ਦੇ ਮਾਨ ਪੈਲੇਸ ਵਿਖੇ 3 ਦਿਨਾਂ (26 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 28 ਸਤੰਬਰ, 2019) ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਤਲਪੜੇ ਐਵਾਰਡ ਨਾਈਟ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸਨ। ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ]], [[ਸਤੀਸ਼ ਕੌਸ਼ਿਕ]], ਰਾਜੇਸ਼ ਪੁਰੀ, ਕੋਮਲ ਨਾਹਟਾ, ਅਨਿਰੁਧ ਦਵੇ, ਨੇਹਾ ਸ਼੍ਰੀ, ਅਨਿਰੁਧ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕੋਵਿਡ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/c/32354020|title=अवार्ड सेरेमनी को होस्ट करेंगे अभिनेता वत्सल सेठ|last=Joshi|first=Dashrath|date=20 September 2018|work=Rajasthan Patrika|access-date=20 September 2018|archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920123011/http://epaper.patrika.com/c/32354020|url-status=dead}}</ref> ਸਮਾਰੋਹ 5 ਦਿਨਾਂ (25 ਤੋਂ 29 ਸਤੰਬਰ 2018<ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/c/32358745|title=राजस्थानी फिल्म महोत्सव का आगाज 25 सितंबर से|last=Joshi|first=Dashrath|date=20 September 2018|work=Daily News|access-date=20 September 2018|archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920122800/http://epaper.dailynews360.com/c/32358745|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://epaper2.dnaindia.com/index.php?mod=1&pgnum=1&edcode=131201&pagedate=2018-09-20|title=Vatshal Seth to Attend Film Fest In City|last=Joshi|first=Dashrath|date=20 September 2018|work=DNA|access-date=20 September 2018|archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920160830/http://epaper2.dnaindia.com/index.php?mod=1&pgnum=1&edcode=131201&pagedate=2018-09-20|url-status=dead}}</ref>) ਲਈ ਮਾਨ ਪੈਲੇਸ,<ref>{{Cite web |title=राजस्थान फिल्म महोत्सव 25 सितंबर से शुरू होने जा रहा है - Samacharjagat |url=http://www.samacharjagat.com/home/paperclip/430?edition=1&date=2018-09-20&page=3}}</ref> [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਤਸਲ ਸੇਠ<ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1838429/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#clip/32709917/b5a73c59-9e55-429f-9db1-2123491fd054/433.8154181709148:885.0604635178383|title=वत्सल सेठ ने पत्रिका प्लस से करि बातचीत|date=1 October 2018|work=Rajasthan E-Patrika|access-date=2 October 2018|archive-date=2 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002102342/http://epaper.patrika.com/1838429/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#clip/32709917/b5a73c59-9e55-429f-9db1-2123491fd054/433.8154181709148:885.0604635178383|url-status=dead}}</ref> ਅਵਾਰਡ ਨਾਈਟ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ<ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1838429/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#clip/32709728/4a09fc26-a5ab-4bf1-bdce-67799dbef899/693.3333333333334:1115.309187279152|title=फ़िल्मी टीवी सितारों की जयपुर में जमी महफ़िल|date=1 October 2018|work=Rajasthan E- Patrika|access-date=2 October 2018|archive-date=2 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002102342/http://epaper.patrika.com/1838429/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#clip/32709728/4a09fc26-a5ab-4bf1-bdce-67799dbef899/693.3333333333334:1115.309187279152|url-status=dead}}</ref> [[ਜੀਤੇਂਦਰ|ਜਿਤੇਂਦਰ ਕਪੂਰ]], ਮਿਥੂਨ ਸ਼ਰਮਾ, [[ਨੀਲੂ ਵਘੇਲਾ|ਨੀਲੂ ਵਾਘੇਲਾ]], ਗਜੇਂਦਰ ਚੌਹਾਨ, ਅਨਿਰੁਧ ਦਵੇ ਅਤੇ [[ਸਾਰਾ ਖਾਨ (ਟੀ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਸਾਰਾ ਖਾਨ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾਈ। 2017 ਵਿੱਚ, ਸਮਾਰੋਹ 14 ਤੋਂ 16 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਦੀਪ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ,<ref name="navajyoti.net">{{Cite web |title=Jaipur Nav Xpress Page: 4 - Dainik Navajyoti ePaper |url=http://epaper.navajyoti.net/htdocs/epaper/edition/7976/jaipur-nav-xpress/page/4 |access-date=9 September 2017 |website=Epaper.navajyoti.net |archive-date=26 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170826140907/http://epaper.navajyoti.net/htdocs/epaper/edition/7976/jaipur-nav-xpress/page/4 |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/1327504/Metro-Mix/Metro-Mix#page/1/2|title=teen divasye rajasthan film festival 14 se 16|last=Film Festival|first=Rajasthan|date=21 August 2017|work=daily news|access-date=9 January 2018|archive-date=26 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826052533/http://epaper.dailynews360.com/1327504/Metro-Mix/Metro-Mix#page/1/2|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Metro Mix, Metro Mix |url=http://epaper.dailynews360.com/1327504/Metro-Mix/Metro-Mix#page/1/2 |access-date=9 September 2017 |website=Epaper.dailynews360.com |archive-date=26 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170826052533/http://epaper.dailynews360.com/1327504/Metro-Mix/Metro-Mix#page/1/2 |url-status=dead }}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 2013 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੰਜਨਾ ਸ਼ਰਮਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Dashrath |first=Joshi |date=15 September 2017 |title=14 सितम्बर से शुरू होगा 5वें राजस्थान फिल्म फेस्टिवल का आयोजन |trans-title=5th Rajasthan Film Festival will start from 14th September |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/jaipur-5th-rajasthan-film-festival-will-begin-from-14-september-1083562.html |website=hindi.news18.com |language=hi }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਆਪਣੇ 6ਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ (2018) ਵਿੱਚ, RRF ਨੇ 5 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 25-27 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨਾਟਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1327469/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/20/1|title=राजस्थान फिल्म फेस्टिवल का आगाज १४ से|last=Dashrath|first=Joshi|date=21 August 2017|work=Rajasthan Patrika|access-date=15 January 2018|archive-date=15 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115184657/http://epaper.patrika.com/1327469/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/20/1|url-status=dead}}</ref> 28 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅੰਤਰ ਕਾਲਜ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ<ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/1358911/Metro-Mix/16-09-2017#page/1/2|title=विकास की राह पर राजस्थानी सिनेमा|last=Dashrath|first=Joshi|date=16 September 2017|work=Daily News|access-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822213845/http://epaper.dailynews360.com/1358911/Metro-Mix/16-09-2017#page/1/2|url-status=dead}}</ref> ਦੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ<ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1358869/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/25/2|title=स्पेशल स्क्रीनिंग|last=Dashrath|first=Joshi|date=16 September 2017|work=Rajasthan Patrika|access-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822213755/http://epaper.patrika.com/1358869/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/25/2|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਈਵੈਂਟ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ (29 ਸਤੰਬਰ)<ref>{{Cite news|url=https://epaper.bhaskar.com/jaipur/jaipur-city-bhaskar/34/20092018/0/1/|title=अवार्ड सेरेमनी को होस्ट करेंगे अभिनेता वत्सल सेठ|last=Joshi|first=Dashrath|date=20 September 2018|work=Dainik Bhaskar|access-date=20 September 2018|archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920123044/https://epaper.bhaskar.com/jaipur/jaipur-city-bhaskar/34/20092018/0/1/|url-status=dead}}</ref> RFF ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/1359892/Metro-Mix/17-09-2017#page/1/2|title=अवार्ड्स की बिखेरी चमक|last=Dashrath|first=Joshi|date=17 September 2017|work=Daily News|access-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822214025/http://epaper.dailynews360.com/1359892/Metro-Mix/17-09-2017#page/1/2|url-status=dead}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == === ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਫਿਲਮ (ਸ਼੍ਰੇਣੀ-ਏ) === * ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਵਧੀਆ ਲੇਖਕ * ਵਧੀਆ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ * ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਾ * ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ * ਵਧੀਆ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ * ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ * ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਵਧੀਆ ਗੀਤਕਾਰ * ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਇਕ (ਪੁਰਸ਼) * ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਇਕਾ (ਮਹਿਲਾ) * ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ === ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਫਿਲਮ (ਸ਼੍ਰੇਣੀ-ਬੀ) === * ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਵਧੀਆ ਲੇਖਕ * ਵਧੀਆ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ * ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਾ * ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ * ਵਧੀਆ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ * ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ * ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਵਧੀਆ ਗੀਤਕਾਰ * ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਇਕ (ਪੁਰਸ਼) * ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਇਕ (ਮਹਿਲਾ) * ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ === ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ === * ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ === ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ === {| class="wikitable" !ਐੱਸ ਨੰ. ! ਜਿਊਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ! ਉਦਯੋਗ |- | 1 | ਨਰੇਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ | [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] |- | 2 | ਇੰਦਰਜੀਤ ਬਾਂਸਲ | ਡੀ.ਓ.ਪੀ |- | 3 | ਪੰ. ਵਿਸ਼ਵ ਮੋਹਨ ਭੱਟ | ਸੰਗੀਤ |- | 4 | ਦੀਪਕ ਤਿਜੋਰੀ | [https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=218fc15c769 ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921095433/https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=218fc15c769 |date=2022-09-21 }} |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਪਹਿਲਾ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ੋਅ (ਰਾਜਸਥਾਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮੇਲੇ]] g6d6k45wkn0pzu56pm3kosy9txmqdnj 0 152960 837370 640309 2026-04-22T17:38:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837370 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅਨੂਪ | image = | caption = 2016 ਵਿੱਚ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅਨੂਪ | other_names = ਬੇਬੀ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ | birth_name = ਅਨੂਨਯਾ ਅਨੂਪ | birth_date = | birth_place = ਕਿਡੰਗੂਰ, ਕੋਟਾਯਮ, ਭਾਰਤ | alma_mater = ਐਨ.ਐਸ.ਐਸ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਕਿਡੰਗੂਰ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ | years_active = 2014 - ਮੌਜੂਦ | parents = | awards = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਨੁਨਾਯਾ ਅਨੂਪ''' ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅਨੂਪ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Meenakshi Anoop''') ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Bio">{{Cite web |date=8 December 2015 |title='Amar Akbar Anthony' fame 'Pathu' rules school youth festival |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/amar-akbar-anthony-fame-baby-meenakshi-rules-kerala-district-school-youth-festival.html |website=[[Malayala Manorama|Manorama Online]]}}</ref> ਉਹ 2015 ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ''"ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥਨੀ"'' ਵਿੱਚ ਫਾਤਿਮਾ (ਪਥੂ/ਪਥੁਮਾ) ਅਤੇ 2016 ਦੀ ਅਪਰਾਧ ਥ੍ਰਿਲਰ ''"ਓਪਮ''" ਵਿੱਚ ਨੰਦਨੀਕੁੱਟੀ (ਨੰਦਨੀ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Pathu">{{Cite web |date=23 October 2015 |title=Watch baby singer Shreya's 'Amar Akbar Anthony' song 'Yenno Njanente' featuring baby Meenakshi |url=http://www.ibtimes.co.in/watch-baby-singer-shreyas-amar-akbar-anthony-song-yenno-njanente-featuring-baby-meenakshi-651669 |website=[[International Business Times]]}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਨੂਪ ਆਰ. ਪਾਦੁਵਾ, ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਅਤੇ ਰੇਮਿਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ NSS ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਕਿਡੰਗੂਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ MGM NSS HSS, ਲਕੱਟੂਰ ਵਿਖੇ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="Earl">{{Cite web |date=26 October 2015 |title=അമര്‍ അക്ബര്‍ അന്തോണീസിന്റെ പുന്നാരപാത്തു |url=http://www.manoramaonline.com/movies/interview/interview-with-child-actress-meenakshi-anoop.html |website=[[Malayala Manorama|Manorama Online]] |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 January 2016 |title=SMART KUTTEES |url=http://www.mangalam.com/women/womens-world/400832 |website=[[Mangalam]] |language=Malayalam }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ SSLC 10 ਵੀਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 9A+ ਧਾਰਕ ਸੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਨੇ ਅਖਿਲ ਐਸ ਕਿਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ''ਮਧੁਰਾ ਨੋਂਬਰਮ'' ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਅਰਾਵਿੰਦ ਦੀ "''ਵਨ ਬਾਇ ਟੂ"'' (2014) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ''1000 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਓਰੂ ਨੋਟ ਪਰਾਂਜਾ ਕਥਾ'', ''ਜਮਨਾ ਪਿਆਰੀ'', ਅਤੇ ''ਆਨਾ ਮੇਇਲ ਓਟਕਮ'', ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। ਉਸਨੇ ''ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥਨੀ'' (2015) ਵਿੱਚ ਫਾਤਿਮਾ (ਪਥੂ/ਪਥੁਮਾ) ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name="Break">{{Cite web |date=16 January 2016 |title=പ്രേക്ഷകരെ കരയിച്ച പാത്തു |url=http://localnews.manoramaonline.com/kottayam/features/kottayam-acting-pathu.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412125307/http://localnews.manoramaonline.com/kottayam/features/kottayam-acting-pathu.html |archive-date=12 April 2016 |website=[[Malayala Manorama|Manorama Online]] |language=Malayalam}}</ref> ''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬਿਜ਼ਨਸ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ'' ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, "ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਉਸਦੀ ਮਾਸੂਮ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=8 February 2016 |title=18th Asianet Film Awards: Vikram, Trisha, Prithviraj, Mohanlal, Nivin Pauly bag awards |url=http://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090 |website=[[International Business Times]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸਨ ਫਿਲਮ ''ਓਪਮ'',<ref>{{Cite web |date=17 February 2016 |title=Meenakshi in Priyan's Oppam |url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/170216/meenakshi-in-priyan-s-oppam.html |website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> ਵਿੱਚ ਨੰਧਿਨੀ ਕੁੱਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਜ਼ਕਰੀਆ ਪੋਥੇਨ ਜੀਵੀਚਿਰਪੰਡੂ'' ਅਤੇ ''ਕਨਬਾਥੂ ਪੋਈ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਮਲਿਆਲਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਕਵਚਾ, ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦ ਬਾਡੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ "ਕਨਬਾਥੂ ਪੋਈ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] s7y09zhi9y71lis7srx21kskzo92lb1 0 154506 837423 770608 2026-04-23T10:10:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837423 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ''' ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 3 ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ [[ਉਦੈਪੁਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ]], ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ। ਇਹ ਕੇਂਦਰ [[ਅਰਾਵਲੀ]] ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਲਗਭਗ 70 ਏਕੜ ਭੂਮੀ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਦਾਗ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਂਪਾਂ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="r1">{{Cite web |url=http://www.shilpgram.in/Shilpgram-Udaipur.htm |title=Shilpgram- introduction |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301075308/http://www.shilpgram.in/Shilpgram-Udaipur.htm |url-status=dead }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Mandana_art_work_at_shilpgram.JPG|right|thumb|300x300px]] [[ਤਸਵੀਰ:Shilpgram_Udaipur_1.jpg|thumb| ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਉਦੈਪੁਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Shilpgram_Udaipur_3.jpg|left|thumb| ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਝੌਂਪੜੀ]] [[ਤਸਵੀਰ:Shilpgram_Udaipur_2.jpg|thumb| ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ, ਉਦੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਝੌਂਪੜੀ]] [[ਤਸਵੀਰ:Shilpgram_Udaipur_4.jpg|thumb| ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ, ਉਦੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਲਾਕਾਰ]] == ਵਰਣਨ == ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 8000 ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਐਂਫੀਥਿਏਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥੀਏਟਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਿੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਵਸਤੂਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੈਰਾਕੋਟਾ, ਟੈਕਸਟਾਈਲ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਸਜਾਵਟੀ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਯਥਾਰਥਕ ਝਲਕ ਦੇਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਚਿਤ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਇੱਕ ਇੰਟਰਲਾਕਿੰਗ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਥੀਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ [[ਮਾਰਵਾੜ]] ਦੇ ਜੁਲਾਹੇ ਭਾਈਚਾਰੇ, [[ਮੇਵਾੜ]] ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ [[ਭੀਲ]] ਅਤੇ ਸਹਿਰੀਆ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਹਨ, ਪੰਜ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ [[ਗੋਆ]] ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:SHPGM1BV.jpg|thumb| ਪੇਂਡੂ ਕਲਾਕਾਰ - ਹਰ ਸਾਲ 10 ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਦਿਨ ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਪੈਨ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।]] == ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਤਿਉਹਾਰ == ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਫੈਸਟੀਵਲ<ref>{{Cite web |url=http://www.udaipur.rajasthan.gov.in/content/raj/udaipur/en/about-udaipur/festivals.html |title=Udaipur-Festivals |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301075315/https://www.udaipur.rajasthan.gov.in/content/raj/udaipur/en/about-udaipur/festivals.html |url-status=dead }}</ref> ਹਰ ਸਾਲ 21 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 31 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਮੇਲਾ (''ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਮੇਲਾ'' ), ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਹੱਥੀਂ ਬੁਣੇ ਕੱਪੜੇ, ਕਢਾਈ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਘੁਮਿਆਰਾਂ, ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕਾਟੇਜ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.udaipur.org.uk/fairs-festivals/about-shilpgram-fair.html |title=Shilpgram Fair |access-date=2023-03-01 |archive-date=2006-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060210114619/http://www.udaipur.org.uk/fairs-festivals/about-shilpgram-fair.html |url-status=dead }}</ref> ਫੈਸਟੀਵਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭੋਜਨ ਸਟਾਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>[http://touristattractionsudaipur.com/shilpgram-mela-in-udaipur.aspx Shilpgram Mela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151028212132/http://touristattractionsudaipur.com/shilpgram-mela-in-udaipur.aspx|date=28 October 2015}}</ref> == ਸ਼ਿਲਪਦਰਸ਼ਨ == ਸ਼ਿਲਪਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਂਡੂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:SHPGM3BV.jpg|left|thumb| ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ।]] [[ਤਸਵੀਰ:SHPGM2BV.jpg|center|thumb| ਸ਼ਿਲਪਗ੍ਰਾਮ ਵਿਖੇ ਸੈਲਾਨੀ ਆਏ ਅਤੇ ਊਠ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।]] == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * https://www.udaipurblog.com/shilpgram-2018-udaipur.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230301075307/https://www.udaipurblog.com/shilpgram-2018-udaipur.html |date=2023-03-01 }} * http://www.shilpgram.in/Shilpgram-Udaipur.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230301075308/http://www.shilpgram.in/Shilpgram-Udaipur.htm |date=2023-03-01 }} * http://www.rajasthantourism.gov.in/Destinations/Udaipur/Shilpgram.aspx [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ]] g0vfikihtsfh1o8nt7qmqv1byxnldeo 0 157382 837413 812492 2026-04-23T07:34:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837413 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ਮਿਸਿਜ਼ ਵਰਲਡ 2022 | name = ਸਰਗਮ ਕੌਸ਼ਲ | image = Sargam_Koushal.jpg | caption = ਮਿਸਿਜ਼ ਵਰਲਡ 2022 ਸਰਗਮ ਕੌਸ਼ਲ | birth_date = {{Birth date and age|1990|09|20}} | birth_place = [[ਜੰਮੂ]], ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ) | education = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ | alma_mater = ਜੰਮੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | occupation = ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ | spouse = ਆਦਿਤਿਆ ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਰਮਾ | parents = ਘਨ ਸ਼ਿਆਮ ਕੌਸ਼ਲ ਅਤੇ ਮੀਨਾ ਕੌਸ਼ਲ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਰਗਮ ਕੌਸ਼ਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sargam Koushal;''' ਜਨਮ 20 ਸਤੰਬਰ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ 2022 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Skirka |first=Hayley |date=2022-12-18 |title=Mrs UAE shines at Mrs World 2022, Mrs India wins crown |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion/2022/12/18/mrs-world-2022-mrs-uae-wins-gown-award-as-india-takes-pageant-crown/ |access-date=2022-12-18 |website=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Avinash |title=सरगम कौशल ने जीता मिसेज वर्ल्ड 2022 का खिताब, 21 साल बाद वापस लौटा 'क्राउन' |url=https://www.livehindustan.com/entertainment/story-sargam-koushal-crowned-as-mrs-world-pageant-in-las-vegas-united-by-jury-panel-soha-ali-khan-vivek-oberoi-former-mrs-world-aditi-govitrikar-7506810.html |access-date=2022-12-18 |website=[[Live Hindustan]] |language=hindi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Kanika |title=सरगम कौशल ने जीता मिसेज वर्ल्ड का खिताब, 21 साल बाद देश में लौटा ताज तो चहक उठीं पुरानी विनर |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/news-from-bollywood/sargam-koushal-wins-title-of-mrs-world-2022-the-crown-returned-to-the-country-after-21-years/articleshow/96322931.cms |access-date=2022-12-18 |website=[[Navbharat Times]] |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ansari |first=Muhammad Phayak |title=सरगम कौशल ने जीता मिसेज वर्ल्ड का खिताब, 21 साल बाद किसी भारतीय ने अपने नाम किया ताज |url=https://www.amarujala.com/entertainment/bollywood/sargam-koushal-wins-mrs-world-2022-crown-back-in-india-after-21-years |access-date=2022-12-18 |website=[[Amar Ujala]] |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rai |first=Prashant |date=2022-12-18 |title=सरगम कौशल ने जीता मिसेज वर्ल्ड 2022 का खिताब, 21 साल बाद मिला भारत को ताज |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/sargam-koushal-from-jammu-kashmir-won-mrs-world-2022-in-las-vegas-brings-back-crown-to-india-after-21-years-aditi-govitrikar-5074253.html |access-date=2022-12-19 |website=[[News18 India]] |language=hi }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sengupta |first=Trisha |date=2022-12-19 |title=Sargam Koushal brings Mrs World 2022 title back to India after 21 years. Twitter celebrates |url=https://www.hindustantimes.com/trending/indias-sargam-koushal-wins-mrs-world-2022-title-after-21-years-people-celebrate-on-twitter-and-instagram-101671431267297.html |access-date=2022-12-19 |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 20 ਸਤੰਬਰ 1990 ਨੂੰ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਜੀਐਸ ਕੌਸ਼ਲ ਅਤੇ ਮੀਨਾ ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Titus |first=Stuti |date=2022-12-19 |title=Who is Sargam Koushal? Mrs. World Winner 2022 |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/who-is-sargam-koushal-mrs-world-winner-2022-1671430002-1 |access-date=2022-12-19 |website=[[Jagran Josh]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tiwari |first=Himanshi |date=2022-12-18 |title=जम्मू की रहने वाली टीचर ने जीता मिसेज वर्ल्ड 2022 का खिताब, वीडियो देख आंखें हो जाएंगी नम |url=https://www.indiatv.in/entertainment/bollywood/sargam-koushal-win-title-of-mrs-world-2022-pageant-back-crown-back-after-21-years-video-make-you-cry-2022-12-18-913185 |access-date=2022-12-18 |website=[[India TV]] |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yadav |first=Nitin |title=सरगम कौशल ने जीता मिसेज वर्ल्ड का खिताब, क्राउन पहनते ही आंखों से छलके आंसू |url=https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-mrs-world-2022-sargam-kaushal-sargam-koushal-win-title-of-mrs-world-2022-tears-flowed-from-her-eyes-while-wearing-crown-23262810.html |access-date=2022-12-18 |website=[[Dainik Jagran]] |language=hi}}</ref> ਉਸਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨਗਰ [[ਜੰਮੂ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਜੰਮੂ]] ਦੇ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਸ਼ਨ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ, ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਐੱਡ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਬੀ.ਐੱਡ. ਕਾਲਜ ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Vaid |first=Kritika |date=2022-12-19 |title=Meet Sargam Koushal, a Teacher by Profession Who’s Now Mrs. World 2022, Know Her Education, Family, Other Deets |url=https://www.india.com/lifestyle/sargam-koushal-a-teacher-by-profession-whos-now-mrs-world-2022-know-education-family-husband-other-details-5810742/ |access-date=2022-12-19 |website=[[Zee Media]] |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 3 ਦਸੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਆਦਿਤਿਆ ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web |last=Aarzoo |date=2022-12-19 |title=Who is Mrs World 2022 Winner Sargam Koushal? Age, Husband, Photos & Facts |url=https://en.janbharattimes.com/india-news/who-mrs-world-2022-winner-sargam-koushal-age-husband-photos-facts |access-date=2022-12-19 |website=JanBharat Times |language=en-US |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219084719/https://en.janbharattimes.com/india-news/who-mrs-world-2022-winner-sargam-koushal-age-husband-photos-facts |url-status=dead }}</ref> ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Bhandari |first=Ankita |title=Check out Sargam Koushal's adorable pics, videos with husband Adi Koushal |url=https://zeenews.india.com/people/miss-world-2022-check-out-32-yr-old-sargam-koushals-adorable-pics-videos-with-husband-2550655.html |access-date=2022-12-19 |website=[[Zee News]] |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]] ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Joshi |first=Ritika |title=Who Is Sargam Koushal? Winner Of Mrs India World 2022 |url=https://www.shethepeople.tv/news/who-is-sargam-koushal-mrs-india-world/ |access-date=2022-12-18 |website=[[SheThePeople]] |language=en-US}}</ref> ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Khatun |first=Guriya |title=India’s Sargam Koushal crowned as Mrs. World 2022, Brings Back the Crown after 21 Years |url=https://pragnews.com/national/Indias-Sargam-Koushal-crowned-as-Mrs-World-2022 |access-date=2022-12-19 |website=[[Prag News]] |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ [[ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ|ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਚੀਫ ਮੈਨੇਜਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ]] ਵਿੱਚ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਮਾਂਡਰ ਹੈ। == ਮੁਕਾਬਲਾ == ਸਰਗਮ ਨੇ ਮਿਸਿਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਇੰਕ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ ਮਿਸਿਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Who Is Sargam Koushal? Winner Of Mrs India World 2022 |url=https://www.shethepeople.tv/news/who-is-sargam-koushal-mrs-india-world/}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 63 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Katira |first=Kirtika |title=India's Sargam Koushal wins Mrs World 2022 |url=https://www.wionews.com/entertainment/lifestyle/news-indias-sargam-koushal-wins-mrs-world-2022-544284 |access-date=2022-12-18 |website=[[WION]]}}</ref> ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ [[ਲਾਸ ਵੇਗਸ|ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ]], [[ਨਵਾਡਾ|ਨੇਵਾਡਾ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Baliarsingh |first=Cassian |title=Kashmiri girl Sargam Koushal is Mrs World 2022, brings crown back to India after 21 years |url=https://odishatv.in/news/entertainment/kashmiri-girl-sargam-koushal-is-mrs-world-2022-brings-crown-back-to-india-after-21-years-192657 |access-date=2022-12-18 |website=[[Odisha TV]] |language=en}}</ref> ਸ਼ੈਲਿਨ ਫੋਰਡ, 2021 ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਸ਼ਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਜ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Qureshi |first=Tahir |date=2022-12-18 |title=India’s Sargam Koushal Crowned Mrs World 2022 |url=https://www.india.com/entertainment/indias-sargam-koushal-crowned-mrs-world-2022-watch-video-5810130/ |access-date=2022-12-18 |website=[[Zee Media]] |language=en}}</ref> ਫਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੁਲਾਬੀ ਗਾਊਨ<ref>{{Cite web |last=Rawat |first=Abhilasha |date=2022-12-18 |title=Sargam Koushal from India crowned Mrs World 2022, brings back glory after 21 years |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/sargam-koushal-from-india-crowned-mrs-world-2022-brings-back-glory-after-21-years-article-96322246 |access-date=2022-12-18 |website=[[Times Now]] |language=en}}</ref> ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਮੁੰਦਰਾ ਵਰਗੇ ਸਹਾਇਕ ਉਪਕਰਣ ਪਹਿਨੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Swati |date=2022-12-18 |title=Sargam Koushal Brings Back Crown To India After 21 Years; Details Inside |url=https://english.jagran.com/entertainment/mrs-world-2022-sargam-koushal-brings-back-crown-to-india-after-21-years-details-inside-10057917 |access-date=2022-12-19 |website=[[Dainik Jagran]] |language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਭਾਵਨਾ ਰਾਓ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Chowdhury |first=Srimoyee |title=India’s Sargam Koushal wins Mrs World 2022 title after 21 years |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/indias-sargam-koushal-wins-mrs-world-2022-title-after-21-years-2310678-2022-12-18 |access-date=2022-12-18 |website=[[India Today]] |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] fosfcklo4byod2y27ffa3ayif3t55zl 0 157412 837412 651268 2026-04-23T07:28:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837412 wikitext text/x-wiki {{Infobox badminton player|name=ਸਯਾਲੀ ਗੋਖਲੇ|image=|caption=|birth_name=|country={{IND}}|birth_date={{birth date and age|df=yes|1987|2|1}}|birth_place=|height=|weight=|handedness=|years active=|event=ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼|highest_ranking=54|date_of_highest_ranking=8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010|current_ranking=|date_of_current_ranking=|best_result=|medal_templates=|bwf_id=AED2422E-92BD-4785-AC4D-F3C58A768604}} '''ਸਯਾਲੀ ਗੋਖਲੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sayali Gokhale;''' ਜਨਮ 1 ਫਰਵਰੀ 1987) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ 2010 ਢਾਕਾ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਅਤੇ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/Sayali-Gokhale-hangs-up-her-boots/articleshow/51773409.cms|title=Sayali Gokhale hangs up her boots|work=[[The Times of India]]|access-date=21 June 2017}}</ref> ਗੋਖਲੇ ਨੇ 2008 ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Badminton Association of India |title=List of Indian National Championship Winners |url=http://www.badmintonindia.org/frmArcChampionship.aspx?id=0 |access-date=22 August 2014 |archive-date=26 ਅਗਸਤ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115413/http://www.badmintonindia.org/frmArcChampionship.aspx?id=0 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/badminton/Kashyap-wins-maiden-national-title-Sayali-regains-crown/articleshow/16658406.cms?referral=PM|title=Kashyap wins maiden national title, Sayali regains crown|last=Sports Team|date=3 October 2012|work=[[Times of India]]|access-date=26 August 2014}}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == === ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ === ''ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#FFAAAA" | align="center" | 2010 | align="left" | ਲੱਕੜ ਦੇ ਫਲੋਰ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ, [[ਢਾਕਾ|ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}} [[ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮੁਰਗੁੰਡੇ]] | align="left" | 21-16, 8-3 ਰਿਟਾਇਰਡ | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_1.png|alt=Gold|ਸੋਨਾ]] '''ਸੋਨਾ''' |} === BWF ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ/ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2011 | align="left" | ਟਾਟਾ ਓਪਨ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[ਪੀ. ਵੀ. ਸਿੰਧੂ|ਪੀਵੀ ਸਿੰਧੂ]] | align="left" | 10-21, 22-20, 11-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2009 | align="left" | ਸਪੈਨਿਸ਼ ਓਪਨ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|BEL}} [[ਲਿਏਨ ਟੈਨ]] | align="left" | 21-9, 21-18 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2008 | align="left" | [[Syria International|ਸੀਰੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}} [[Sampada Sahastrabuddhe|ਸਂਪਦਾ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਬੁਧੇ]] | align="left" | 21-11, 21-17 