ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2462 837467 837406 2026-04-24T03:36:18Z Tamanpreet Kaur 26648 /* ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ */ 837467 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41"/><ref name="Balslev2014p39"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> === ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p292" /><ref>{{cite book|author=Gopal Singh|title=The Religion of the Sikhs|url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11|year=1971|publisher=Allied|isbn=978-0-210-22296-6|page=11|quote=Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।<ref name=":0224" /> ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="eosamardas2" /><ref name=":0225" /> ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀਹਵੀਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p293" /><ref name=":0226" /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ (ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ)।<ref name=":83" /><ref name=":0227" /> ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name="eosamardas3" /><ref name=":0228" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] ngyum0075c4utrmcn28ll7m4gnekzr7 837468 837467 2026-04-24T03:38:59Z Tamanpreet Kaur 26648 837468 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41"/><ref name="Balslev2014p39"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> === ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref>{{cite book|author=Gopal Singh|title=The Religion of the Sikhs|url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11|year=1971|publisher=Allied|isbn=978-0-210-22296-6|page=11|quote=Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।<ref name=":0224" /> ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="eosamardas2" /><ref name=":0225" /> ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀਹਵੀਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p293" /><ref name=":0226" /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ (ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ)।<ref name=":83" /><ref name=":0227" /> ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name="eosamardas3" /><ref name=":0228" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] 0x5z77vk8geeij6zzkrwztaj5nzbxz7 837469 837468 2026-04-24T03:42:32Z Tamanpreet Kaur 26648 837469 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41"/><ref name="Balslev2014p39"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> === ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref>{{cite book|author=Gopal Singh|title=The Religion of the Sikhs|url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11|year=1971|publisher=Allied|isbn=978-0-210-22296-6|page=11|quote=Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।<ref name=":022">{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |title=The Sikh World |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=9780429848384 |series=Routledge Worlds |chapter=Guru Amar Das (1479–1574) |quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref>ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="eosamardas2" /><ref name=":0225" /> ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀਹਵੀਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p293" /><ref name=":0226" /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ (ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ)।<ref name=":83" /><ref name=":0227" /> ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name="eosamardas3" /><ref name=":0228" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] 6i5x3wuw3otd83so0bhyaguhkzu7gqj 837470 837469 2026-04-24T03:46:32Z Tamanpreet Kaur 26648 /* ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ */ 837470 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41"/><ref name="Balslev2014p39"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> === ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref>{{cite book|author=Gopal Singh|title=The Religion of the Sikhs|url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11|year=1971|publisher=Allied|isbn=978-0-210-22296-6|page=11|quote=Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।<ref name=":022">{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |title=The Sikh World |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=9780429848384 |series=Routledge Worlds |chapter=Guru Amar Das (1479–1574) |quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref>ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":0225" /> ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀਹਵੀਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p293" /><ref name=":0226" /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ (ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ)।<ref name=":83" /><ref name=":0227" /> ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name="eosamardas3" /><ref name=":0228" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] 2rxxun79bi7tww5i7aa6gnnnow8l085 837471 837470 2026-04-24T03:50:08Z Tamanpreet Kaur 26648 /* ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ */ 837471 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41"/><ref name="Balslev2014p39"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> === ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref>{{cite book|author=Gopal Singh|title=The Religion of the Sikhs|url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11|year=1971|publisher=Allied|isbn=978-0-210-22296-6|page=11|quote=Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।<ref name=":022">{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |title=The Sikh World |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=9780429848384 |series=Routledge Worlds |chapter=Guru Amar Das (1479–1574) |quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref>ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":022">{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |title=The Sikh World |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=9780429848384 |series=Routledge Worlds |chapter=Guru Amar Das (1479–1574) |quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀਹਵੀਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p293" /><ref name=":0226" /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ (ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ)।<ref name=":83" /><ref name=":0227" /> ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name="eosamardas3" /><ref name=":0228" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] guzgq6rof5on1vxfhtx6e65fj14rbun 837472 837471 2026-04-24T03:50:42Z Tamanpreet Kaur 26648 [[Special:Contributions/Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[User talk:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀ ਸੋਧ [[Special:Diff/837471|837471]] ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ 837472 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41"/><ref name="Balslev2014p39"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> === ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref>{{cite book|author=Gopal Singh|title=The Religion of the Sikhs|url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11|year=1971|publisher=Allied|isbn=978-0-210-22296-6|page=11|quote=Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।<ref name=":022">{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |title=The Sikh World |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=9780429848384 |series=Routledge Worlds |chapter=Guru Amar Das (1479–1574) |quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref>ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":0225" /> ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀਹਵੀਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p293" /><ref name=":0226" /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ (ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ)।<ref name=":83" /><ref name=":0227" /> ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name="eosamardas3" /><ref name=":0228" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] 2rxxun79bi7tww5i7aa6gnnnow8l085 837473 837472 2026-04-24T03:54:30Z Tamanpreet Kaur 26648 837473 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=41–42}}</ref><ref name="Balslev2014p39"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> === ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref>{{cite book|author=Gopal Singh|title=The Religion of the Sikhs|url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11|year=1971|publisher=Allied|isbn=978-0-210-22296-6|page=11|quote=Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।<ref name=":022">{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |title=The Sikh World |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=9780429848384 |series=Routledge Worlds |chapter=Guru Amar Das (1479–1574) |quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref>ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":0225" /> ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀਹਵੀਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p293" /><ref name=":0226" /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ (ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ)।<ref name=":83" /><ref name=":0227" /> ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name="eosamardas3" /><ref name=":0228" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] agco7lj0ihpkanr0dhdulfz3fn6fyx4 837474 837473 2026-04-24T03:55:56Z Tamanpreet Kaur 26648 837474 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=41–42}}</ref><ref name="Balslev2014p39">{{cite book|first=Anindita N. |last=Balslev|author-link=Anindita Balslev|title=On World Religions: Diversity, Not Dissension |url=https://books.google.com/books?id=wO2ICwAAQBAJ&pg=PA39 |year=2014|publisher=SAGE Publications|isbn=978-93-5150-174-9|pages=39–40}}</ref> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> === ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref>{{cite book|author=Gopal Singh|title=The Religion of the Sikhs|url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11|year=1971|publisher=Allied|isbn=978-0-210-22296-6|page=11|quote=Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।<ref name=":022">{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |title=The Sikh World |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=9780429848384 |series=Routledge Worlds |chapter=Guru Amar Das (1479–1574) |quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref>ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":0225" /> ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀਹਵੀਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p293" /><ref name=":0226" /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ (ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ)।<ref name=":83" /><ref name=":0227" /> ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name="eosamardas3" /><ref name=":0228" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] opgle9x0nyv0954tqh5xrbsf9f40c7v 837489 837474 2026-04-24T07:14:23Z Gurtej Chauhan 27423 837489 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=41–42}}</ref><ref name="Balslev2014p39">{{cite book|first=Anindita N. |last=Balslev|author-link=Anindita Balslev|title=On World Religions: Diversity, Not Dissension |url=https://books.google.com/books?id=wO2ICwAAQBAJ&pg=PA39 |year=2014|publisher=SAGE Publications|isbn=978-93-5150-174-9|pages=39–40}}</ref> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> === ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref>{{cite book|author=Gopal Singh|title=The Religion of the Sikhs|url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11|year=1971|publisher=Allied|isbn=978-0-210-22296-6|page=11|quote=Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।<ref name=":022">{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |title=The Sikh World |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=9780429848384 |series=Routledge Worlds |chapter=Guru Amar Das (1479–1574) |quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref>ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":0225" /> ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀਹਵੀਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p293" /><ref name=":0226" /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ (ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ)।<ref name=":83" /><ref name=":0227" /> ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name="eosamardas3" /><ref name=":0228" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] l3c51vholn39bbcxo5cnj9txh8h8jr0 0 2488 837452 837375 2026-04-23T18:00:25Z Nitesh Gill 8973 /* ਗੁਰਬਾਣੀ */ 837452 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ | image = Ram.jpg | alt = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ | caption = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਭਾਈ ਜੇਠਾ | birth_date = 24 ਸਤੰਬਰ 1534 | birth_place = ਚੂੰਨੀ ਮੰਡੀ, [[ਲਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1581|09|01|1534|09|24}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]]) | other_names = ''ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ'' | known_for = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀ<ref name="ColeSambhi1995p23">{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA23 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=22–24}}</ref> | occupation = ਗੁਰੂ | predecessor = [[ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ]] | successor = [[ਗੁਰ ਅਰਜਨ]] | ਧਰਮ ਪਤਨੀ = ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | ਸੰਤਾਨ = ਪਿਰਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂ ਦੇਵ, [[ਗੁਰ ਅਰਜਨ|ਅਰਜਨ]] | father = ਹਰਿ ਦਾਸ | mother = ਮਾਤਾ ਦਿਆ ਕੌਰ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ''' '''ਜੀ''' (24 ਸਤੰਬਰ 1534 – 1 ਸਤੰਬਰ 1581) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ '''ਚੌਥੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]]''' ਸੀ।