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |} :BWF ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ : BWF ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੀਰੀਜ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <span class="wd_p3620">[https://bwfbadminton.com/player/53962 Sayali Gokhale] at [[:en:Badminton_World_Federation|BWFbadminton.com]]<span class="noprint plainlinks wikidata-linkback" style="padding-left:.3em">[[wikidata:Q1572511#P3620|[[File:Blue_pencil.svg|link=|text-top|10x10px|Edit on Wikidata]]]]</span></span> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 12qluh4um46owqlzq9u6i2n9w8gt5px 0 157739 837421 689565 2026-04-23T08:45:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837421 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ਮਾ ਪਰਵੀਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shama Parveen''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕਬੱਡੀ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮੋਕਾਮਾ, ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਦਰਿਆਪੁਰ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bihar-s-small-town-women-kabaddi-players-beat-odds-to-make-it-to-sai-training-camp-eye-slot-in-indian-team-for-asiad/story-RybPvn5Rl14nv3o90PADOJ.html|title=Two small town women kabaddi players overcome ‘Dangal’ odds, make it to SAI|last=Sopam|first=Reena|date=6 July 2017|work=Hindustan Times|access-date=8 October 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=फुरसतः जिद के आगे जीत |url=https://www.aajtak.in/india-today-hindi/conversation/story/shama-parvin-kabaddi-player-bihar-muslim-family-broken-mirror-gold-medal-iran-nitish-kumar-529010-2018-01-16 |access-date=2022-02-19 |website=Aaj Tak |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=The Story Of The Lone Muslim Player Of The Indian Women's Kabaddi Team |url=https://www.youtube.com/watch?v=wi6xlxyu_MI |website=The Wire}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-01-18 |title=मिलिए बिहार की शमा परवीन जो भारतीय महिला कबड्डी टीम की एक मात्र मुस्लिम खिलाड़ी हैं |url=https://www.patnabeats.com/the-story-of-lone-muslim-player-of-indian-kabaddi-team-shama-parveen/ |access-date=2022-02-19 |website=PatnaBeats |language=en-US |archive-date=2022-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219175452/https://www.patnabeats.com/the-story-of-lone-muslim-player-of-indian-kabaddi-team-shama-parveen/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 2008 ਤੋਂ ਕਬੱਡੀ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਨਾਮ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਜੇਤੂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਬੱਡੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=شانڈلیہ |first=منیش |date=2017-12-12 |title=ہندوستانی خواتین کبڈی ٹیم کی اکیلی مسلم کھلاڑی شمع پروین سے ایک ملاقات |url=http://thewireurdu.com/20481/the-story-of-lone-muslim-player-of-indian-kabaddi-team-shama-parveen/ |access-date=2022-02-19 |website=The Wire - Urdu |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-06-14 |title=Real-Life Dangal: The Story of Small-Town Girls Overcoming Social Resistance To Thrive in Kabaddi |url=https://www.mensxp.com/special-features/today/37575-real-life-dangal-the-story-of-small-town-girls-overcoming-social-resistance-to-thrive-in-kabaddi.html |access-date=2022-02-19 |website=www.mensxp.com |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-01-27 |title=शमा जलती रहे तो बेहतर है |url=https://mokamaonline.com/shama-parveen-mokama/ |access-date=2022-02-19 |website=Mokama Online |language=en-US |archive-date=2022-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219175453/https://mokamaonline.com/shama-parveen-mokama/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=शिक्षक दिवस: बिना मैदान कबड्डी के अंतरराष्ट्रीय खिलाड़ी गढ़ रहे इलियास-Video |url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-patnas-kabaddi-coach-mohammad-ilyas-make-international-players-2728827.html |access-date=2022-02-19 |website=Hindustan |language=hindi}}</ref><ref>{{Cite web |title=लोग मैदान में शौच करके, कील फेंककर चले जाते थे, ताकि ये लड़की खेल न पाए |url=https://www.thelallantop.com/bherant/meet-shama-parveen-gold-medalist-of-asian-women-kabaddi-2017-who-face-a-lot-criticism-to-play-kabaddi-in-her-village/ |access-date=2022-02-21 |website=LallanTop - News with most viral and Social Sharing Indian content on the web in Hindi |language=hi}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਪਟਨਾ, ਬਿਹਾਰ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2019-01-06 |title=पटना: ईशान किशन और शमा परवीन बने जिला आइकॉन |url=https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-ishaan-kishan-and-shama-parvin-district-icon-of-patna-1642453.html |access-date=2022-02-21 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=2022-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221070843/https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-ishaan-kishan-and-shama-parvin-district-icon-of-patna-1642453.html |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] m7xu98rkq4swej2ypski828xmgv1zh5 0 157929 837432 766277 2026-04-23T10:49:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837432 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ੈਲੀ ਓਬਰਾਏ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shelly Oberoi''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ 2022 ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Prakash |first=Karam |title=AAP wins Delhi mayoral poll; Shelly Oberoi elected mayor |url=https://www.tribuneindia.com/news/delhi/voting-begins-for-delhi-mayoral-polls-482150 |website=[[The Tribune India]] |access-date=2023-03-16 |archive-date=2023-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230222075327/https://www.tribuneindia.com/news/delhi/voting-begins-for-delhi-mayoral-polls-482150 |url-status=dead }}</ref> {{Infobox officeholder | name = ਸ਼ੈਲੀ ਓਬਰਾਏ | image = | caption = | office = ਦਿੱਲੀ ਦੇ 26ਵੇਂ ਮੇਅਰ | deputy = ਆਲੀਆ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ | predecessor = | termstart = 22 ਫਰਵਰੀ 2023 | termend = | constituency = ਈਸਟ ਪਟੇਲ ਨਗਰ (ਵਾਰਡ ਨੰ. 86) | office1 = | termstart1 = | termend1 = | birth_date = 1983 (ਉਮਰ 39-40) | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ | alma_mater = | party = [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ }} ਓਬਰਾਏ ਉੱਤਰੀ, ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਮੁੜ-ਏਕੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਮੇਅਰ ਬਣੇ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਸ਼ੈਲੀ ਓਬਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ 1983 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਹੈ,<ref>{{Cite web |last=Roy |first=Snehashish |date=2022-12-23 |title=AAP's Shelly Oberoi is new Delhi mayor. 5 things to know about her |url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/who-is-shelly-oberoi-aap-s-choice-for-delhi-mayoral-post-101671783101301.html |access-date=2023-02-22 |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref> ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਕੋਝੀਕੋਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ,<ref>{{Cite web |last=Chaturvedi |first=Amit |title=Shelly Oberoi: 5 Points On AAP Leader Elected Delhi Mayor |url=https://www.ndtv.com/feature/shelly-oberoi-5-points-on-aap-leader-who-is-new-delhi-mayor-3803987 |access-date=2023-02-22 |website=[[NDTV]]}}</ref> ਜਾਨਕੀ ਦੇਵੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ<ref>{{Cite web |last=Paliwal |first=Aishwarya |date=2023-02-22 |title=कौन हैं AAP की शैली ओबेरॉय? MCD में 15 साल से काबिज BJP को किया बाहर |url=https://www.aajtak.in/india/news/story/who-is-shelly-oberoi-become-delhi-mayor-aap-candidate-mcd-ntc-1642077-2023-02-22 |access-date=2023-02-22 |website=[[Aaj Tak]] |language=hi}}</ref> ਤੋਂ [[ਬੀਕੋਮ|ਕਾਮਰਸ ਦੀ ਬੈਚਲਰ]] ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Teotia |first=Riya |title=Who is Shelly Oberoi? New mayor of Delhi who won the MCD elections from Aam Aadmi Party |url=https://www.wionews.com/india-news/who-is-shelly-oberoi-delhis-new-39-year-old-mayor-from-aam-aadmi-party-564681 |access-date=2023-02-22 |website=[[WION News]]}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Pathak |first=Analiza |title=AAP’s Shelly Oberoi Is The New Mayor Of Delhi; Who Is She? |url=https://www.india.com/news/delhi/aam-aadmi-partys-shelly-oberoi-elected-new-mayor-of-delhi-who-is-shelly-oberoi-details-5909798/ |access-date=2023-02-22 |website=[[Zee Media]] |language=en}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਓਬਰਾਏ 2013 ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ।<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Rakesh |date=2023-02-22 |title=दिल्ली की मेयर शैली ओबरॉय कौन हैं? पढ़ाई-लिखाई से सियासी लड़ाई तक, जानें 'कुंडली' |url=https://hindi.news18.com/news/delhi-ncr/know-who-is-shelly-oberoi-the-new-mayor-of-delhi-elected-after-a-long-struggle-5428907.html |access-date=2023-02-22 |website=[[News18 India]] |language=hi |archive-date=2023-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230222101827/https://hindi.news18.com/news/delhi-ncr/know-who-is-shelly-oberoi-the-new-mayor-of-delhi-elected-after-a-long-struggle-5428907.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਪਟੇਲ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਵਾਰਡ 86 ਤੋਂ 2022 ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Basnet |first=Radha |date=2023-02-22 |title=Meet Shelly Oberoi, The Professor-Turned-Politician, Elected As Delhi's New Mayor |url=https://english.jagran.com/india/meet-shelly-oberoi-the-professor-turned-politician-elected-delhi-new-mayor-10066205 |access-date=2023-02-22 |website=[[Dainik Jagran]] |language=en}}</ref> 23 ਦਸੰਬਰ 2023 ਨੂੰ, ਉਹ ਮੇਅਰ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣੀ।<ref>{{Cite web |last=Jain |first=Pankaj |title=Shelly Oberoi named Delhi Mayor candidate of AAP |url=https://www.indiatoday.in/india/story/shaily-oberoi-named-as-first-mayor-candidate-of-aap-2312637-2022-12-23 |access-date=2023-02-22 |website=[[India Today]] |language=en}}</ref> ਉਹ 22 ਫਰਵਰੀ, 2023 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] ਉਮੀਦਵਾਰ ਰੇਖਾ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 34 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮੇਅਰ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ]] tel7xiw04xe70z033qx9506wzydlkg0 0 159306 837418 656601 2026-04-23T08:15:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837418 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਵਰਦਾ ਥੀਗਲੇ | image = Swarda thigale at Savitri Devi college and Hospital Launch Promo.jpg | caption = | birth_date = | birth_place = [[ਪੂਨੇ]], ਭਾਰਤ | alma_mater = | occupation = {{hlist|ਅਦਾਕਾਰਾ}} | years_active = 2013–ਮੌਜੂਦ | known_for = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਵਰਦਾ ਥੀਗਲੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Swarda Thigale''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ''ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ''<ref>{{Cite web |title=Swarda Thigale smiles for the camera during the launch of Colors TV new show 'Savitri Devi College and Hospital' in Mumbai on May 11, 2017. |url=https://photogallery.indiatimes.com/events/mumbai/savitri-devi-college-and-hospital-launch/swarda-thigale-photos/articleshow/58655723.cms |website=[[Times Of India]]}}</ref> ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸਾਂਚੀ ਮਲਹੋਤਰਾ ਅਤੇ ''ਪਿਆਰ ਕੇ ਪਾਪੜ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਿਕਾ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=28 June 2019 |title=Aashay Mishra and Swarda Thigale |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/these-onscreen-couples-have-found-love-on-the-sets-of-their-show/photostory/69989036.cms?picid=69989106 |website=[[Times Of India]]}}</ref><ref name="shows">{{Cite web |title=Pyaar Ke Papad Actress Swarda Thigale Reveals, "My Mother Wants Me To Pair Up With Shabir Ahluwalia" |url=https://www.spotboye.com/television/television-news/pyaar-ke-papad-actress-swarda-thigale-reveals-my-mother-wants-me-to-pair-up-with-shabir-ahluwalia/5c67f14eb27ea70f89188aa9 |website=Spotboye}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਥੀਗਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, 2013 ਵਿੱਚ, [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਸ਼ੋਅ ''ਮਾਝੇ ਮਨ ਤੁਝੇ ਝਲੇ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/aditi-scores-over-tantrum-queen-swarda/articleshow/45659025.cms|title=Swarda Thigale: Aditi scores over tantrum queen Swarda|work=[[Times Of India]]}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਫਿਲਮ ''ਥੋਡਾ ਤੁਜ਼ਾ ਥੋਡਾ ਮਜ਼ਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="film">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/swarada-thigale-thoda-tuza-thoda-maza-majhe-mann-tujhe-zale/articleshow/26900432.cms|title=Swarda to play a fun loving girl in her debut film?|work=[[Times Of India]]}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਥਿਗਲੇ ਨੇ ਵਿਕਰਮ ਸਾਖਲਕਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ''ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ'' ਦੇ ਨਾਲ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=July 2020 |title=Savitri Devi College and Hospital |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/national-doctors-day-2020-medical-shows-tv-viewers-enjoyed-on-television/photostory/76729443.cms?picid=76729531 |website=[[Times Of India]]}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। == ਫਿਲਮਾਂ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ਸਾਲ(ਸਾਲ) ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" | ਰੈਫ. |- ! scope="row" | 2013-2015 | ''ਮਾਝੇ ਮਨ ਤੁਝੈ ਝਲੇ'' | ਸ਼ੁਭਰਾ | ਟੀਵੀ ਡੈਬਿਊ<br />ਲੀਡ ਰੋਲ | <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/co-actors-get-intimate-on-anniversary/articleshow/45510516.cms|title=Swarda Thigale:Co-actors get intimate on anniversary|last=Chatterjee|first=Swasti|work=[[Times Of India]]}}</ref> |- ! scope="row" | 2017–2018 | ''ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ'' | ਡਾ: ਸਾਂਚੀ ਮਲਹੋਤਰਾ (ਨੀ ਮਿਸ਼ਰਾ) | ਲੀਡ ਰੋਲ | <ref>{{Cite web |title=Savitri Devi College and Hospital |url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/adi-aliya-to-divorce-zoya-aditya-to-get-married-here-are-7-telly-twist-that-will-keep-you-hooked-1229111-2018-05-08 |website=[[India Today]]}}</ref> |- ! scope="row" | 2019 | ''ਪਿਆਰ ਕੇ ਪਾਪੜ'' | ਸ਼ਿਵਿਕਾ ਓਮਕਾਰ ਗੁਪਤਾ (ਨੀ ਮਿਸ਼ਰਾ) | ਲੀਡ ਰੋਲ | <ref>{{Cite web |date=12 July 2019 |title=Are Omkar and Shivika dating in real life? |url=https://www.mid-day.com/entertainment/television-news/article/are-omkar-and-shivika-dating-in-real-life-21336157 |website=[[Mid-Day]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=23 March 2019 |title=Swarda Thigale disguises herself as a boy in Pyar Ke Papad |url=https://www.lokmat.com/television/swarda-thigale-disguises-herself-boy-pyaar-ke-papad/ |website=[[Lokmat]] |language=marathi}}</ref> |- ! scope="row" | 2020 | ''[[ਨਾਗਿਨ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ 2015)|ਨਾਗਿਨ 5]]'' | ਮਯੂਰੀ | | <ref>{{Cite web |date=3 November 2020 |title=Tv Naagin 5 Actress Surbhi Chandna Swarda Thigale dance on Saki-Saki Song |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/tv-naagin-5-actress-surbhi-chandna-swarda-thigale-dance-on-saki-saki-song-utk-3323579.html |website=[[News18]] |language=hi }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! scope="row" | 2021 | ''ਸ਼ੌਰਿਆ ਔਰ ਅਨੋਖੀ ਕੀ ਕਹਾਨੀ'' | ਸ਼ਗੁਨ ਕਪੂਰ | ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਲੀਡ | <ref>{{Cite web |title=Excited to enter as Shagun in Star Plus' Shaurya Aur Anokhi Ki Kahani: Swarda Thigale |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/excited-enter-shagun-star-plus-shaurya-aur-anokhi-ki-kahani-swarda-thigale-210331 |website=Tellychakkar}}</ref> |- |} === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ਸਾਲ(ਸਾਲ) ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" | ਰੈਫ. |- ! scope="row" | 2013 | ''ਥੋਡਾ ਤੁਜ਼ਾ ਥੋਡਾ ਮਜ਼ਾ'' | ਜੂ | ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ( [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ) | <ref name="film"/> |- ! scope="row" | 2020 | ''ਘਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਵਾਗਤ ਹੈ'' | ਨੇਹਾ | ਲੀਡ ਰੋਲ<br />[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ | <ref>{{Cite web |title='Welcome Home' review: A solid chamber drama and an affecting commentary on patriarchy |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2020/nov/07/welcome-home-review-a-solid-chamber-drama-and-anaffecting-commentary-on-patriarchy-2220337.html |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9418w18h2hs45tw9dobr9mzjto5366a 0 160253 837365 728908 2026-04-22T17:23:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837365 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Miya George | image = Miya George 2.jpg | alt = | caption = | birth_name = Gimi George | birth_date = | birth_place = | nationality = Indian | alma_mater = {{ubl|[[Alphonsa College, Palai]]|[[St. Thomas College, Palai]]}} | occupation = {{hlist|Actress|model}} | years_active = 2010– present | spouse = {{marriage|Ashwin Philip|2020}}<ref name="mathrubhumi.com">{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/miya-george-ashwin-philip-got-married-wedding-photos-videos-1.5047482|title = സിനിമ വിടില്ല, സ്നേഹവും പിന്തുണയും വേണം; മിയ പറയുന്നു}}</ref> | children = 1 | parents = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਗਿਮੀ ਜਾਰਜ''', ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਮੀਆ ਜਾਰਜ''', ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਮੀਆ''' ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ''ਓਰੂ ਸਮਾਲ ਫੈਮਿਲੀ'' (2010), ''ਡਾਕਟਰ ਲਵ'' (2011) ਅਤੇ ''ਈ ਅਦੁਥਾ ਕਾਲਥੂ'' (2012) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਮਿਸ ਫਿਟਨੈਸ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ''ਚੇਤਾਈਜ਼'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=With Love Miya |url=http://www.mangalam.com/women/interview/79468 |access-date=26 June 2015 |website=[[Mangalam Publications]] |archive-date=27 ਜੂਨ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627125424/http://www.mangalam.com/women/interview/79468 |url-status=dead }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਡੋਂਬੀਵਲੀ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਜੋਸੇਫ ਅਤੇ ਮਿਨੀ ਜਾਰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਾਈਰੋ ਮਾਲਾਬਾਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੋਟਾਯਮ ਵਿੱਚ ਪਾਲਾ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Manorama Online – Home |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.DLL/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13288075&programId=7940908&channelId=-1073751306&BV_ID=@@@&tabId=5 |access-date=26 June 2015 |website=[[Malayala Manorama]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਭਰਨੰਗਨਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਭਰਨੰਗਨਮ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਲਫੋਂਸਾ ਕਾਲਜ, ਪਲਾਈ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਕਾਲਜ, ਪਲਾਈ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=21 October 2013 |title=Mangalam – Varika 21-Oct-2013 |url=http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/110/26 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20131025005049/http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/110/26 |archive-date=25 October 2013 |access-date=26 June 2015 |website=[[Mangalam Weekly]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pillai |first=Radhika C |date=28 August 2014 |title=I was on cloud nine when Nayanthara complimented me: Mia George |url=http://www.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-was-on-cloud-nine-when-Nayanthara-complimented-me-Mia-George/articleshow/41004075.cms |access-date=15 July 2015 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਗਿੰਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲੀਜੋ ਜਾਰਜ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੈ। 12 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਮੀਆ ਨੇ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ-19]] ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਸਾਦੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਬੇਸਿਲਿਕਾ ਚਰਚ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀ ਅਸ਼ਵਿਨ ਫਿਲਿਪ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਜੁਲਾਈ 2021 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/regional-cinema/story/miya-george-and-husband-ashwin-philip-blessed-with-baby-boy-luca-see-first-pic-1824864-2021-07-07?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16258393641072&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.indiatoday.in%2Fmovies%2Fregional-cinema%2Fstory%2Fmiya-george-and-husband-ashwin-philip-blessed-with-baby-boy-luca-see-first-pic-1824864-2021-07-07|title=Miya and Ashwin blessed with a boy baby}}</ref> ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ 21 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜਾਰਜ ਜੋਸਫ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=നടി മിയ ജോര്‍ജ്ജിന്റെ പിതാവ് അന്തരിച്ചു |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-miya-george-father-george-joseph-passed-away-1.6022017 |access-date=2021-09-21 |website=Mathrubhumi |language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਅਲਫੋਨਸਾਮਾ'' ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ ਕੀਤੀ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2023}}''ਅਤੇ'' <ref name="Vanitha">{{Cite journal|date=15–31 December 2012|title=ജിമിയല്ല ഇനി മിയ|journal=[[Vanitha]]|language=ml|pages=112, 113}}</ref> ਉਸ ਨੇ ''ਡਾਕਟਰ ਲਵ'' ਅਤੇ ''ਈ ਅਦੁਥਾ ਕਾਲਥੂ'' ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Vanitha" /> ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਮਿਸ ਫਿਟਨੈਸ 2012 ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name="DC">{{Cite news|title=Mia opposite Manoj in ''6B''...|last=Karthikeyan|first=Shruti|date=17 December 2012|work=[[Deccan Chronicle]]|location=Kozhikode|page=25 (Kozhikode Chronicle)}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ''ਇਤਕਾਲ ਸੈਕਿੰਡ'' ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਹੀਰੋਇਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਮਿਲੀ<ref>{{Cite web |title=Underwater song in Ettekaal Second |url=http://www.sify.com/movies/Underwater-song-in-Ettekaal-Second-imagegallery-malayalam-me1lSMagjhi.html?html=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510074148/http://www.sify.com/movies/Underwater-song-in-Ettekaal-Second-imagegallery-malayalam-me1lSMagjhi.html?html=5 |archive-date=10 May 2012 |access-date=17 December 2012 |website=[[Sify]]}}</ref> ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਉਰਮਿਲਾ ਊਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਜੂਨ ਕੜਿਆਲ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ 2012 ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਚੇਤਾਈ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ।<ref name="Vanitha" /> ਉਸ ਨੇ ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਿੱਤੀ। ਮੀਆ ਨੂੰ ਫਿਰ [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]] -ਸਟਾਰਰ ''ਰੈੱਡ ਵਾਈਨ'' ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="DC" /> ਉਸ ਨੇ ਜੀਠੂ ਜੋਸਫ਼ ਦੀਆਂ ''ਯਾਦਾਂ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਸਾਲ 2013 ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਈ<ref>Deepa Gauri (26 December 2013). </ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ''ਵਿਸ਼ੂਧਨ'' ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਨਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਨੁਭਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ''ਸਲਾਮ ਕਸ਼ਮੀਰ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜੈਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਗੋਪੀ ਅਤੇ ਬੀ. ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੀ ''ਮਿਸਟਰ ਫਰਾਡ'' ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]] ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਲਾਲ ਜੂਨੀਅਰ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਹਾਇ ਆਈ ਐਮ ਟੋਨੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਾਰਜ ਵਰਗੀਜ਼ ਦੀ ''6ਬੀ ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼'',<ref name="DC" /> ਅਤੇ ਕੇਐਨ ਸ਼ਸੀਧਰਨ ਦੀ ''ਨਯਨਾ'' ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-19/news-and-interviews/33262362_1_anupam-kher-veteran-actor-young-girl|title=Gimi is excited to work with Anupam Kher|last=Zachariah|first=Ammu|date=19 August 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=17 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130404191854/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-19/news-and-interviews/33262362_1_anupam-kher-veteran-actor-young-girl|archive-date=4 April 2013}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ''ਅਮਰਾ ਕਾਵਿਅਮ'' ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Mia-heads-to-Kollywood/articleshow/24843644.cms|title=Mia heads to Kollywood|work=The Times of India}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ''32 ਆਮ ਅਧਿਆਯਮ 23 ਆਮ ਵਾਕਯਮ'' ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=A thriller Outing |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-Thriller-Outing/2015/06/16/article2868157.ece |access-date=9 February 2016 |website=The New Indian Express |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304220452/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-Thriller-Outing/2015/06/16/article2868157.ece |url-status=dead }}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" !Year !Film !Role !Language !Notes |- |2010 |''Oru Small Family'' |Manikutty | rowspan="13" |Malayalam | rowspan="5" |Credited as Gimi George |- |2011 |''Doctor Love'' |Ebin's friend |- | rowspan="4" |2012 |''Ee Adutha Kaalathu'' |Shyleja |- |''Navagatharkku Swagatham'' |Elsa |- |''Thiruvambadi Thampan'' |Film actress |- |''Chettayees'' |Merlin |First lead role |- | rowspan="3" |2013 |''Red Wine'' |Deepthi | |- |''Memories'' |Varsha Varghese | |- |''Vishudhan'' |Sophie|| {{Won}} : Jaycee Foundation Special Jury Award <br/>Nominated : [[Asianet Film Awards]] 2014 :Best Character Actor (female) |- | rowspan="7" |2014 |''Salaam Kashmier'' |Suja/Leena | |- |''Ettekaal Second'' |Neethu | |- |''Mr. Fraud'' |Saraswathi | |- |''Hi I'm Tony'' |Tina | |- |''Amara Kaaviyam'' |Karthika |Tamil||Tamil Debut <br/>{{Won}} TNSFA 2015 – Best Actress Tamil <br/>Behindwoods Gold Medal 2015 for Best Actress Tamil |- |''Nayana'' |Nayana's mother | rowspan="3" |Malayalam | |- |''Cousins'' |Ann | |- | rowspan="3" |2015 |''32aam Adhyayam 23aam Vaakyam'' |Ann/Lucia | |- |''Indru Netru Naalai'' |Anu |Tamil | |- |''Anarkali'' |Dr. Sherin George | rowspan="4" |Malayalam||{{Nom}} : [[Asianet Film Awards]] 2016 :Best Character Actor (female) <br/>Nominated : [[South Indian International Movie Awards]] Awards 2016 – Best supporting actress Malayalam <br/>Nominated : Cera [[Vanitha Film Awards]] 2016 Best Actress in a Supporting role(female) <br/>Nomianted : Filmfare Award for Best Supporting Actress – Malayalam |- | rowspan="5" |2016 |''Hello Namasthe'' |Anna | |- |''Valleem Thetti Pulleem Thetti'' |Sreekala | |- |''Pavada'' |Sinimol||{{Nom}}: Asianet Film Awards 2017 Best Actress in a Supporting role |- |''Vetrivel'' |Janani | rowspan="2" |Tamil | |- |''Oru Naal Koothu'' |Lakshmi | |- | rowspan="6" |2017 |''The Great Father'' |Dr. Susan |Malayalam | |- |''Rum'' |Thulasi | rowspan="2" |Tamil | |- |''Yaman'' |Anjana/Agalya | |- |''Bobby'' |Mariya | rowspan="2" |Malayalam | |- |''Sherlock Toms'' |Shiney Mattummel||{{Won}} : [[Asianet Comedy Awards]] for Best Popular Actress |- |''Ungarala Rambabu'' |Savithri |Telugu | |- | rowspan="3" |2018 |''Ira'' |Karthika/Vaiga Devi | rowspan="8" |Malayalam|| {{Nom}} : [[Asianet Film Awards]] 2019 :Best Character Actor (female) |- |''Parole'' |Kathrina|| {{Nom}} : [[Asianet Film Awards]] 2019 :Best Character Actor (female) |- |- |''Ente Mezhuthiri Athazhangal'' |Anjali|| <ref>{{cite news|first=Sanjith|last=Sidhardhan|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anoop-menon-miya-to-star-in-a-triangular-love-story/articleshow/62671183.cms|title=Anoop Menon, Miya to star in a triangular love story|work=[[The Times of India]]|date=28 January 2018|access-date=20 June 2018}}</ref> {{Nom}} : [[Asianet Film Awards]] 2019 :Best Character Actor (female) |- |- | rowspan="3" |2019 |''Pattabhiraman'' |Tanuja Varma | |- |''Brother's Day'' |Thaneesha | |- |''Driving License'' |Elsa Kuruvila|| {{Nom}} : Best Actress in a Supporting Role<br/> at [[9th South Indian International Movie Awards]] |- |2020 |''Al Mallu''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/namitha-pramod-miya-team-up-for-boban-samuels-al-mallu/articleshow/68241657.cms|title=Namitha Pramod, Miya team up for Boban Samuel's Al Mallu - Times of India|work=The Times of India}}</ref> |Gimi |Cameo Appearance |- |2021 |''Guardian'' |Meera Mohandas IPS |OTT Release |- | rowspan="1" |2022 |''Cobra'' |Madhi and Kathir's mother |Tamil | |- | rowspan="6" |2023 |- |''Pranayavilasam'' |Meera |Malayalam | |- | style="background:#ffc;" |''Indru Netru Naalai 2'' {{Dagger}} |Anu |Tamil |Pre Production |- | style="background:#ffc;" |''CID Sheela'' {{Dagger}} |Sheela |Malayalam |Pre Production |- | style="background:#ffc;" |''The Road'' {{Dagger}}|| {{TBA}} |Tamil |Post Production |- | style="background:#ffc;" |''Price of Police'' {{Dagger}}|| {{TBA}} |Malayalam |Pre Production |- |} === ਸੀਰੀਅਲ === * ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ( ਸੂਰਿਆ ਟੀਵੀ ) * ਏਨੇ ਅਲਫੋਨਸਾਮਾ ( ਏਸ਼ਿਆਨੇਟ ) * ਕੁੰਜਲੀ ਮਾਰਕਰ ( ਏਸ਼ੀਅਨੇਟ ) * ਅਲਫੋਨਸਾਮਾ ( ਸ਼ਾਲੋਮ ਟੀਵੀ ) * ਵੇਲੰਕੰਨੀ ਮਾਥਾਵੂ ( ਸੂਰਿਆ ਟੀਵੀ ) * ਵਿਸ਼ੁਧਾ ਚਾਵਰਾ ਅਚਨ ( ਫੁੱਲ ) * ਵਿਸ਼ਵਸਥਾਨ ( ਗ੍ਰੀਨ ਟੀਵੀ ) - ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ ; ਸਲਾਹਕਾਰ * ਮਲਿਆਲੀ ਵੀਤਮਮਾ ( ਫੁੱਲ (ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ) * ਰੈੱਡ ਕਾਰਪੇਟ ( ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀਵੀ ) * ਸਟਾਰ ਮੈਜਿਕ ( ਫੁੱਲ (ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ) * ਫਨ ਅੱਪ ਆਨ ਏ ਟਾਈਮ 2 ( ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀਵੀ ) ; ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ * ਭੀਮ ਜਵੇਲਜ਼ ਕਾਮੇਡੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ( ਮਜ਼ਹਾਵਿਲ ਮਨੋਰਮਾ ) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Miya George}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] 0o62h8ghf53baqlbw79ookeezh9czxt 837366 837365 2026-04-22T17:23:17Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s 837366 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Miya George | image = Miya George 2.jpg | alt = | caption = | birth_name = Gimi George | birth_date = | birth_place = | nationality = Indian | alma_mater = {{ubl|[[Alphonsa College, Palai]]|[[St. Thomas College, Palai]]}} | occupation = {{hlist|Actress|model}} | years_active = 2010– present | spouse = {{marriage|Ashwin Philip|2020}}<ref name="mathrubhumi.com">{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/miya-george-ashwin-philip-got-married-wedding-photos-videos-1.5047482|title = സിനിമ വിടില്ല, സ്നേഹവും പിന്തുണയും വേണം; മിയ പറയുന്നു}}</ref> | children = 1 | parents = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਗਿਮੀ ਜਾਰਜ''', ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਮੀਆ ਜਾਰਜ''', ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਮੀਆ''' ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ''ਓਰੂ ਸਮਾਲ ਫੈਮਿਲੀ'' (2010), ''ਡਾਕਟਰ ਲਵ'' (2011) ਅਤੇ ''ਈ ਅਦੁਥਾ ਕਾਲਥੂ'' (2012) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਮਿਸ ਫਿਟਨੈਸ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ''ਚੇਤਾਈਜ਼'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=With Love Miya |url=http://www.mangalam.com/women/interview/79468 |access-date=26 June 2015 |website=[[Mangalam Publications]] |archive-date=27 ਜੂਨ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627125424/http://www.mangalam.com/women/interview/79468 |url-status=dead }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਡੋਂਬੀਵਲੀ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਜੋਸੇਫ ਅਤੇ ਮਿਨੀ ਜਾਰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਾਈਰੋ ਮਾਲਾਬਾਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੋਟਾਯਮ ਵਿੱਚ ਪਾਲਾ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Manorama Online – Home |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.DLL/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13288075&programId=7940908&channelId=-1073751306&BV_ID=@@@&tabId=5 |access-date=26 June 2015 |website=[[Malayala Manorama]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਭਰਨੰਗਨਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਭਰਨੰਗਨਮ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਲਫੋਂਸਾ ਕਾਲਜ, ਪਲਾਈ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਕਾਲਜ, ਪਲਾਈ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=21 October 2013 |title=Mangalam – Varika 21-Oct-2013 |url=http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/110/26 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20131025005049/http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/110/26 |archive-date=25 October 2013 |access-date=26 June 2015 |website=[[Mangalam Weekly]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pillai |first=Radhika C |date=28 August 2014 |title=I was on cloud nine when Nayanthara complimented me: Mia George |url=http://www.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-was-on-cloud-nine-when-Nayanthara-complimented-me-Mia-George/articleshow/41004075.cms |access-date=15 July 2015 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਗਿੰਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲੀਜੋ ਜਾਰਜ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੈ। 12 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਮੀਆ ਨੇ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ-19]] ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਸਾਦੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਬੇਸਿਲਿਕਾ ਚਰਚ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀ ਅਸ਼ਵਿਨ ਫਿਲਿਪ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਜੁਲਾਈ 2021 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/miya-george-and-husband-ashwin-philip-blessed-with-baby-boy-luca-see-first-pic-1824864-2021-07-07|title=Miya and Ashwin blessed with a boy baby}}</ref> ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ 21 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜਾਰਜ ਜੋਸਫ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=നടി മിയ ജോര്‍ജ്ജിന്റെ പിതാവ് അന്തരിച്ചു |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-miya-george-father-george-joseph-passed-away-1.6022017 |access-date=2021-09-21 |website=Mathrubhumi |language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਅਲਫੋਨਸਾਮਾ'' ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ ਕੀਤੀ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2023}}''ਅਤੇ'' <ref name="Vanitha">{{Cite journal|date=15–31 December 2012|title=ജിമിയല്ല ഇനി മിയ|journal=[[Vanitha]]|language=ml|pages=112, 113}}</ref> ਉਸ ਨੇ ''ਡਾਕਟਰ ਲਵ'' ਅਤੇ ''ਈ ਅਦੁਥਾ ਕਾਲਥੂ'' ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Vanitha" /> ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਮਿਸ ਫਿਟਨੈਸ 2012 ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name="DC">{{Cite news|title=Mia opposite Manoj in ''6B''...|last=Karthikeyan|first=Shruti|date=17 December 2012|work=[[Deccan Chronicle]]|location=Kozhikode|page=25 (Kozhikode Chronicle)}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ''ਇਤਕਾਲ ਸੈਕਿੰਡ'' ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਹੀਰੋਇਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਮਿਲੀ<ref>{{Cite web |title=Underwater song in Ettekaal Second |url=http://www.sify.com/movies/Underwater-song-in-Ettekaal-Second-imagegallery-malayalam-me1lSMagjhi.html?html=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510074148/http://www.sify.com/movies/Underwater-song-in-Ettekaal-Second-imagegallery-malayalam-me1lSMagjhi.html?html=5 |archive-date=10 May 2012 |access-date=17 December 2012 |website=[[Sify]]}}</ref> ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਉਰਮਿਲਾ ਊਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਜੂਨ ਕੜਿਆਲ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ 2012 ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਚੇਤਾਈ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ।<ref name="Vanitha" /> ਉਸ ਨੇ ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਿੱਤੀ। ਮੀਆ ਨੂੰ ਫਿਰ [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]] -ਸਟਾਰਰ ''ਰੈੱਡ ਵਾਈਨ'' ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="DC" /> ਉਸ ਨੇ ਜੀਠੂ ਜੋਸਫ਼ ਦੀਆਂ ''ਯਾਦਾਂ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਸਾਲ 2013 ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਈ<ref>Deepa Gauri (26 December 2013). </ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ''ਵਿਸ਼ੂਧਨ'' ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਨਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਨੁਭਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ''ਸਲਾਮ ਕਸ਼ਮੀਰ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜੈਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਗੋਪੀ ਅਤੇ ਬੀ. ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੀ ''ਮਿਸਟਰ ਫਰਾਡ'' ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]] ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਲਾਲ ਜੂਨੀਅਰ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਹਾਇ ਆਈ ਐਮ ਟੋਨੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਾਰਜ ਵਰਗੀਜ਼ ਦੀ ''6ਬੀ ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼'',<ref name="DC" /> ਅਤੇ ਕੇਐਨ ਸ਼ਸੀਧਰਨ ਦੀ ''ਨਯਨਾ'' ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-19/news-and-interviews/33262362_1_anupam-kher-veteran-actor-young-girl|title=Gimi is excited to work with Anupam Kher|last=Zachariah|first=Ammu|date=19 August 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=17 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130404191854/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-19/news-and-interviews/33262362_1_anupam-kher-veteran-actor-young-girl|archive-date=4 April 2013}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ''ਅਮਰਾ ਕਾਵਿਅਮ'' ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Mia-heads-to-Kollywood/articleshow/24843644.cms|title=Mia heads to Kollywood|work=The Times of India}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ''32 ਆਮ ਅਧਿਆਯਮ 23 ਆਮ ਵਾਕਯਮ'' ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=A thriller Outing |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-Thriller-Outing/2015/06/16/article2868157.ece |access-date=9 February 2016 |website=The New Indian Express |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304220452/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-Thriller-Outing/2015/06/16/article2868157.ece |url-status=dead }}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" !Year !Film !Role !Language !Notes |- |2010 |''Oru Small Family'' |Manikutty | rowspan="13" |Malayalam | rowspan="5" |Credited as Gimi George |- |2011 |''Doctor Love'' |Ebin's friend |- | rowspan="4" |2012 |''Ee Adutha Kaalathu'' |Shyleja |- |''Navagatharkku Swagatham'' |Elsa |- |''Thiruvambadi Thampan'' |Film actress |- |''Chettayees'' |Merlin |First lead role |- | rowspan="3" |2013 |''Red Wine'' |Deepthi | |- |''Memories'' |Varsha Varghese | |- |''Vishudhan'' |Sophie|| {{Won}} : Jaycee Foundation Special Jury Award <br/>Nominated : [[Asianet Film Awards]] 2014 :Best Character Actor (female) |- | rowspan="7" |2014 |''Salaam Kashmier'' |Suja/Leena | |- |''Ettekaal Second'' |Neethu | |- |''Mr. Fraud'' |Saraswathi | |- |''Hi I'm Tony'' |Tina | |- |''Amara Kaaviyam'' |Karthika |Tamil||Tamil Debut <br/>{{Won}} TNSFA 2015 – Best Actress Tamil <br/>Behindwoods Gold Medal 2015 for Best Actress Tamil |- |''Nayana'' |Nayana's mother | rowspan="3" |Malayalam | |- |''Cousins'' |Ann | |- | rowspan="3" |2015 |''32aam Adhyayam 23aam Vaakyam'' |Ann/Lucia | |- |''Indru Netru Naalai'' |Anu |Tamil | |- |''Anarkali'' |Dr. Sherin George | rowspan="4" |Malayalam||{{Nom}} : [[Asianet Film Awards]] 2016 :Best Character Actor (female) <br/>Nominated : [[South Indian International Movie Awards]] Awards 2016 – Best supporting actress Malayalam <br/>Nominated : Cera [[Vanitha Film Awards]] 2016 Best Actress in a Supporting role(female) <br/>Nomianted : Filmfare Award for Best Supporting Actress – Malayalam |- | rowspan="5" |2016 |''Hello Namasthe'' |Anna | |- |''Valleem Thetti Pulleem Thetti'' |Sreekala | |- |''Pavada'' |Sinimol||{{Nom}}: Asianet Film Awards 2017 Best Actress in a Supporting role |- |''Vetrivel'' |Janani | rowspan="2" |Tamil | |- |''Oru Naal Koothu'' |Lakshmi | |- | rowspan="6" |2017 |''The Great Father'' |Dr. Susan |Malayalam | |- |''Rum'' |Thulasi | rowspan="2" |Tamil | |- |''Yaman'' |Anjana/Agalya | |- |''Bobby'' |Mariya | rowspan="2" |Malayalam | |- |''Sherlock Toms'' |Shiney Mattummel||{{Won}} : [[Asianet Comedy Awards]] for Best Popular Actress |- |''Ungarala Rambabu'' |Savithri |Telugu | |- | rowspan="3" |2018 |''Ira'' |Karthika/Vaiga Devi | rowspan="8" |Malayalam|| {{Nom}} : [[Asianet Film Awards]] 2019 :Best Character Actor (female) |- |''Parole'' |Kathrina|| {{Nom}} : [[Asianet Film Awards]] 2019 :Best Character Actor (female) |- |- |''Ente Mezhuthiri Athazhangal'' |Anjali|| <ref>{{cite news|first=Sanjith|last=Sidhardhan|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anoop-menon-miya-to-star-in-a-triangular-love-story/articleshow/62671183.cms|title=Anoop Menon, Miya to star in a triangular love story|work=[[The Times of India]]|date=28 January 2018|access-date=20 June 2018}}</ref> {{Nom}} : [[Asianet Film Awards]] 2019 :Best Character Actor (female) |- |- | rowspan="3" |2019 |''Pattabhiraman'' |Tanuja Varma | |- |''Brother's Day'' |Thaneesha | |- |''Driving License'' |Elsa Kuruvila|| {{Nom}} : Best Actress in a Supporting Role<br/> at [[9th South Indian International Movie Awards]] |- |2020 |''Al Mallu''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/namitha-pramod-miya-team-up-for-boban-samuels-al-mallu/articleshow/68241657.cms|title=Namitha Pramod, Miya team up for Boban Samuel's Al Mallu - Times of India|work=The Times of India}}</ref> |Gimi |Cameo Appearance |- |2021 |''Guardian'' |Meera Mohandas IPS |OTT Release |- | rowspan="1" |2022 |''Cobra'' |Madhi and Kathir's mother |Tamil | |- | rowspan="6" |2023 |- |''Pranayavilasam'' |Meera |Malayalam | |- | style="background:#ffc;" |''Indru Netru Naalai 2'' {{Dagger}} |Anu |Tamil |Pre Production |- | style="background:#ffc;" |''CID Sheela'' {{Dagger}} |Sheela |Malayalam |Pre Production |- | style="background:#ffc;" |''The Road'' {{Dagger}}|| {{TBA}} |Tamil |Post Production |- | style="background:#ffc;" |''Price of Police'' {{Dagger}}|| {{TBA}} |Malayalam |Pre Production |- |} === ਸੀਰੀਅਲ === * ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ( ਸੂਰਿਆ ਟੀਵੀ ) * ਏਨੇ ਅਲਫੋਨਸਾਮਾ ( ਏਸ਼ਿਆਨੇਟ ) * ਕੁੰਜਲੀ ਮਾਰਕਰ ( ਏਸ਼ੀਅਨੇਟ ) * ਅਲਫੋਨਸਾਮਾ ( ਸ਼ਾਲੋਮ ਟੀਵੀ ) * ਵੇਲੰਕੰਨੀ ਮਾਥਾਵੂ ( ਸੂਰਿਆ ਟੀਵੀ ) * ਵਿਸ਼ੁਧਾ ਚਾਵਰਾ ਅਚਨ ( ਫੁੱਲ ) * ਵਿਸ਼ਵਸਥਾਨ ( ਗ੍ਰੀਨ ਟੀਵੀ ) - ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ ; ਸਲਾਹਕਾਰ * ਮਲਿਆਲੀ ਵੀਤਮਮਾ ( ਫੁੱਲ (ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ) * ਰੈੱਡ ਕਾਰਪੇਟ ( ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀਵੀ ) * ਸਟਾਰ ਮੈਜਿਕ ( ਫੁੱਲ (ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ) * ਫਨ ਅੱਪ ਆਨ ਏ ਟਾਈਮ 2 ( ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀਵੀ ) ; ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ * ਭੀਮ ਜਵੇਲਜ਼ ਕਾਮੇਡੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ( ਮਜ਼ਹਾਵਿਲ ਮਨੋਰਮਾ ) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Miya George}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] j6fqw19xic8dkfxopraigofdsaaqzbe 0 161243 837402 729345 2026-04-23T02:29:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837402 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਲਿਸੀ | image = Lissy CCL Season 4 (cropped).jpg | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਲਿਸੀ | birth_date = | birth_place = [[ਕੋਚੀ]], [[ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | alma_mater = | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | years_active = 1982 {{endash}} 1991<br />2018 {{endash}} ਮੌਜੂਦ | spouse = {{Marriage|ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ|1990|2016|reason=ਤਲਾਕ}} | children = [[ਕਲਿਆਣੀ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ]] (b.1993)<br /> ਸਿਧਾਰਥ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ (b.1995) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਲਿਸੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Lissy''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ''ਇਥਿਰੀ ਨੇਰਮ ਓਥੀਰੀ ਕਰਿਆਮ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਿਨੇਮਿਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ''ਓਦਰੁਥਮਵਾ ਅਲਾਰੀਆਮ'' (1984), ''ਮੁਥਾਰਮਕੁੰਨੂ ਪੀਓ'' (1985), ''ਬੋਇੰਗ ਬੋਇੰਗ'' (1985), ''ਥਲਾਵੱਟਮ'' (1986), ''ਵਿਕਰਮ'' (1986) ਅਤੇ ''ਚਿਥਰਾਮ'' (1988) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਲਿਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨੇਲੀਕਾਟਿਲ ਪਪਾਚਨ (ਵਰਕੀ)<ref>{{Cite web |title=നടി ലിസി പിതാവിന്‌ 5500 രൂപ വീതം നല്‍കണം |url=http://www.mangalam.com/cinema/chit-chat/325335 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610130558/http://www.mangalam.com/cinema/chit-chat/325335 |archive-date=10 June 2015 |access-date=10 June 2015 |publisher=mangalam.com}}</ref> ਅਤੇ ਅਲੇਯਮਾ ਦੇ ਘਰ ਪਜ਼ੰਗਾਨਾਡ, ਪੁੱਕੱਟੂਪਦੀ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ [[ਕੋਚੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਲਿਆਮਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=ലിസി എന്റെ മകള്‍ |url=http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/329322 |access-date=23 June 2015 |publisher=Mangalam Publications |archive-date=24 ਜੂਨ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150624035655/http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/329322 |url-status=dead }}</ref> ਲਿਸੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਟੇਰੇਸਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=4EpHmTEfTDA Lissy Priyadarshan-ON Record], [https://www.youtube.com/watch?v=Z7Zx2DhMVU4 2], [https://www.youtube.com/watch?v=URpzw7Xzyck 3], [https://www.youtube.com/watch?v=mBO4_2_2pVM 4], [http://www.asianetnews.tv/programmes/69-life/119-kannadi Kannadi, Asianet News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141214183058/http://www.asianetnews.tv/programmes/69-life/119-kannadi|date=14 December 2014}}. Lissy talks about her schooling, her introduction into film industry in at age of 15 years, how she met Priyadarshan, her faith and religion, her current life etc.</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਚੰਗੇ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰੀ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡਣੀ ਪਈ।<ref>{{Cite web |title=തല ഉയര്‍ത്തിപ്പിടിക്കാന്‍ വീടുവിട്ടിറങ്ങി |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-546535 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713213017/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-546535 |archive-date=13 July 2015 |access-date=9 July 2015 |publisher=mathrubhumi.com}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਹੀਰੋਇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਲਿਸੀ ਨੇ ਅੱਸੀ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]] ਅਤੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਕਿ ਉਹ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਜਾਦੂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਵੀ, ਉਸਨੇ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ, ਘਰ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਅਤੇ ਹੀਰੋਇਨ ਦੀ ਦੋਸਤ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਦਿੱਖ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਿਸੀ ਕਈ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ 13 ਦਸੰਬਰ 1990 ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Lissy Priyadarshan, on her husband |url=http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article460867.ece |access-date=2023-04-07 |archive-date=2016-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807084145/http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article460867.ece |url-status=dead }}</ref> ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਿਸੀ ਨੇ ਐਕਟਿੰਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=mBO4_2_2pVM Interview with Lissy] by [[T. N. Gopakumar]], Kannadi, [[Asianet News]]</ref> ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਿਸੀ ਨੇ [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ]] ਤੋਂ [[ਹਿੰਦੂ]] ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=വിജയങ്ങളുടെ വീട്ടില്‍ |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-142120 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230232538/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-142120 |archive-date=30 December 2013 |access-date=12 February 2014}}</ref> ਲਿਸੀ ਨੇ 1 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ [[ਚੇਨਈ|ਚੇਨਈ ਦੀ]] ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲਈ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ 26 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 1 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=16 September 2016 |title=Lissy gets divorce, says it was fierce battle - ChennaiVision |url=http://chennaivision.com/lissy-gets-divorce-says-fierce-battle/ |access-date=16 September 2016 |language=en-US |archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920022340/http://chennaivision.com/lissy-gets-divorce-says-fierce-battle/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|0515488}} * [https://web.archive.org/web/20160304044957/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Lizzy&limit=70 Lizzy at MSI] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] ng1xufc3rrmdmn4ve1rwejm4ri6utuz 0 162347 837387 726353 2026-04-22T21:52:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837387 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇਵੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Padma Awards |url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2019AwardeesList.pdf |access-date=25 January 2019 |publisher=Padma Awards ,Government of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-who-is-rajkumari-devi-got-padma-shree-brvj-1668394.html|title=कौन हैं किसान क्रांति की अलख जगाने वाली पद्म श्री राजकुमारी देवी? पढ़ें|last=Jha|first=Vijay|date=26 January 2019|work=CNN-News18|access-date=27 January 2019|language=Hindi|archive-date=28 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128044934/https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-who-is-rajkumari-devi-got-padma-shree-brvj-1668394.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-rajkumari-devi-of-muzaffarpur-now-honored-with-padma-shri-18891908.html|title=मुजफ्फरपुर की 'किसान चाची' को पद्म श्री, बिहार सरकार ने किया था किसान श्री से सम्मानित|date=26 January 2019|work=Dainik Jagran|access-date=27 January 2019|language=Hindi}}</ref> ਕਿਸਾਨ ਚਾਚੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬਿਹਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸਵੈ ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Chachi takes pickles online |url=https://www.telegraphindia.com/bihar/chachi-takes-pickles-online/cid/1371766 |access-date=2020-04-16 |website=www.telegraphindia.com |language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਕਿਸਾਨ ਚਾਚੀ ਬਿਹਾਰ [[ਬਿਹਾਰ|ਰਾਜ]] ਦੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਰਾਇਆ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਨੰਦਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2019-01-28 |title=अचार बेचने बाजार जाने पर समाज से बाहर हुईं, अब प्रोडक्ट विदेश जाते हैं |url=https://www.bhaskar.com/bihar/muzaffarpur/news/inspiring-story-of-kisan-chachi-of-muzaffarpur-01482262.html |access-date=2020-04-16 |website=Dainik Bhaskar |language=hi}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੇ{{When|date=April 2020}} ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਚਾਚੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2019 |title=Success Story: Rajkumari Devi AKA Kisaan Chachi |url=https://www.startocure.com/success-story-rajkumari-devi-aka-kisaan-chachi/ |access-date=2019-04-04 |website=StartoCure |language=en-US |archive-date=2020-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118105432/https://www.startocure.com/success-story-rajkumari-devi-aka-kisaan-chachi/ |url-status=dead }}</ref> === ਅਵਾਰਡ === * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]<ref>{{Cite web |date=2020-02-03 |title=बिहार: 'किसान चाची' ने लिखी नारी शक्ति की नई कहानी, संघर्ष भरा रहा खेती से पद्मश्री का सफर |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/bihar-jharkhand/kisan-chachi-rajkumari-devi-of-muzaffarpur-bihar-awarded-with-padma-shri-know-about-her/634619 |access-date=2020-04-16 |website=Zee Bihar Jharkhand}}</ref> * ਕਿਸਾਨ ਸ਼੍ਰੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ]] avqvikkbby6hvygh753qwy4jnw8tf4q 0 162611 837419 813671 2026-04-23T08:23:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837419 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਸਵੀਟੀ ਬੂਰਾ | image = Saweety Boora.jpg | imagesize = }}'''ਸਵੀਟੀ ਬੂਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Saweety Boora'''), ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਵੀਟੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਮੱਧ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2023 IBA ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 2014 AIBA ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਲਾਈਟ ਹੈਵੀਵੇਟ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਸਿਵੀ ਬੂਰਾ ਵੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਬੂਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਜਨਵਰੀ 1993 ਨੂੰ ਦਿਹਾਤੀ [[ਹਿਸਾਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ [[ਬਾਸਕਟਬਾਲ]] ਖੇਡਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/sport/other/2019/aug/15/boora-set-for-worldly-issues-2019285.html|title=Saweety Boora set for Worldly issues|last=Gurung|first=Anmol|date=15 August 2019|work=The New Indian Express|access-date=13 October 2019}}</ref> ਬੂਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ [[ਕਬੱਡੀ]] ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਹਰਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।<ref name="fpost">{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/sports/womens-world-boxing-championships-2018-saweety-booras-journey-from-training-in-ploughed-fields-to-boxing-for-india-5525191.html|title=Women's World Boxing Championships: Saweety Boora's journey from training in ploughed fields to boxing for India|last=Kamath|first=Amit|date=13 November 2018|work=Firstpost|access-date=13 October 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/field/901262/aiba-womens-world-championships-meet-10-member-indian-boxing-team|title=AIBA Women's World Championships: Meet 10-member Indian boxing team|date=7 November 2018|work=Scroll.in|access-date=13 October 2019}}</ref> ਸਿਵੀ ਬੂਰਾ ਸਵੀਟੀ ਬੂਰਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ। 7 ਜੁਲਾਈ 2022 ਨੂੰ, ਬੂਰਾ ਨੇ ਦੀਪਕ ਨਿਵਾਸ ਹੁੱਡਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.amarujala.com/haryana/hisar/kabaddi-player-deepak-hooda-marries-boxer-sweety-boora|title=Saweety Boora married Deepak Niwas Hooda on 7 July 2022|date=7 July 2022|work=[[Amar Ujala]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਜੇਜੂ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 2014 ਏਆਈਬੀਏ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਬੂਰਾ ਨੇ ਚੀਨ ਦੀ ਯਾਂਗ ਜ਼ਿਆਓਲੀ ਤੋਂ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਈਟ ਹੈਵੀਵੇਟ (81 ਕਿਲੋ) ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/443486/sarjubala-saweety-settle-silver-medal.html|title=Sarjubala, Saweety settle for silver medal at World C'Ships|date=24 November 2014|work=Deccan Herald|access-date=13 October 2019}}</ref> ਬੂਰਾ ਵੁਲਾਂਚਾਬੂ<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/sports/saweety-boora-lone-indian-final-asian-womens-boxing-championships-2391170.html|title=Saweety Boora lone Indian in final of Asian Women's Boxing Championships|date=13 August 2015|work=Firstpost|access-date=13 October 2019}}</ref> ਵਿੱਚ 2015 ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਹਿਲਾ ਐਮੇਚਿਓਰ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਵੈਂਟ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://sports.ndtv.com/boxing/saweety-boora-settles-for-silver-in-asian-women-s-boxing-1495680|title=Saweety Boora Settles for Silver in Asian Women's Boxing|date=14 August 2015|work=NDTV|access-date=13 October 2019|archive-date=10 ਮਾਰਚ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310164212/https://sports.ndtv.com/boxing/saweety-boora-settles-for-silver-in-asian-women-s-boxing-1495680|url-status=dead}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਬੂਰਾ ਨੂੰ 2015-16 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਖੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਭੀਮ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/sports/others-bhim-award-sweety-bura-named-in-players-list-948576.html|title=भीम अवॉर्ड: वर्ल्ड नंबर-2 बॉक्सर स्वीटी बूरा को हरियाणा सरकार करेगी सम्मानित|last=Pathak|first=Nityanand|date=18 February 2017|work=News18|access-date=13 October 2019|archive-date=10 ਮਾਰਚ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310164213/https://hindi.news18.com/news/sports/others-bhim-award-sweety-bura-named-in-players-list-948576.html|url-status=dead}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਹੈਵੀਵੇਟ (81 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਤੋਂ ਮਿਡਲਵੇਟ (75 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਬਕਾ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ 2019 AIBA ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਪ੍ਰੀ-ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/sports/mary-kom-enters-quarter-finals-of-womens-world-boxing-championships-2337937.html|title=Mary Kom Enters Quarter-finals of Women's World Boxing Championships, Saweety Boora Bows Out|date=8 October 2019|work=News18|access-date=29 October 2019}}</ref> === 2023 IBA ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === ਉਹ ਲਾਈਟ ਹੈਵੀਵੇਟ ਵਰਗ ਵਿੱਚ 25 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਚੀਨ]] ਦੀ ਵੈਂਗ ਲੀਨਾ ਨੂੰ 4-3 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਨ ਵਾਲੀ 7ਵੀਂ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ (ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਔਰਤ) ਬਣ ਗਈ। == ਹਵਾਲੇ == 6pftu9xmxn14l84ic8jcpi9opkcr35p 0 163308 837380 667475 2026-04-22T19:28:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837380 wikitext text/x-wiki '''ਮੋਨਾ ਭਾਨ''' ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੀ ਫੋਰਡ-ਮੈਕਸਵੇਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਐਂਡ ਪਬਲਿਕ ਅਫੇਅਰਸ ਆਫ਼ ਸੈਰਾਕਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ [[ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਖੋਜ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਏਨਿਹਾਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਗਲੋਬਲ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੱਦਾਖ 'ਤੇ ਪਛਾਣ, ਵਿਕਾਸ, ਫੌਜੀਕਰਨ, ਅਤੇ ਬਗਾਵਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸਵਾਲਾਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕਈ ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਜਰਨਲ'', ''ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀਕਲ ਬੁਲੇਟਿਨ'', ''ਸਮਕਾਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ'', ਅਤੇ ''ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੱਦਾਖ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਕਾਊਂਟਰਇਨਸਰਜੈਂਸੀ, ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਐਂਡ ਦਿ ਪਾਲੀਟਿਕਸ ਆਫ ਆਈਡੈਂਟਿਟੀ ਇਨ ਇੰਡੀਆ: ਫਰਾਮ ਵਾਰਫੇਅਰ ਟੂ ਵੈਲਫੇਅਰ?'' [[ਰੌਟਲੈੱਜ]] ਦੁਆਰਾ ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨ ਫੀਲਡਵਰਕ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਹਿੰਸਾ, ਵਿਰੋਧੀ ਬਗਾਵਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਰਗਰਮੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਰਤਮਾਨ{{When|date=May 2022}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.depauw.edu/news-media/latest-news/details/30217/|title=Prof. Mona Bhan Publishes Counterinsurgency, Democracy, And The Politics Of Identity In India (depauw University)|work=|access-date=8 February 2014|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923213754/http://www.depauw.edu/news-media/latest-news/details/30217/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ DePauw ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਜੰਗਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀਵਾਦ, ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਵਾਦ, ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕੋਰਸ ਪੜ੍ਹਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Prof. Mona Bhan Publishes Counterinsurgency, Democracy, and the Politics of Identity in India - DePauw University |url=http://www.depauw.edu/news-media/latest-news/details/30217/ |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414125645/https://www.depauw.edu/news-media/latest-news/details/30217/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8grxg14uphofleslrtwbcwq86zc7i4w 0 163520 837371 817139 2026-04-22T17:40:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837371 wikitext text/x-wiki '''ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Meenakshi Srinivasan;''' ਜਨਮ 11 ਜੂਨ 1971) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]] ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਦੀ ਪੰਡਨੱਲੁਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਹੈ।<ref name="Menon">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/seamless-grace/article4935238.ece|title=Seamless Grace|last=Menon|first=Anasuya|date=21 July 2013|work=The Hindu|access-date=24 July 2019}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਲਾਰਮੇਲ ਵਾਲੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੋਨਹਾਰ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Sai">{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/meet-next-gen-indian-artistes-keeping-bharatnatyam-alive-and-flourishing-55415|title=Meet the next gen Indian artistes keeping Bharatnatyam alive and flourishing|last=Sai|first=Veejay|date=8 January 2017|work=The News Minute|access-date=24 July 2019}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਦਰਾਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਿਫਾਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿਊਸੀ ਗੁਇਮੇਟ, ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਤੋਂ ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾ ਖਾਨ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹੈ ਅਤੇ [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [http://www.calmstudio.com ਕੈਲਮ ਸਟੂਡੀਓ] ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬੁਟੀਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਅਭਿਆਸ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ''ਸਭਾਵਾਂ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਗਣ ਸਭਾ,<ref name="Performances2012">{{Cite web |title=Performances - 2000-2012 |url=https://www.meenakshisrinivasan.com/performances |access-date=24 July 2019 |website=Meenakshi Srinivasan}}</ref> ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਣ ਸਭਾ<ref name="Performances">{{Cite web |title=Upcoming Performances |url=https://www.meenakshisrinivasan.com/agenda |access-date=24 July 2019 |website=Meenakshi Srinivasan}}</ref> ਅਤੇ ਮਾਰਗਾਜ਼ੀ ਤਿਉਹਾਰ।<ref name="Saranyan">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/chennai-margazhi-season/meenakshi-srinivasan-focus-on-the-feminine/article6745015.ece|title=Focus on the Feminine|last=Saranyan|first=Vidya|date=1 January 2015|work=The Hindu|access-date=24 July 2019}}</ref> ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਹੱਬਾ, ਨਦਮ ਫੈਸਟੀਵਲ,<ref name="Akademi">{{Cite web |title=Meenakshi Srinivasan |url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=1476&at=5 |access-date=21 February 2019 |website=Sangeet Natak Akademi}}</ref> ਪਰਿਕਰਮਾ ਫੈਸਟੀਵਲ,<ref name="Kantawala">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/a-celebration-of-dance/articleshow/61267076.cms|title=A celebration of dance|last=Kantawala|first=Zainab|date=27 Oct 2017|work=The Times of India|access-date=24 July 2019}}</ref> ਸ਼ਿਲਪਰਮਨ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਡੋਵਰ ਲੇਨ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ, ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੇਵਦਾਸੀ ਤਿਉਹਾਰ, ਸੂਰਿਆ ਤਿਉਹਾਰ,<ref name="Surya">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/111-day-surya-festival-begins-today/articleshow/60770870.cms|title=111-day Surya festival begins today|date=20 September 2017|work=The Times of India|access-date=24 July 2019}}</ref> ਸਵਰਾਲਯ ਤਿਉਹਾਰ<ref name="Ajayan">{{Cite web |last=Ajayan |first=T. R. |date=1 October 2013 |title=Swaralaya Festival of Music and Dance; Kerala |url=http://www.kutcheribuzz.com/news/general/1409-swaralaya-festival |access-date=24 July 2019 |website=KutcheriBuzz}}</ref> ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਗੰਧੀ ਤਿਉਹਾਰ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਐਸਪਲੇਨੇਡ - ਥੀਏਟਰਸ ਆਨ ਦਾ ਬੇਅ,<ref name="Alurkar-Sriram">{{Cite news|url=https://www.tabla.com.sg/jrsrc/250316full/epage017/TA20160325-TAB-017-00.html|title=Brilliant all the way|last=Alurkar-Sriram|first=Sarita|date=25 March 2016|work=Tabla|access-date=24 July 2019|page=17|archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724021625/https://www.tabla.com.sg/jrsrc/250316full/epage017/TA20160325-TAB-017-00.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Esplanade">{{Cite news|url=https://www.todayonline.com/entertainment/arts/nac-advertorial/fine-arts-showcase-indian-style|title=A fine-arts showcase, Indian style|date=23 March 2016|work=Today|access-date=24 July 2019|archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724033350/https://www.todayonline.com/entertainment/arts/nac-advertorial/fine-arts-showcase-indian-style|url-status=dead}}</ref> ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਰੀਪਰਟਰੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਦੇ ਸਿਫਾਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ;<ref name="Shruti">{{Cite web |title=Meenakshi Srinivasan |url=https://sruti.com/index.php?route=archives/artist_details&artId=143 |access-date=21 February 2019 |website=Shruti: India's Premier Magazine for the Performing Arts}}</ref> [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਰਾਮਲੀ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦਾ ਸੂਤਰਾ ਡਾਂਸ ਥੀਏਟਰ, [[ਵੈਨਕੂਵਰ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਗੇਟ ਟੂ ਦ ਸਪਿਰਿਟ ਫੈਸਟੀਵਲ,<ref name="Link">{{Cite news|url=http://thelinkpaper.ca/?p=41336|title=Gait To The Spirit Celebrates Classical Dance Of India|date=4 October 2014|work=The Link|access-date=24 July 2019|archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104095641/http://thelinkpaper.ca/?p=41336|url-status=dead}}</ref><ref name="Smith">{{Cite news|url=https://www.straight.com/arts/760231/gait-spirit-festival-brings-best-bharata-natyam|title=Gait to the Spirit festival brings in the best of bharata natyam|last=Smith|first=Janet|date=29 October 2014|work=Straight|access-date=24 July 2019}}</ref><ref name="MAM11th">{{Cite book|url=https://musicacademymadras.in/wp-content/uploads/2019/02/dance-festival-souvenir-2017.pdf|title=THE 11th Dance Festival MUSIC ACADEMY MADRAS|date=2017|publisher=MUSIC ACADEMY MADRAS|location=Chennai|page=46|access-date=24 July 2019|archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724033126/https://musicacademymadras.in/wp-content/uploads/2019/02/dance-festival-souvenir-2017.pdf|url-status=dead}}</ref> [[ਲੰਡਨ|ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਯੰਗ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਅਤੇ [[ਪੈਰਿਸ]], [[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਫਰਾਂਸ]] ਵਿੱਚ ਮਿਊਸੀ ਗੁਇਮੇਟ<ref name="Inde à Paris">{{Cite news|url=https://indeaparis.com/meenakshi-srinivasan-a-guimet|title=Meenakshi Srinivasan à Guimet|date=14 October 2014|work=Inde à Paris|access-date=24 July 2019|archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724033125/https://indeaparis.com/meenakshi-srinivasan-a-guimet|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਹਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Tonal">{{Cite news|url=http://www.tonalties.nl/wordpress/?tag=meenakshi-srinivasan|title=Bharata Natyam dancer Meenakshi Srinivasan on tour in The Netherlands and Belgium|date=1 February 2012|work=Tonal Ties|access-date=24 July 2019}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ " ਨ੍ਰਿਤਾ (ਸ਼ੁੱਧ ਨ੍ਰਿਤ), ਨ੍ਰਿਤਿਆ (ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਤਮਕ ਨਾਚ) ਅਤੇ ਨਾਟਿਆ (ਡਰਾਮਾ) " ਦੀ "ਮਾਪੀ ਗਈ ਚਮਕ" ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਨਾਟਿਆ ਕਲਾ ਵਿਪਾਂਚੀ (2007) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ), ਨਾਟਿਆ ਕਲਾ ਧਾਰਸ਼ਿਨੀ (2012) ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਅਭਿਨਯਾ ਸੁੰਦਰਮ।