<ref name="ColeSambhi1995p23"/><ref name="Mandair2013p38">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=Jn_jBAAAQBAJ&pg=PA38 |year=2013|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4411-5366-1|pages=38–40}}</ref> ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Mandair2013p38" /><ref name=eosramdas>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Ram Das, Guru (1534–1581) |author=G.S. Mansukhani |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=19 January 2017}}</ref> ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਨਾਥ ਹੋ ਗਏ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਾਨੀ ਕੋਲ ਵੱਡੇ ਹੋਏ।<ref name="Mandair2013p38" /> 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਤੀਜੇ ਆਗੂ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲੀ ਸੇਵਾ, ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਆਗਿਆ ਪਾਲਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Mandair2013p38" /><ref name="eosramdas" /><ref>{{cite book |author=Shakti Pawha Kaur Khalsa |url=https://books.google.com/books?id=E6ZgJvdMEzYC&pg=PA76 |title=Kundalini Yoga: The Flow of Eternal Power |publisher=Penguin |year=1998 |isbn=978-0-399-52420-2 |page=76}}</ref> ਰਾਮ ਦਾਸ ("ਰੱਬ ਦਾ ਸੇਵਕ") ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ 1574 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref name=":2">{{cite book|author=Arvind-pal Singh Mandair|title=Religion and the Specter of the West: Sikhism, India, Postcoloniality, and the Politics of Translation |url=https://books.google.com/books?id=dzeCy_zL0Q8C&pg=PA251 |year=2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-51980-9|pages=251–252}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਧਾਰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ-ਕਾ-ਚੱਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="McLeod1990p28">{{cite book|author=W.H. McLeod|title=Textual Sources for the Study of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=7xIT7OMSJ44C&pg=PA28 |year=1990|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-56085-4|pages=28–29}}</ref><ref name="ShackleMandair2013xv" /> ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਵੇਂ ਤੋਂ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ, ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।<ref name="ShackleMandair2013xv">{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45101-0|pages=xv–xvi}}</ref><ref name="McLeod2009p86">{{cite book|author=W. H. McLeod|title=The A to Z of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC&pg=PA86 |year=2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6344-6|page=86}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1581 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name=":2" /> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਮੰਜੀ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਕਲੈਰੀਕਲ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਵਾਂਗ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=Sep 21, 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 24 ਸਤੰਬਰ ਸੰਨ 1534 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਹਰੀਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਇਆ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ [[ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ]] ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ [[ਬਾਸਰਕੇ|ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ]] ਲੈ ਆਏ। ਆਪ ਜੀ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਬਾਸਕਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ <nowiki>[[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]</nowiki> ਨੇ ਭਾਈ ਗੋਂਦੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ [[ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਤਾਂ ਬਾਸਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਾਫੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਹ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਤੰਬਰ 1574 ਇਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]।<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-2</ref> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਭਾਈ ਜੀ ਦੀ [[ਸੇਵਾ]] ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਅਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹੇ। ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਏਨੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣੇ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਉਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਗੁਰਿਆਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਸੋਢੀ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਖੁਣਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਗੁਰਿਆਈ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਏਥੇ ਹੀ ਸਰੋਵਰ ਖੁਦਵਾਇਆ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਕ ਸਤੰਬਰ, 1581 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਅਰਜਨ। ਆਪ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰ-ਗੱਦੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>ਡਾ. ਐਸ.ਐਸ. ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, 1963, ਪੰਨਾ-127></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਲੈ ਗਈ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਰਹੇ। <ref name="eosramdas" /><ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |url=https://books.google.com/books?id=EhGkVkhUuqoC&pg=PA54 |title=The History of Sikh Gurus |date=2007 |publisher=Lotus Press |isbn=978-81-8382-075-2 |pages=54}}</ref><ref name=":8" /> ਬਾਸਰਕੇ ਵੀ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਸੀ। <ref name=":0222" /> ਜੇਠਾ ਦੀ ਦਾਦੀ ਇੱਕ ਬੇਸਹਾਰਾ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਨਾਥ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। <ref name=":1" /> ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸਿੱਖੇ, ਪਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। <ref name=":12" /> ਜੇਠਾ ਲਗਭਗ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਬਾਸਰਕੇ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਛੋਲੇ, ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਕਾਲੇ ਛੋਲੇ (ਘੁੱਗਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ), ਅਤੇ ਉਬਲੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਵੇਚਦੇ ਸਨ।[11][12] ਜੇਠਾ ਕਈ ਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ-ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਉਪਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। <ref name=":1" /> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਬਸਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨੌਜਵਾਨ ਜੇਠਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।<ref name=":1" /> ਅਮਰ ਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਨ ਜੇਠਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਣ ਦੇਖੇ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾਦੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। <ref name=":1" /> ਅਮਰ ਦਾਸ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਠਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸੀ।<ref name=":1" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਬਸਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਡੂਰ ਲਈ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਅੰਗਦ, ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ।[11] ਜੇਠਾ ਨੇ ਖਡੂਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। <ref name=":1" /> ==ਗੁਰਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਰਚਿਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪਰੇਮ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ 30 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਲ 56 ਦੁਪਦੇ, 2 ਪੰਚਪਦੇ, 2 ਛਿਪਦੇ, 12 ਪੜਤਾਲ ਦੁਪਦੇ, 38 ਛੰਦ। ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਲੋਕ, ਇੱਕ ਪਹਿਰਾ, ਇੱਕ ਵਣਜਾਰਾ, 2 ਕਰਹਲੇ, 2 ਘੋੜੀਆਂ, 2 ਸੋਲਹੇ, 30 ਸਲੋਕ, ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, 105 ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਲੋਕ ਅਤੇ 183 ਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਾਰਾਂ, ਘੋੜੀਆਂ, ਲਾਵਾਂ, ਕਰਹਲੇ, ਮਾਰੂ ਸੌਲਹੇ, ਵਣਜਾਰਾ ਅਤੇ ਛਕੇ ਛੰਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵੇਰਵਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੇਠ ਦਰਜ ਹੈ।<ref>ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ, ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ, ਲੋਕਾਇਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਐਸ.ਸੀ.ਓ. 57-59, ਸੈਕਟਰ 17-ਸੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 1984, ਪੰਨਾ-39></ref> ===ਵਾਰਾਂ=== ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦਾ ਉਦਰਾਸ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਚੌਖਟਿਆਂ ਦੀ ਵਲਗਣ, ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁ ਪ੍ਰਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲੇਵਰ 'ਚ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੁਲ 8 ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ, ਰਾਗ ਗਉੜੀ, [[ਰਾਗ ਵਡਹੰਸ]], [[ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ]], [[ਰਾਗ ਬਿਹਾਗੜਾ]], [[ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ]], [[ਰਾਗ ਸਾਰੰਗ]] ਅਤੇ [[ਰਾਗ ਕਾਨੜਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ ਦੀਆਂ 21 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਵਾਰ ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਲੋਕ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਤੁਕਾਂ ਹਨ ਤੇ ਪਉੜੀ ਦੀ ਤੁਕ ਦਾ ਠੀਕ ਵਜ਼ਨ 15+10 ਮਾਤਰਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ- <poem> ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਵਿਚਿ ਤੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਭਾਣਾ॥ ਸਭਿ ਤੁਝੇ ਧਿਆਵਹਿ ਜੀਅ ਜੰਤ, ਹਰਿ ਸਾਰਗ ਪਾਣਾ॥ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਅਗਧਦੇ ਤਿਨ ਹਉ ਕੁਰਬਾਣਾ॥ ਤੂੰ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ ਕਰਿ ਚੋਜ ਵਿਡਾਣਾ॥8 (ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ ਪਉੜੀ ਨੰ:4) </poem> *ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਗਉੜੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 33 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 68 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ 26 ਪਉੜੀਆਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ 27 ਤੋਂ 31 ਤੱਕ ਪੰਜ ਪਉੜੀਆਂ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਦੋ ਪਉੜੀਆਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਉੜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ-<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-21></ref> <poem> ਤੂੰ ਸਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਸਚੁ ਹੈ ਸਚੁ ਸਚਾ ਗੁਸਾਈ, ਤੁਧੁ ਨੋ ਸਭ ਧਿਆਇਦੀ ਸਭ ਲਾਗੈ ਤੇਰੀ ਪਾਈ॥ ਵਡੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ ਵਡੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ॥1॥9 </poem> *ਤੀਸਰੀ ਵਾਰ ਬਿਹਾਗੜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 21 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 43 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵਾਰ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਨਿਰੋਲ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਹੀ ਗਾਇਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੇਤੂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਛਿੰਨਭੰਗਰਤਾ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਐਸ.ਐਸ. ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, 1963, ਪੰਨਾ-138></ref> *ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਵਡਹੰਸ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ 21 ਅਤੇ ਸਲੋਕ 43 ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੱਚੀ ਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਉੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਰੇਕ ਪਉੜੀ ਪੰਜ ਤੁਕੀ ਹੈ। *ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੋਰਠਿ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 29 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 58 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਗੁਰੂ-ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਸੋਰਠਿ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ 'ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਨਕ ਅਰਾਧਿਆ ਸਭਿ ਆਖਹੁ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਗੁਰ ਸੇਈ' ਦਾ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲਾਇਆ ਹੈ। *ਛੇਵੀਂ ਵਾਰ [[ਬਿਲਾਵਲ]] ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰਾ ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲਘੂ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਲ 27 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਪਉੜੀ ਨਾਲ 3 ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 2 ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ 24 ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਤੋਲ 15+10=25 ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:- <poem> ਤੂ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਿ ਅਗੰਮੁ ਹੈ ਸਭਿ ਤੁਧੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਤੂ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ॥ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ </poem> *ਸੱਤਵੀਂ ਸਾਰੰਗ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ 36 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 74 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਬਾਈ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] ਜੀ ਦੇ 33, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਜੀ ਦੇ 9, [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] ਦੇ 23, ਗੁਰੂ ਰਮਾਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਆਪਣੇ 6 ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ: <poem> ਆਪੇ ਆਪਿ ਨਿਰੰਜਨਾ ਜਿਨਿ ਆਪੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਆਪੇ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਓਨੁ ਸਭ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ </poem> *ਅੱਠਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਨੜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ 15 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 30 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੁਰੂ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਨਾਮ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। === ਘੋੜੀਆਂ === [[ਰਾਗ ਵਡਹੰਸ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਰੂਪ ‘ਘੋੜੀਆਂ` ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 575 ਅਤੇ 576 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਆਵੱਸ਼ਕ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਜਾਚੇ 'ਘੋੜੀਆਂ' ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਾੜਾ ਸਜੀ ਹੋਈ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰੀਤ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਘੋੜੀਆਂ` ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਥਾਤ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਘੋੜੀ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਜੀਨ ਪਾ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਕੰਡਿਆਰਾ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਪ੍ਰੇਮ ਰੂਪੀ ਚਾਬਕ ਮਾਰ ਕੇ ਨਾਮ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦਰਸਾਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਘੋੜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਛੇਤੀ ਹੀ [[ਅਕਾਲਪੁਰਖ]] ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ==ਲਾਵਾਂ== *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 773-774 ਉਤੇ [[ਸੂਹੀ ਰਾਗ]] ਦੇ ਛੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਛੰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਂਵ ਦਰਅਸਲ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲੰਬੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਰੱਸੀ ਦਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਨੂੜ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪੂਰੇ [[ਰਹੱਸਵਾਦ]] ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਲਾਂਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਅਵਸਥਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਣ ਦੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਪਕਿਆਈ ਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: <poem> ਹਰਿ ਪਹਿਲੜੀ ਲਾਵ ਪਰਵਿਰਤੀ ਕਰਮ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਬਾਣੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੇਦੁ ਧਰਮੁ ਦ੍ਰਿੜਹੁ ਪਾਪ ਤਜਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਧਰਮ ਦ੍ਰਿੜਹੁ ਹਰਿ ਨਾਮ ਧਿਆਵਹੁ ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਨਾਮ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਅਰਾਧਹੁ ਸਭਿ ਕਿਲ ਵਿਖ ਪਾਪ ਗਵਾਇਆ॥15 </poem> *[[ਦੂਜੀ ਲਾਂਵ]] ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਉਪਰੰਤ ਮਨ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਉਮੈ ਦੀ ਮੈਲ ਲਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਆਨੰਦ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:- <poem> ਹਰਿ ਦੂਜੜੀ ਲਾਵ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪੁਰਖ ਮਿਲਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਨਿਰਭਉ ਭੈ ਮਨੁ ਹੋਇ ਹਉਮੈ ਮੈਲ ਗਵਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਏਕੋ ਮਿਲਿ ਹਰਿ ਜਨ ਮੰਗਲ ਗਾਏ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਦੂਜੀ ਲਾਵ ਚਲਾਈ ਅਨਹਦ ਸ਼ਬਦ ਵਜਾਏ॥ </poem> *[[ਤੀਸਰੀ ਲਾਂਵ]] ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸੰੁਦਰ ਵਰਣਨ ਹੈ। <poem> ਹਰਿ ਤੀਜੜੀ ਲਾਵ ਮਨਿ ਚਾਉ ਭਇਆ ਬੈਰਾਗੀਆਂ ਬਲਿਰਾਮੁ ਜੀਉ॥ ਹਿਰਦੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਧੁਨਿ ਉਪਜੀ ਹਰਿ ਜਪੀਐ ਮਸਤਕਿ ਭਾਗੁ ਜੀਉ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਤੀਜੀ ਲਾਵੈ ਹਰਿ ਉਪਜੈ ਮਨਿ ਬੈਰਾਗ ਜੀਉ॥ </poem> *[[ਚੌਥੀ ਲਾਂਵ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਿਜ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ। ਜਿਵੇਂ: <poem> ਹਰਿ ਚਉਥੜੀ ਲਾਵ ਮਨਿ ਸਹਜੁ ਭਇਆ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮੁ ਜੀਉ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਿਲਿਆ ਸੁਭਾਇ ਹਰਿ ਮਨਿ ਤਨਿ ਮੀਠਾ ਲਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਹਰਿ ਮੀਠਾ ਲਾਇਆ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੁ ਭਾਇਆ ਅਨਦਿਨੁ ਹਰਿ ਲਿਵਲਾਈ॥ ਮਨ ਚਿੰਦਿਆ ਫਲੁ ਪਾਇਆ ਸੁਆਸੀ ਹਰਿਨਾਮਿ ਵਜੀ ਵਾਧਾਈ॥ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭਿ ਠਾਕੁਰਿ ਕਾਜ ਰਚਾਇਆ ਧਨ ਹਿਰਦੈ ਨਾਮਿ ਵਿਗਾਸੀ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਚਉਥੀ ਲਾਵੇ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਪ੍ਰਭੁ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ॥ </poem> ==ਕਰਹਲੇ== ਕਰਹਲੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਰਹਲੇ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਹੱਲਾ ਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣੀ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ‘ਕਰਹਲਾ` ਊਠ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਥੇ '''ਕਰਹਲ''' ਤੋਂ ਭਟਕਦੇ ਜੀਵ ਵਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। '''ਕਰਹਲੇ''' ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨੀ ਜਾਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਥੇ ਭਟਕਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <poem> ਕਰਹਲੇ ਮਨ ਪ੍ਰਦੇਸੀਆ ਕਿਉ ਮਿਲੀਐ ਹਰਿ ਮਾਏ| ਗੁਰੂ ਭਾਗਿ ਪੂਰੈ ਪਾਇਆ, ਗਲਿ ਮਿਲਿਆ ਪਿਆਰਾ ਭਾਇ ਮਨ ਕਰਹਲਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪੁਰਖੁ ਧਿਆਇ| ('''ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹਲਾ ਚੌਥਾ''') </poem> ==ਛੰਤ== ਛਕੇ ਛੰਤ ਛੇ ਛੰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਂ ਹੈ। [[ਆਸਾ ਰਾਗ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਘਰੁ 4 ਵਿੱਚ ਛੇ ਛੰਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਛੰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਪਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਲ 35 ਪਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪਦੇ ਨੂੰ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਹਰ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਤਰਤੀਬ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਵਣਜਾਰਾ== ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ 81 ਉਤੇ ਵਣਜਾਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਹੀ ਹਨ। [['ਵਣਜਾਰਾ']] ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਅਰਥ ਹਨ- ਵਣਜ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ==ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ/ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਰੱਬੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਚਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਾਗਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ ਉਸ ਸਾਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਗੁਣਾਂ, ਰੂਪੀ ਬੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਬਾਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਿਰਾਰਥਕ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਖੱਜਲ ਖਵਾਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਟਕਣ ਜਾਂ ਖੱਜਲ ਖੁਆਰੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨੀ ਜਾਇਆ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਕਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਉਮੈ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਸਤਿਸੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਆਕਾਰ-ਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਆਕਾਰ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਅਰੂਪ ਆਰੇਖ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹੋ ਹੀ ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਰਹੱਸਵਾਦ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖ ਨੂੰ ਹਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਲਗਦੀ। ਗੁਰਸਿਖ ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅੰਦਰ ਪਰਾਈ ਤਾਤ ਨਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭੁ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਤਮਕ ਉਚਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਆਚਾਰ ਨੀਤੀ ਨੀਅਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-45></ref> ==ਕਾਵਿ ਕਲਾ== ਬਾਣੀ ਦੀ ਬੋਲੀ: ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]], [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਉਰਦੂ]], [[ਹਿੰਦੀ]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਆਦਿ ਬੋਲੀਆਂ ਰਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਰਲਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਅਕਸਰ ਭਰਮਣ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤਤਸਮ ਅਤੇ ਤਦਭਵ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਸੰਜਮਮਈ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ==ਅਲੰਕਾਰ-ਯੋਜਨਾ== ਜਿਥੇ ਅਨੇਕ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਛੇਕਾਂ [[ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ]] ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਛੇਕ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ [[ਸੁਤਿਆਨੁਪ੍ਰਾਸ]] ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ੳ, ਅ, ੲ, ਸ, ਹ ਦੇ ਵਰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ==ਛੰਦ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਗਾਹਾ, ਅਤਿਗੀਤਾ, ਰਵੱਈਆ, ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ ਜਾਂ ਅਨਕਲਾ, ਸੁਗੀਤਕਾ (ਛੰਦ), ਪਉੜੀ, ਸੋਰਠਾ, ਦੋਹਰਾ, ਚੌਪਈ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਛੰਦ ਰਚਨਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੁਲ 29 ਛੰਦ ਹਨ ਜੋ ਵਿਭਿੰਨ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ। ==ਰਸ ਵਿਧਾਨ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ]], ਹਾਸ ਰਾਸ, [[ਕਰੁਣਾ ਰਸ]], [[ਰੌਦਰ ਰਸ]], ਬੀਰ ਰਸ, [[ਭਿਆਨਕ ਰਸ]], ਵੀਭਤਸ ਰਸ, ਅਦਭੁਤ ਰਸ, [[ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ]], ਵਾਤਸ਼ਲਯ ਰਸ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਰਸ ਵਧੇਰੇ ਪਰਬਲ ਹੈ। ==ਸ਼ੈਲੀ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਸ਼ੈਲਗਤ ਖੂਬੀ ਅਰੁਕ ਵਹਾ, ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਕਥਨ ਵਿਧੀ ਗ੍ਰਾਮੀਨ ਨਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਖਾਸ਼ੀਅਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਹਰਾਉ ਅਕੇਵੇਂ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਹਰਾਉ ਨੀਰਸ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦਾ ਆਂਤਰਿਕ ਸਰੋਦ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਗੀਤਮਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇਹ ਹੋਰ ਅਦੁੱਤੀ ਗੁਣ ਹੈ। ਦਰ-ਬ-ਦਰ ਭਟਕਦੇ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਮਨਮੁਖਾਂ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਨਿੰਦਕਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਮਿੱਠਾ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਾਖੰਡ, ਕੁਕਰਮ ਅਤੇ ਛਲਕਪਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲਘੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਟਾਖਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਜਵਾਬ ਵਡਿਆਈ ਹੈ।<ref>ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿਲੋਂ, ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ: ਜੀਵਨ, ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1998, ਪੰਨਾ-29></ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} {{ਗੁਰਬਾਣੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] 32yn3fx5q8304hhjwponzlsmlgm58x1 837453 837452 2026-04-23T18:04:21Z Nitesh Gill 8973 /* ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ */ 837453 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ | image = Ram.jpg | alt = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ | caption = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਭਾਈ ਜੇਠਾ | birth_date = 24 ਸਤੰਬਰ 1534 | birth_place = ਚੂੰਨੀ ਮੰਡੀ, [[ਲਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1581|09|01|1534|09|24}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]]) | other_names = ''ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ'' | known_for = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀ<ref name="ColeSambhi1995p23">{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA23 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=22–24}}</ref> | occupation = ਗੁਰੂ | predecessor = [[ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ]] | successor = [[ਗੁਰ ਅਰਜਨ]] | ਧਰਮ ਪਤਨੀ = ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | ਸੰਤਾਨ = ਪਿਰਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂ ਦੇਵ, [[ਗੁਰ ਅਰਜਨ|ਅਰਜਨ]] | father = ਹਰਿ ਦਾਸ | mother = ਮਾਤਾ ਦਿਆ ਕੌਰ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ''' '''ਜੀ''' (24 ਸਤੰਬਰ 1534 – 1 ਸਤੰਬਰ 1581) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ '''ਚੌਥੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]]''' ਸੀ।<ref name="ColeSambhi1995p23"/><ref name="Mandair2013p38">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=Jn_jBAAAQBAJ&pg=PA38 |year=2013|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4411-5366-1|pages=38–40}}</ref> ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Mandair2013p38" /><ref name=eosramdas>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Ram Das, Guru (1534–1581) |author=G.S. Mansukhani |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=19 January 2017}}</ref> ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਨਾਥ ਹੋ ਗਏ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਾਨੀ ਕੋਲ ਵੱਡੇ ਹੋਏ।