<ref name="THARANG UTSAV">{{Cite web |title=Meenakshi Srinivasan |url=https://tharangutsav.org/tharang-utsav-archive/tharang-utsav-2016/meenakshi-srinivasan/ |access-date=24 July 2019 |website=THARANG UTSAV |archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724034041/https://tharangutsav.org/tharang-utsav-archive/tharang-utsav-2016/meenakshi-srinivasan/ |url-status=dead }}</ref> ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲਈ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਫਾਰ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Sinha">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/23473328.cms|title=Meenakshi Srinivasan: The values that come with learning a classical art are precious|last=Sinha|first=Meenakshi|date=4 October 2013|work=The Times of India|access-date=24 July 2019}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] f5h98umpdjt6v0c286j84n00w2naopv 0 163653 837343 674596 2026-04-22T13:16:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837343 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ਮਧੂ ਦੀਕਸ਼ਿਤ|image=|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1957|11|21}}|birth_place=ਭਾਰਤ|death_date=|death_place=|nationality=ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ|fields=ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ, [[ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]], ਫਾਰਮਾਕੋਲੋਜੀ|workplaces=ਸੈਂਟਰਲ ਡਰੱਗ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਕਾਰਲਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|alma_mater=|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=ਥ੍ਰੋਮੋਬਸਿਸ 'ਤੇ ਅਧਿਐਨ|awards=}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮਧੂ ਦੀਕਸ਼ਿਤ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Madhu Dikshit;''' ਜਨਮ 21 ਨਵੰਬਰ 1957) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਬਾਇਓਲੋਜਿਸਟ, ਫਾਰਮਾਕੋਲੋਜਿਸਟ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਡਰੱਗ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (2015–2017) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="5 CSIR's labs get directors 60 days after minister's Lucknow visit">{{Cite web |date=12 June 2015 |title=5 CSIR's labs get directors 60 days after minister's Lucknow visit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/5-CSIRs-labs-get-directors-60-days-after-ministers-Lucknow-visit/articleshow/47646506.cms |access-date=2017-11-24 |website=Times of India}}</ref> ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਪੈਥੋਲੋਜੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥ੍ਰੋਮੋਬਸਿਸ<ref name="Director profile">{{Cite web |date=2017-11-24 |title=Director profile |url=http://www.cdri.res.in/216.aspx?id=216 |access-date=2017-11-24 |website=Central Drug Research Institute}}</ref> ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਲਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Dr. Madhu Dixit Adjunct Research Professor">{{Cite web |date=2017-11-24 |title=Dr. Madhu Dixit Adjunct Research Professor |url=https://physics.carleton.ca/people/adjunct-professors/madhu-dixit |access-date=2017-11-24 |website=Carleton University |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035622/https://physics.carleton.ca/people/adjunct-professors/madhu-dixit |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਲੇਖਾਂ<ref name="Browse by Fellow">{{Cite web |date=2017-11-21 |title=Browse by Fellow |url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Dikshit=3AMadhu=3A=3A.html |access-date=2017-11-21 |publisher=Indian Academy of Sciences |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201045239/http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Dikshit=3AMadhu=3A=3A.html |url-status=dead }}</ref><ref name="On Google Scholar">{{Cite web |date=2017-11-23 |title=Dr Madhu Dikshit |url=https://scholar.google.co.in/citations?user=UBF7iuMAAAAJ&hl=en |access-date=2017-11-23 |publisher=Google Scholar}}</ref> ਅਤੇ ਰਿਸਰਚਗੇਟ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਭੰਡਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 204 ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="On ResearchGate">{{Cite web |date=2017-11-23 |title=On ResearchGate |url=https://www.researchgate.net/profile/Madhu_Dikshit |access-date=2017-11-23}}</ref> ਤਿੰਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕਾਦਮੀਆਂ ਅਰਥਾਤ ਇੰਡੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼,<ref name="Fellow profile">{{Cite web |date=2017-11-12 |title=Fellow profile |url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Dikshit,_Dr_Madhu |access-date=2017-11-12 |publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਇੰਡੀਆ<ref name="NASI fellows">{{Cite web |date=2017-11-12 |title=NASI fellows |url=http://www.nasi.org.in/fellows.asp?RsFilter=D |access-date=2017-11-12 |publisher=National Academy of Sciences, India |archive-date=2015-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717020647/http://www.nasi.org.in/fellows.asp?RsFilter=D |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ<ref name="INSA Year Book 2016">{{Cite web |date=2017-11-24 |title=INSA Year Book 2016 |url=http://www.insaindia.res.in/pdf/YearBook_2016.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104001952/http://www.insaindia.res.in/pdf/YearBook_2016.pdf |archive-date=4 November 2016 |access-date=2017-11-24 |publisher=Indian National Science Academy}}</ref> ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਯੰਗ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਮੈਡਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਹੈ। (1989) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੇਪੀ ਭਾਰਗਵ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮੈਡਲ (1999)।<ref name="Indian fellow - Dikshit">{{Cite web |date=2017-10-21 |title=Indian fellow - Dikshit |url=http://insaindia.res.in/detail/P13-1608 |access-date=2017-10-22 |publisher=Indian National Science Academy |archive-date=2017-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113091721/http://www.insaindia.res.in/detail/P13-1608 |url-status=dead }}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਕੈਰੀਅਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਇਓਸਾਇੰਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="Awardees of National Bioscience Awards for Career Development">{{Cite web |date=2016 |title=Awardees of National Bioscience Awards for Career Development |url=http://dbtindia.nic.in/wp-content/uploads/2014/03/list_of_bioscience_awardees.pdf |access-date=2017-11-20 |publisher=Department of Biotechnology |archive-date=2018-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304191331/http://dbtindia.nic.in/wp-content/uploads/2014/03/list_of_bioscience_awardees.pdf |url-status=dead }}</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * {{Cite web |date=25 February 2016 |title=Natural Products Research in CDRI - Dr Madhu Dikshit, Director, CSIR-CDRI talks |url=https://www.youtube.com/watch?v=BjjtUpnAHh0 |access-date=2017-11-24 |publisher=CSIR-CDRI India |format=YouTube video}} * {{Cite web |date=10 July 2013 |title=Away from home: Sailing my mast |url=http://blogs.nature.com/indigenus/2013/07/away-from-home-sailing-my-mast.html |access-date=2017-11-24 |website=Nature India |archive-date=2017-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605221504/http://blogs.nature.com/indigenus/2013/07/away-from-home-sailing-my-mast.html |url-status=dead }} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਨਿਊਟ੍ਰੋਫਿਲਜ਼ * ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] a7875df2aazo7784g5szgv5twnzf5je 0 164074 837399 668606 2026-04-23T01:49:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837399 wikitext text/x-wiki ''ਲਕਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰੂਤੀ ਸੇਟੀਪੱਲੀ'' (ਜਨਮ 12 ਜੂਨ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸਕੁਐਸ਼ (ਖੇਡ)|ਸਕੁਐਸ਼]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਈ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਕੁਐਸ਼ ਖੇਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2013 ਤੱਕ 145 ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਰੈਂਕਿੰਗ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰੂਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਜੂਨ 1996 ਨੂੰ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਕੁਐਸ਼ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸੁਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਸੇਟੀਪੱਲੀ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਕੁਐਸ਼ ਕਰੀਅਰ ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਚ, ਸਾਇਰਸ ਪੋਂਚਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਐਲ-ਟੀਐਨਐਸਆਰਏ ਸਕੁਐਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਗਈ। ਸ਼ਰੂਤੀ ਲੇਡੀ ਅੰਡਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੁਐਸ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ "ਅਥਲੀਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ" ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੰਜ ਲੋਇਡਜ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। 2012 ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਦੇ 30 ਦੇ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ਰੂਤੀ ਸਲੋਵਾਕ ਜੂਨੀਅਰ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਜੂਨੀਅਰ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਜੂਨੀਅਰ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਏਪੀ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਓਪਨ, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਜੂਨੀਅਰ ਓਪਨ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 5 ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਸਕੁਐਸ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਉੱਚੇ 145 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੰਸਥਾਗਤ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖਿਡਾਰੀ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date= |title=I Want To Be The Best |url=http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020093501/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 |archive-date=20 October 2013 |access-date=2013-10-19 |publisher=Dc-epaper.com}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Different Strokes |url=http://www.dc-epaper.com//PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/DIFFERENT-STROKES-17102013101004.shtml?Mode=1 |access-date=2013-10-19 |publisher=Dc-epaper.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> * [https://archive.today/20131017095914/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 https://archive.today/20131017095914/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003। shtml?] [https://archive.today/20131017095914/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 ਢੰਗ = 1] * https://psaworldtour.com/players/view/8053?tab=info * http://www.squashinfo.com/rankings/9396-lakshmi-shruti-settipalli * https://www.facebook.com/lakshmishrutisettipalli/photos/rpp.655113281187072/2393905813974468/?type=3&theater * http://www.tupaki.com/movienews/article/Watched-Businessman-150-times--Lakshmi-Shruti-Settipalli/54030 * [https://archive.today/http://www.dc-epaper.com//PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/DIFFERENT-STROKES-17102013101004.shtml?Mode=1http://archive.today/GrF4Mhttp://archive.today/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 https://archive.today/http://www.dc-epaper.com//PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/DIFFERENT-STROKES-17102013101004.shtml?] [https://archive.today/http://www.dc-epaper.com//PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/DIFFERENT-STROKES-17102013101004.shtml?Mode=1http://archive.today/GrF4Mhttp://archive.today/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 ਮੋਡ=1http://archive.today/GrF4Mhttp://archive.today/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO- BE-The-BEST-17102013112003.shtml?] [https://archive.today/http://www.dc-epaper.com//PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/DIFFERENT-STROKES-17102013101004.shtml?Mode=1http://archive.today/GrF4Mhttp://archive.today/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 ਢੰਗ = 1] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * https://www.youtube.com/watch?v=SvC4OcZag2g * Lakshmi Shruti Settipalli</img> * https://www.star-news.org/lakshmi-shruti-settipalli-net-worth-2019 * http://ispsquash.com/Newsletter/NLImages/prosquash69.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] oxovlrp15gdazzzlf1rw92gzpfrge64 0 164392 837372 669060 2026-04-22T17:47:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837372 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:-POWiPL_Guest_Speaker,_Meera_Vijayann,_Pierhead,_November_20_2014_-_Siaradwr_Gwadd_-POWiPL,_Meera_Vijayann,_Pierhead,_Tachwedd_20_2014_(15680593168).jpg|thumb| ਮੀਰਾ ਵਿਜਯਨ, ਖੱਬੇ, ਸੇਨੇਡ ਸਾਈਮਰੂ - ਵੈਲਸ਼ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ; ਨਵੰਬਰ 2014]] '''ਮੀਰਾ ਵਿਜਯਨ''' ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਤ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਸ਼ੋਕਾ, ਆਰਲਿੰਗਟਨ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਵਿਖੇ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਸੰਯੋਜਕ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਥ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਲਈ ਯੁਵਾ ਰਾਜਦੂਤ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਮੀਰਾ ਨੇ ਯੌਨ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਜਾਗਰੂਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਚਨਾਤਮਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਬਲਾਗ ਪੋਸਟਾਂ ਮੀਡੀਆ ਆਉਟਲੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''[[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]]'', ''[[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ]]'', ''ਦ ਡੇਕਨ ਹੇਰਾਲਡ'', ''ਦ ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ'', ''ਸੀਐਨਐਨ'', ''ਆਈਬੀਐਨ ਲਾਈਵ'', ''ਓਪਨ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ'' ਅਤੇ ''ਦ ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ "I Don't Want To Be Just A Survivor: Moving On From An Acid Attack" ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਸਿਡ ਅਟੈਕ ਪੀੜਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਹਮਦਰਦੀ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਿਤ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤੀ ਸੂਚੀ [https://www.meeravijayann.net ਉਸਦੀ ਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415204804/https://www.meeravijayann.net/ |date=2023-04-15 }} 'ਤੇ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। == ਮਾਨਤਾ == 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਗੈਂਗ ਰੇਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ CNN-IBN ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। <ref>{{Cite web |last=Sarah Brown |title='She could have been me': Action urged after Delhi gang rape case |url=https://www.cnn.com/2013/01/04/world/asia/irpt-new-delhi-gang-rape-ireport-reaction/index.html |access-date=23 March 2019 |website=Cnn.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ TEDx ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ <ref>{{Cite web |last=Vijayann |first=Meera |title=Find your voice against gender violence |url=https://www.ted.com/talks/meera_vijayann_find_your_voice_against_gender_violence |access-date=23 March 2019 |website=Ted.com}}</ref> ਵਿੱਚ 'ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਲੱਭਣ' 'ਤੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ [2] ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲੱਸ ਸੋਸ਼ਲ ਗੁਡ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਹ 'ਭਾਰਤ ਲਈ ਯੁਵਾ ਰਾਜਦੂਤ ' ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੀਡੀਅਮ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਚੈਲੇਂਜ ਦੇ ਚਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ $10 000 ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। <ref>{{Cite web |last=Kristina God |date=14 October 2021 |title=Introducing the Winners of the Medium Writers Challenge |url=https://medium.com/illumination/introducing-the-winners-of-the-medium-writers-challenge-d58722d676c2 |access-date=14 October 2021 |publisher=Medium}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਲਾਗਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] 8ugd409f7z0v3ahiqfalcxdfcmsgwfj 0 170909 837416 765216 2026-04-23T08:02:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837416 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |ਸਲਾਰਾ ''(Celosia argentea)'' |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[ਤਸਵੀਰ:Cockscomb (Celosia) Kambowa Buton Island.jpg|frameless]] |} '''ਸਲਾਰਾ''' ''([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Celosia argentea;''' ਸੇਲੋਸੀਆ ਅਰਜੇਂਟੀਆ)'', ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਪਲਮਡ ਕਾਕਸਕੌਂਬ''' ਜਾਂ '''ਸਿਲਵਰ ਕੁੱਕੜ ਕਲਗਾ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref name="usda">{{Cite web |title=''Celosia argentea'' L. |url=http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=CECR2 |access-date=13 December 2013 |website=USDA |archive-date=12 ਜਨਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112074642/http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=CECR2 |url-status=dead }}</ref> ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਅਮਰੈਂਥੇਸੀ ਪਰਿਵਾਰ<ref name="MBG">{{Cite web |date=n.d. |title=''Celosia argentea'' (Plumosa Group) 'New Look' |url=https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=267315 |access-date=4 January 2023 |website=Plant Finder |publisher=Missouri Botanical Garden}}</ref> ਵਿੱਚ ਖੰਡੀ ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ [[ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ|ਜੜੀ]] [[ਬੂਟਾ|ਬੂਟੀ]] ਹੈ।<ref name="EGPT">{{Cite web |date=n.d. |title=''Celosia argentea'' |url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/celosia-argentea/ |access-date=4 January 2023 |website=North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox |publisher=[[North Carolina State University]]}}</ref> ਪੌਦਾ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ [[ਨਦੀਨ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="cytol">{{Cite journal|last=Grant|first=William F.|year=1954|title=A Cytological Study of ''Celosia argentea'', ''C. argentea'' var. ''cristata'', and Their Hybrids|journal=Botanical Gazette|publisher=The University of Chicago Press|volume=115|issue=4|pages=323–336|doi=10.1086/335831|jstor=2473317}}</ref> ਇਹ ਨਦੀਨ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਵਰਣਨ == ''ਸੇਲੋਸੀਆ ਅਰਜੇਂਟੀਆ'' ਇੱਕ ਕੋਮਲ [[ਸਾਲਾਨਾ ਪੌਦਾ|ਸਾਲਾਨਾ]] ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ [[ਬਾਗ਼|ਬਾਗਾਂ]] ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਧ ਬਸੰਤ ਤੋਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਨਦੀਨ ਜੋ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕੱਦ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ ਜੰਮਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲੇ ਬੀਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ ਕੈਪਸੂਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਤੀ ਔਂਸ 43,000 ਬੀਜ ਤੱਕ।<ref name="davegar">{{Cite web |title=Cockscomb |url=http://davesgarden.com/guides/pf/go/212/ |access-date=13 December 2013 |website=Dave's Garden}}</ref> ਫੁੱਲ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਨਦੀਨ ਚਾਰੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਵਰਤੋਂ == ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਰਜੀਵੀ ''ਸਟ੍ਰਿਗਾ'' ਪੌਦੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ [[ਸਾਬਣ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="avrdc">{{Cite web |title=Celosia |url=http://avrdc.org/?p=3841 |access-date=13 December 2013 |website=AVRDC |archive-date=13 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://archive.today/20131213012237/http://avrdc.org/?p=3841 |url-status=dead }}</ref> == ਚਿੱਤਰ == <gallery> File:Celosia_argentea_(Silver_cockscomb)_W_IMG_0985.jpg|ਸਿਲਵਰ ਕੁੱਕੜਕਲਗਾ File:青葙_20190422202856.jpg|ਸੇਲੋਸੀਆ ਅਰਜੇਂਟੀਆ 2018 ਤਾਈਚੁੰਗ ਵਿਸ਼ਵ ਫਲੋਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਤਾਈਵਾਨ। File:Celosia.JPG|ਸੇਲੋਸੀਆ ਕ੍ਰਿਸਟਾਟਾ File:Plumed_cockscomb_(Celosia_argentea).JPG|ਪਲਮਡ ਕੁੱਕੜ ਕਲਗਾ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੀੜਾ. File:Silver_cockscomb_(Celosia_argentea)_in_Hyderabad,_AP_W_IMG_7949.jpg|ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ File:青葙_20190422202754.jpg|ਸੇਲੋਸੀਆ ਅਰਜੇਂਟੀਆ 2018 ਤਾਈਚੁੰਗ ਵਿਸ਼ਵ ਫਲੋਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਤਾਈਵਾਨ। File:JardimBotanicoCuritiba.04.2008.JPG|ਦੱਖਣੀ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਕਰੀਟੀਬਾ ਦੇ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਜਾਵਟੀ ਪੌਦੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰੰਗੀਨ ਕਿਸਮਾਂ </gallery> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ]] cgrwlzjd9brbhehpxxu039qbiao5fi8 0 173441 837411 748118 2026-04-23T06:46:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837411 wikitext text/x-wiki <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:204px;max-width:204px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[File:Folded_spray_boom.jpg|alt=Folded sprayer|200x200px]]</div>ਇੱਕ ਫੋਲਡ ਸਪਰੇਅਰ ਸਿਸਟਮ </div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[File:Fully_unfolded_spray_boom.jpg|alt=Sprayer fully unfolded|200x200px]]</div>ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਫੀਲਡ ਸਪਰੇਅਰ ਸਿਸਟਮ। </div></div><div class="trow" style="display:flex"><div class="thumbcaption"> </div></div></div></div> [[ਤਸਵੀਰ:Pflanzenschutzgerät_(Spritze).webm|thumb| ਇੱਕ ਸਪਰੇਅਰ ਦਾ ਏਰੀਅਲ (ਉਪਰੋਂ ਵਿਊ) ਵੀਡੀਓ]] ਇੱਕ '''ਸਪਰੇਅਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਨਾਮ: '''sprayer''') ਇੱਕ [[ਸੰਦ|ਯੰਤਰ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ [[ਤਰਲ]] ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਪਰੇਅਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ, ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ, ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਈਨ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਪ੍ਰੇਅਰ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ|ਖੇਤੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫਸਲਾਂ 'ਤੇ [[ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ|ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ]], [[ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈ|ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ]] ਅਤੇ [[ਖਾਦ|ਖਾਦਾਂ ਨੂੰ]] ਸਪਰੇਅ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪਰੇਅਰਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਮੈਨ-ਪੋਰਟੇਬਲ ਯੂਨਿਟਾਂ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਰੇਅ ਗਨ ਵਾਲੇ ਬੈਕਪੈਕ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਟਰੈਕਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਟ੍ਰੇਲਡ ਸਪਰੇਅਰਾਂ ਤੱਕ, {{Convert|4|–|30|feet}} ਦੇ ਬੂਮ ਮਾਊਂਟ ਵਾਲੇ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਵੈ-ਚਾਲਿਤ ਇਕਾਈਆਂ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{Convert|60|–|151|feet}} ਤੱਕ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਟਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਆਕਾਰ ਲਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਡਿਜ਼ਾਈਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.agriculture.com/machinery/spraying/farm-sprayers-overview|title=Farm Sprayers Overview|date=2018-01-26|work=Successful Farming|access-date=2018-11-21|language=en|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520141111/https://www.agriculture.com/machinery/spraying/farm-sprayers-overview|url-status=dead}}</ref> == ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਪਰੇਅਰ == ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਪਰੇਅਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਿਸਮਾਂ, ਆਕਾਰਾਂ, ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਸਪਾਟ-ਸਪਰੇਅ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸਪ੍ਰੇਅਰਾਂ ਤੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੰਜਨੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਫਸਲਾਂ, ਬਨਸਪਤੀ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਸਪ੍ਰੇਅਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਕਸਰ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਾਂ ਕੀਟ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਐਸਿਡ ਜਾਂ ਕਾਸਟਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ/ਰਸਾਇਣਕ ਘੋਲ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਭਾਵ ਖਾਦ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ।<ref>{{Cite news|url=https://www.sprayersupplies.com/sprayer-guide|title=Agriculture Sprayer Guide|date=2018-10-31|work=Sprayer Supplies|access-date=2018-11-21|language=en-US|archive-date=2018-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121120304/https://www.sprayersupplies.com/sprayer-guide|url-status=dead}}</ref> ਸਪਾਟ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਫਸਲਾਂ, ਕਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ, ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਫਲਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਅੰਗੂਰੀ ਬਾਗਾਂ, ਘੇਰੇ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ, ਨਦੀਨ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਬਹੁਮੁਖੀ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਪਰੇਅਰ ਹਨ। ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਰੇਂਜਲੈਂਡ ਸਵੈ-ਚਾਲਿਤ ਸਪਰੇਅ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛਿੜਕਾਅ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਰ ਮਿੰਟ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2019-08-28 |title=2020 Apache sprayers include enhanced design features, precision technology |url=https://www.agriculture.com/news/machinery/2020-apache-sprayers-include-enhanced-design-features-precision-technology |access-date=2020-08-13 |website=Successful Farming |language=en |archive-date=2019-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917170008/https://www.agriculture.com/news/machinery/2020-apache-sprayers-include-enhanced-design-features-precision-technology |url-status=dead }}</ref> === ਕਿਸਮਾਂ === ਆਮ ਸਪਰੇਅਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite news|url=https://www.ohiofarmer.com/equipment/how-select-right-sprayer-pump|title=How to select the right sprayer pump|date=2018-10-15|work=Ohio Farmer|access-date=2018-11-21}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Farm_fertilizer.jpg|thumb| ਖਾਦ ਸਪਰੇਅਰ ]] * ਬੂਮ ਸਪਰੇਅਰ * ਬੂਮ ਰਹਿਤ ਸਪਰੇਅਰ ਨੋਜ਼ਲ * ਮਿਸਟ (ਧੁੰਦ) ਸਪਰੇਅਰ * ਤਿੰਨ-ਪੁਆਇੰਟ ਅੜਿੱਕਾ ਸਪਰੇਅਰ * ਟਰੱਕ-ਬੈੱਡ ਸਪਰੇਅਰ * ਟੋਇੰਗ-ਹਿੱਚ ਸਪਰੇਅਰ * UTV ਸਪਰੇਅਰ * ATV ਸਪਰੇਅਰ * ਸਪਾਟ ਸਪਰੇਅਰ * ਬੈਕਪੈਕ ਸਪਰੇਅਰ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] 9kuhfqv7jfx6yjyz72vehe2dyp0ygka 0 173828 837392 754023 2026-04-22T23:43:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837392 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = ਸੋਲੋ ਸਿੰਗਰ | name = ਰਿਚਰਡ ਰਾਈਟ | image = Rickwright.jpg <!-- NOTE: Do not replace Rickwright.jpg unless it is with a photo under a public domain or free license (meaning NOT fair use). Any fair use photos (i.e. 'promotional photos') violate the Fair Use Policy and will be deleted. See [[Wikipedia:Fair]] use criteria -->| alt = | caption = ਰਾਈਟ 2006 ਵਿੱਚ | birth_name = ਰਿਚਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਰਾਈਟ | alias = ਰਿਕ ਰਾਈਟ | birth_date = {{birth date|df=yes|1943|7|28}}{{sfn|Povey|2007|p=14}} | birth_place = [[ਹੈਚ ਐਂਡ]], [[ਮਿਡਲਸੈਕਸ]], ਇੰਗਲੈਂਡ{{sfn|Povey|2007|p=14}} | death_date = {{death date and age|df=yes|2008|9|15|1943|7|28}} | death_place = [[ਲੰਡਨ]], ਇੰਗਲੈਂਡ | genre = {{flatlist| *[[ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੋਕ]] *[[ਸਾਈਕਾਡੇਲਿਕ ਰੋਕ]] *[[ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਰੋਕ]] *[[ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ|ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ]] *[[ਜੈਜ਼]] *[[ਆਰਟ ਰੋਕ]] }} | occupation = {{flatlist| *ਸੰਗੀਤਕਾਰ *ਕੰਪੋਜ਼ਰ *ਗਾਇਕ *ਗੀਤਕਾਰ }}<!--Please do not add to this list without first discussing your proposal on the talk page. --> | instrument = {{flatlist| * ਕੀਬੋਰਡ * ਵੋਕਲ }}<!--- If you think an instrument should be listed or removed, a discussion to reach consensus is needed first per: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_musical_artist#instrument---> | years_active = 1962{{sfn|Mason|2004|p=17}}–2008 | label = | past_member_of = {{flatlist| *[[ਪਿੰਕ ਫਲੋਇਡ]] *ਜ਼ੀ }} | website = {{URL|https://rickwright.com}} }} '''ਰਿਚਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਰਾਈਟ''' (28 ਜੁਲਾਈ 1943 - 15 ਸਤੰਬਰ 2008) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੱਟਾਨ|ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੌਕ]] ਬੈਂਡ [[ਪਿੰਕ ਫਲੋਇਡ|ਪਿੰਕ ਫਲੌਇਡ ਦੀ]] ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੀਬੋਰਡ ਵਜਾਇਆ ਅਤੇ ਗਾਇਆ, ਲਗਭਗ ਹਰ ਪਿੰਕ ਫਲੋਇਡ ਐਲਬਮ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟੂਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="ALLMUSIC">{{Cite web |last=Birchmeier |first=Jason |title=Biography |url={{AllMusic|class=artist|id=p21502/biography|pure_url=yes}} |access-date=18 August 2015 |publisher=Allmusic}}</ref> ਉਸਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਪਿੰਕ ਫਲੋਇਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ [[ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ|ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਈਟ [[ਹੈਚ ਐਂਡ]], [[ਮਿਡਲਸੈਕਸ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ [[ਰੀਜੈਂਟ ਸਟ੍ਰੀਟ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ]], ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਿੰਕ ਫਲੌਇਡ ਬੈਂਡ ਸਾਥੀ [[ਰੋਜਰ ਵਾਟਰਸ]] ਅਤੇ [[ਨਿਕ ਮੇਸਨ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਫਰੰਟਮੈਨ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ [[ਸਿਦ ਬਾਰੇਟ|ਸਿਡ ਬੈਰੇਟ]] ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਿੰਕ ਫਲਾਇਡ ਨੂੰ 1967 ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। 1968 ਵਿੱਚ ਬੈਰੇਟ ਦੀ ਥਾਂ ਡੇਵਿਡ ਗਿਲਮੌਰ ਨੇ ਲੈ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਵਾਟਰਸ ਅਤੇ ਰਾਈਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਈਟ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਟਰਸ ਅਤੇ ਗਿਲਮੌਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ|ਪ੍ਰਬੰਧਕ]] ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1970 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ''[[ਕੰਧ|ਦਿ ਵਾਲ ਦਾ]]'' ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਂਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1987 ਵਿੱਚ ''[[ਕਾਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਕਮੀ|ਏ ਮੋਮੈਂਟਰੀ ਲੈਪਸ ਆਫ ਰੀਜ਼ਨ]]'' ਲਈ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਪਲੇਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 1994 ਵਿੱਚ ''[[ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਘੰਟੀ|ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬੈੱਲ]]'' ਲਈ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਈਟ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2014 ਦੀ ਐਲਬਮ ''[[ਬੇਅੰਤ ਦਰਿਆ|ਦ ਐਂਡਲੇਸ ਰਿਵਰ]]'' ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿੰਕ ਫਲੌਇਡ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਰਾਈਟ ਨੇ ਦੋ ਸੋਲੋ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ [[ਫੈਸ਼ਨ (ਬੈਂਡ)|ਫੈਸ਼ਨ]] ਦੇ ਡੇਵ ਹੈਰਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੌਪ ਜੋੜੀ ਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ ਪਿੰਕ ਫਲੌਇਡ ਦੀ [[ਲਾਈਵ 8]] ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਿਲਮੌਰ ਦੇ ਟੂਰਿੰਗ ਬੈਂਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, " [[ਅਰਨੋਲਡ ਲੇਨ]] " ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਲੀਡ ਵੋਕਲ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ। 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਰਾਈਟ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਈਟ ਦੇ [[ਜੈਜ਼]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੀਬੋਰਡ ਵਜਾਉਣਾ ਪਿੰਕ ਫਲੋਇਡ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। [[ਫਰਫੀਸਾ]] ਅਤੇ [[ਹੈਮੰਡ ਅੰਗ|ਹੈਮੰਡ ਆਰਗਨਸ]] ਅਤੇ [[ਕੁਰਜ਼ਵੇਲ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ|ਕੁਰਜ਼ਵੇਲ]] ਸਿੰਥੇਸਾਈਜ਼ਰ ਵਜਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਬੈਂਡ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਇਆ ਅਤੇ " [[ਇੱਕ ਦਿਨ ਯਾਦ ਰੱਖੋ|ਰੀਮੇਂਬਰ ਏ ਡੇ]] " (1968), " [[ਸਮਾਂ (ਪਿੰਕ ਫਲੋਇਡ ਗੀਤ)|ਟਾਈਮ]] " (1973) ਅਤੇ " [[ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਪਹਿਨਣਾ|ਵਿਅਰਿੰਗ ਦ ਇਨਸਾਈਡ ਆਉਟ]] " (1994) ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕੀ ਕੀਤੀ। ). * ''[[ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਗਿਲਮੋਰ|ਡੇਵਿਡ ਗਿਲਮੋਰ ਇਨ ਕੰਸਰਟ]]'' (ਡੀਵੀਡੀ) - 2002 <ref>{{Cite web |title=David Gilmour in Concert |url=http://www.davidgilmour.com/music_in_concert.htm |access-date=5 October 2015 |publisher=David Gilmour (official website) |archive-date=8 ਸਤੰਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908090245/http://www.davidgilmour.com/music_in_concert.htm |url-status=dead }}</ref> * ''[[ਇੱਕ ਟਾਪੂ 'ਤੇ|ਇਕ ਟਾਪੂ 'ਤੇ]]'' - 2006 ** " [[ਇੱਕ ਟਾਪੂ 'ਤੇ (ਗੀਤ)|ਆਨ ਐਨ ਆਈਲੈਂਡ]] " (ਹੈਮੰਡ ਆਰਗਨ) ਅਤੇ "ਦ ਬਲੂ" (ਬੈਕਿੰਗ ਵੋਕਲ) <ref>{{Cite web |title=On an Island – David Gilmour |url=http://www.allmusic.com/album/on-an-island-mw0000519235 |access-date=21 August 2015 |publisher=AllMusic}}</ref> * ''[[ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ]]'' (ਡੀਵੀਡੀ/ਬਲੂ-ਰੇ) - 2007 <ref>{{Cite web |title=Remember That Night – David Gilmour |url=http://www.allmusic.com/album/remember-that-night-live-at-the-royal-albert-hall-mw0001149108/credits |access-date=5 October 2015 |website=[[AllMusic]]}}</ref> * ''[[Gdańsk ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ|ਗਡੈਨਸਕ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ]]'' (CD/DVD) – 2008 <ref>{{Cite web |title=Live in Gdansk – David Gilmour |url=http://www.allmusic.com/album/live-in-gdansk-mw0000794231 |access-date=5 October 2015 |publisher=AllMusic}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == '''ਨੋਟ''' {{Notelist}} '''ਹਵਾਲੇ''' {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Richard Wright|ਰਿਚਰਡ ਰਾਈਟ}} * [https://rickwright.com/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201122039/https://rickwright.com/ |date=2020-12-01 }} * [http://www.richardwright.net/ ਰਿਚਰਡ ਰਾਈਟ ਆਰਕਾਈਵਜ਼] * [http://www.pinkfloyd.co.uk/ ਪਿੰਕ ਫਲੋਇਡ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318173313/http://www.pinkfloyd.co.uk/ |date=2009-03-18 }} * [http://www.estatenetfrance.com/en/chateauneuf-de-grasse/Sale-Villa-8-rooms-Le-Rouret-06650-529939/ ਰਿਚਰਡ ਰਾਈਟ ਦਾ ਫ੍ਰੈਂਚ ਰਿਵੇਰਾ ਘਰ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਚਰਡ ਰਾਈਟ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)]] 9env16qpmtwg0o2mgh1zklu1dc30bdy 0 174431 837415 707558 2026-04-23T07:40:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837415 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = solo_singer | name = ਚੱਢਾ<br>{{small|チャダ}} | image = Chada.jpg | image_size = 180 | caption = | birth_name = ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੱਢਾ | alias = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1952|06|17}} | origin = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ | genre = [[ਐਨਕਾ]] | occupation = ਗਾਇਕ | instrument = | years_active = 1975–ਹੁਣ ਤੱਕ | label = | website = http://www.naripro.co.jp/chadha/index.html | associated_acts = }} '''ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੱਢਾ''' ( {{lang-ja|チャダ|Chada}} ; 17 ਜੂਨ 1952 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਜਾਪਾਨੀ ''ਐਨਕਾ'' ਗਾਇਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="dnaindia">{{Cite web |date=8 October 2008 |title=Unsung Indian, this Singh is king in Japan |trans-title=ਅਣਸੁੰਗ ਭਾਰਤੀ, ਇਹ ਸਿੰਘ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਕਿੰਗ ਹੈ |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1196400 |access-date=10 April 2009 |publisher=DNA India}}</ref> ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਪਾਨ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਐਨਕਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਉਸਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਕਿਨਯੋ 10 ਜੀ: ਉਵਾਸਾ ਨੋ ਚੈਨਲ'' ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |date=27 September 2008 |script-title=ja:世界初のインド人演歌歌手・チャダが約30年ぶりに復帰 目標は「インドのサブちゃん」 |trans-title="ਭਾਰਤੀ ਸਾਬੂ-ਚੈਨ" ਬਣਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਲੈ ਕੇ ਲਗਭਗ 30 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਐਨਕਾ ਗਾਇਕ, ਚੱਡਾ |url=http://www.oricon.co.jp/news/confidence/58490/full/ |access-date=11 November 2009 |publisher=[[Oricon]] |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-25 |title=PHOTOS: ਜਾਪਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਤਹਿਲਕਾ ਮਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ ਗਾਇਕ... |url=https://punjab.news18.com/photogallery/punjab/sarabjit-singh-chadha-sikh-singer-breaks-language-and-cultural-barriers-to-become-a-japanese-music-sensation-gw-420970.html |access-date=2023-09-06 |website=ਨਿਊਜ਼18 ਪੰਜਾਬ |language=pa |archive-date=2023-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906103727/https://punjab.news18.com/photogallery/punjab/sarabjit-singh-chadha-sikh-singer-breaks-language-and-cultural-barriers-to-become-a-japanese-music-sensation-gw-420970.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਜੇਵੀਸੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿੰਗਲ "ਓਮੋਕੇਜ ਨੋ ਹਿਟੋ" (Omokage no Hito, 面影の人) ਨਾਲ ਇੱਕ ''ਐਨਕਾ'' ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਿੰਗਲ ਦੀ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿੱਕੀਆਂ. <ref>{{Cite web |date=28 September 2008 |script-title=ja:インド人演歌歌手チャダがジェロ見て復帰 |trans-title=ਭਾਰਤੀ ਐਨਕਾ ਗਾਇਕ ਚੱਢਾ ਜੈੱਲ-ਓ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸੀ ਕਰਦਾ ਹੈ |url=http://www.nikkansports.com/entertainment/news/p-et-tp0-20080928-413467.html |access-date=11 November 2009 |publisher=[[Nikkan Sports]] |language=ja}}</ref> ਵੀਜ਼ਾ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ <ref name="dnaindia" /> ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਐਨਕਾ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਾਏ।<ref>{{cite news |last=ਪੰਤ |first=ਅਦਿੱਤੀ |date=28 November 2011 |title=Meet the Japanese turbanator|trans-title=ਜਾਪਾਨੀ ਟਰਬਨੇਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲੋ |url=https://www.hindustantimes.com/music/meet-the-japanese-turbanator/story-uk4IijfmfDrFoinHczXtWM.html |work=[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ]] |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |access-date=6 September 2023 |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]] 56q72eq9mei4lwscbw3hw9a09ibfw2t 0 174617 837368 810827 2026-04-22T17:25:46Z Literature&Literature 53989 Add sortable 837368 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ | awardname = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ | image = Sahitya Akademi Award - Surjit Patar.JPG | image_size = | alt = | caption = | subheader = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ | awarded_for = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ | sponsor = [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] | reward = {{INRConvert|1|l}} | firstawarded = 1955 | lastawarded = 2022 | former name = | award1_type = ਕੁੱਲ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ | award1_winner = 62 | award2_type = ਪਹਿਲਾ ਜੇਤੂ | award2_winner = [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | award3_type = ਹਾਲੀਆ ਜੇਤੂ | award3_winner = [[ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ]] | website = {{Url|http://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp|Official website}} | previous = | next = }} {{Sahitya Akademi Awards}} [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਹਰ ਸਾਲ, 1955 ਤੋਂ, [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ, ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ, [[ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]] ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਲਈ। [[ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਸਾਲ 1957, 1958, 1960, 1966 ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|title=Akademi Awards (1955-2015)|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi%20samman_suchi.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084937/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi%20samman_suchi.jsp|archive-date=4 March 2016|publisher=[[Sahitya Akademi]]|accessdate=4 March 2016}}</ref> ==ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ== [[File:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|upright|thumbnail|[[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਜੇਤਾ ਸਨ।]] [[File:Amrita Pritam (1919 – 2005) , in 1948.jpg|upright|thumbnail|[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਜੇਤੂ ਸੀ।]] {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਲੇਖਕ ! ਰਚਨਾ !ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਿਸਮ |- | 1955 |[[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | [[ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ ਜੀਓ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1956 |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] |[[ਸੁਨੇਹੜੇ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1959 |[[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] |[[ਵੱਡਾ ਵੇਲਾ|ਵੱਡਾ ਵੇਲਾ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1961 |[[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]] |[[ਇੱਕ ਮਿਆਨ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ|ਇੱਕ ਮਿਆਨ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ (ਨਾਵਲ)]] | |- |1962 |[[ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ]] |[[ਰੰਗਮੰਚ (ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ)]] | |- |1964 |[[ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ]] |[[ਪੱਬੀ(ਕਵਿਤਾ)|ਪੱਬੀ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1965 |[[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ]] |[[ਇੱਕ ਛਿੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ|ਇੱਕ ਛਿੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |1967 |[[ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ]] |[[ਲੂਣਾ (ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ)|ਲੂਣਾ]] (ਕਾਵਿ-ਨਾਟ/ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ) | |- |1968 |[[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ]] |[[ਨਵੇਂ ਲੋਕ|ਨਵੇਂ ਲੋਕ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |1969 |[[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)|ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ]] |[[ਨਾ ਧੁੱਪੇ ਨਾ ਛਾਵੇਂ|ਨਾ ਧੁੱਪੇ ਨਾ ਛਾਵੇਂ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1971 |[[ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ]] |[[ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ|ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ (ਨਾਵਲ)]] | |- |1972 |[[ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ]] |[[ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ(ਨਾਟਕ)|ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ (ਨਾਟਕ)]] | |- |1973 |[[ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ]] |[[ਕੱਲ ਅੱਜ ਤੇ ਭਲਕ|ਕੱਲ ਅੱਜ ਤੇ ਭਲਕ (ਨਾਟਕ)]] | |- |1974 |[[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ]] |[[ਜੁੱਗ ਬਦਲ ਗਿਆ|ਜੁੱਗ ਬਦਲ ਗਿਆ (ਨਾਵਲ)]] | |- |1975 |[[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ]] |[[ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ|ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ (ਨਾਵਲ)]] | |- |1976 |[[ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] |[[ਬ ਮੁਲਾਹਜਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ|ਬ ਮੁਲਾਹਜਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ (ਨਾਵਲ)]] | |- |1977 |[[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ]] |[[ਕੱਚ ਦੇ ਵਸਤਰ|ਕੱਚ ਦੇ ਵਸਤਰ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1978 |[[ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ]] |[[ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ|ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |1979 |[[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ]] |[[ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਛੋਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ|ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਛੋਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1980 |[[ਸੁਖਪਾਲ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] |[[ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ|ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1981 |[[ਵ. ਨ. ਤਿਵਾੜੀ]] |[[ਗੈਰਜ ਤੋਂ ਫੁੱਟਪਾਥ ਤੀਕ|ਗੈਰਜ ਤੋਂ ਫੁੱਟਪਾਥ ਤੀਕ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1982 |[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] |[[ਅਮਰ ਕਥਾ|ਅਮਰ ਕਥਾ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |1983 |[[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ]] |[[ਅਨਿਕ ਬਿਸਥਾਰ|ਅਨਿਕ ਬਿਸਥਾਰ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1984 |[[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ]] |[[ਪਾਗਲ ਲੋਕ|ਪਾਗਲ ਲੋਕ (ਨਾਟਕ)]] | |- |1985 |[[ਅਜੀਤ ਕੌਰ]] |[[ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼ (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ)|ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼]] | |- |1986 |[[ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ|ਸ. ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ]] |[[ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਗਰਾਂ|ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਗਰਾਂ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |1987 |[[ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] |[[ਕੋਠੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ|ਕੋਠੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ (ਨਾਵਲ)]] | |- |1988 |[[ਸ.ਸ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] |[[ਗਲੀਏ ਚਿੱਕੜ ਦੂਰ ਘਰ|ਗਲੀਏ ਚਿੱਕੜ ਦੂਰ ਘਰ (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ]]) | |- |1989 |[[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] |[[ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1990 |[[ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ]] |[[ਉਨੀਂਦਾ ਵਰਤਮਾਨ|ਉਨੀਂਦਾ ਵਰਤਮਾਨ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1991 |[[ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ]] |[[ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ|ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |1992 |[[ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] |[[ਕੁਝ ਅਣਕਿਹਾ ਵੀ]] (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) | |- |1993 |[[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] |[[ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਲਗਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ]] (ਕਵਿਤਾ) | |- |1994 |[[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ]] |[[ਨਵੇਂ ਜੁੱਗ ਦੇ ਵਾਰਸ|ਨਵੇਂ ਜੁੱਗ ਦੇ ਵਾਰਸ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |1995 |[[ਜਗਤਾਰ]] |[[ਜੁਗਨੂੰ ਦੀਵਾ ਤੇ ਦਰਿਆ]] (ਕਵਿਤਾ) |- |1996 |[[ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ]] |[[ਪੱਖੀ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |1997 |[[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] |[[ਤੌਸ਼ਾਲੀ ਦੀ ਹੰਸੋ|ਤੌਸ਼ਾਲੀ ਦੀ ਹੰਸੋ (ਨਾਵਲ)]] | |- |1998 |[[ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ]] |[[ਮੂਨ ਦੀ ਅੱਖ|ਮੂਨ ਦੀ ਅੱਖ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |1999 |[[ਨਰਿੰਜਨ ਤਸਨੀਮ]] |[[ਗਵਾਚੇ ਅਰਥ]] (ਨਾਵਲ) | |- |2000 |[[ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] |[[ਚੌਥੀ ਕੂਟ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)|ਚੌਥੀ ਕੂਟ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |2001 |[[ਦੇਵ]] |[[ਸ਼ਬਦਾਂਤ|ਸ਼ਬਦਾਂਤ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2002 | [[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹਲਵਾਰਵੀ]] |[[ਪੁਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ|ਪੁਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ (ਕਵਿਤਾਵਾਂ)]] | |- |2003 |[[ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ]] |[[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ:ਨਾਟਕ ਤਿੱਕੜੀ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ:ਨਾਟਕ ਤਿੱਕੜੀ (ਨਾਟਕ)]] | |- |2004 |[[ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ]] |[[ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ|ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ (ਆਲੋਚਨਾ)]] | |- |2005 |[[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ]] |[[ਅਗਨੀ-ਕਲਸ|ਅਗਨੀ-ਕਲਸ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |2006 |[[ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ]] |[[ਇਸ਼ਕ ਬਾਝ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਹੱਜ ਨਾਹੀ|ਇਸ਼ਕ ਬਾਝ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਹੱਜ ਨਾਹੀਂ (ਨਾਟਕ)]] | |- |2007 | [[ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ]] |[[ਕਮੰਡਲ|ਕਮੰਡਲ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2008 | [[ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ]] |[[ਸੁਧਾਰ ਘਰ (ਨਾਵਲ)]] | |- |2009 | [[ਆਤਮਜੀਤ]] |[[ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਦਾ ਸੱਚ|ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਦਾ ਸੱਚ (ਨਾਟਕ)]] | |- |2010 | [[ਵਨੀਤਾ]] |[[ਕਾਲ ਪਹਿਰ ਘੜੀਆਂ|ਕਾਲ ਪਹਿਰ ਘੜੀਆਂ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2011 | [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ]] |[[ਢਾਹਵਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿੰਗਰੇ|ਢਾਹਵਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿੰਗਰੇ (ਨਾਵਲ)]] | |- |2012 | [[ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ]] |[[ਮਹਾਂ ਕੰਬਣੀ|ਮਹਾ ਕੰਬਣੀ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2013 | [[ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ]] |[[ਨਿਰਵਾਣ (ਨਾਵਲ)|ਨਿਰਵਾਨ(ਨਾਵਲ)]] |- |2014 |[[ਜਸਵਿੰਦਰ (ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ)|ਜਸਵਿੰਦਰ]] |[[ਅਗਰਬੱਤੀ|ਅਗਰਬੱਤੀ (ਗ਼ਜ਼ਲ)]] | |- |2015 |[[ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |[[ਮਾਤ ਲੋਕ|ਮਾਤ ਲੋਕ (ਨਾਵਲ)]] | |- |2016 |[[ਡਾ ਸਵਰਾਜਬੀਰ|ਸਵਰਾਜਬੀਰ]] |[[ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ|ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ (ਨਾਟਕ)]] |- |2017 |[[ਨਛੱਤਰ]] | [[ਸਲੋਅ ਡਾਊਨ|ਸਲੋਅ ਡਾਊਨ (ਨਾਵਲ)]] | |- |2018 |[[ਡਾ. ਮੋਹਨਜੀਤ]] |[[ਕੋਣੇ ਦਾ ਸੂਰਜ|ਕੋਣੇ ਦਾ ਸੂਰਜ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2019 |[[ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ]] |[[ਅੰਤਹੀਣ (ਕਹਾਣੀ)]] |- |2020 |[[ਗੁਰਦੇਵ ਰੁਪਾਣਾ ]] |[[ਆਮ ਖ਼ਾਸ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)]] | |- |2021 |[[ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ]] |ਸੂਲਾਂ ਦਾ ਸਾਲਣੁ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) | |- |2022 | [[ਸੁਖਜੀਤ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਸੁਖਜੀਤ]] |[[ਮੈਂ ਅਯਨਘੋਸ਼ ਨਹੀਂ]] |ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ |- |2023 |[[ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ]] |''ਮਨ ਦੀ ਚਿੱਪ'' |ਕਵਿਤਾ |- |2024 |[[ਪਾਲ ਕੌਰ]] |''ਸੁਣ ਗੁਣਵੰਤਾ ਸੁਣ ਬੁਧਿਵੰਤਾ'' |ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਵਿਤਾ |} ==ਹੋਰ ਦੇਖੋ== *[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] *[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] *[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == * {{cite web|title=Sahitya Akademi Awards listings|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi_awards.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011201817/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi_awards.jsp|archive-date=2018-10-11|publisher=[[Sahitya Akademi]], Official website}} {{Sahitya}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] dzj1tph5qspm4j85t71m9gvgte2hbkv 837369 837368 2026-04-22T17:31:10Z Literature&Literature 53989 New add 837369 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ | awardname = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ | image = Sahitya Akademi Award - Surjit Patar.JPG | image_size = | alt = | caption = | subheader = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ | awarded_for = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ | sponsor = [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] | reward = {{INRConvert|1|l}} | firstawarded = 1955 | lastawarded = 2022 | former name = | award1_type = ਕੁੱਲ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ | award1_winner = 62 | award2_type = ਪਹਿਲਾ ਜੇਤੂ | award2_winner = [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | award3_type = ਹਾਲੀਆ ਜੇਤੂ | award3_winner = [[ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ]] | website = {{Url|http://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp|Official website}} | previous = | next = }} {{Sahitya Akademi Awards}} [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਹਰ ਸਾਲ, 1955 ਤੋਂ, [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ, ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ, [[ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]] ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਲਈ। [[ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਸਾਲ 1957, 1958, 1960, 1966 ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|title=Akademi Awards (1955-2015)|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi%20samman_suchi.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084937/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi%20samman_suchi.jsp|archive-date=4 March 2016|publisher=[[Sahitya Akademi]]|accessdate=4 March 2016}}</ref> ==ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ== [[File:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|upright|thumbnail|[[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਜੇਤਾ ਸਨ।]] [[File:Amrita Pritam (1919 – 2005) , in 1948.jpg|upright|thumbnail|[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਜੇਤੂ ਸੀ।]] {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਲੇਖਕ ! ਰਚਨਾ !ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਿਸਮ |- | 1955 |[[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | [[ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ ਜੀਓ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1956 |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] |[[ਸੁਨੇਹੜੇ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1959 |[[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] |[[ਵੱਡਾ ਵੇਲਾ|ਵੱਡਾ ਵੇਲਾ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1961 |[[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]] |[[ਇੱਕ ਮਿਆਨ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ|ਇੱਕ ਮਿਆਨ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ (ਨਾਵਲ)]] |ਨਾਵਲ |- |1962 |[[ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ]] |[[ਰੰਗਮੰਚ (ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ)]] |ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |- |1964 |[[ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ]] |[[ਪੱਬੀ(ਕਵਿਤਾ)|ਪੱਬੀ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1965 |[[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ]] |[[ਇੱਕ ਛਿੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ|ਇੱਕ ਛਿੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1967 |[[ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ]] |[[ਲੂਣਾ (ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ)|ਲੂਣਾ]] (ਕਾਵਿ-ਨਾਟ/ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ) |ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ |- |1968 |[[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ]] |[[ਨਵੇਂ ਲੋਕ|ਨਵੇਂ ਲੋਕ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1969 |[[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)|ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ]] |[[ਨਾ ਧੁੱਪੇ ਨਾ ਛਾਵੇਂ|ਨਾ ਧੁੱਪੇ ਨਾ ਛਾਵੇਂ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1971 |[[ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ]] |[[ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ|ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ (ਨਾਵਲ)]] |ਨਾਵਲ |- |1972 |[[ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ]] |[[ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ(ਨਾਟਕ)|ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ (ਨਾਟਕ)]] |ਨਾਟਕ |- |1973 |[[ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ]] |[[ਕੱਲ ਅੱਜ ਤੇ ਭਲਕ|ਕੱਲ ਅੱਜ ਤੇ ਭਲਕ (ਨਾਟਕ)]] |ਨਾਟਕ |- |1974 |[[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ]] |[[ਜੁੱਗ ਬਦਲ ਗਿਆ|ਜੁੱਗ ਬਦਲ ਗਿਆ (ਨਾਵਲ)]] |ਨਾਵਲ |- |1975 |[[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ]] |[[ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ|ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ (ਨਾਵਲ)]] |ਨਾਵਲ |- |1976 |[[ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] |[[ਬ ਮੁਲਾਹਜਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ|ਬ ਮੁਲਾਹਜਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ (ਨਾਵਲ)]] |ਨਾਵਲ |- |1977 |[[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ]] |[[ਕੱਚ ਦੇ ਵਸਤਰ|ਕੱਚ ਦੇ ਵਸਤਰ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1978 |[[ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ]] |[[ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ|ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1979 |[[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ]] |[[ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਛੋਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ|ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਛੋਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1980 |[[ਸੁਖਪਾਲ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] |[[ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ|ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1981 |[[ਵ. ਨ. ਤਿਵਾੜੀ]] |[[ਗੈਰਜ ਤੋਂ ਫੁੱਟਪਾਥ ਤੀਕ|ਗੈਰਜ ਤੋਂ ਫੁੱਟਪਾਥ ਤੀਕ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1982 |[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] |[[ਅਮਰ ਕਥਾ|ਅਮਰ ਕਥਾ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1983 |[[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ]] |[[ਅਨਿਕ ਬਿਸਥਾਰ|ਅਨਿਕ ਬਿਸਥਾਰ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1984 |[[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ]] |[[ਪਾਗਲ ਲੋਕ|ਪਾਗਲ ਲੋਕ (ਨਾਟਕ)]] |ਨਾਟਕ |- |1985 |[[ਅਜੀਤ ਕੌਰ]] |[[ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼ (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ)|ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼]] |ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ |- |1986 |[[ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ|ਸ. ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ]] |[[ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਗਰਾਂ|ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਗਰਾਂ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1987 |[[ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] |[[ਕੋਠੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ|ਕੋਠੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ (ਨਾਵਲ)]] |ਨਾਵਲ |- |1988 |[[ਸ.ਸ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] |[[ਗਲੀਏ ਚਿੱਕੜ ਦੂਰ ਘਰ|ਗਲੀਏ ਚਿੱਕੜ ਦੂਰ ਘਰ (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ]]) |ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ |- |1989 |[[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] |[[ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1990 |[[ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ]] |[[ਉਨੀਂਦਾ ਵਰਤਮਾਨ|ਉਨੀਂਦਾ ਵਰਤਮਾਨ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1991 |[[ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ]] |[[ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ|ਝਨਾਂ ਦੀ ਰਾਤ (ਕਵਿਤਾ)]] |ਕਵਿਤਾ |- |1992 |[[ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] |[[ਕੁਝ ਅਣਕਿਹਾ ਵੀ]] (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1993 |[[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] |[[ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਲਗਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ]] (ਕਵਿਤਾ) |ਕਵਿਤਾ |- |1994 |[[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ]] |[[ਨਵੇਂ ਜੁੱਗ ਦੇ ਵਾਰਸ|ਨਵੇਂ ਜੁੱਗ ਦੇ ਵਾਰਸ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] |ਕਹਾਣੀਆਂ |- |1995 |[[ਜਗਤਾਰ]] |[[ਜੁਗਨੂੰ ਦੀਵਾ ਤੇ ਦਰਿਆ]] (ਕਵਿਤਾ) | |- |1996 |[[ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ]] |[[ਪੱਖੀ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |1997 |[[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] |[[ਤੌਸ਼ਾਲੀ ਦੀ ਹੰਸੋ|ਤੌਸ਼ਾਲੀ ਦੀ ਹੰਸੋ (ਨਾਵਲ)]] | |- |1998 |[[ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ]] |[[ਮੂਨ ਦੀ ਅੱਖ|ਮੂਨ ਦੀ ਅੱਖ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |1999 |[[ਨਰਿੰਜਨ ਤਸਨੀਮ]] |[[ਗਵਾਚੇ ਅਰਥ]] (ਨਾਵਲ) | |- |2000 |[[ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] |[[ਚੌਥੀ ਕੂਟ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)|ਚੌਥੀ ਕੂਟ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |2001 |[[ਦੇਵ]] |[[ਸ਼ਬਦਾਂਤ|ਸ਼ਬਦਾਂਤ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2002 | [[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹਲਵਾਰਵੀ]] |[[ਪੁਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ|ਪੁਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ (ਕਵਿਤਾਵਾਂ)]] | |- |2003 |[[ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ]] |[[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ:ਨਾਟਕ ਤਿੱਕੜੀ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ:ਨਾਟਕ ਤਿੱਕੜੀ (ਨਾਟਕ)]] | |- |2004 |[[ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ]] |[[ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ|ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ (ਆਲੋਚਨਾ)]] | |- |2005 |[[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ]] |[[ਅਗਨੀ-ਕਲਸ|ਅਗਨੀ-ਕਲਸ (ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ)]] | |- |2006 |[[ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ]] |[[ਇਸ਼ਕ ਬਾਝ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਹੱਜ ਨਾਹੀ|ਇਸ਼ਕ ਬਾਝ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਹੱਜ ਨਾਹੀਂ (ਨਾਟਕ)]] | |- |2007 | [[ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ]] |[[ਕਮੰਡਲ|ਕਮੰਡਲ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2008 | [[ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ]] |[[ਸੁਧਾਰ ਘਰ (ਨਾਵਲ)]] | |- |2009 | [[ਆਤਮਜੀਤ]] |[[ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਦਾ ਸੱਚ|ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਦਾ ਸੱਚ (ਨਾਟਕ)]] | |- |2010 | [[ਵਨੀਤਾ]] |[[ਕਾਲ ਪਹਿਰ ਘੜੀਆਂ|ਕਾਲ ਪਹਿਰ ਘੜੀਆਂ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2011 | [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ]] |[[ਢਾਹਵਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿੰਗਰੇ|ਢਾਹਵਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿੰਗਰੇ (ਨਾਵਲ)]] | |- |2012 | [[ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ]] |[[ਮਹਾਂ ਕੰਬਣੀ|ਮਹਾ ਕੰਬਣੀ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2013 | [[ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ]] |[[ਨਿਰਵਾਣ (ਨਾਵਲ)|ਨਿਰਵਾਨ(ਨਾਵਲ)]] |- |2014 |[[ਜਸਵਿੰਦਰ (ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ)|ਜਸਵਿੰਦਰ]] |[[ਅਗਰਬੱਤੀ|ਅਗਰਬੱਤੀ (ਗ਼ਜ਼ਲ)]] | |- |2015 |[[ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |[[ਮਾਤ ਲੋਕ|ਮਾਤ ਲੋਕ (ਨਾਵਲ)]] | |- |2016 |[[ਡਾ ਸਵਰਾਜਬੀਰ|ਸਵਰਾਜਬੀਰ]] |[[ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ|ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ (ਨਾਟਕ)]] |- |2017 |[[ਨਛੱਤਰ]] | [[ਸਲੋਅ ਡਾਊਨ|ਸਲੋਅ ਡਾਊਨ (ਨਾਵਲ)]] | |- |2018 |[[ਡਾ. ਮੋਹਨਜੀਤ]] |[[ਕੋਣੇ ਦਾ ਸੂਰਜ|ਕੋਣੇ ਦਾ ਸੂਰਜ (ਕਵਿਤਾ)]] | |- |2019 |[[ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ]] |[[ਅੰਤਹੀਣ (ਕਹਾਣੀ)]] |- |2020 |[[ਗੁਰਦੇਵ ਰੁਪਾਣਾ ]] |[[ਆਮ ਖ਼ਾਸ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)]] | |- |2021 |[[ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ]] |ਸੂਲਾਂ ਦਾ ਸਾਲਣੁ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) | |- |2022 | [[ਸੁਖਜੀਤ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਸੁਖਜੀਤ]] |[[ਮੈਂ ਅਯਨਘੋਸ਼ ਨਹੀਂ]] |ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ |- |2023 |[[ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ]] |''ਮਨ ਦੀ ਚਿੱਪ'' |ਕਵਿਤਾ |- |2024 |[[ਪਾਲ ਕੌਰ]] |''ਸੁਣ ਗੁਣਵੰਤਾ ਸੁਣ ਬੁਧਿਵੰਤਾ'' |ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਵਿਤਾ |} ==ਹੋਰ ਦੇਖੋ== *[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] *[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] *[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == * {{cite web|title=Sahitya Akademi Awards listings|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi_awards.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011201817/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/akademi_awards.jsp|archive-date=2018-10-11|publisher=[[Sahitya Akademi]], Official website}} {{Sahitya}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] blvr5c63zbee63h9jc8asjewivi0xnp 0 176639 837426 755833 2026-04-23T10:35:36Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਵਿਆਹ */ 837426 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | image = Mural depicting Mata Ganga, wife of Guru Arjan, seeking blessings from Baba Buddha at a Birh (literally a reserved forest used for cattle grazing) from Takht Hazur Sahib, Nanded, circa 19th century.jpg | caption = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ | name = ਗੰਗਾ | honorific prefix = ਮਾਤਾ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ''' (ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621) ਪੰਜਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]], [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।<ref name=":52">{{Cite book|title=The Guru Consorts|last=Singh|first=Jaspal|last2=Gill|first2=M.K.|publisher=Radha Publications|year=1992|isbn=9788185484112|pages=89–118|chapter=9. Mata Ganga}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਨਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ ਫਿਲੌਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਮਾਉ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।<ref name=":02">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਵਿਆਹ == ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਜੂਨ 1589 ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":03">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1579 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":8">{{Cite book|title=The Making of Punjab|last=Jain|first=Harish C.|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=275–277}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Fresco_depicting_the_story_of_Mata_Ganga_seeking_the_blessing_of_Baba_Buddha_in-order_to_have_a_child,_from_Pothi-Mala,_Guru_Harsahai,_ca.1745.jpg|thumb|ਪੋਥੀ-ਮਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ, ਸੀ. 1745 ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਫਰੈਸਕੋ]] == ਮੌਤ == ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621 ਨੂੰ [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ|ਬਕਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ (ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 'ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ' ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)।<ref name=":04">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":04" /> ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ, ਅਰਜਨ, [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":04" /> ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸਮਾਧ ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":04" /> == ਵਿਰਾਸਤ == ਸਮਾਧ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸਸਕਾਰ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":05">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1621]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] qowg2kjgmqw6wd3ueu32xa5rzz6qh4m 837428 837426 2026-04-23T10:39:21Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ */ 837428 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | image = Mural depicting Mata Ganga, wife of Guru Arjan, seeking blessings from Baba Buddha at a Birh (literally a reserved forest used for cattle grazing) from Takht Hazur Sahib, Nanded, circa 19th century.jpg | caption = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ | name = ਗੰਗਾ | honorific prefix = ਮਾਤਾ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ''' (ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621) ਪੰਜਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]], [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।