<ref name="Mandair2013p38" /> 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਤੀਜੇ ਆਗੂ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲੀ ਸੇਵਾ, ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਆਗਿਆ ਪਾਲਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Mandair2013p38" /><ref name="eosramdas" /><ref>{{cite book |author=Shakti Pawha Kaur Khalsa |url=https://books.google.com/books?id=E6ZgJvdMEzYC&pg=PA76 |title=Kundalini Yoga: The Flow of Eternal Power |publisher=Penguin |year=1998 |isbn=978-0-399-52420-2 |page=76}}</ref> ਰਾਮ ਦਾਸ ("ਰੱਬ ਦਾ ਸੇਵਕ") ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ 1574 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref name=":2">{{cite book|author=Arvind-pal Singh Mandair|title=Religion and the Specter of the West: Sikhism, India, Postcoloniality, and the Politics of Translation |url=https://books.google.com/books?id=dzeCy_zL0Q8C&pg=PA251 |year=2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-51980-9|pages=251–252}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਧਾਰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ-ਕਾ-ਚੱਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="McLeod1990p28">{{cite book|author=W.H. McLeod|title=Textual Sources for the Study of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=7xIT7OMSJ44C&pg=PA28 |year=1990|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-56085-4|pages=28–29}}</ref><ref name="ShackleMandair2013xv" /> ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਵੇਂ ਤੋਂ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ, ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।<ref name="ShackleMandair2013xv">{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45101-0|pages=xv–xvi}}</ref><ref name="McLeod2009p86">{{cite book|author=W. H. McLeod|title=The A to Z of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC&pg=PA86 |year=2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6344-6|page=86}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1581 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name=":2" /> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਮੰਜੀ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਕਲੈਰੀਕਲ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਵਾਂਗ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=Sep 21, 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 24 ਸਤੰਬਰ ਸੰਨ 1534 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਹਰੀਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਇਆ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ [[ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ]] ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ [[ਬਾਸਰਕੇ|ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ]] ਲੈ ਆਏ। ਆਪ ਜੀ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਬਾਸਕਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ <nowiki>[[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]</nowiki> ਨੇ ਭਾਈ ਗੋਂਦੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ [[ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਤਾਂ ਬਾਸਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਾਫੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਹ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਤੰਬਰ 1574 ਇਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]।<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-2</ref> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਭਾਈ ਜੀ ਦੀ [[ਸੇਵਾ]] ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਅਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹੇ। ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਏਨੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣੇ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਉਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਗੁਰਿਆਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਸੋਢੀ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਖੁਣਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਗੁਰਿਆਈ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਏਥੇ ਹੀ ਸਰੋਵਰ ਖੁਦਵਾਇਆ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਕ ਸਤੰਬਰ, 1581 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਅਰਜਨ। ਆਪ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰ-ਗੱਦੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>ਡਾ. ਐਸ.ਐਸ. ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, 1963, ਪੰਨਾ-127></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਲੈ ਗਈ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਰਹੇ। <ref name="eosramdas" /><ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |url=https://books.google.com/books?id=EhGkVkhUuqoC&pg=PA54 |title=The History of Sikh Gurus |date=2007 |publisher=Lotus Press |isbn=978-81-8382-075-2 |pages=54}}</ref><ref name=":8" /> ਬਾਸਰਕੇ ਵੀ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਸੀ। <ref name=":0222" /> ਜੇਠਾ ਦੀ ਦਾਦੀ ਇੱਕ ਬੇਸਹਾਰਾ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਨਾਥ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। <ref name=":1" /> ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸਿੱਖੇ, ਪਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। <ref name=":12" /> ਜੇਠਾ ਲਗਭਗ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਬਾਸਰਕੇ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਛੋਲੇ, ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਕਾਲੇ ਛੋਲੇ (ਘੁੱਗਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ), ਅਤੇ ਉਬਲੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਵੇਚਦੇ ਸਨ।[11][12] ਜੇਠਾ ਕਈ ਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ-ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਉਪਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। <ref name=":1" /> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਬਸਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨੌਜਵਾਨ ਜੇਠਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।<ref name=":1" /> ਅਮਰ ਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਨ ਜੇਠਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਣ ਦੇਖੇ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾਦੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। <ref name=":1" /> ਅਮਰ ਦਾਸ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਠਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸੀ।<ref name=":1" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਬਸਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਡੂਰ ਲਈ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਅੰਗਦ, ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ।[11] ਜੇਠਾ ਨੇ ਖਡੂਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। <ref name=":1" /> === ਖਡੂਰ ਅਤੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ === ਅਮਰ ਦਾਸ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ (ਧਾਰਮਿਕ ਸਭਾ) ਵਿੱਚ ਖਡੂਰ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੇਠਾ 1546 ਵਿੱਚ ਖਡੂਰ ਗਏ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।<ref name=":1" /><ref name=":0222" /> ਉਹ ਅਕਸਰ ਖਡੂਰ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।[11] ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਖਡੂਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਠਹਿਰੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਬਕਲੀਆਂ (ਉਬਲੀਆਂ ਮੱਕੀ) ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।[13][11] ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਆਖਰਕਾਰ ਬਾਸਰਕੇ ਵਾਪਸ ਗਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।[13][11] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ 1552 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਵਸ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੇਠਾ ਵੀ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ (ਦਰਬਾਰ) ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।[13] ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਜੇਠਾ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਖੁਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ।[11] ਉਸਨੂੰ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਗਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਾਧੂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।[11] ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ, ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।[11][18] ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।[13] ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।[19] ==ਗੁਰਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਰਚਿਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪਰੇਮ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ 30 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਲ 56 ਦੁਪਦੇ, 2 ਪੰਚਪਦੇ, 2 ਛਿਪਦੇ, 12 ਪੜਤਾਲ ਦੁਪਦੇ, 38 ਛੰਦ। ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਲੋਕ, ਇੱਕ ਪਹਿਰਾ, ਇੱਕ ਵਣਜਾਰਾ, 2 ਕਰਹਲੇ, 2 ਘੋੜੀਆਂ, 2 ਸੋਲਹੇ, 30 ਸਲੋਕ, ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, 105 ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਲੋਕ ਅਤੇ 183 ਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਾਰਾਂ, ਘੋੜੀਆਂ, ਲਾਵਾਂ, ਕਰਹਲੇ, ਮਾਰੂ ਸੌਲਹੇ, ਵਣਜਾਰਾ ਅਤੇ ਛਕੇ ਛੰਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵੇਰਵਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੇਠ ਦਰਜ ਹੈ।<ref>ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ, ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ, ਲੋਕਾਇਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਐਸ.ਸੀ.ਓ. 57-59, ਸੈਕਟਰ 17-ਸੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 1984, ਪੰਨਾ-39></ref> ===ਵਾਰਾਂ=== ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦਾ ਉਦਰਾਸ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਚੌਖਟਿਆਂ ਦੀ ਵਲਗਣ, ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁ ਪ੍ਰਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲੇਵਰ 'ਚ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੁਲ 8 ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ, ਰਾਗ ਗਉੜੀ, [[ਰਾਗ ਵਡਹੰਸ]], [[ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ]], [[ਰਾਗ ਬਿਹਾਗੜਾ]], [[ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ]], [[ਰਾਗ ਸਾਰੰਗ]] ਅਤੇ [[ਰਾਗ ਕਾਨੜਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ ਦੀਆਂ 21 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਵਾਰ ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਲੋਕ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਤੁਕਾਂ ਹਨ ਤੇ ਪਉੜੀ ਦੀ ਤੁਕ ਦਾ ਠੀਕ ਵਜ਼ਨ 15+10 ਮਾਤਰਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ- <poem> ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਵਿਚਿ ਤੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਭਾਣਾ॥ ਸਭਿ ਤੁਝੇ ਧਿਆਵਹਿ ਜੀਅ ਜੰਤ, ਹਰਿ ਸਾਰਗ ਪਾਣਾ॥ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਅਗਧਦੇ ਤਿਨ ਹਉ ਕੁਰਬਾਣਾ॥ ਤੂੰ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ ਕਰਿ ਚੋਜ ਵਿਡਾਣਾ॥8 (ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ ਪਉੜੀ ਨੰ:4) </poem> *ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਗਉੜੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 33 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 68 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ 26 ਪਉੜੀਆਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ 27 ਤੋਂ 31 ਤੱਕ ਪੰਜ ਪਉੜੀਆਂ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਦੋ ਪਉੜੀਆਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਉੜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ-<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-21></ref> <poem> ਤੂੰ ਸਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਸਚੁ ਹੈ ਸਚੁ ਸਚਾ ਗੁਸਾਈ, ਤੁਧੁ ਨੋ ਸਭ ਧਿਆਇਦੀ ਸਭ ਲਾਗੈ ਤੇਰੀ ਪਾਈ॥ ਵਡੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ ਵਡੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ॥1॥9 </poem> *ਤੀਸਰੀ ਵਾਰ ਬਿਹਾਗੜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 21 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 43 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵਾਰ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਨਿਰੋਲ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਹੀ ਗਾਇਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੇਤੂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਛਿੰਨਭੰਗਰਤਾ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਐਸ.ਐਸ. ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, 1963, ਪੰਨਾ-138></ref> *ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਵਡਹੰਸ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ 21 ਅਤੇ ਸਲੋਕ 43 ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੱਚੀ ਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਉੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਰੇਕ ਪਉੜੀ ਪੰਜ ਤੁਕੀ ਹੈ। *ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੋਰਠਿ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 29 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 58 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਗੁਰੂ-ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਸੋਰਠਿ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ 'ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਨਕ ਅਰਾਧਿਆ ਸਭਿ ਆਖਹੁ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਗੁਰ ਸੇਈ' ਦਾ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲਾਇਆ ਹੈ। *ਛੇਵੀਂ ਵਾਰ [[ਬਿਲਾਵਲ]] ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰਾ ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲਘੂ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਲ 27 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਪਉੜੀ ਨਾਲ 3 ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 2 ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ 24 ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਤੋਲ 15+10=25 ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:- <poem> ਤੂ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਿ ਅਗੰਮੁ ਹੈ ਸਭਿ ਤੁਧੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਤੂ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ॥ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ </poem> *ਸੱਤਵੀਂ ਸਾਰੰਗ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ 36 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 74 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਬਾਈ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] ਜੀ ਦੇ 33, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਜੀ ਦੇ 9, [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] ਦੇ 23, ਗੁਰੂ ਰਮਾਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਆਪਣੇ 6 ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ: <poem> ਆਪੇ ਆਪਿ ਨਿਰੰਜਨਾ ਜਿਨਿ ਆਪੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਆਪੇ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਓਨੁ ਸਭ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ </poem> *ਅੱਠਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਨੜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ 15 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 30 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੁਰੂ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਨਾਮ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। === ਘੋੜੀਆਂ === [[ਰਾਗ ਵਡਹੰਸ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਰੂਪ ‘ਘੋੜੀਆਂ` ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 575 ਅਤੇ 576 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਆਵੱਸ਼ਕ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਜਾਚੇ 'ਘੋੜੀਆਂ' ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਾੜਾ ਸਜੀ ਹੋਈ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰੀਤ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਘੋੜੀਆਂ` ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਥਾਤ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਘੋੜੀ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਜੀਨ ਪਾ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਕੰਡਿਆਰਾ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਪ੍ਰੇਮ ਰੂਪੀ ਚਾਬਕ ਮਾਰ ਕੇ ਨਾਮ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦਰਸਾਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਘੋੜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਛੇਤੀ ਹੀ [[ਅਕਾਲਪੁਰਖ]] ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ==ਲਾਵਾਂ== *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 773-774 ਉਤੇ [[ਸੂਹੀ ਰਾਗ]] ਦੇ ਛੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਛੰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਂਵ ਦਰਅਸਲ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲੰਬੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਰੱਸੀ ਦਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਨੂੜ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪੂਰੇ [[ਰਹੱਸਵਾਦ]] ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਲਾਂਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਅਵਸਥਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਣ ਦੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਪਕਿਆਈ ਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: <poem> ਹਰਿ ਪਹਿਲੜੀ ਲਾਵ ਪਰਵਿਰਤੀ ਕਰਮ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਬਾਣੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੇਦੁ ਧਰਮੁ ਦ੍ਰਿੜਹੁ ਪਾਪ ਤਜਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਧਰਮ ਦ੍ਰਿੜਹੁ ਹਰਿ ਨਾਮ ਧਿਆਵਹੁ ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਨਾਮ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਅਰਾਧਹੁ ਸਭਿ ਕਿਲ ਵਿਖ ਪਾਪ ਗਵਾਇਆ॥15 </poem> *[[ਦੂਜੀ ਲਾਂਵ]] ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਉਪਰੰਤ ਮਨ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਉਮੈ ਦੀ ਮੈਲ ਲਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਆਨੰਦ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:- <poem> ਹਰਿ ਦੂਜੜੀ ਲਾਵ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪੁਰਖ ਮਿਲਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਨਿਰਭਉ ਭੈ ਮਨੁ ਹੋਇ ਹਉਮੈ ਮੈਲ ਗਵਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਏਕੋ ਮਿਲਿ ਹਰਿ ਜਨ ਮੰਗਲ ਗਾਏ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਦੂਜੀ ਲਾਵ ਚਲਾਈ ਅਨਹਦ ਸ਼ਬਦ ਵਜਾਏ॥ </poem> *[[ਤੀਸਰੀ ਲਾਂਵ]] ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸੰੁਦਰ ਵਰਣਨ ਹੈ। <poem> ਹਰਿ ਤੀਜੜੀ ਲਾਵ ਮਨਿ ਚਾਉ ਭਇਆ ਬੈਰਾਗੀਆਂ ਬਲਿਰਾਮੁ ਜੀਉ॥ ਹਿਰਦੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਧੁਨਿ ਉਪਜੀ ਹਰਿ ਜਪੀਐ ਮਸਤਕਿ ਭਾਗੁ ਜੀਉ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਤੀਜੀ ਲਾਵੈ ਹਰਿ ਉਪਜੈ ਮਨਿ ਬੈਰਾਗ ਜੀਉ॥ </poem> *[[ਚੌਥੀ ਲਾਂਵ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਿਜ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ। ਜਿਵੇਂ: <poem> ਹਰਿ ਚਉਥੜੀ ਲਾਵ ਮਨਿ ਸਹਜੁ ਭਇਆ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮੁ ਜੀਉ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਿਲਿਆ ਸੁਭਾਇ ਹਰਿ ਮਨਿ ਤਨਿ ਮੀਠਾ ਲਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਹਰਿ ਮੀਠਾ ਲਾਇਆ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੁ ਭਾਇਆ ਅਨਦਿਨੁ ਹਰਿ ਲਿਵਲਾਈ॥ ਮਨ ਚਿੰਦਿਆ ਫਲੁ ਪਾਇਆ ਸੁਆਸੀ ਹਰਿਨਾਮਿ ਵਜੀ ਵਾਧਾਈ॥ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭਿ ਠਾਕੁਰਿ ਕਾਜ ਰਚਾਇਆ ਧਨ ਹਿਰਦੈ ਨਾਮਿ ਵਿਗਾਸੀ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਚਉਥੀ ਲਾਵੇ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਪ੍ਰਭੁ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ॥ </poem> ==ਕਰਹਲੇ== ਕਰਹਲੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਰਹਲੇ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਹੱਲਾ ਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣੀ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ‘ਕਰਹਲਾ` ਊਠ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਥੇ '''ਕਰਹਲ''' ਤੋਂ ਭਟਕਦੇ ਜੀਵ ਵਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। '''ਕਰਹਲੇ''' ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨੀ ਜਾਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਥੇ ਭਟਕਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <poem> ਕਰਹਲੇ ਮਨ ਪ੍ਰਦੇਸੀਆ ਕਿਉ ਮਿਲੀਐ ਹਰਿ ਮਾਏ| ਗੁਰੂ ਭਾਗਿ ਪੂਰੈ ਪਾਇਆ, ਗਲਿ ਮਿਲਿਆ ਪਿਆਰਾ ਭਾਇ ਮਨ ਕਰਹਲਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪੁਰਖੁ ਧਿਆਇ| ('''ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹਲਾ ਚੌਥਾ''') </poem> ==ਛੰਤ== ਛਕੇ ਛੰਤ ਛੇ ਛੰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਂ ਹੈ। [[ਆਸਾ ਰਾਗ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਘਰੁ 4 ਵਿੱਚ ਛੇ ਛੰਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਛੰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਪਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਲ 35 ਪਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪਦੇ ਨੂੰ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਹਰ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਤਰਤੀਬ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਵਣਜਾਰਾ== ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ 81 ਉਤੇ ਵਣਜਾਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਹੀ ਹਨ। [['ਵਣਜਾਰਾ']] ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਅਰਥ ਹਨ- ਵਣਜ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ==ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ/ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਰੱਬੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਚਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਾਗਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ ਉਸ ਸਾਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਗੁਣਾਂ, ਰੂਪੀ ਬੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਬਾਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਿਰਾਰਥਕ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਖੱਜਲ ਖਵਾਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਟਕਣ ਜਾਂ ਖੱਜਲ ਖੁਆਰੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨੀ ਜਾਇਆ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਕਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਉਮੈ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਸਤਿਸੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਆਕਾਰ-ਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਆਕਾਰ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਅਰੂਪ ਆਰੇਖ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹੋ ਹੀ ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਰਹੱਸਵਾਦ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖ ਨੂੰ ਹਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਲਗਦੀ। ਗੁਰਸਿਖ ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅੰਦਰ ਪਰਾਈ ਤਾਤ ਨਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭੁ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਤਮਕ ਉਚਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਆਚਾਰ ਨੀਤੀ ਨੀਅਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-45></ref> ==ਕਾਵਿ ਕਲਾ== ਬਾਣੀ ਦੀ ਬੋਲੀ: ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]], [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਉਰਦੂ]], [[ਹਿੰਦੀ]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਆਦਿ ਬੋਲੀਆਂ ਰਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਰਲਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਅਕਸਰ ਭਰਮਣ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤਤਸਮ ਅਤੇ ਤਦਭਵ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਸੰਜਮਮਈ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ==ਅਲੰਕਾਰ-ਯੋਜਨਾ== ਜਿਥੇ ਅਨੇਕ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਛੇਕਾਂ [[ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ]] ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਛੇਕ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ [[ਸੁਤਿਆਨੁਪ੍ਰਾਸ]] ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ੳ, ਅ, ੲ, ਸ, ਹ ਦੇ ਵਰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ==ਛੰਦ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਗਾਹਾ, ਅਤਿਗੀਤਾ, ਰਵੱਈਆ, ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ ਜਾਂ ਅਨਕਲਾ, ਸੁਗੀਤਕਾ (ਛੰਦ), ਪਉੜੀ, ਸੋਰਠਾ, ਦੋਹਰਾ, ਚੌਪਈ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਛੰਦ ਰਚਨਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੁਲ 29 ਛੰਦ ਹਨ ਜੋ ਵਿਭਿੰਨ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ। ==ਰਸ ਵਿਧਾਨ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ]], ਹਾਸ ਰਾਸ, [[ਕਰੁਣਾ ਰਸ]], [[ਰੌਦਰ ਰਸ]], ਬੀਰ ਰਸ, [[ਭਿਆਨਕ ਰਸ]], ਵੀਭਤਸ ਰਸ, ਅਦਭੁਤ ਰਸ, [[ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ]], ਵਾਤਸ਼ਲਯ ਰਸ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਰਸ ਵਧੇਰੇ ਪਰਬਲ ਹੈ। ==ਸ਼ੈਲੀ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਸ਼ੈਲਗਤ ਖੂਬੀ ਅਰੁਕ ਵਹਾ, ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਕਥਨ ਵਿਧੀ ਗ੍ਰਾਮੀਨ ਨਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਖਾਸ਼ੀਅਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਹਰਾਉ ਅਕੇਵੇਂ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਹਰਾਉ ਨੀਰਸ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦਾ ਆਂਤਰਿਕ ਸਰੋਦ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਗੀਤਮਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇਹ ਹੋਰ ਅਦੁੱਤੀ ਗੁਣ ਹੈ। ਦਰ-ਬ-ਦਰ ਭਟਕਦੇ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਮਨਮੁਖਾਂ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਨਿੰਦਕਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਮਿੱਠਾ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਾਖੰਡ, ਕੁਕਰਮ ਅਤੇ ਛਲਕਪਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲਘੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਟਾਖਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਜਵਾਬ ਵਡਿਆਈ ਹੈ।<ref>ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿਲੋਂ, ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ: ਜੀਵਨ, ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1998, ਪੰਨਾ-29></ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} {{ਗੁਰਬਾਣੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] ggw8p6hpipd3bneuwx9lvcwthlpeiqv 837454 837453 2026-04-23T18:10:08Z Nitesh Gill 8973 /* ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ */ 837454 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ | image = Ram.jpg | alt = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ | caption = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਭਾਈ ਜੇਠਾ | birth_date = 24 ਸਤੰਬਰ 1534 | birth_place = ਚੂੰਨੀ ਮੰਡੀ, [[ਲਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1581|09|01|1534|09|24}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]]) | other_names = ''ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ'' | known_for = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀ<ref name="ColeSambhi1995p23">{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA23 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=22–24}}</ref> | occupation = ਗੁਰੂ | predecessor = [[ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ]] | successor = [[ਗੁਰ ਅਰਜਨ]] | ਧਰਮ ਪਤਨੀ = ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | ਸੰਤਾਨ = ਪਿਰਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂ ਦੇਵ, [[ਗੁਰ ਅਰਜਨ|ਅਰਜਨ]] | father = ਹਰਿ ਦਾਸ | mother = ਮਾਤਾ ਦਿਆ ਕੌਰ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ''' '''ਜੀ''' (24 ਸਤੰਬਰ 1534 – 1 ਸਤੰਬਰ 1581) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ '''ਚੌਥੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]]''' ਸੀ।<ref name="ColeSambhi1995p23"/><ref name="Mandair2013p38">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=Jn_jBAAAQBAJ&pg=PA38 |year=2013|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4411-5366-1|pages=38–40}}</ref> ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Mandair2013p38" /><ref name=eosramdas>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Ram Das, Guru (1534–1581) |author=G.S. Mansukhani |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=19 January 2017}}</ref> ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਨਾਥ ਹੋ ਗਏ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਾਨੀ ਕੋਲ ਵੱਡੇ ਹੋਏ।