<ref name=":52">{{Cite book|title=The Guru Consorts|last=Singh|first=Jaspal|last2=Gill|first2=M.K.|publisher=Radha Publications|year=1992|isbn=9788185484112|pages=89–118|chapter=9. Mata Ganga}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਫਿਲੌਰ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ [[ਮਾਉ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref name=":02">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਵਿਆਹ == ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਜੂਨ 1589 ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":03">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1579 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":8">{{Cite book|title=The Making of Punjab|last=Jain|first=Harish C.|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=275–277}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Fresco_depicting_the_story_of_Mata_Ganga_seeking_the_blessing_of_Baba_Buddha_in-order_to_have_a_child,_from_Pothi-Mala,_Guru_Harsahai,_ca.1745.jpg|thumb|ਪੋਥੀ-ਮਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ, ਸੀ. 1745 ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਫਰੈਸਕੋ]] == ਮੌਤ == ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621 ਨੂੰ [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ|ਬਕਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ (ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 'ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ' ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)।<ref name=":04">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":04" /> ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ, ਅਰਜਨ, [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":04" /> ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸਮਾਧ ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":04" /> == ਵਿਰਾਸਤ == ਸਮਾਧ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸਸਕਾਰ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":05">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1621]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] eprif4hkt3w2z28trfutpjxoklvk0uz 837429 837428 2026-04-23T10:43:09Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਮੌਤ */ 837429 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | image = Mural depicting Mata Ganga, wife of Guru Arjan, seeking blessings from Baba Buddha at a Birh (literally a reserved forest used for cattle grazing) from Takht Hazur Sahib, Nanded, circa 19th century.jpg | caption = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ | name = ਗੰਗਾ | honorific prefix = ਮਾਤਾ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ''' (ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621) ਪੰਜਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]], [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।<ref name=":52">{{Cite book|title=The Guru Consorts|last=Singh|first=Jaspal|last2=Gill|first2=M.K.|publisher=Radha Publications|year=1992|isbn=9788185484112|pages=89–118|chapter=9. Mata Ganga}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਫਿਲੌਰ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ [[ਮਾਉ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref name=":02">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਵਿਆਹ == ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਜੂਨ 1589 ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":03">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1579 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":8">{{Cite book|title=The Making of Punjab|last=Jain|first=Harish C.|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=275–277}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Fresco_depicting_the_story_of_Mata_Ganga_seeking_the_blessing_of_Baba_Buddha_in-order_to_have_a_child,_from_Pothi-Mala,_Guru_Harsahai,_ca.1745.jpg|thumb|ਪੋਥੀ-ਮਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ, ਸੀ. 1745 ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਫਰੈਸਕੋ]] == ਮੌਤ == ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621 ਨੂੰ [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ|ਬਕਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ (ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 'ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ' ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)।<ref name=":04">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":04" /> ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":04" /> ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸਮਾਧ ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":04" /> == ਵਿਰਾਸਤ == ਸਮਾਧ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸਸਕਾਰ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":05">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1621]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] gglws4pk0hkfi3pawrrqhmm0d8un1yd 837430 837429 2026-04-23T10:44:37Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਵਿਰਾਸਤ */ 837430 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | image = Mural depicting Mata Ganga, wife of Guru Arjan, seeking blessings from Baba Buddha at a Birh (literally a reserved forest used for cattle grazing) from Takht Hazur Sahib, Nanded, circa 19th century.jpg | caption = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ | name = ਗੰਗਾ | honorific prefix = ਮਾਤਾ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ''' (ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621) ਪੰਜਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]], [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।<ref name=":52">{{Cite book|title=The Guru Consorts|last=Singh|first=Jaspal|last2=Gill|first2=M.K.|publisher=Radha Publications|year=1992|isbn=9788185484112|pages=89–118|chapter=9. Mata Ganga}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਫਿਲੌਰ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ [[ਮਾਉ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref name=":02">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਵਿਆਹ == ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਜੂਨ 1589 ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":03">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1579 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":8">{{Cite book|title=The Making of Punjab|last=Jain|first=Harish C.|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=275–277}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Fresco_depicting_the_story_of_Mata_Ganga_seeking_the_blessing_of_Baba_Buddha_in-order_to_have_a_child,_from_Pothi-Mala,_Guru_Harsahai,_ca.1745.jpg|thumb|ਪੋਥੀ-ਮਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ, ਸੀ. 1745 ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਫਰੈਸਕੋ]] == ਮੌਤ == ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621 ਨੂੰ [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ|ਬਕਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ (ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 'ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ' ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)।<ref name=":04">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":04" /> ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":04" /> ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸਮਾਧ ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":04" /> == ਵਿਰਾਸਤ == ਸਮਾਧ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸਸਕਾਰ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":05">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1621]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] l5zjhwinv3u6hhllc1jd73cma6u44ub 837431 837430 2026-04-23T10:45:51Z Gurtej Chauhan 27423 837431 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | image = Mural depicting Mata Ganga, wife of Guru Arjan, seeking blessings from Baba Buddha at a Birh (literally a reserved forest used for cattle grazing) from Takht Hazur Sahib, Nanded, circa 19th century.jpg | caption = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ | name = ਗੰਗਾ | honorific prefix = ਮਾਤਾ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ''' (ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621) ਪੰਜਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]], ਸ਼੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ।<ref name=":52">{{Cite book|title=The Guru Consorts|last=Singh|first=Jaspal|last2=Gill|first2=M.K.|publisher=Radha Publications|year=1992|isbn=9788185484112|pages=89–118|chapter=9. Mata Ganga}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਫਿਲੌਰ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ [[ਮਾਉ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref name=":02">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਵਿਆਹ == ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਜੂਨ 1589 ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":03">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1579 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":8">{{Cite book|title=The Making of Punjab|last=Jain|first=Harish C.|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=275–277}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Fresco_depicting_the_story_of_Mata_Ganga_seeking_the_blessing_of_Baba_Buddha_in-order_to_have_a_child,_from_Pothi-Mala,_Guru_Harsahai,_ca.1745.jpg|thumb|ਪੋਥੀ-ਮਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ, ਸੀ. 1745 ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਫਰੈਸਕੋ]] == ਮੌਤ == ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621 ਨੂੰ [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ|ਬਕਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ (ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 'ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ' ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)।<ref name=":04">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":04" /> ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":04" /> ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸਮਾਧ ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":04" /> == ਵਿਰਾਸਤ == ਸਮਾਧ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸਸਕਾਰ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":05">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1621]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] 1suaq9wu2wwudt1m1909iocg5ae2740 837433 837431 2026-04-23T10:54:58Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ */ 837433 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | image = Mural depicting Mata Ganga, wife of Guru Arjan, seeking blessings from Baba Buddha at a Birh (literally a reserved forest used for cattle grazing) from Takht Hazur Sahib, Nanded, circa 19th century.jpg | caption = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ | name = ਗੰਗਾ | honorific prefix = ਮਾਤਾ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ''' (ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621) ਪੰਜਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]], ਸ਼੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ।<ref name=":52">{{Cite book|title=The Guru Consorts|last=Singh|first=Jaspal|last2=Gill|first2=M.K.|publisher=Radha Publications|year=1992|isbn=9788185484112|pages=89–118|chapter=9. Mata Ganga}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਫਿਲੌਰ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ [[ਮਾਉ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref name=":02">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਪੰਜਵੀਂ ਨਾਨਕ ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮਹਿਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਆਪ ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਮਾਤਾ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਜਲਾਵਤਨੀ ਸਟਾਈਲ ਫਿਲੌਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਊ ਮਾਤਾ ਧੰਨਵਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ, ਜੋ ਨਗਰ ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀਏ ਸਨ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ 1625 ਮਹੀਨਾ ਫੱਗਣ ਹੋਇਆ। 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਆਪ ਦਾ ਵਾਰ ਨਾਲ 23 ਸੰਮਤ 1636 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੀ ਛਤਰ-ਛਾਇਆ ਹੇਠਾਂ ਆਪ ਸਾਰੇ ਮਾਨਵੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਗ੍ਰੀਸਤੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਨੇ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਦਾਤ ਬਜ਼ਾਨ। ਗੁਰੂ ਨੈਤਕ ਜੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਰਹਾਉ ਸਮਝਣਾ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਸਮਝ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਣ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਰੋਸਾਏ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਲਈ ਆਰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਕਈਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਖੋਜ ਵਿਚਾਰ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਰਟਨ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਚੁਣੋ। ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, ਮਾਤਾ ਜੀ ਘੋਰ ਰੋਕਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਲ ਪਰਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੁਣਾਇਆ। ਗਹੀਰ ਮਿਰਤੂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਹੱਥੀਂ ਮਿੱਸੀਆ ਚੰਗੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੈ ਕੇ ਲੈ ਜਾਉ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬੀੜ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਪਾਸ ਪਾਸ । ਆਤਮ ਜੀ ਨੇ ਮਿੱਸੀਆਂ ਚੱਕੀਆਂ ਅਚਾਰ ਰੱਖਿਅਕ ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਭੰਨਦੇ ਬਚੇ "ਮਾਤਾ ਜੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਹਾਬਲੀ ਦੀ ਦਾਤ ਬਜ਼ਾਇਜ਼ਾ ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਦੋਖੀਆਂ, ਜ਼ੁਲਮੀ ਤੇ ਹੈਂਕੜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰੀਆਂ ਇਉ ਭੰਨੀ ਆਪਾਂ ਪਿਆਰੀ ਭੰਨਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ ਸਾਲ 21 ਹਾੜ 1652 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਜੀ ਕੁੱਖੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਦਿਨ ਪਰਪੱਕਤਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੁਆਲ ਦੇ ਸੰਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਖੇਡ। ਦੈਵੀ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਮਾਤਾ ਜੀ, ਨਾਮ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਰਛਲ ਤੇ ਲਖਾਂ ਦੀ ਦੁਰਮਤ ਮੈਲ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦਿਨ ਬਾਬੇ ਬਕਾਲੇ ਬਤੀਤ ਸੰਮਤ 1685 (1628 ਈ.) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ। == ਵਿਆਹ == ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਜੂਨ 1589 ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":03">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1579 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":8">{{Cite book|title=The Making of Punjab|last=Jain|first=Harish C.|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=275–277}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Fresco_depicting_the_story_of_Mata_Ganga_seeking_the_blessing_of_Baba_Buddha_in-order_to_have_a_child,_from_Pothi-Mala,_Guru_Harsahai,_ca.1745.jpg|thumb|ਪੋਥੀ-ਮਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ, ਸੀ. 1745 ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਫਰੈਸਕੋ]] == ਮੌਤ == ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621 ਨੂੰ [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ|ਬਕਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ (ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 'ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ' ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)।<ref name=":04">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":04" /> ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":04" /> ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸਮਾਧ ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":04" /> == ਵਿਰਾਸਤ == ਸਮਾਧ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸਸਕਾਰ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":05">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1621]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] 8hjkl8qmudsbsx4exvp12puhh55crkw 0 178228 837348 817108 2026-04-22T13:38:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837348 wikitext text/x-wiki '''ਮਨਾਰ ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ''' (ਜਨਮ 1997/1998)<ref>{{Cite web |last=Jaffe-Hoffman |first=Maayan |date=2019-05-06 |title=‘My kids are screaming’ – Palestinians in Gaza tell 'Post' they are afraid |url=https://www.jpost.com/middle-east/my-kids-are-screaming-palestinians-in-gaza-tell-post-they-are-afraid-588839 |access-date=2023-11-04 |website=The Jerusalem Post |language=en-US}}</ref> ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਸੀਰੀਆਈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Norlian |first=Allison |title=Life In Gaza: A Syrian Woman’s Experiences With Hamas And Her Work To Improve Israeli/Palestinian Relations |url=https://www.forbes.com/sites/allisonnorlian/2021/11/12/life-in-gaza-a-syrian-womans-experiences-with-hamas-and-her-work-to-improve-israelipalestinian-relations/ |access-date=2023-11-04 |website=Forbes |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ ਦਾ ਜਨਮ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਦਮਸ਼ਕ|ਦਮਿਸ਼ਕ]], ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web |last=Rocchi |first=Daniele |date=May 16, 2019 |title=Striscia di Gaza: giovani israeliani e palestinesi costruiscono la pace a colpi di pedale e di video-chiamate Skype |url=https://www.difesapopolo.it/Media/OpenMagazine/Il-giornale-della-settimana/ARTICOLI-IN-ARRIVO/Striscia-di-Gaza-giovani-israeliani-e-palestinesi-costruiscono-la-pace-a-colpi-di-pedale-e-di-video-chiamate-Skype |access-date=2023-11-04 |website=La Difesa del Popolo |language=it |archive-date=2023-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104021023/https://www.difesapopolo.it/Media/OpenMagazine/Il-giornale-della-settimana/ARTICOLI-IN-ARRIVO/Striscia-di-Gaza-giovani-israeliani-e-palestinesi-costruiscono-la-pace-a-colpi-di-pedale-e-di-video-chiamate-Skype |url-status=dead }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ|ਗਾਜ਼ਾ]] ਤੋਂ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Zivotofsky |first=Ari Z. |last2=Greenspan |first2=Ari |date=2023-03-28 |title=Beyond the Biggest |url=https://mishpacha.com/beyond-the-biggest/ |access-date=2023-11-04 |website=Mishpacha Magazine |language=en-US |archive-date=2023-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104021020/https://mishpacha.com/beyond-the-biggest/ |url-status=dead }}</ref> [[ਸੀਰੀਆਈ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ|ਸੀਰੀਆਈ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ]] ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 2013 ਵਿੱਚ [[ਕਾਹਿਰਾ|ਕਾਹਿਰਾ, ਮਿਸਰ]] ਚਲੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web |last=Jaffe-Hoffman |first=Maayan |date=2021-12-16 |title=One Arab woman's journey - from Gaza to Canada |url=https://www.jpost.com/middle-east/one-arab-womans-journey-from-gaza-to-canada-688984 |access-date=2023-11-04 |website=The Jerusalem Post |language=en-US}}</ref> ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ ਕਾਲਜ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਪੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ ਨੂੰ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ 2017 ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ "ਇਹ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ", "ਹਮਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ" ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। == ਕਰੀਅਰ == ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ, ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Zivotofsky |first=Ari Z. |last2=Greenspan |first2=Ari |date=2023-03-28 |title=Beyond the Biggest |url=https://mishpacha.com/beyond-the-biggest/ |access-date=2023-11-04 |website=Mishpacha Magazine |language=en-US |archive-date=2023-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104021020/https://mishpacha.com/beyond-the-biggest/ |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFZivotofskyGreenspan2023">Zivotofsky, Ari Z.; Greenspan, Ari (2023-03-28). [https://mishpacha.com/beyond-the-biggest/ "Beyond the Biggest"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Mishpacha Magazine''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-04</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |last=Jaffe-Hoffman |first=Maayan |date=2021-12-16 |title=One Arab woman's journey - from Gaza to Canada |url=https://www.jpost.com/middle-east/one-arab-womans-journey-from-gaza-to-canada-688984 |access-date=2023-11-04 |website=The Jerusalem Post |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJaffe-Hoffman2021">Jaffe-Hoffman, Maayan (2021-12-16). [https://www.jpost.com/middle-east/one-arab-womans-journey-from-gaza-to-canada-688984 "One Arab woman's journey - from Gaza to Canada"]. ''The Jerusalem Post''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-04</span></span>.</cite></ref> ਬਦਲੇ ਦੇ ਡਰੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਉਪਨਾਮ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ, ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ ਗਾਜ਼ਾ ਯੂਥ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Jaffe-Hoffman |first=Maayan |date=2021-12-16 |title=One Arab woman's journey - from Gaza to Canada |url=https://www.jpost.com/middle-east/one-arab-womans-journey-from-gaza-to-canada-688984 |access-date=2023-11-04 |website=The Jerusalem Post |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJaffe-Hoffman2021">Jaffe-Hoffman, Maayan (2021-12-16). [https://www.jpost.com/middle-east/one-arab-womans-journey-from-gaza-to-canada-688984 "One Arab woman's journey - from Gaza to Canada"]. ''The Jerusalem Post''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-04</span></span>.</cite></ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ਼ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਯੂਥ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਾਜ਼ਾ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਤਰੀਕੇ ਵਜੋਂ ਦੋ ਸਾਈਕਲ ਰੇਸਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Rocchi |first=Daniele |date=May 16, 2019 |title=Striscia di Gaza: giovani israeliani e palestinesi costruiscono la pace a colpi di pedale e di video-chiamate Skype |url=https://www.difesapopolo.it/Media/OpenMagazine/Il-giornale-della-settimana/ARTICOLI-IN-ARRIVO/Striscia-di-Gaza-giovani-israeliani-e-palestinesi-costruiscono-la-pace-a-colpi-di-pedale-e-di-video-chiamate-Skype |access-date=2023-11-04 |website=La Difesa del Popolo |language=it |archive-date=2023-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104021023/https://www.difesapopolo.it/Media/OpenMagazine/Il-giornale-della-settimana/ARTICOLI-IN-ARRIVO/Striscia-di-Gaza-giovani-israeliani-e-palestinesi-costruiscono-la-pace-a-colpi-di-pedale-e-di-video-chiamate-Skype |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRocchi2019">Rocchi, Daniele (May 16, 2019). [https://www.difesapopolo.it/Media/OpenMagazine/Il-giornale-della-settimana/ARTICOLI-IN-ARRIVO/Striscia-di-Gaza-giovani-israeliani-e-palestinesi-costruiscono-la-pace-a-colpi-di-pedale-e-di-video-chiamate-Skype "Striscia di Gaza: giovani israeliani e palestinesi costruiscono la pace a colpi di pedale e di video-chiamate Skype"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231104021023/https://www.difesapopolo.it/Media/OpenMagazine/Il-giornale-della-settimana/ARTICOLI-IN-ARRIVO/Striscia-di-Gaza-giovani-israeliani-e-palestinesi-costruiscono-la-pace-a-colpi-di-pedale-e-di-video-chiamate-Skype |date=2023-11-04 }}. ''La Difesa del Popolo'' (in Italian)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-04</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Italian-language sources (it)]]</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Elhanan |date=June 24, 2019 |title=Israelis and Gazans negotiate political potholes to bicycle for peace |url=https://plus61j.net.au/editors-picks/israelis-gazans-negotiate-political-potholes-bicycle-peace/ |website=Plus 61J Media |access-date=ਦਸੰਬਰ 21, 2023 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104021022/https://plus61j.net.au/editors-picks/israelis-gazans-negotiate-political-potholes-bicycle-peace/ |url-status=dead }}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |last=Jaffe-Hoffman |first=Maayan |date=2021-12-16 |title=One Arab woman's journey - from Gaza to Canada |url=https://www.jpost.com/middle-east/one-arab-womans-journey-from-gaza-to-canada-688984 |access-date=2023-11-04 |website=The Jerusalem Post |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJaffe-Hoffman2021">Jaffe-Hoffman, Maayan (2021-12-16). [https://www.jpost.com/middle-east/one-arab-womans-journey-from-gaza-to-canada-688984 "One Arab woman's journey - from Gaza to Canada"]. ''The Jerusalem Post''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-04</span></span>.</cite></ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ, ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ ਨੂੰ "ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸਕਾਈਪ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਜ਼ੂਮ ਇਵੈਂਟ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ; ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਕਈ ਯੋਜਨਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Jaffe-Hoffman |first=Maayan |date=2021-12-16 |title=One Arab woman's journey - from Gaza to Canada |url=https://www.jpost.com/middle-east/one-arab-womans-journey-from-gaza-to-canada-688984 |access-date=2023-11-04 |website=The Jerusalem Post |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJaffe-Hoffman2021">Jaffe-Hoffman, Maayan (2021-12-16). [https://www.jpost.com/middle-east/one-arab-womans-journey-from-gaza-to-canada-688984 "One Arab woman's journey - from Gaza to Canada"]. ''The Jerusalem Post''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-04</span></span>.</cite></ref><ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/10/26/world/middleeast/peace-activists-convicted-gaza.html|title=Gaza Court Convicts Peace Activists for Video Call With Israelis|last=Rasgon|first=Adam|date=2020-10-26|work=The New York Times|access-date=2023-11-04|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=October 31, 2020 |title=Hamas releases two men held since April for speaking with Israelis online |url=https://www.jewishnews.co.uk/hamas-releases-two-men-held-since-april-for-speaking-with-israelis-online/ |access-date=2023-11-04 |website=www.jewishnews.co.uk |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬਿਤਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇਕਾਂਤ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੂਨ 2020 ਵਿੱਚ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ|ਯੂਏਈ]] ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਕਾਹਿਰਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Zivotofsky |first=Ari Z. |last2=Greenspan |first2=Ari |date=2023-03-28 |title=Beyond the Biggest |url=https://mishpacha.com/beyond-the-biggest/ |access-date=2023-11-04 |website=Mishpacha Magazine |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFZivotofskyGreenspan2023">Zivotofsky, Ari Z.; Greenspan, Ari (2023-03-28). [https://mishpacha.com/beyond-the-biggest/ "Beyond the Biggest"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Mishpacha Magazine''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-04</span></span>.</cite></ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 2021 ਵਿੱਚ, ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Jaffe-Hoffman |first=Maayan |date=2021-12-16 |title=One Arab woman's journey - from Gaza to Canada |url=https://www.jpost.com/middle-east/one-arab-womans-journey-from-gaza-to-canada-688984 |access-date=2023-11-04 |website=The Jerusalem Post |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJaffe-Hoffman2021">Jaffe-Hoffman, Maayan (2021-12-16). [https://www.jpost.com/middle-east/one-arab-womans-journey-from-gaza-to-canada-688984 "One Arab woman's journey - from Gaza to Canada"]. ''The Jerusalem Post''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-04</span></span>.</cite></ref> 2023 ਤੱਕ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਚੈਨਲਾਂ ਨੂੰ ਨੈਵੀਗੇਟ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਵੇਗੀ।<ref>{{Cite web |last=Zivotofsky |first=Ari Z. |last2=Greenspan |first2=Ari |date=2023-03-28 |title=Beyond the Biggest |url=https://mishpacha.com/beyond-the-biggest/ |access-date=2023-11-04 |website=Mishpacha Magazine |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFZivotofskyGreenspan2023">Zivotofsky, Ari Z.; Greenspan, Ari (2023-03-28). [https://mishpacha.com/beyond-the-biggest/ "Beyond the Biggest"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Mishpacha Magazine''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-04</span></span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ]] 1rv8ejj8qi3bdptig2c2mazx72v1cjz 0 183074 837420 835811 2026-04-23T08:28:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837420 wikitext text/x-wiki '''ਸਹਿਰਿਸ਼ ਖਾਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sehrish Khan;''' ਜਨਮ 10 ਜੁਲਾਈ 1959) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਟੀਵੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਟੀਵੀ ਨਾਟਕ ''ਸਮੁੰਦਰ'' (1983), ''ਅੰਧੇਰਾ ਉਜਾਲਾ'' (1984), ਅਤੇ ''ਐਨਕ ਵਾਲਾ ਜਿਨ'' (1993) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਸਹਿਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1979 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ [[ਅਮਜਦ ਇਸਲਾਮ ਅਮਜਦ|ਅਮਜਦ ਇਸਲਾਮ ਅਮਜਦ]] ਦਾ ''ਸਮੁੰਦਰ'' (1983) ਸੀ। 1984 - 1985 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਨਿਯਮਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਅੰਧੇਰਾ ਉਜਾਲਾ'' ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਨਾਟਕ ''ਏਨਾਕ ਵਾਲਾ ਜਿਨ'' ਵਿੱਚ ''ਫਰਖੰਦਾ'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ 1993-1996 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="nawaiwaqt">{{Cite news|url=https://www.nawaiwaqt.com.pk/06-Jul-2009/10727|title=سحرش خان کی طویل عرصہ بعد شوبز میں واپسی|date=6 July 2009|work=Nawaiwaqt|language=ur}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ਮਦਾਰ'' (1990) ਅਤੇ ''ਰਾਇਤ'' (1992) ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ ਸਨ।<ref>{{Cite book|title=Accessions List, South Asia, Volume 11|publisher=Library of Congress Office, New Delhi|page=197}}</ref> 1995 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਨਾਟਕ ''ਮਾਸਟਰ ਬਰਕੇਟ ਮਸੀਹ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 2009 ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.urdupoint.com/daily/livenews/2009-07-25/news-103604.html|title=اداکارہ سحرش خان کی ٹی وی پر کام کرنیکی خواہش پوری نہ ہو سکی|date=25 July 2009|work=UrduPoint|language=ur}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ''ਦੇਸ ਮੈਂ ਨਿੱਕਲਾ ਚੰਦ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="DailyPakistan">{{Cite web |date=24 January 2023 |title=سحرش خان کی طویل عرصے بعد پی ٹی وی کے عید پر نشر ہونیوالے ڈرامے میں اداکاری |url=https://dailypakistan.com.pk/19-Aug-2012/17239 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=10 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210171434/https://dailypakistan.com.pk/19-Aug-2012/17239 |url-status=dead }}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ''ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਰਿਸ਼ਤਾ'' ਵਿੱਚ ''ਆਲੀਆ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ''ਭੈਲਾਨ'' (2016) ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ''ਅਤਾਉੱਲਾ ਅਲੀ'' ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ''ਸ਼ੌਕਤ ਚਿੰਗਜ਼ੀ'' ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date= |title=منی ڈرامہ سیریل "عید بھلیاں "کی ایڈٹینگ مکمل ، عید الاضحی سے پی ٹی وی ہوم سے پیش کی جائیگی |url=https://www.urdupoint.com/daily/livenews/2016-09-10/news-721065.html |website=UrduPoint (in Urdu)}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਨਤੀਜਾ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਰੈਫ. |- | 1996 | ''STN ਅਵਾਰਡ'' | ''ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਤਿਭਾ'' |ਜੇਤੂ | ''ਹਿਪ ਹਿੱਪ ਹੁਰੇ'' |<ref>{{Citation |title=Umer Shareef Old TV Quiz Show Hip Hip Hurrey |url=https://www.youtube.com/watch?v=26Kj2n1nzNA |work=Shalimar Television Network |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828094804/https://www.youtube.com/watch?v=26Kj2n1nzNA |access-date=20 January 2023 |archive-date=2023-08-28 |url-status=bot: unknown }}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|6267455}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]] khleemwyl8zbqr8y825rq0uc75rysih 0 184743 837354 817834 2026-04-22T14:54:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837354 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਿਬੌਬਾ''' ਸੇਰਾਜ (ਪਸ਼ਤੋ/[[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] مهبوبہ سراج) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == 1948 ਵਿੱਚ [[ਕਾਬੁਲ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।<ref name="globe">{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-godmother-of-afghan-womens-rights-stays-to-fight-for-the-future/|title=Godmother of Afghan women's rights stays to fight for the future|last=MacKinnon|first=Mark|date=4 October 2021|work=The Globe and Mail}}</ref> ਸੇਰਾਜ ਨੇ ਮਲਾਲਾਈ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹੀ।<ref>{{Cite web |title=Biography of Mahbouba Seraj |url=https://awsdc.org.af/biography-of-mahbouba-seraj/ |access-date=2021-08-23 |website=Afghan Women Skills Development Center |language=en-US |archive-date=2021-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815144516/https://awsdc.org.af/biography-of-mahbouba-seraj/ |url-status=dead }}</ref> 1978 ਵਿੱਚ, ਸੇਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਮਨਜ਼ੂਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=van Lierde |first=Frank |date=2020-01-10 |title=Afghan women, frontline defenders of Afghan democracy |url=https://www.cordaid.org/en/news/women-frontline-defenders-afghan-democracy/ |access-date=2021-08-23 |website=Cordaid International |language=en |archive-date=2022-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316154633/https://www.cordaid.org/en/news/women-frontline-defenders-afghan-democracy/ |url-status=dead }}</ref> ਫਿਰ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਿ York ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ, ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਲਗਭਗ 26 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।<ref>{{Cite magazine|date=2021-02-27|title=Last Exit from Afghanistan|url=https://www.newyorker.com/magazine/2021/03/08/last-exit-from-afghanistan|magazine=The New Yorker|language=en-US|access-date=2021-08-23}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Mahbouba Seraj - Contributor |url=https://www.huffpost.com/author/mahbouba-seraj |access-date=2021-08-23 |website=www.huffpost.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Akhauri |first=Tanvi |date=2021-08-19 |title=Who Is Mahbouba Seraj? One Of The Strongest Afghan Voices For Women's Rights |url=https://www.shethepeople.tv/news/who-is-mahbouba-seraj-afghanistan-womens-rights-taliban/ |access-date=2021-08-23 |website=She the People - the Women's channel |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Hilal |first=Elizabeth Weingarten, Leila |title=A Step Forward for Afghan Women? |url=https://foreignpolicy.com/2015/03/03/a-step-forward-for-afghan-women/ |access-date=2021-08-23 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> ਆਪਣੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਮਹਿਲਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਨ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲਡ਼ਨ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੀਡ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ "ਸਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਮਹਿਬੌਬਾ ਸੇਰਾਜ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅਤੇ ਘੋਸ਼ਕ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਾਲਿਬਾਨ ਅਗਸਤ 2021 ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸੇਰਾਜ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite magazine|title=Mahbouba Seraj: The 100 Most Influential People of 2021|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2021/6096014/mahbouba-seraj/|magazine=Time|language=en|access-date=2021-10-10|archive-date=2023-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011021815/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2021/6096014/mahbouba-seraj/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2021/08/17/1028422817/afghanistan-women-taliban-afghan-womens-network-mahbooba-seraj|title=She Is Staying In Afghanistan To Ensure Women's Gains Aren't Lost Under Taliban Rule|last=Johnson|first=Emily Alfin|date=2021-08-17|work=NPR|access-date=2021-10-10|last2=ElBardicy|first2=Mohamad|language=en|last3=Rezvani|first3=Arezou}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਈਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ''''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਸਮਾਂ]]'''' 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਟਾਈਮ 100 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Taddonio |first=Patrice |date=October 12, 2021 |title='I Cannot Protect Her': A Disappearance. An Activist Unable to Help. |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/taliban-afghanistan-womens-rights-mahbouba-seraj/ |access-date=November 15, 2021 |website=[[Frontline (American TV program)|Frontline]] |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇਰਾਨੀਆਂ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>https://www.theglobeandmail.com/world/article-godmother-of-afghan-womens-rights-stays-to-fight-for-the-future/</ref> == ਮਾਨਤਾ == ਉਸ ਨੂੰ 2021 ਦੀ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਦੀਆਂ 100 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":32">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-59514598|title=BBC 100 Women 2021: Who is on the list this year?|date=2021-12-07|work=BBC News|access-date=2022-12-16|language=en-GB}}</ref> ਅੰਨਾ ਕੋਰੇਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦ ''ਨੋਬਲ ਗਾਰਡੀਅਨ''<nowiki/>' ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web |date=2023-07-12 |title="Documentary - The Noble Guardian directed by Anna Coren CNN" |url=https://annacoren.com/documentary/ |place=Afghanistan |language=en-US, Pashto, Dari |publication-place=Afghanistan |via=[[IMDb]]}}</ref> 2023 ਐਲ. ਏ. ਸ਼ਾਰਟਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿੱਤੀ।<ref name=":2" /> === ਹਵਾਲੇ === [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] bz1uuu40icopoh99wn3teglqx4m5y0h 0 187510 837341 775345 2026-04-22T12:22:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837341 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਭਾਵਨਾ ਝਾਅ | year = | date = | footnotes = | website = | spouse = | death_place = | death_date = | residence = | birth_place = | birth_date = {{birth date and age|1973|12|03|df=yes}} | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | office = [[ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] | termend2 = | termstart2 = | successor1 = | predecessor1 = | termend1 = | termstart1 = | office1 = | predecessor = | primeminister = | constituency = ਬੇਨੀਪੱਤੀ | term_end = 2020 | term_start = 2015 | source = | image = | caption = }} '''ਭਾਵਨਾ ਝਾਅ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ [[ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਮੈਂਬਰ ਸੀ<ref>{{Cite web |title=Bhawana Jha Election Result Benipatti Assembly (Vidhan Sabha) |url=https://www.news18.com/bihar-assembly-elections-2020/bhawana-jha-benipatti-candidate-s04a032c02 |access-date=2020-11-10 |website=News18 |language=en}}</ref> ਉਹ ਬੇਨੀਪੱਤੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ) ਤੋਂ ਖੜੀ ਹੋਈ<ref>{{Cite web |title=Bihar Vidhan Sabha/Know your MLA |url=http://vidhansabha.bih.nic.in/Knowyourmla.html |access-date=2020-04-23 |website=vidhansabha.bih.nic.in}}</ref><ref>{{Cite web |date=1970-01-01 |title=MLA भावना झा का बड़ा आरोप, मधुबनी में VIP प्रत्याशी ने खरीदा था टिकट |url=https://hindi.news18.com/news/bihar/madhubani-mla-bhavna-jha-big-allegation-on-vikassheel-insan-party-vip-candidate-from-madhubani-nodvkj-2042428.html |access-date=2020-04-23 |website=News18 India |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127015111/https://hindi.news18.com/news/bihar/madhubani-mla-bhavna-jha-big-allegation-on-vikassheel-insan-party-vip-candidate-from-madhubani-nodvkj-2042428.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=हिंदी खबर, Latest News in Hindi, हिंदी समाचार, ताजा खबर |url=https://www.patrika.com/patna-news/bihar-congress-mla-bhavna-jha-took-selfie-on-bus-accident-sopt-2338245/ |access-date=2020-04-23 |website=Patrika News |language=hindi}}</ref><ref>{{Cite web |title=बिहार: दुर्घटना स्थल पर MLA ने ली सेल्फी, सोशल मीडिया पर फूटा गुस्सा |url=https://aajtak.intoday.in/story/congress-mla-bhavna-jha-took-selfie-on-accident-sopt-in-madhubani-photo-viral-1-889055.html |access-date=2020-04-23 |website=aajtak.intoday.in |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Madan |date=May 6, 2018 |title=Congress suspends Shakeel Ahmad, Benipatti MLA Bhavana Jha |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/congress-suspends-shakeel-benipatti-mla-bhavana-jha/articleshow/69190227.cms |access-date=2020-04-23 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਬੀਜੇਪੀ]] ਆਗੂ ਵਿਨੋਦ ਨਰਾਇਣ ਝਾਅ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=भावना झा - बेनीपट्टी विधानसभा चुनाव 2020 परिणाम |url=https://www.amarujala.com/election/vidhan-sabha-elections/bihar/candidates/bhawana-jha-inc-2020-benipatti-32-bihar |access-date=2021-06-30 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] lqlitfx8iimkb1hhk6tp7ay3f3ex62s 0 187851 837385 814698 2026-04-22T20:51:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837385 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਯੋਗਿਤਾ ਭਾਇਨਾ | birth_place = ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਕਾਰਕੁਨ | organization = ਪੀਪਲ ਅਗੇਂਸਟ ਰੇਪ ਇਨ ਇੰਡਿਆ (PARI) }} '''ਯੋਗਿਤਾ ਭਾਇਨਾ''' ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ, ਜੋ ਪੀਪਲ ਅਗੇਂਸਟ ਰੇਪ ਇਨ ਇੰਡੀਆ (PARI) ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ ਜੋ ਬਲਾਤਕਾਰ ਪੀਡ਼ਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=16 August 2020 |title=Centre, state govts not doing anything to prevent 'barbaric' rapes: Activist |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/centre-state-govts-not-doing-anything-to-prevent-barbaric-rapes-activist20200816154303/ |publisher=aninews.in |access-date=4 ਜੁਲਾਈ 2024 |archive-date=9 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609185007/https://www.aninews.in/news/national/general-news/centre-state-govts-not-doing-anything-to-prevent-barbaric-rapes-activist20200816154303/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ 200 ਬੇਘਰੇ ਪਨਾਹਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਲਾਤਕਾਰ ਪੀਡ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ "ਨਾਰੀ ਕੇ 2 ਦਿਨ" ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੰਸਦ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਭਾਇਨਾ ਨੇ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਐੱਨ. ਸੀ. ਆਰ. ਵਿੱਚ ਆਂਗਨਵਾਡ਼ੀ ਵਰਕਰਾਂ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ [[ਕੌਮੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ]], ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰੋਗੀ ਕਲਿਆਣ ਸਮਿਤੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਬੋਰਡ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਡ਼ਕ ਹਾਦਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸਟਾਫ ਦੀ ਬੇਰੁੱਖੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭੈਣਾਂ ਇੱਕ [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ]] ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=6 May 2021 |title=Activist Yogita Bhayana moves HC seeking direction to Kwality Pharmaceuticals to supply available units of Remdesivir |url=https://english.lokmat.com/national/activist-yogita-bhayana-moves-hc-seeking-direction-to-kwality-pharmaceuticals-to-supply-available/ |publisher=lokmat.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2015 |title=Dec 16 gangrape: Off camera, how they got House to hear Jyoti parents' anguish |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/dec-16-gangrape-off-camera-how-they-got-house-to-hear-jyoti-parents-anguish/ |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 January 2021 |title=Activist Yogita Bhayana distributes Kangri among protesting farmers at Singhu border |url=https://www.dnaindia.com/india/video-activist-yogita-bhayana-distributes-kangri-among-protesting-farmers-at-singhu-border-2865503 |publisher=dnainda.com}}</ref> ਭਾਇਨਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਨੇਡ਼ਿਓਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ <ref>{{Cite web |date=28 February 2020 |title=महिलाओं ने संसद से मांगा दो दिन का वुमेन स्पेशल सत्र, ये है वजह |url=https://hindi.news18.com/news/delhi-ncr/social-activist-yogita-bhayana-start-campaign-for-two-day-annual-session-of-parliament-on-womens-issues-nirbhaya-case-dlop-2897893.html |publisher=hindi.news18.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/activist-asks-un-to-announce-nirbhaya-convicts-execution-date-as-rape-prevention-day-120030600793_1.html|title=Activist asks UN to announce Nirbhaya convicts' execution date as 'Rape Prevention day'|date=6 March 2020|work=Business Standard}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 June 2020 |title=Meet The Social Activist At Forefront Of Nirbhaya Case Now Helping Outstation Patients To Get Back Home |url=https://www.shethepeople.tv/news/yogita-bhayana-outstation-patients-home/ |publisher=shethepeople.tv}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 2012 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=12 February 2020 |title=Women rights activist Yogita Bhayana stage demonstration outside |url=https://www.gettyimages.in/detail/news-photo/women-rights-activist-yogita-bhayana-stage-demonstration-news-photo/1200296475 |publisher=gettyimages.in}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2020 |title=Lockdown heroes: Hitting the road with good intentions |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/lockdown-heroes-hitting-the-road-with-good-intentions/articleshow/75617013.cms?from=mdr |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 March 2020 |title=Yogita Bhayana Bio, Age, Family, Career and Profile |url=https://www.jaitv.com/people/yogita-bhayana/ |website=JaiTV |access-date=4 ਜੁਲਾਈ 2024 |archive-date=28 ਜੂਨ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628153753/https://www.jaitv.com/people/yogita-bhayana/ |url-status=dead }}</ref> == ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ == ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਇਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ... ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਮਰੀਜ਼, ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਡ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੁਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਗਰੀਬ ਹਨ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪੀਡ਼ਤ ਹਨ।" ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਬੱਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=22 February 2020 |title=Female social activist messiah for outstation patients stuck in Delhi amid lockdown |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/female-social-activist-messiah-for-outstation-patients-stuck-in-delhi-amid-lockdown20200522041837/ |publisher=aninews.in |access-date=4 ਜੁਲਾਈ 2024 |archive-date=9 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609185841/https://www.aninews.in/news/national/general-news/female-social-activist-messiah-for-outstation-patients-stuck-in-delhi-amid-lockdown20200522041837/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|https://www.pariindia.in/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] 23ghltythfoww793qvtfk8o08qampcb 0 192730 837361 780024 2026-04-22T16:28:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837361 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>'''ਮਾਰਗੌਕਸ ਐਵਰਿਲ''' (ਜਨਮ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1991, ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ ) ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਏ. ਜ਼ੈਡ ਲੇਬਲ ਨਾਲ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="chartsinfrance">[http://www.chartsinfrance.net/Margaux-Avril/news-84171.html Charts in France: Margaux Avril se lance avec "L'air de rien"] {{In lang|fr}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਨੋ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਗਿਟਾਰਵਾਦਕ ਤ੍ਰਿਸਤਾਨ ਸਲਵਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਨਲਾਈਨ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਲਾਤਮਕ ਜੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। "ਲ 'ਏਰ ਡੀ ਰਾਇਨ" ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਨੂਮਿਜ਼ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਏ. ਜ਼ੈੱਡ ਲੇਬਲ ਚਾਰਟਿੰਗ ਉੱਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="chartsinfrance"/> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਐਲਬਮਾਂ === {| class="wikitable" ! rowspan="2" align="center" width="10" |ਸਾਲ. ! rowspan="2" align="center" width="120" |ਐਲਬਮ ! colspan="2" align="center" width="30" |ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨ |- ! width="20" |<small>ਐੱਫ. ਆਰ. ਏ.<br /></small> ! width="20" |<small>ਬੀ. ਈ. ਐਲ. (ਵਾ) <nowiki><br id="mwJg"></nowiki><br /></small><br /> |- | rowspan="1" align="center" |2013 |''ਤੁਰੰਤ'' | align="center" |74 | align="center" |163 |- |} === ਸਿੰਗਲਜ਼ === {| class="wikitable" ! rowspan="2" align="center" width="10" |ਸਾਲ. ! rowspan="2" align="center" width="120" |ਸਿੰਗਲ ! colspan="2" align="center" width="30" |ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ! rowspan="2" align="center" width="120" |ਐਲਬਮ |- ! width="20" |<small>ਐੱਫ. ਆਰ. ਏ.<br /></small> ! width="20" |<small>ਬੀ. ਈ. ਐਲ. (ਵਾ) <nowiki><br id="mwRA"></nowiki><br /></small> |- | rowspan="1" align="center" |2013 |"ਹਵਾ ਦਾ ਸੰਯੋਗ" | align="center" |61 | align="center" |30 (ਅੱਗੇ) <br /><small> (ਅਲਟਰੈਟਿਪ) </small> | align="center" |ਟੀ. ਬੀ. ਏ. |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.margauxavril.com/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.facebook.com/MargauxAvrilMusic ਫੇਸਬੁੱਕ] {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] 9pgckh11nke7hktfdcudxxt9kqe9iuq 0 195192 837408 795531 2026-04-23T06:02:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837408 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=ਸਟਾਰਗਜ਼ੀ ਪਾਈ|image=StargazyPie.jpg|image_size=225px|caption=ਇੱਕ ਸਟਾਰਗਜ਼ੀ ਪਾਈ, ਪਰੋਸਣ ਲਈ ਤਿਆਰ|alternate_name=ਸਟਾਰੀ ਗੇਜ਼ੀ ਪਾਈ|country=[[ਯੁਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ]]|region=[[ਕਾਰਨੀਵਾਲ]]|creator=|course=ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ|served=ਗਰਮ|main_ingredient=[[Sardines as food|ਪਿਲਚਾਰਡਸ]]|variations=|calories=|other=}} '''ਸਟਾਰਗਜ਼ੀ ਪਾਈ''' ਕਾਰਨਿਸ਼ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਬੇਕਡ ਪਿਲਚਰਡ (ਸਾਰਡੀਨ), ਅੰਡੇ ਅਤੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸਟਰੀ ਕਰਸਟ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਸਟਾਰਗਜ਼ੀ ਪਾਈ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮੱਛੀ ਦੇ ਸਿਰ (ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪੂਛਾਂ) ਛਾਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ। ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੌਰਨਵਾਲ ਦੇ ਮਾਊਸਹੋਲ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੌਮ ਬਾਵਕੌਕ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੂਫਾਨੀ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਬਹਾਦਰੀ ਭਰੇ ਫੜਨ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਊਸਹੋਲ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਕੈਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਟਾਰਗਜ਼ੀ ਪਾਈ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਭੁੱਖਮਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਵਕੌਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਐਂਟੋਨੀਆ ਬਾਰਬਰ ਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''"ਦ ਮਾਊਸਹੋਲ ਕੈਟ"'' ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਗਜ਼ੀ ਪਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2007 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਮਾਰਕ ਹਿਕਸ ਨੇ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਦਾ ''ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੀਨੂ'' ਡਿਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ। == ਵੇਰਵਾ == ਸਟਾਰਗੇਜ਼ੀ ਪਾਈ ਇੱਕ ਪੇਸਟਰੀ -ਅਧਾਰਤ ਮੱਛੀ ਪਾਈ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੇ ਪਿਲਚਾਰਡ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਲਚਾਰਡ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੇਸਟਰੀ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘਣ। ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ "ਤਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ", ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੌਰਾਨ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਪਾਈ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਸੁਆਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਈ ਨਮੀਦਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="foodtrust">{{Cite web |title=Stargazey pie |url=http://www.greatbritishkitchen.co.uk/recipebook/index.php?option=com_rapidrecipe&page=viewrecipe&recipe_id=1015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110318182702/http://www.greatbritishkitchen.co.uk:80/recipebook/index.php?option=com_rapidrecipe&page=viewrecipe&recipe_id=1015 |archive-date=18 March 2011 |access-date=7 January 2011 |publisher=The British Food Trust}}</ref> ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੈੱਫ ਰਿਕ ਸਟਾਈਨ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਣ ਲਈ ਪਾਈ ਕਰਸਟ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿਲਚਰਡਸ ਦੀਆਂ ਪੂਛਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite book|deadurl=Rick Stein}}</ref> ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੂਡ ਟਰੱਸਟ ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।<ref name="foodtrust" /> ਇਸ ਨੂੰ "ਯੱਕ! ਘਿਣਾਉਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੋਕ ਖਾਂਦੇ ਹਨ" ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ''ਜੋ ਕਿ ਨਿਊਯਾਰਕ ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼'' ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਨੀਲ ਸੇਚਫੀਲਡ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਟੌਮ ਬਾਵਕੌਕ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਦ ਸ਼ਿਪ ਇਨ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਊਸਹੋਲ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪੱਬ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। == ਮੂਲ == ਇਹ ਪਾਈ ਕੌਰਨਵਾਲ ਦੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਮਾਊਸਹੋਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੋਰਨਿਸ਼ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਸਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦੰਤਕਥਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਪਾਈ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਮਛੇਰੇ ਟੌਮ ਬਾਵਕੌਕ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੰਤਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਰਦੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੂਫਾਨੀ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਮੱਛੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਨ, ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{Cite book|location=Bristol}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Baked_stargazy_pie.jpg|right|thumb| ਪਾਇਲਚਰਡਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ]] [[ਤਸਵੀਰ:Stary_gazy_pie.jpg|right|thumb| ਮਾਊਸਹੋਲ ਦੇ ਓਲਡ ਕੋਸਟਗਾਰਡ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸਟਾਰ ਗੈਜ਼ੀ ਪਾਈ]] 23 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ, ਟੌਮ ਬਾਕੌਕ ਨੇ ਤੂਫਾਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਤੂਫਾਨੀ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਔਖੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਪੂਰੀ ਫੜੀ ਗਈ ਮੱਛੀ (ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਸਮੇਤ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਈ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੋਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅੰਦਰ ਮੱਛੀਆਂ ਹਨ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਟੌਮ ਬਾਕੌਕ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ 23 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਮਾਊਸਹੋਲ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੌਮ ਬਾਵਕੌਕ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੇ ਲਾਲਟੈਣਾਂ ਦੇ ਜਲੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਟਾਰਗਜ਼ੀ ਪਾਈ ਦੀ ਪਰੇਡ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਈ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। == ਪਾਪੂਲਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ਨੈਨਸੀ ਕੇਰ ਅਤੇ ਜੇਮਸ ਫੈਗਨ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ''ਸਟਾਰੀ ਗੈਜ਼ੀ ਪਾਈ'' ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Nancy Kerr & James Fagan, Kate Fagan, The Fagan Family |url=https://www.mainlynorfolk.info/folk/records/kerrfagan.html |website=www.mainlynorfolk.info}}</ref><ref>{{YouTube|1W4qfpAhzUQ|Starry Gazy Pie}}</ref> ਜਿਮ ਕੌਸਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 2013 ਦੇ ਐਲਬਮ ''ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵੈੱਲ'' ਦੇ ਟਰੈਕ "ਮਾਈ ਯੰਗ ਮੈਨ'ਜ਼ ਏ ਕੌਰਨਿਸ਼ਮੈਨ" ਵਿੱਚ "ਸਟਾਰਰੀ-ਗੇਜ਼ੀ ਪਾਈ" ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ ਉਸਦੇ ਦੂਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਚਾਰਲਸ ਕੌਸਲੀ (1917–2003) ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਲਵਰ ਸੀਜ਼ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ " ਸਟਾਰੀ ਗੇਜ਼ੀ ਪਾਈ " ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਬਣਾਇਆ। ਕਾਰਨੀਸ਼ ਗਾਇਕਾ ਬ੍ਰੇਂਡਾ ਵੂਟਨ ਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟੀਨੇਲ ਰਿਕਾਰਡਸ ਲਈ ਰੌਬ ਬਾਰਟਲੇਟ ਨਾਲ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ''ਸਟਾਰੀ-ਗੇਜ਼ੀ ਪਾਈ'' ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Brenda Wootton With Robert Bartlett - Starry-Gazey Pie |url=https://www.discogs.com/release/5167802-Brenda-Wootton-With-Robert-Bartlett-Starry-Gazey-Pie |via=www.discogs.com}}</ref> ਸਟਾਰਗੇਜ਼ੀ ਪਾਈ 2004 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਲੇਡੀਜ਼ ਇਨ ਲੈਵੈਂਡਰ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਕੌਰਨਵਾਲ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ * ਪਾਈ, ਟਾਰਟਸ ਅਤੇ ਫਲੈਨਸ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.cornishlight.co.uk/fish-recipe.htm ਸਟਾਰਗਜ਼ੀ ਪਾਈ ਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180330114247/http://www.cornishlight.co.uk/fish-recipe.htm |date=2018-03-30 }} * [http://londonfood.typepad.com/stuff/2007/02/some_industriou.html ਸਟਾਰਗਜ਼ੀ ਪਾਈ, ਵਰਣਨ, ਇਤਿਹਾਸ, ਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]] og4wqc50sws1t1mfjoih2gdg852rxpa 0 195424 837349 813986 2026-04-22T13:40:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837349 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਨੀਮੇਗਲਾਈ | image = Manimegalai (VJ).jpg | caption = 2021 ਵਿੱਚ ਮਨੀਮੇਗਲਾਈ | birth_date = | birth_place = ਤਿਰੂਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]] | education = | alma_mater = | occupation = ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਯੂਟਿਊਬਰ, ਵੀਡੀਓ ਜੌਕੀ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ | years_active = 2009 – ਮੌਜੂਦ | known_for = | spouse = | module = }} '''ਮਨੀਮੇਗਲਈ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Manimegalai''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਜੌਕੀ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ 15 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਤਾਮਿਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Rajkumar |date=30 December 2021 |title=காலேஜ் முதலாம் ஆண்டில் முதல் ஷோ - 12 ஆண்டுகளை கடந்துள்ள மணிமேகலை. |url=https://tamil.behindtalkies.com/vj-manimegalai-shares-emotional-video/ |access-date=23 March 2022 |website=Tamil Behind Talkies |language=ta-IN}}</ref> 2010 ਤੋਂ, ਉਹ 2019 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=26 November 2021 |title=இரண்டே மாதத்தில் BMW-வை தொடர்ந்து இன்னொரு கார் வாங்கிய விஜே மணிமேகலை.! |url=https://tamil.news18.com/news/entertainment/television-vijay-tv-vj-manimegalai-hussain-bought-her-second-car-in-2021-ghta-scs-623951.html |access-date=28 November 2021 |website=News18 Tamil |language=ta |archive-date=8 ਮਈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508020346/https://tamil.news18.com/news/entertainment/television-vijay-tv-vj-manimegalai-hussain-bought-her-second-car-in-2021-ghta-scs-623951.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਵਜਾ ਕਰਕੇ ਪੈਰੋਕਾਰ (ਫਾਲੋਅਰ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |date=19 January 2018 |title=VJ Manimegalai reacts to anchors who trolled Suriya - Tamil News |url=https://www.indiaglitz.com/vj-manimegalai-comment-about-surya-being-trolled-tamil-news-205330 |access-date=3 November 2021 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਵਿਜੇ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ "''ਕੁੱਕੂ ਵਿਦ ਕੋਮਾਲੀ"'' ਵਿੱਚ ਕੋਮਾਲੀ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=26 February 2022 |title=தடைகளை தகர்த்த விஜே மணிமேகலை! |url=https://tamil.news18.com/web-stories/entertainment/how-vj-manimegalai-succeed-in-life/index.html |access-date=23 March 2022 |website=tamil.news18.com |language=en |archive-date=8 ਮਈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508020401/https://tamil.news18.com/web-stories/entertainment/how-vj-manimegalai-succeed-in-life/index.html |url-status=dead }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮਨੀਮੇਗਲਈ ਦਾ ਜਨਮ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ]] ਤਿਰੂਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਰਾਮਾਇੱਪਨ ਅਤੇ ਜੋਤੀਮਣੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਗੁਣਾਮਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Kiran |first=Jessica |date=4 September 2020 |title=Manimegalai Indian television anchor Wiki, Bio, Profile, Unknown Facts and Family Details revealed |url=https://thenewscrunch.com/manimegalai-indian-television-anchor-wiki-bio-profile-unknown-facts-and-family-details-revealed/24786/ |access-date=19 June 2021 |website=TheNewsCrunch |language=en-US}}</ref> ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ, ਮਨੀਮੇਗਲਈ ਨੇ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਚੇਨਈ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੋਸ਼ ਵਿਦਿਆਲਾ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਸਨੇ SRM ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਵਡਪਲਾਨੀ ਕੈਂਪਸ) ਤੋਂ HR ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ MBA (ਦੋਹਰਾ) ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਸਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ' ਤੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜੌਕੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=17 September 2017 |title=ஆங்கர்' பயணம் எப்படி ஆரம்பிச்சது? |url=https://cinema.vikatan.com/television/102451-we-are-not-real-sisters---anchor-manimegalai |website=cinema.vikatan.com}}</ref> ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ੇਖ ਕਾਧਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। == ਕਰੀਅਰ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === ਮਨੀਮੇਗਲਈ ਨੇ 30 ਦਸੰਬਰ 2009<ref>{{Cite tweet|user=iamManimegalai|title=30/12/09 was the day when I did my 1st show on sun music !! & so today am completing 5 yrs !😊 ur support has taken me to this level! Tnx a ton🙏|access-date=20 March 2022}}</ref> ਨੂੰ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜੌਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ 'ਤੇ ਸੁਪਰ ਹਿੱਟਸ ਨਾਮਕ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ 'ਤੇ ਲਾਈਵ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ ਕੀਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ੍ਰੈਂਕਾ ਸੋਲਾਟਾ, ਬਲੈਕ, ਕੋਲੀਵੁੱਡ ਡਾਇਰੀਜ਼, ਆਦਿ।<ref>{{Cite web |date=22 April 2019 |title=Mastering the Small Screen: Manimegalai |url=https://www.ritzmagazine.in/mastering-the-small-screen-manimegalai/ |access-date=22 April 2019 |website=ritzmagazine.in |archive-date=26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426125450/http://www.ritzmagazine.in/mastering-the-small-screen-manimegalai/ |url-status=dead }}</ref> ਕਈ ਲਾਈਵ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=10 May 2017 |title=Unforgettable show and interview |url=https://cinema.vikatan.com/television/88913-vj-manimegalai-interview |website=Cinema.vikatan.com}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Manimegalai_with_Kamal.jpg|thumb| [[ਕਮਲ ਹਸਨ|ਕਮਲ ਹਾਸਨ ਦੀ]] ਇੰਟਰਵਿਊ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਮਨੀਮੇਗਲਈ।]] 2016 ਵਿੱਚ, ਮਨੀਮੇਗਲਈ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਐਂਕਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਜਪਾਲ ਡਾ. ਕੇ. ਰੋਸਈਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਐਂਕਰ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite tweet|author=Aruna|user=AruNa53359530|date=8 November 2017|title=Congrats mam..😍@iamManimegalai #AnchorSuperstar #1MHeartsForManimegalai|language=en|access-date=20 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805204332/https://twitter.com/aruna53359530/status/928250495675785216|archive-date=5 August 2021}}</ref><ref>{{Cite tweet|author=MANIMEGALAI|user=iamManimegalai|date=8 May 2016|title=Very kind of him 😊😇 https://t.co/mEBP8WnZHD|language=en|access-date=20 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809015234/https://twitter.com/iammanimegalai/status/729259379090849792|archive-date=9 August 2021}}</ref> ਉਸਨੇ ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਸਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ "ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਚਿੰਨਥੀਰਾਈ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਨੀਮੇਗਲਈ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਰਨਰਅੱਪ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਚਿੰਨਥੀਰਾਈ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=20 May 2019 |title=Mr & Mrs Chinnathirai Grand Finale Winners |url=https://totalreporter.com/mr-mrs-chinnathirai-grand-finale-winners/ |access-date=20 May 2019 |website=totalreporter.com}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਵਿਜੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੁਕਿੰਗ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਕੁੱਕੂ ਵਿਦ ਕੋਮਾਲੀ'' ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਕੋਮਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸੀਜ਼ਨ 5 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੀਮੇਗਲਾਈ ਨੇ ''ਕੁੱਕੂ ਵਿਦ ਕੋਮਾਲੀ'' ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2024-09-16 |title=Manimegalai quits as host of Cooku with Comali show over tiff with contestant who 'often forgets she is a cook': 'Deliberately interrupts anchor' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/manimegalai-quits-as-host-of-cooku-with-comali-show-over-tiff-with-contestant-9570478/ |access-date=2024-09-23 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> === ਅਦਾਕਾਰੀ === ਮਨੀਮੇਗਲਈ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਵੀਨ ਬੇਨੇਟ ਦੁਆਰਾ ਸੀਰੀਅਲ ਭਾਰਤੀ ਕੰਨੰਮਾ ਲਈ ਵੇਨਬਾ (ਹੁਣ ਫਰੀਨਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Rajkumar |date=27 February 2020 |title=பாண்டியன் ஸ்டோர்ஸை மிஞ்சிய விஜய் டிவி சீரியல். காரணம் மணிமேகலை தானாம். |url=https://tamil.behindtalkies.com/pandian-stores-beated-by-bharathi-kannamma-because-of-manimegalai/ |access-date=19 June 2021 |website=Tamil Behind Talkies |language=en-US}}</ref> ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸ਼ਾਟ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |title=பாரதி கண்ணம்மாவில் வி.