<ref name="Mandair2013p38" /> 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਤੀਜੇ ਆਗੂ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲੀ ਸੇਵਾ, ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਆਗਿਆ ਪਾਲਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Mandair2013p38" /><ref name="eosramdas" /><ref>{{cite book |author=Shakti Pawha Kaur Khalsa |url=https://books.google.com/books?id=E6ZgJvdMEzYC&pg=PA76 |title=Kundalini Yoga: The Flow of Eternal Power |publisher=Penguin |year=1998 |isbn=978-0-399-52420-2 |page=76}}</ref> ਰਾਮ ਦਾਸ ("ਰੱਬ ਦਾ ਸੇਵਕ") ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ 1574 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref name=":2">{{cite book|author=Arvind-pal Singh Mandair|title=Religion and the Specter of the West: Sikhism, India, Postcoloniality, and the Politics of Translation |url=https://books.google.com/books?id=dzeCy_zL0Q8C&pg=PA251 |year=2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-51980-9|pages=251–252}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਧਾਰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ-ਕਾ-ਚੱਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="McLeod1990p28">{{cite book|author=W.H. McLeod|title=Textual Sources for the Study of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=7xIT7OMSJ44C&pg=PA28 |year=1990|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-56085-4|pages=28–29}}</ref><ref name="ShackleMandair2013xv" /> ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਵੇਂ ਤੋਂ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ, ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।<ref name="ShackleMandair2013xv">{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45101-0|pages=xv–xvi}}</ref><ref name="McLeod2009p86">{{cite book|author=W. H. McLeod|title=The A to Z of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC&pg=PA86 |year=2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6344-6|page=86}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1581 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name=":2" /> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਮੰਜੀ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਕਲੈਰੀਕਲ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਵਾਂਗ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=Sep 21, 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 24 ਸਤੰਬਰ ਸੰਨ 1534 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਹਰੀਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਇਆ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ [[ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ]] ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ [[ਬਾਸਰਕੇ|ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ]] ਲੈ ਆਏ। ਆਪ ਜੀ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਬਾਸਕਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ <nowiki>[[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]</nowiki> ਨੇ ਭਾਈ ਗੋਂਦੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ [[ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਤਾਂ ਬਾਸਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਾਫੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਹ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਤੰਬਰ 1574 ਇਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]।<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-2</ref> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਭਾਈ ਜੀ ਦੀ [[ਸੇਵਾ]] ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਅਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹੇ। ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਏਨੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣੇ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਉਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਗੁਰਿਆਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਸੋਢੀ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਖੁਣਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਗੁਰਿਆਈ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਏਥੇ ਹੀ ਸਰੋਵਰ ਖੁਦਵਾਇਆ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਕ ਸਤੰਬਰ, 1581 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਅਰਜਨ। ਆਪ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰ-ਗੱਦੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>ਡਾ. ਐਸ.ਐਸ. ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, 1963, ਪੰਨਾ-127></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਲੈ ਗਈ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਰਹੇ। <ref name="eosramdas" /><ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |url=https://books.google.com/books?id=EhGkVkhUuqoC&pg=PA54 |title=The History of Sikh Gurus |date=2007 |publisher=Lotus Press |isbn=978-81-8382-075-2 |pages=54}}</ref><ref name=":8" /> ਬਾਸਰਕੇ ਵੀ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਸੀ। <ref name=":0222" /> ਜੇਠਾ ਦੀ ਦਾਦੀ ਇੱਕ ਬੇਸਹਾਰਾ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਨਾਥ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। <ref name=":1" /> ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸਿੱਖੇ, ਪਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। <ref name=":12" /> ਜੇਠਾ ਲਗਭਗ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਬਾਸਰਕੇ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਛੋਲੇ, ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਕਾਲੇ ਛੋਲੇ (ਘੁੱਗਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ), ਅਤੇ ਉਬਲੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਵੇਚਦੇ ਸਨ।[11][12] ਜੇਠਾ ਕਈ ਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ-ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਉਪਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। <ref name=":1" /> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਬਸਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨੌਜਵਾਨ ਜੇਠਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।<ref name=":1" /> ਅਮਰ ਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਨ ਜੇਠਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਣ ਦੇਖੇ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾਦੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। <ref name=":1" /> ਅਮਰ ਦਾਸ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਠਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸੀ।<ref name=":1" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਬਸਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਡੂਰ ਲਈ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਅੰਗਦ, ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ।[11] ਜੇਠਾ ਨੇ ਖਡੂਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। <ref name=":1" /> === ਖਡੂਰ ਅਤੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ === ਅਮਰ ਦਾਸ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੀ ਸੰਗਤ (ਧਾਰਮਿਕ ਸਭਾ) ਵਿੱਚ ਖਡੂਰ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੇਠਾ 1546 ਵਿੱਚ ਖਡੂਰ ਗਏ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।<ref name=":1" /><ref name=":0222" /> ਉਹ ਅਕਸਰ ਖਡੂਰ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।[11] ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਖਡੂਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਠਹਿਰੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਬਕਲੀਆਂ (ਉਬਲੀਆਂ ਮੱਕੀ) ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name=":8" /><ref name=":1" /> ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਆਖਰਕਾਰ ਬਾਸਰਕੇ ਵਾਪਸ ਗਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।<ref name=":8" /><ref name=":1" /> ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ 1552 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਵਸ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੇਠਾ ਵੀ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ (ਦਰਬਾਰ) ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।[13] ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਜੇਠਾ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਖੁਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਸ ] ਉਸਨੂੰ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਗਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਾਧੂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।[.<ref name=":1" />ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ, ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last=Kohli |first=Surindar Singh |title=History of Punjabi Literature |publisher=National Book Shop |year=1993 |isbn=9788171161416 |pages=42}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name=":8" /> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref name=":022">{{Cite book |last=Singh |first=Pashaura |title=The Sikh World |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=9780429848384 |series=Routledge Worlds |quote=Under his [Guru Amar Das] patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi.}}</ref> ==ਗੁਰਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਰਚਿਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪਰੇਮ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ 30 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਲ 56 ਦੁਪਦੇ, 2 ਪੰਚਪਦੇ, 2 ਛਿਪਦੇ, 12 ਪੜਤਾਲ ਦੁਪਦੇ, 38 ਛੰਦ। ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਲੋਕ, ਇੱਕ ਪਹਿਰਾ, ਇੱਕ ਵਣਜਾਰਾ, 2 ਕਰਹਲੇ, 2 ਘੋੜੀਆਂ, 2 ਸੋਲਹੇ, 30 ਸਲੋਕ, ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, 105 ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਲੋਕ ਅਤੇ 183 ਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਾਰਾਂ, ਘੋੜੀਆਂ, ਲਾਵਾਂ, ਕਰਹਲੇ, ਮਾਰੂ ਸੌਲਹੇ, ਵਣਜਾਰਾ ਅਤੇ ਛਕੇ ਛੰਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵੇਰਵਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੇਠ ਦਰਜ ਹੈ।<ref>ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ, ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ, ਲੋਕਾਇਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਐਸ.ਸੀ.ਓ. 57-59, ਸੈਕਟਰ 17-ਸੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 1984, ਪੰਨਾ-39></ref> ===ਵਾਰਾਂ=== ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦਾ ਉਦਰਾਸ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਚੌਖਟਿਆਂ ਦੀ ਵਲਗਣ, ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁ ਪ੍ਰਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲੇਵਰ 'ਚ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੁਲ 8 ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ, ਰਾਗ ਗਉੜੀ, [[ਰਾਗ ਵਡਹੰਸ]], [[ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ]], [[ਰਾਗ ਬਿਹਾਗੜਾ]], [[ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ]], [[ਰਾਗ ਸਾਰੰਗ]] ਅਤੇ [[ਰਾਗ ਕਾਨੜਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ ਦੀਆਂ 21 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਵਾਰ ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਲੋਕ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਤੁਕਾਂ ਹਨ ਤੇ ਪਉੜੀ ਦੀ ਤੁਕ ਦਾ ਠੀਕ ਵਜ਼ਨ 15+10 ਮਾਤਰਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ- <poem> ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਵਿਚਿ ਤੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਭਾਣਾ॥ ਸਭਿ ਤੁਝੇ ਧਿਆਵਹਿ ਜੀਅ ਜੰਤ, ਹਰਿ ਸਾਰਗ ਪਾਣਾ॥ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਅਗਧਦੇ ਤਿਨ ਹਉ ਕੁਰਬਾਣਾ॥ ਤੂੰ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ ਕਰਿ ਚੋਜ ਵਿਡਾਣਾ॥8 (ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ ਪਉੜੀ ਨੰ:4) </poem> *ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਗਉੜੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 33 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 68 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ 26 ਪਉੜੀਆਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ 27 ਤੋਂ 31 ਤੱਕ ਪੰਜ ਪਉੜੀਆਂ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਦੋ ਪਉੜੀਆਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਉੜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ-<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-21></ref> <poem> ਤੂੰ ਸਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਸਚੁ ਹੈ ਸਚੁ ਸਚਾ ਗੁਸਾਈ, ਤੁਧੁ ਨੋ ਸਭ ਧਿਆਇਦੀ ਸਭ ਲਾਗੈ ਤੇਰੀ ਪਾਈ॥ ਵਡੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ ਵਡੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ॥1॥9 </poem> *ਤੀਸਰੀ ਵਾਰ ਬਿਹਾਗੜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 21 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 43 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵਾਰ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਨਿਰੋਲ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਹੀ ਗਾਇਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੇਤੂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਛਿੰਨਭੰਗਰਤਾ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਐਸ.ਐਸ. ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, 1963, ਪੰਨਾ-138></ref> *ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਵਡਹੰਸ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ 21 ਅਤੇ ਸਲੋਕ 43 ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੱਚੀ ਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਉੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਰੇਕ ਪਉੜੀ ਪੰਜ ਤੁਕੀ ਹੈ। *ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੋਰਠਿ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 29 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 58 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਗੁਰੂ-ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਸੋਰਠਿ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ 'ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਨਕ ਅਰਾਧਿਆ ਸਭਿ ਆਖਹੁ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਗੁਰ ਸੇਈ' ਦਾ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲਾਇਆ ਹੈ। *ਛੇਵੀਂ ਵਾਰ [[ਬਿਲਾਵਲ]] ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰਾ ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲਘੂ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਲ 27 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਪਉੜੀ ਨਾਲ 3 ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 2 ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ 24 ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਤੋਲ 15+10=25 ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:- <poem> ਤੂ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਿ ਅਗੰਮੁ ਹੈ ਸਭਿ ਤੁਧੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਤੂ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ॥ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ </poem> *ਸੱਤਵੀਂ ਸਾਰੰਗ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ 36 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 74 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਬਾਈ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] ਜੀ ਦੇ 33, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਜੀ ਦੇ 9, [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] ਦੇ 23, ਗੁਰੂ ਰਮਾਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਆਪਣੇ 6 ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ: <poem> ਆਪੇ ਆਪਿ ਨਿਰੰਜਨਾ ਜਿਨਿ ਆਪੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਆਪੇ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਓਨੁ ਸਭ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ </poem> *ਅੱਠਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਨੜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ 15 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 30 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੁਰੂ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਨਾਮ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। === ਘੋੜੀਆਂ === [[ਰਾਗ ਵਡਹੰਸ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਰੂਪ ‘ਘੋੜੀਆਂ` ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 575 ਅਤੇ 576 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਆਵੱਸ਼ਕ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਜਾਚੇ 'ਘੋੜੀਆਂ' ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਾੜਾ ਸਜੀ ਹੋਈ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰੀਤ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਘੋੜੀਆਂ` ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਥਾਤ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਘੋੜੀ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਜੀਨ ਪਾ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਕੰਡਿਆਰਾ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਪ੍ਰੇਮ ਰੂਪੀ ਚਾਬਕ ਮਾਰ ਕੇ ਨਾਮ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦਰਸਾਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਘੋੜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਛੇਤੀ ਹੀ [[ਅਕਾਲਪੁਰਖ]] ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ==ਲਾਵਾਂ== *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 773-774 ਉਤੇ [[ਸੂਹੀ ਰਾਗ]] ਦੇ ਛੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਛੰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਂਵ ਦਰਅਸਲ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲੰਬੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਰੱਸੀ ਦਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਨੂੜ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪੂਰੇ [[ਰਹੱਸਵਾਦ]] ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਲਾਂਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਅਵਸਥਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਣ ਦੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਪਕਿਆਈ ਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: <poem> ਹਰਿ ਪਹਿਲੜੀ ਲਾਵ ਪਰਵਿਰਤੀ ਕਰਮ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਬਾਣੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੇਦੁ ਧਰਮੁ ਦ੍ਰਿੜਹੁ ਪਾਪ ਤਜਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਧਰਮ ਦ੍ਰਿੜਹੁ ਹਰਿ ਨਾਮ ਧਿਆਵਹੁ ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਨਾਮ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਅਰਾਧਹੁ ਸਭਿ ਕਿਲ ਵਿਖ ਪਾਪ ਗਵਾਇਆ॥15 </poem> *[[ਦੂਜੀ ਲਾਂਵ]] ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਉਪਰੰਤ ਮਨ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਉਮੈ ਦੀ ਮੈਲ ਲਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਆਨੰਦ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:- <poem> ਹਰਿ ਦੂਜੜੀ ਲਾਵ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪੁਰਖ ਮਿਲਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਨਿਰਭਉ ਭੈ ਮਨੁ ਹੋਇ ਹਉਮੈ ਮੈਲ ਗਵਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਏਕੋ ਮਿਲਿ ਹਰਿ ਜਨ ਮੰਗਲ ਗਾਏ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਦੂਜੀ ਲਾਵ ਚਲਾਈ ਅਨਹਦ ਸ਼ਬਦ ਵਜਾਏ॥ </poem> *[[ਤੀਸਰੀ ਲਾਂਵ]] ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸੰੁਦਰ ਵਰਣਨ ਹੈ। <poem> ਹਰਿ ਤੀਜੜੀ ਲਾਵ ਮਨਿ ਚਾਉ ਭਇਆ ਬੈਰਾਗੀਆਂ ਬਲਿਰਾਮੁ ਜੀਉ॥ ਹਿਰਦੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਧੁਨਿ ਉਪਜੀ ਹਰਿ ਜਪੀਐ ਮਸਤਕਿ ਭਾਗੁ ਜੀਉ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਤੀਜੀ ਲਾਵੈ ਹਰਿ ਉਪਜੈ ਮਨਿ ਬੈਰਾਗ ਜੀਉ॥ </poem> *[[ਚੌਥੀ ਲਾਂਵ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਿਜ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ। ਜਿਵੇਂ: <poem> ਹਰਿ ਚਉਥੜੀ ਲਾਵ ਮਨਿ ਸਹਜੁ ਭਇਆ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮੁ ਜੀਉ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਿਲਿਆ ਸੁਭਾਇ ਹਰਿ ਮਨਿ ਤਨਿ ਮੀਠਾ ਲਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਹਰਿ ਮੀਠਾ ਲਾਇਆ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੁ ਭਾਇਆ ਅਨਦਿਨੁ ਹਰਿ ਲਿਵਲਾਈ॥ ਮਨ ਚਿੰਦਿਆ ਫਲੁ ਪਾਇਆ ਸੁਆਸੀ ਹਰਿਨਾਮਿ ਵਜੀ ਵਾਧਾਈ॥ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭਿ ਠਾਕੁਰਿ ਕਾਜ ਰਚਾਇਆ ਧਨ ਹਿਰਦੈ ਨਾਮਿ ਵਿਗਾਸੀ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਚਉਥੀ ਲਾਵੇ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਪ੍ਰਭੁ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ॥ </poem> ==ਕਰਹਲੇ== ਕਰਹਲੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਰਹਲੇ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਹੱਲਾ ਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣੀ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ‘ਕਰਹਲਾ` ਊਠ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਥੇ '''ਕਰਹਲ''' ਤੋਂ ਭਟਕਦੇ ਜੀਵ ਵਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। '''ਕਰਹਲੇ''' ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨੀ ਜਾਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਥੇ ਭਟਕਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <poem> ਕਰਹਲੇ ਮਨ ਪ੍ਰਦੇਸੀਆ ਕਿਉ ਮਿਲੀਐ ਹਰਿ ਮਾਏ| ਗੁਰੂ ਭਾਗਿ ਪੂਰੈ ਪਾਇਆ, ਗਲਿ ਮਿਲਿਆ ਪਿਆਰਾ ਭਾਇ ਮਨ ਕਰਹਲਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪੁਰਖੁ ਧਿਆਇ| ('''ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹਲਾ ਚੌਥਾ''') </poem> ==ਛੰਤ== ਛਕੇ ਛੰਤ ਛੇ ਛੰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਂ ਹੈ। [[ਆਸਾ ਰਾਗ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਘਰੁ 4 ਵਿੱਚ ਛੇ ਛੰਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਛੰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਪਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਲ 35 ਪਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪਦੇ ਨੂੰ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਹਰ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਤਰਤੀਬ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਵਣਜਾਰਾ== ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ 81 ਉਤੇ ਵਣਜਾਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਹੀ ਹਨ। [['ਵਣਜਾਰਾ']] ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਅਰਥ ਹਨ- ਵਣਜ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ==ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ/ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਰੱਬੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਚਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਾਗਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ ਉਸ ਸਾਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਗੁਣਾਂ, ਰੂਪੀ ਬੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਬਾਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਿਰਾਰਥਕ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਖੱਜਲ ਖਵਾਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਟਕਣ ਜਾਂ ਖੱਜਲ ਖੁਆਰੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨੀ ਜਾਇਆ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਕਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਉਮੈ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਸਤਿਸੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਆਕਾਰ-ਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਆਕਾਰ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਅਰੂਪ ਆਰੇਖ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹੋ ਹੀ ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਰਹੱਸਵਾਦ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖ ਨੂੰ ਹਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਲਗਦੀ। ਗੁਰਸਿਖ ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅੰਦਰ ਪਰਾਈ ਤਾਤ ਨਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭੁ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਤਮਕ ਉਚਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਆਚਾਰ ਨੀਤੀ ਨੀਅਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-45></ref> ==ਕਾਵਿ ਕਲਾ== ਬਾਣੀ ਦੀ ਬੋਲੀ: ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]], [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਉਰਦੂ]], [[ਹਿੰਦੀ]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਆਦਿ ਬੋਲੀਆਂ ਰਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਰਲਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਅਕਸਰ ਭਰਮਣ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤਤਸਮ ਅਤੇ ਤਦਭਵ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਸੰਜਮਮਈ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ==ਅਲੰਕਾਰ-ਯੋਜਨਾ== ਜਿਥੇ ਅਨੇਕ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਛੇਕਾਂ [[ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ]] ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਛੇਕ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ [[ਸੁਤਿਆਨੁਪ੍ਰਾਸ]] ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ੳ, ਅ, ੲ, ਸ, ਹ ਦੇ ਵਰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ==ਛੰਦ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਗਾਹਾ, ਅਤਿਗੀਤਾ, ਰਵੱਈਆ, ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ ਜਾਂ ਅਨਕਲਾ, ਸੁਗੀਤਕਾ (ਛੰਦ), ਪਉੜੀ, ਸੋਰਠਾ, ਦੋਹਰਾ, ਚੌਪਈ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਛੰਦ ਰਚਨਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੁਲ 29 ਛੰਦ ਹਨ ਜੋ ਵਿਭਿੰਨ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ। ==ਰਸ ਵਿਧਾਨ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ]], ਹਾਸ ਰਾਸ, [[ਕਰੁਣਾ ਰਸ]], [[ਰੌਦਰ ਰਸ]], ਬੀਰ ਰਸ, [[ਭਿਆਨਕ ਰਸ]], ਵੀਭਤਸ ਰਸ, ਅਦਭੁਤ ਰਸ, [[ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ]], ਵਾਤਸ਼ਲਯ ਰਸ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਰਸ ਵਧੇਰੇ ਪਰਬਲ ਹੈ। ==ਸ਼ੈਲੀ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਸ਼ੈਲਗਤ ਖੂਬੀ ਅਰੁਕ ਵਹਾ, ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਕਥਨ ਵਿਧੀ ਗ੍ਰਾਮੀਨ ਨਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਖਾਸ਼ੀਅਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਹਰਾਉ ਅਕੇਵੇਂ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਹਰਾਉ ਨੀਰਸ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦਾ ਆਂਤਰਿਕ ਸਰੋਦ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਗੀਤਮਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇਹ ਹੋਰ ਅਦੁੱਤੀ ਗੁਣ ਹੈ। ਦਰ-ਬ-ਦਰ ਭਟਕਦੇ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਮਨਮੁਖਾਂ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਨਿੰਦਕਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਮਿੱਠਾ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਾਖੰਡ, ਕੁਕਰਮ ਅਤੇ ਛਲਕਪਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲਘੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਟਾਖਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਜਵਾਬ ਵਡਿਆਈ ਹੈ।<ref>ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿਲੋਂ, ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ: ਜੀਵਨ, ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1998, ਪੰਨਾ-29></ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} {{ਗੁਰਬਾਣੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] hme6hzhtxlebkktuldppx9gzsdhl0u4 0 14572 837462 837040 2026-04-24T00:20:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837462 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer<!