ஜே.மணிமேகலை |url=https://tamil.indianexpress.com/entertainment/bharathi-kannamma-vijay-tv-vj-manimegalai-168338/ |access-date=11 February 2020 |website=The Indian Express}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 877vseck1bfsh9ahgsaa5jvzku559xj 0 195652 837355 830205 2026-04-22T15:25:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837355 wikitext text/x-wiki '''ਮਾ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ''' ('''Ma literature festival;''' [[ਮਲਿਆਲਮ]]: മ ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവൽ) ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੇਲਾ ਹੈ ਜੋ ਮਲਪੁਰਮ, [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 2024 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਕਲਾਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਵਾਦ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲਾਂਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Desk |first=Web |date=2024-09-23 |title='മ': ലൗ- ലെഗസി- ലിറ്ററേച്ചർ; മലപ്പുറത്തിന്റെ വൈവിധ്യങ്ങളുടെ ആഘോഷവുമായി യൂത്ത് ലീ ഗ് |url=https://www.mediaoneonline.com/kerala/youth-league-conducts-malappuram-literature-and-cultural-festival-on-january-267299 |access-date=2025-02-18 |website=www.mediaoneonline.com |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=ലേഖകൻ |first=സ്വന്തം |date=2025-02-01 |title=മലപ്പുറത്ത് സാഹിത്യവും സംഗീതവും നിറഞ്ഞ രാപ്പകലുകള്‍; മ ഫെസ്റ്റിന് തുടക്കം |url=https://www.manoramanews.com/kerala/spotlight/2025/02/01/literature-and-music-filled-day-and-nights-in-malappuram-ma-fest-begins.html |access-date=2025-02-18 |website=Manoramanews |language=en-US}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮਲੱਪੁਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਲੱਪੁਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੀਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2024-09-23 |title='മ': ലൗ- ലെഗസി- ലിറ്ററേച്ചർ; മലപ്പുറത്തിന്റെ വൈവിധ്യങ്ങളുടെ ആഘോഷവുമായി യൂത്ത് ലീ ഗ് |url=https://www.mediaoneonline.com/kerala/youth-league-conducts-malappuram-literature-and-cultural-festival-on-january-267299 |access-date=2025-02-18 |website=www.mediaoneonline.com |language=ml}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 2024 ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਥ ਲੀਗ<ref>{{Cite web |date=2024-09-23 |title=മലപ്പുറത്തിന്റെ ബഹുസ്വര മുഖം തുറന്നു കാട്ടാൻ "മ: ലൗ-ലെഗസി-ലിറ്ററേച്ചർ" ഫെസ്റ്റിവലുമായി മുസ്ലിം യൂത്ത് ലീഗ് |url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/muslim-youth-league-conducts-ma-love-legacy-literature-festival-to-expose-the-multi-faceted-face-of-malappuram-asr-691244.html |access-date=2025-02-18 |website=News18 മലയാളം |language=ml }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ 2024 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=ലേഖകൻ |first=മാധ്യമം |date=2023-12-02 |title=മലബാർ ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവൽ: മുസ്‍ലിംകളെപ്പറ്റി ഒരിക്കലും മാറാത്ത പൊതുബോധം -ഉണ്ണി ആര്‍ {{!}} Malabar Literature Festival: Public perception of Muslims never changes -Unni R {{!}} Madhyamam |url=https://www.madhyamam.com/kerala/malabar-literature-festival-public-perception-of-muslims-never-changes-unni-r-1232031 |access-date=2025-02-18 |website=www.madhyamam.com |language=ml}}</ref> == 2025 ਐਡੀਸ਼ਨ == 'ਐਮ': ਲਵ-ਲੈਗੇਸੀ-ਲਿਟਰੇਚਰ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਮਲੱਪੁਰਮ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਉਤਸਵ ਰਾਹੀਂ ਮਲੱਪੁਰਮ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ-ਰੋਜ਼ਾ ਉਤਸਵ ਦਾ 2025 ਐਡੀਸ਼ਨ ਮਲੱਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 30 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ 2 ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2025-01-24 |title=മ ലൗ ലെഗസി ലിറ്ററേച്ചർ; ഒരുക്കങ്ങളായി |url=https://newspaper.mathrubhumi.com/malappuram/news/malappuram-1.10283162 |access-date=2025-02-18 |website=Newspaper |language=en |archive-date=2025-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217124709/https://newspaper.mathrubhumi.com/malappuram/news/malappuram-1.10283162 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=FAR |date=2025-01-29 |title=മലപ്പുറത്തിന്റെ വൈവിധ്യങ്ങള്‍ ആഘോഷിക്കുന്നു; 'മ' ലിറ്ററേച്ചര്‍ ഫെസ്റ്റിവലിന് നാളെ തുടക്കം |url=https://www.thejasnews.com/districts/malappuram/celebrating-the-diversity-of-malappuram-ma-literature-festival-begins-tomorrow-238629 |access-date=2025-02-18 |website=www.thejasnews.com |language=en}}</ref> == ਭਾਗੀਦਾਰ == ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੇ 2025 ਦੇ ਮਾ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ:<ref>{{Cite web |title=Ma |url=https://www.maliteraturefest.com/guest-details |access-date=2025-02-18 |website=www.maliteraturefest.com |archive-date=2025-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217123207/https://www.maliteraturefest.com/guest-details |url-status=dead }}</ref> * [[ਇਕਰਾ ਚੌਧਰੀ]] (ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ) * ਪੰਨੀਅਨ ਰਵਿੰਦਰਨ * ਕੇ.ਈ.ਐਨ. ਕੁੰਜਾਹਮਦ (ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਬੁਲਾਰੇ) * [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ]] (ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ) * ਪੀ ਕੇ ਕੁਨਹਾਲੀਕੁਟੀ (ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਉਪ ਨੇਤਾ, ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ, ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ) * ਰਮੇਸ਼ ਚੇਨੀਥਲਾ * ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਬਦੁਸਮਦ ਸਮਦਾਨੀ (ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਬੁਲਾਰੇ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ।) * ਜੋਨੀ ਲੁਕਾਸ (ਮਨੋਰਮਾ ਨਿਊਜ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ) * ਲੁਕਮਾਨ ਅਵਾਰਨ (ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ) * [[ਅਨਾਸ ਐਡਥੋਡਿਕਾ|ਅਨਸ ਐਡਥੋਡਿਕਾ (]]<nowiki/>ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁਟਬਾਲਰ) * [[ਸਫੂਰਾ ਜ਼ਰਗਰ]] (ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਾਰਕੁਨ) * ਜ਼ਕਰੀਆ ਮੁਹੰਮਦ (ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ) * ਐਮ ਕੇ ਮੁਨੀਰ * ਜੌਨ ਬ੍ਰਿਟਾਸ * ਵੀ. ਵਸੀਫ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਮੇਲੇ]] ohmrk79439xvvodr5vr9ydm7addy5nb 0 196797 837374 802326 2026-04-22T18:35:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837374 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Medora1.jpg|right|thumb|ਮੇਡੋਰਾ ਵਾਨ ਹਾਫਮੈਨ]] ਮੇਡੋਰਾ ਡੀ ਵੈਲੋਮਬਰੋਸਾ, ਮਾਰਕੁਇਸ ਡੀ ਮੋਰਸ (''[[ਜਨਮ ਨਾਮ|ਨੀ]]'' ਵਾਨ ਹਾਫਮੈਨ) (21 ਅਗਸਤ, 1856-1921) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਾਰਸ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਰਕੁਇਸ ਡੇ ਮੋਰਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮੇਡੋਰਾ ਲੂਈਸ ਏ. ਵਾਨ ਹਾਫਮੈਨ (ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ 2 n ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਫਮੈਨ), ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਬੈਂਕਰ ਜੋ ਕਿ ਨਿੱਕਰਬੌਕਰ ਕਲੱਬ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, [1] ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਐਥੇਨਿਸ (née Grymes) ਵਾਨ ਹਾਫਮੈਨ (1832–1897) ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਰਜੀਨੀਆ ਅਤੇ ਲੁਈਸਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ। [2] ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਪੌਲੀਨ ਗ੍ਰਾਈਮਸ, ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਮੀਰ ਜਰਮਨ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਬੈਰਨ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਐਡੁਆਰਡ ਵਾਨ ਸਟਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1878 ਵਿੱਚ ਨਿਊਨਕਿਰਚੇਨ ਆਇਰਨ ਐਂਡ ਸਟੀਲਵਰਕਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। [3] ਉਸਦਾ ਭਤੀਜਾ ਜਰਮਨ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਕਾਰਲ ਵਾਨ ਸਟਮ ਸੀ, [4][5] ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਮਰੀਕੀ ਵਾਰਸ, ਕਾਂਸਟੈਂਸ ਹੋਇਟ (ਸਾਲੀਸਿਟਰ ਜਨਰਲ ਹੈਨਰੀ ਹੋਇਟ ਜੂਨੀਅਰ ਦੀ ਧੀ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। [6] ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ ਜੀ ਜੌਨ ਰੈਂਡੋਲਫ ਗ੍ਰਾਈਮਸ ਸਨ, ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੇਮਸ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੁਈਸਿਆਨਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਸਾਬਕਾ ਅਮਰੀਕੀ ਵਕੀਲ ਸਨ। [1] ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ, ਮੇਡੋਰਾ,[2] ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਲਾਬਿਸਟ ਸੈਮੂਅਲ ਵਾਰਡ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।[3][4] ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ, ਡਾ. ਸੀ. ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਗ੍ਰਾਈਮਸ,[5] ਦਾ ਵਿਆਹ ਐਮਾ ਸਟੈਬਿਨਸ (ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੈਨਰੀ ਜਾਰਜ ਸਟੈਬਿਨਸ ਦੀ ਧੀ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ,[6] ਅਤੇ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਰੀ ਹੈਲਨ ਜੇਮਜ਼ (ਫੈਡਰਲ ਵੈਂਡਰਬਰਗ [7] ਦੀ ਪੋਤੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਲੀਅਮ ਜੇਮਜ਼, ਲੇਖਕ ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਜ਼ ਅਤੇ ਡਾਇਰੀ ਲੇਖਕ ਐਲਿਸ ਜੇਮਜ਼ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ)।[8] == ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ == 1882 ਵਿੱਚ, ਮੇਡੋਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਐਂਟੋਇਨ ਅਮੇਡੀ-ਮੈਰੀ-ਵਿਨਸੈਂਟ ਅਮਾਟ ਮੈਨਕਾ ਡੀ ਵੈਲੋਮਬਰੋਸਾ, ਮਾਰਕੁਇਸ ਡੀ ਮੋਰੇਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ-ਜਨਮੇ ਰਈਸ ਸੀ ਜੋ ਡਕੋਟਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੈਡਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਰੈਂਚਮੈਨ ਸੀ। 1896 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਧੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ:[1] ਐਥੇਨਾਈਸ ਅਮਾਤ ਮੈਨਕਾ (1883–1969), ਜਿਸਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰਾਜਦੂਤ ਲੂਈਸ ਐਮ. ਹੈਨਰੀ ਪਿਚੋਨ, ਬੈਰਨ ਪਿਚੋਨ (1873–1933) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।[1] 1929 ਵਿੱਚ, ਐਥੇਨਾਈਸ ਨੇ ਬੈਰਨ ਡੀ ਗ੍ਰਾਫੇਨਰੀਡ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ; ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1936 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਹੈਨਰੀ ਗੁਆਰਾਸੀਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਚਲੀ ਗਈ; 1950 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1969 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।[2] ਲੂਈਸ ਰਿਚਰਡ ਅਮਾਤ ਮੈਨਕਾ, ਡਿਊਕ ਡੀ ਵੈਲੋਮਬਰੋਸਾ (1885–1959), ਜੋ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਉਹ 1936 ਤੱਕ ਇੱਕ ਬੈਂਕਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਉਸਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ-ਪੀਅਰੇ-ਡੀ-ਚੈਲੋਟ ਚਰਚ ਵਿਖੇ ਮੈਰੀ-ਥੈਰੇਸ ਡੂ ਬੋਰਗ ਡੀ ਬੋਜ਼ਾਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।[3] ਕਾਉਂਟ ਪਾਲ ਅਮਾਤ ਮੈਨਕਾ ਡੀ ਮੋਰੇਸ ਡੀ ਵੈਲੋਮਬਰੋਸਾ (1890–1950), ਇੱਕ ਹਾਰਵਰਡ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਜੋ ਸੇਂਟ ਫੈਲੇ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪੈਰਿਸ ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਰਜ਼ ਟਰੱਸਟ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੈਂਕਰ ਬਣ ਗਈ; ਉਸਨੇ 1928 ਵਿੱਚ ਰੂਥ (ਨੀ ਓਬਰੇ) ਗੋਲਡਬੈਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੋਰਟਰੇਟ ਪੇਂਟਰ ਵਾਲਟਰ ਡੀਨ ਗੋਲਡਬੈਕ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਰਥਰ ਓਬਰੇ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ,[4]।[5] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 1935 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਰੇਸ ਕਾਰ ਡਰਾਈਵਰ ਆਂਡਰੇ ਡੁਬੋਨੇਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।[6][7] 1896 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੁਇਸ ਡੀ ਮੋਰੇਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਰਕੁਇਸ ਡੀ ਮੋਰੇਸ ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਕੈਨਸ, ਫਰਾਂਸ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1921 ਵਿੱਚ ਕੈਨਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਲੱਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ।[1] ਜ਼ਖ਼ਮ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਦੂਸਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਛੂਤ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।[2] == ਵਿਰਾਸਤ == 1883 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਮੇਡੋਰਾ, ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ ਸ਼ਹਿਰ,[1] ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਰਕੁਇਸ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਕੁਇਸ ਦਾ ਮੀਟ ਪੈਕਿੰਗ ਪਲਾਂਟ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਿਰ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਾਰਕੁਇਸ ਡੀ ਮੋਰੇਸ ਅਤੇ ਮੇਡੋਰਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੁਣ ਹਰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਡੋਰਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦ ਮੇਡੋਰਾ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ ਬੈਡਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 26-ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਲੈਪਬੋਰਡ-ਸਾਈਡ ਰੈਂਚ ਹਾਊਸ ਜੋ ਮਾਰਕੁਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਾਰਿਸ ਪਤਨੀ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ "ਚੈਟੋ ਡੀ ਮੋਰੇਸ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਟੂਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.nyhistory.org/exhibit/marquise-de-mores-1862-1921 Marquise de Mores (1862-1921)], 1889 miniature portrait, at the [[New-York Historical Society]] * [http://www.state.nd.us/hist/chateauLesson/imageHTML/medoraGreyDress.html Photo of Medora Vallambrosa, Marquise de Morès] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060518171648/http://www.state.nd.us/hist/chateauLesson/imageHTML/medoraGreyDress.html |date=2006-05-18 }} * [http://www.state.nd.us/hist/chateauLesson/medora.html State Historical Society of North Dakota, Medora Vallambrosa, Marquise de Mores]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * Antonio Areddu, ''Il marchesato di Mores. Le origini, il duca dell´Asinara, le lotte antifeudali, l´abolizione del feudo e le vicende del marquis de Morès'', Condaghes, Cagliari 2011. * Antonio Areddu, ''Vita e morte del marchese di Mores Antoine Manca (1858-1896)'', Cagliari, Condaghes, 2018 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1921]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1856]] kvdnifh18u3pxozwl6apmun955qrmtg 0 197418 837417 811735 2026-04-23T08:04:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837417 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Salin Man Bania | image = File:Salin Man Baniya at Yatra Screening.jpg | caption = | native_name = सलिन मान बानिया | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1995|05|05}} | birth_place = [[Kathmandu]], Nepal | nationality = [[Nepalis|Nepalese]] | occupation = Actor, Model | spouse = }} ਸਲੀਨ ਮਾਨ ਬਨੀਆ ([[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]] சலின மான் பானியா) (ਜਨਮ 5 ਮਈ 1995) ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਨੇਪਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |date=30 March 2022 |title=Salin Man Bania Biography |url=https://www.thefilmnepal.com/artist/salin-man-baniya/profile |access-date=4 March 2025}}</ref><ref>{{Cite web |title=NFDC National Film Award Details {{!}} 2074 |url=https://www.lensnepal.com/awards/nfdc-national-film-award/2074.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627141257/https://www.lensnepal.com/awards/nfdc-national-film-award/2074.html |archive-date=27 June 2019 |access-date=27 June 2019 |website=Lens Nepal}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਬਨੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1995 ਨੂੰ [[ਕਠਮੰਡੂ|ਕਾਠਮੰਡੂ]], ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":1"/>   == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |+ !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ !{{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}} |- | rowspan="2" |2017 ! align="left" scope="row" |''ਏ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ 2'' |ਪ੍ਰੇਮ | |<ref>{{Cite web |date=2015-02-01 |title=A Mero Hajur 2 |url=http://www.nepalifilm.net/2015/02/01/Jharna-thapas-mero-hajur-2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822014256/https://www.nepalifilm.net/2015/02/01/jharna-thapas-mero-hajur-2/ |archive-date=2016-08-22 |access-date=2016-06-16 |publisher=Nepalifilm.net}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-01-28 |title=A Mero Hajur 2 |url=http://www.nepalimovieworld.com/2015/01/a-mero-hajur-2-featuring-anmol-kc.html |access-date=2016-06-16 |publisher=Nepalimovieworld.com}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''ਤਾਓ ਜੀਗੂ ਨੁਗਾ'' |{{N/a}} |ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ | |- |2019 ! align="left" scope="row" |''ਯਾਤਰਾਃ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵੌਲਾਗ'' |ਮੈਡੀ | |<ref>{{Cite web |script-title=ne:'यात्रा'को पहिलो गीत 'पाँच पन्छी' रिलिज (भिडियो) |trans-title="''Yatra''"'s first song' ''Panch panchhi'' ' released (video) |url=https://www.setopati.com/art/art-activity/175142/ |access-date=8 June 2019 |publisher=Setopati |language=Nepali |archive-date=8 ਜੂਨ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608051618/https://www.setopati.com/art/art-activity/175142/ |url-status=dead }}</ref><ref name="nepalisansar">{{Cite web |date=26 March 2019 |title=Upcoming Movie 'Yatra' Trailer Released! |url=https://www.nepalisansar.com/entertainment/upcoming-movie-yatra-trailer-released |access-date=2019-03-29 |website=nepalisansar.com}}</ref> |- | rowspan="2" |2025 ! align="left" scope="row" style="background:#ffc;" |ਲੌਰੇ † | |ਫਿਲਮਾਂਕਣ | |- ! align="left" scope="row" style="background:#ffc;" |''UOG'' † | |ਫਿਲਮਾਂਕਣ | |} == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|9024096|Salin Man Bania}} * [[ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ|ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ]] 'ਤੇ [https://www.instagram.com/salinmanbania/?hl=en ਸਲੀਨ ਮੈਨ ਬਨੀਆ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] 6j0y841bw85rao6k7tgi89yiycce0gs 0 201298 837342 829701 2026-04-22T13:06:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837342 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਮਝੈਲ | image = File:Majhail Film poster.jpeg | alt = | caption = | native_name = | director = ਧੀਰਜ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਰਤਨ | writer = ਧੀਰਜ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਰਤਨ ਅਤੇ ਮਨੀਲਾ ਰਤਨ | screenplay = | story = | based_on = | producer = ਕੇ. ਵੀ. ਢਿੱਲੋਂ | starring = [[ਦੇਵ ਖਰੌੜ]]<br /> [[ਰੂਪੀ ਗਿੱਲ]]<br/>[[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ]]<br/>[[ਕੁਲ ਸਿੱਧੂ]] | narrator = | cinematography = | editing = | music = | studio = | distributor = | released = {{Film date|df=yes|2025|1|31}} | runtime = | country = ਭਾਰਤ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬ]] | budget = | gross = }} '''''ਮਝੈਲ''''' ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਧੀਰਜ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਰਤਨ ਹਨ।<ref name=":20">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/director-dheeraj-kedarnath-rattan-on-dev-kharoud-and-roopi-gills-majhail-this-film-is-more-than-just-a-storyits-an-experience/amp_articleshow/115844031.cms|title=Director Dheeraj Kedarnath Rattan on Dev Kharoud and Roopi Gill's 'Majhail': 'This film is more than just a story—it's an experience'|work=The Times of India|access-date=2024-12-15|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gupta |first=Aarti |date=2024-09-14 |title=ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ 'ਮਝੈਲ' 31 ਜਨਵਰੀ, 2025 ਨੂੰ ਹੋਵੇਗੀ ਰਿਲੀਜ਼ |url=https://dailypost.in/news/entertainment/punjabi-film-majhail-will-be/ |access-date=2024-12-15 |website=Daily Post Punjabi |language=en-US |archive-date=2024-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215080122/https://dailypost.in/news/entertainment/punjabi-film-majhail-will-be/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Tomar |first=Vidushi |title=Majhail: New Punjabi Movie Featuring Dev Kharoud & Roopi Gill Announced; Shoot Begins |url=https://punjabimania.com/post/majhail-new-punjabi-movie-featuring-dev-kharoud-roopi-gill-announced-shoot-begins/ |access-date=2024-12-15 |website=Punjabi Mania |language=en-US}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਧੀਰਜ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਰਤਨ ਅਤੇ ਮਨੀਲਾ ਰਤਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2024-10-28 |title=ਰਿਲੀਜ਼ ਲਈ ਤਿਆਰ ਦੇਵ ਖਰੌੜ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ 'ਮਝੈਲ', ਪੋਸਟ ਪ੍ਰੋਡੋਕਸ਼ਨ ਕਾਰਜ ਹੋਏ ਸ਼ੁਰੂ |url=https://www.etvbharat.com/amp/pa/!entertainment/dev-kharoud-punjabi-film-majhail-is-ready-for-release-post-production-work-has-started-punjab-news-pbs24102800958 |access-date=2024-12-15 |website=ETV Bharat News |language=pa}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਦੇਵ ਖਰੌੜ]] ਅਤੇ [[ਰੂਪੀ ਗਿੱਲ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਅਤੇ [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ]], ਧੀਰਜ ਕੁਮਾਰ, ਵੱਡਾ ਗਰੇਵਾਲ ਅਤੇ [[ਹੌਬੀ ਧਾਲੀਵਾਲ]] ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Majhail |url=https://www.forumfilms.com.au/movie/majhail/ |access-date=2024-12-15 |website=Forum Films |language=en |archive-date=2024-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215080122/https://www.forumfilms.com.au/movie/majhail/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=First look of Majhail is out |url=https://connectfm.ca/entertainment/post/first-look-of-majhail-is-out |access-date=2024-12-15 |website=connectfm.ca |language=en}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 31 ਜਨਵਰੀ 2025 ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |last=Front |first=Punjabi |date=2024-11-20 |title=Majhail: A Thrilling Punjabi Film Set to Release on January 31, 2025 |url=https://punjabifront.com/majhail-punjabi-movie-release-date-2025/ |access-date=2024-12-15 |website=Punjabi Front - Latest Pollywood News |language=en-US}}</ref> == ਕਲਾਕਾਰ == * [[ਦੇਵ ਖਰੌੜ]] * [[ਰੂਪੀ ਗਿੱਲ]] * [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ]] * ਧੀਰਜ ਕੁਮਾਰ * ਵੱਡਾ ਗਰੇਵਾਲ * [[ਕੁਲ ਸਿੱਧੂ]] * [[ਹੌਬੀ ਧਾਲੀਵਾਲ]] * ਸੰਜੀਵ ਅੱਤਰੀ == ਫਿਲਮਾਂਕਣ == ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਨਾਭਾ]], [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ|ਮੋਹਾਲੀ]], [[ਕੁਰਾਲੀ]], [[ਮੋਰਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮੋਰਿੰਡਾ]] ਅਤੇ [[ਨੰਦਪੁਰ ਕਲੌੜ|ਨੰਦਪੁਰ ਕਲੌਰ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":20" /> ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ 14 ਮਈ 2024 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |last=Tomar |first=Vidushi |title=Majhail: New Punjabi Movie Featuring Dev Kharoud & Roopi Gill Announced; Shoot Begins |url=https://punjabimania.com/post/majhail-new-punjabi-movie-featuring-dev-kharoud-roopi-gill-announced-shoot-begins/ |access-date=2024-12-15 |website=Punjabi Mania |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2024-05-15 |title=ਨਵੀਂ ਫਿਲਮ 'ਮਝੈਲ' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਹੋਈ ਸ਼ੁਰੂ, ਦੇਵ ਖਰੌੜ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਅਦਾਕਾਰ ਨਿਭਾਉਣਗੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ - Punjabi Film Majhail Shooting |url=https://www.etvbharat.com/amp/pa/!entertainment/pollywood-actor-dev-kharoud-upcoming-punjabi-film-majhail-shooting-start-pbs24051503911 |access-date=2024-12-15 |website=ETV Bharat News |language=pa}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2024-09-15 |title=ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮਝੈਲ', ਪਹਿਲੀ ਝਲਕ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਡੇਟ ਆਈ ਸਾਹਮਣੇ - Film Majhail |url=https://www.etvbharat.com/amp/pa/!entertainment/punjabi-movie-majhail-will-release-in-theaters-on-31-january-2025-punjab-news-pbs24091501813 |access-date=2024-12-15 |website=ETV Bharat News |language=pa}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2025 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 35y36bxnren9b2e2ce8s6x4dn9ipb4o 4 203558 837363 837258 2026-04-22T16:47:08Z Mulkh Singh 9921 837363 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === 8uw8wuyt9jyglwv7og0cw9ee4l5yi5u 837364 837363 2026-04-22T16:48:06Z Mulkh Singh 9921 /* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ */ 837364 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === lkpbc7jaeveqcjgkcpqhfkbp7fvfe0l 837425 837364 2026-04-23T10:24:06Z Kuldeepburjbhalaike 18176 /* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ */ ਜੁਆਬ 837425 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === sbugwhoeudxprx407g97bnyjfrd7083 837427 837425 2026-04-23T10:38:03Z Kuldeepburjbhalaike 18176 /* ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ */ 837427 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ffsoorkrbn1rrpo0jcrh7th44j5wa1d 0 204332 837356 837288 2026-04-22T15:53:48Z Jagmit Singh Brar 17898 added [[Category:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] using [[WP:HC|HotCat]] 837356 wikitext text/x-wiki '''ਕਰਮਿੱਤੀ''', ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਘੱਲ ਖੁਰਦ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 209 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ।<ref>{{Cite web |title=Karmiti Village |url=http://www.onefivenine.com/india/villages/Firozepur/Ghall-Khurd/Karmiti |access-date=2026-04-21 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਕਰਮੀਤੀ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 142050 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਤਲਵੰਡੀ ਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Karmiti Village |url=http://www.onefivenine.com/india/villages/Firozepur/Ghall-Khurd/Karmiti |access-date=2026-04-21 |website=www.onefivenine.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 33q31ydinn707bjw4p79em317jqh5ur 0 204341 837367 2026-04-22T17:25:06Z Amritpal Aman 49791 "[[:en:Special:Redirect/revision/1346330786|Kunwar Singh]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 837367 wikitext text/x-wiki {{Other people}}{{Infobox royalty | name = Kunwar Singh | image = Kunvar singh.jpg | caption = An imaginary illustration of Kunwar Singh in ''The History of the Indian Empire'', {{circa|1858}}<ref>{{cite book|last1=Martin|first1=Robert Montgomery|last2=Roberts|first2=Emma|title=The Indian empire : its history, topography, government, finance, commerce, and staple products : with a full account of the mutiny of the native troops ...| volume = 1 | date=1858|publisher=London; New York : London Print. and Pub. Co.| url=https://archive.org/stream/indianempireitsh08mart#page/n21/mode/2up}}</ref> | succession = [[Raja]] of [[Jagdishpur estate|Jagdishpur]] | reign = 1857–1858 | predecessor = Sahabzada Singh | successor = [[Babu Amar Singh]] | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=y|1777|11|13}} | birth_place = [[Jagdishpur]], [[Jagdishpur estate]] | death_date = {{death date and age|df=y|1858|04|26|1777|11|13}} | death_place = [[Jagdishpur]], [[Shahabad district]], [[Bengal Presidency]], [[Company rule in India|Company India]] | house = | father = Raja Sahabzada Singh | mother = Panchratan Kunwar Devi | dynasty = [[Ujjainiya]] }} '''ਵੀਰ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ''', ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ '''ਬਾਬੂ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਭੋਜਪੁਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਆਯੋਜਕ ਅਤੇ ਗਦੀਸ਼ਪੁਰ ਅਸਟੇਟ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। <ref>{{Cite journal|last=Hartwell|first=Nicole|date=2021|title=Framing colonial war loot: The 'captured' spolia opima of Kunwar Singh|journal=Journal of the History of Collections|doi=10.1093/jhc/fhab042|doi-access=free}}</ref> ਉਹਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਫੌਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਦਸਤੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite journal|last=Kumar|first=Purushottam|date=1983|title=Kunwar Singh's failure in 1857|url=https://www.jstor.org/stable/44139859|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=44|pages=360–369|jstor=44139859}}</ref> ਆਧੁਨਿਕ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਬਾਬੂ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Veer_Kunwar_Singh_Memorial_and_statue_in_Deoghar_07.jpg|left|thumb|ਦੇਵਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੁੱਤ]] ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1777 ਨੂੰ [[ਰਾਜਪੂਤ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸਾਹਬਜ਼ਾਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪੰਚਰਤਨ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਦੇ ਜਗਦੀਸ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਜੈਨੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਕੈਡੇਟ ਸ਼ਾਖਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਜਗਦੀਸ਼ਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite book|deadurl=Dirk H. A. Kolff}}</ref> ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਆਂਇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ "ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਆਦਮੀ, ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ" ਦੱਸਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੌੜੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਕੁਲੀਨ ਨੱਕ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ। ਉਸਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। <ref name="Paul2011" /> 1826 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਜਗਦੀਸ਼ਪੁਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਿਆ। ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਾ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਲਝ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਹਿਰਦ ਸਬੰਧ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। <ref name="Paul2011" /> ਉਸਨੇ ਦੇਵ ਰਾਜ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਰਾਜਾ ਫਤਿਹ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ [[ਰਾਜਪੂਤ|ਰਾਜਪੂਤਾਂ]] ਦੇ [[ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਸਿਸੋਦੀਆ ਕਬੀਲੇ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Stamp_of_India_-_1966_-_Colnect_238990_-_Commemoration_Kunwar_Singh_-_Patriot.jpeg|right|thumb|ਸਿੰਘ ਦੀ 1966 ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ * ਵੀਰ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਅਜਾਇਬ ਘਰ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline}} {{Indian Independence Movement}} {{Authority control}}{{DEFAULTSORT:Singh, Kunwar}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ]] 3lcao4lnucc5gyltx199kq0gv5ke1kq 3 204342 837373 2026-04-22T17:55:24Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837373 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=KesWalkerMan}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:55, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) tufp9aerpkan068evd57w07aaz8a998 3 204343 837377 2026-04-22T19:18:51Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837377 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Aujla usr}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:18, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) m2abwnil9mxo5em8zt8hloemiytxwsh 3 204344 837379 2026-04-22T19:24:31Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837379 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=MoAiSang}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:24, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 5soo9klu01tq17okbhzclnne6outufx 3 204345 837384 2026-04-22T20:46:30Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837384 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Tranvunamanh2k14}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:46, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 3uijdroqxzidew8rvf81ycip81x94xp 3 204346 837388 2026-04-22T21:53:36Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837388 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Hellrift}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:53, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) fogmbkh7d6c277ynx03n4lp63cea5fn 3 204347 837391 2026-04-22T23:15:34Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837391 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Futurahokage}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:15, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) mba2th8296b155fe0v1bnc8ijoi3mb1 3 204348 837397 2026-04-23T01:25:50Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837397 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Renaldus}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:25, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) o2mqw03yzqbbgpm8fu6ncuctm5rxzyo 3 204349 837398 2026-04-23T01:27:32Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837398 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Jas kaur Sandhu}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:27, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 6n8cbpvwvcqzycopfc475igzog8objx 3 204350 837400 2026-04-23T01:50:22Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837400 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Passengerpigeon}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:50, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 7540pkmwaau0tl83uqsvpz3j8dognd0 3 204351 837401 2026-04-23T02:05:53Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837401 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=1104s72}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 02:05, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 8es77jhn9bsq6sj1p4jdjx52iz5lmqr 3 204352 837404 2026-04-23T03:30:35Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837404 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Jaswinder Singh Chhinda}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:30, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 8uphhnnpc25u4olb2fgy1jm4ief0vzp 3 204353 837409 2026-04-23T06:14:25Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837409 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Kanishk951}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:14, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) f179a1eyevmyq3zzu9x4xt9jwww7867