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ | honorific_prefix = | image = Amrita Pritam (1919 – 2005) , in 1948.jpg | caption = 1948 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਮ | birth_name = ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਕੌਰ | birth_date = {{birth date|1919|8|31|df=y}} | birth_place = [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] (ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | death_date = {{death date and age|2005|10|31|1919|8|31|df=y}} | death_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ | nationality = ਭਾਰਤੀ | period = 1936–2005 | genre = ਕਵਿਤਾ, ਵਾਰਤਕ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ | subject = ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ, ਔਰਤਾਂ, ਸੁਪਨਾ | movement = [[ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ|ਰੋਮਾਂਸ]]-[[ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ]] | notableworks = ''[[ਪਿੰਜਰ (ਨਾਵਲ)|ਪਿੰਜਰ]]'' (ਨਾਵਲ)<br />''[[ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ]]'' (ਕਵਿਤਾ)<br />''ਸੁਨੇਹੜੇ'' (ਕਵਿਤਾ) | spouse = ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ | partner = ਇਮਰੋਜ਼ | children = 2 | awards = [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] {{small|(1956)}}<br>[[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] {{small|(1969)}}<br>[[ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ]] {{small|(1982)}}<br>ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਨਮਾਨ {{small|(2000)}}<br>[[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] {{small|(2004)}} | signature = | website = | influences = | influenced = | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]], [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] | constituency = ਨਾਮਜ਼ਦ | termstart = 12 ਮਈ 1986 | termend = 11 ਮਈ 1992 }} }} '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ''' (31 ਅਗਸਤ 1919 - 31 ਅਕਤੂਬਰ 2005)<ref>{{cite web | url=http://www.guardian.co.uk/news/2005/nov/04/guardianobituaries.india | title=Amrita Pritam: A poet passionate about the suffering of her Punjabi people | publisher=The Guardian | date=4 November 2005}}</ref> ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਲੇਖਕ]], [[ਕਵਿੱਤਰੀ|ਕਵੀ]], [[ਨਾਵਲਕਾਰ]], [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਵਾਰਤਕ|ਵਾਰਤਕਕਾਰ]] ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਅਹਿਮ ਨਾਰੀ ਲੇਖਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sahapedia.org/amrita-pritam-first-modern-punjabi-poet|title=Amrita Pritam, the First Modern Punjabi Poet|website=Sahapedia|language=en|access-date=2022-03-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/lifestyle/amrita-pritam-100th-birth-anniversary-5-memorable-books-by-the-poet-novelist-2291743.html|title=Amrita Pritam 100th Birth Anniversary: 5 Memorable Books by the Poet, Novelist|website=News18|access-date=2020-09-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lifestyle.livemint.com//news/big-story/i-wanted-to-write-at-all-costs-and-i-did-amrita-pritam-111634487569638.html|title=Amrita Pritam: 'I wanted to write at all costs, and I did'|date=2020-08-30|website=Mintlounge|language=en|access-date=2022-03-20|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320073204/https://lifestyle.livemint.com//news/big-story/i-wanted-to-write-at-all-costs-and-i-did-amrita-pritam-111634487569638.html|url-status=dead}}</ref> ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ, ਜੀਵਨੀ, ਨਿਬੰਧ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ : ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ | website=Punjabi Kavita | url=https://punjabi-kavita.com/AmritaPritam.php | language=pa | access-date=2025-11-14}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇ 20 ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 13 ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ, ਦੋ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਆਂ<ref>{{cite web | title=ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ | website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ | date=2014-01-17 | url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%85%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE%20%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%A4%E0%A8%AE | language=pa | access-date=2025-11-14}}</ref> ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>[https://archive.today/20120724154701/www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2005%5C11%5C14%5Cstory_14-11-2005_pg7_43 Amrita Pritam: A great wordsmith in Punjab’s literary history] ''[[ਡੇਲੀ ਟਾਈਮਸ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)]]'', 14 ਨਵੰਬਰ 2005.</ref> ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ 1966 ਤੋਂ ਨਾਗਮਣੀ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web | title=ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ | website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ | date=2014-01-17 | url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%85%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE%20%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%A4%E0%A8%AE | language=pa | access-date=2025-11-14}}</ref> ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], [[ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ]] ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web | title=10 facts about Amrita Pritam her fans would want to know | website=The Times of India | date=2019-08-31 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/10-facts-about-amrita-pritam-her-fans-would-want-to-know/photostory/70911761.cms | access-date=2025-11-14}}</ref> ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾ [[ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ]] ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਕਤਲੇਆਮ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਰੋਸ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ [[ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/100-years-of-amrita-pritam-the-legend-of-amrita-pritam-lives-on-through-her-poems-and-stories/story-cDQRKVC8dVQ5x2PZl0bahM.html|title=The legend of Amrita Pritam lives on through her poems and stories|date=2019-08-31|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਪਿੰਜਰ (ਨਾਵਲ)|ਪਿੰਜਰ]] (1950) ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਫ਼ਿਲਮ [[ਪਿੰਜਰ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਪਿੰਜਰ]] (2003) ਵੀ ਬਣੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2005/20051105/saturday/main1.htm|title=The Tribune - Magazine section - Saturday Extra|website=www.tribuneindia.com|access-date=2020-09-05}}</ref> 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆ ਗਈ। 1956 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ '[[ਸੁਨੇਹੜੇ]]' ਲਈ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/amrita-pritam-in-the-eyes-of-prominent-punjabi-writers/story-WUDSiRpKjlyGEAszMKpZbM.html|title=Amrita Pritam in the eyes of prominent Punjabi writers|date=2018-08-31|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-03-20}}</ref> 1982 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ 'ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਕੈਨਵਸ' ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ “ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ”, ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ।<ref name=":0" /> 1969 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/books/remembering-amrita-pritam-on-the-poet-s-99th-birth-anniversary/story-XZtVDIwAuzXw2ymlP74KIO.html|title=Remembering Amrita Pritam on the poet’s 99th birth anniversary|date=2018-08-31|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-03-20}}</ref> ==ਬਚਪਨ== ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਜਨਮ [[31 ਅਗਸਤ]] [[1919]] ਨੂੰ [[ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ]] ਹਿੱਤਕਾਰੀ ਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |date=2018-08-31 |title=ਜਨਮ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼: ਪੰਜਾਬੀ-ਦੀ-ਰਹਿਬਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ |url=https://www.ptcnews.tv/birthday-special-amrita-pritam |access-date=2026-03-22 |website=PTC News |language=pa}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਛੰਦ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ [[ਕਾਫ਼ੀਆ|ਕਾਫ਼ੀਏ]], [[ਰਦੀਫ਼]] ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦਾ ਹੋਰ ਮੁੱਢਲਾ ਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਕੁੜਮਾਈ ਦੂਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਭੂਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪਿਤਾ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਪੁਗਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਹ ਵਿਆਹ [[1936]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕਵਾਤੜਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |url=http://panjabisanjh.com/%E0%A8%85%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%A4%E0%A8%AE-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%A8%E0%A8%B0/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-06-16 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195809/http://panjabisanjh.com/%E0%A8%85%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%A4%E0%A8%AE-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%A8%E0%A8%B0/ |dead-url=yes }}</ref> ਇਸ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉਪਨਾਮ 'ਪ੍ਰੀਤਮ' ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/10-facts-about-amrita-pritam-her-fans-would-want-to-know/photostory/70911761.cms?picid=70911790</ref> ==ਸਿੱਖਿਆ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ [[1932]] ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। [[1933]] ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ]] ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਸੀ। [[15 ਮਈ]] [[1973]] ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਡੀ.ਲਿਟ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦਾ ਬਚਪਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਹੋਈ। ਇਸਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸਦੀਆਂ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ, ਗਲਪ, ਲੇਖ, ਲੋਕ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2005/nov/04/guardianobituaries.india|title=Amrita Pritam|last=Massey|first=Reginald|date=2005-11-04|work=The Guardian|access-date=2026-04-18|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ==ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ== ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਪੁੱਤਰ ਨਵਰਾਜ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰੀ ਕੰਦਲਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=How heritage was lost: Amrita Pritams Hauz Khas house |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/life-style/how-heritage-was-lost-amrita-pritam-s-hauz-khas-house-825777/ |access-date=2026-04-19 |website=The Tribune |language=en}}</ref> ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ [[ਲਾਹੌਰ]] ਤੋਂ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਆ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Dutt |first=Nirupama |date=2017-08-14 |title=When Amrita Pritam called out to Waris Shah in a heartrending ode while fleeing the Partition riots |url=https://scroll.in/article/847004/when-amrita-pritam-called-out-to-waris-shah-in-a-heartrending-ode-while-fleeing-the-partition-riots |access-date=2026-04-19 |website=Scroll.in |language=en}}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਹਿਰਾਂ' ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/10-facts-about-amrita-pritam-her-fans-would-want-to-know/photostory/70911761.cms?picid=70911786|title=10 facts about Amrita Pritam her fans would want to know|date=2019-08-31|work=The Times of India|access-date=2026-04-18|issn=0971-8257}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Pal |first=Sherryl Sanjay |date=2023-08-31 |title=Amrita Pritam: The Unfettered Voice of Punjabi Literature |url=https://www.thetalentedindian.com/amrita-pritam-the-unfettered-voice-of-punjabi-literature/ |access-date=2026-04-18 |website=The Talented Indian |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾਕੇ ਲਗਭੱਗ 100 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ<ref name=":1" /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ [[ਰਸੀਦੀ ਟਿਕਟ]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੇਕਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਨੁਵਾਦ]] ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਠੰਢੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ’ [[1935]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ [[ਵੀਅਤਨਾਮ]], [[ਰੂਸ]], [[ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ]], [[ਹੰਗਰੀ]], [[ਰੋਮਾਨੀਆ]] ਅਤੇ [[ਬੁਲਗਾਰੀਆ]] ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ [[1956]] ਵਿੱਚ ਸੁਨੇਹੜੇ, ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ’ਤੇ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=..:: SAHITYA : Akademi Awards ::.. |url=http://www.sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp |access-date=2026-04-18 |website=sahitya-akademi.gov.in}}</ref> [[1958]] ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ [[1974]] ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ [[1978]] ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [[1981]] ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 'ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਕੈਨਵਸ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ [[ਗਿਆਨਪੀਠ ਅਵਾਰਡ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=welcome to:Bhartiya Jnanpith |url=http://jnanpith.net/laureates/index.html |access-date=2026-04-18 |website=jnanpith.net |archive-date=2007-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013122739/http://jnanpith.net/laureates/index.html |url-status=dead }}</ref> ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਫਸਾਦਾਂ, ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ। [[1960]] ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ, ਫਿਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ 40 ਸਾਲ ਇਮਰੋਜ਼ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%85%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%A4%E0%A8%AE-%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A8%9D%E0%A8%A6-1430751|title=ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ - Tribune Punjabi|last=|first=|date=2018-09-01|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109043546/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%85%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%A4%E0%A8%AE-%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A8%9D%E0%A8%A6-1430751|archive-date=2022-11-09|dead-url=|language=en-US|url-status=dead}}</ref> ==ਮੌਤ== [[31 ਅਕਤੂਬਰ]] [[2005]] ਨੂੰ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4393970.stm|title=Indian writer Amrita Pritam dies|date=2005-10-31|access-date=2026-04-18|language=en-GB}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == 2007 ਵਿੱਚ [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] ਨੇ ਇੱਕ ਆਡੀਓ ਐਲਬਮ 'Amrita Pritam recited by Gulzar' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.gulzaronline.com/default.htm 'Amrita recited by Gulzar'] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705222306/http://www.gulzaronline.com/default.htm|date=5 July 2008}}, Gulzaronline.com.</ref><ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/Cities/City_Supplements/Bombay_Times/Gulzar_recites_for_Amrita_Pritam/articleshow/2008708.cms Gulzar recites for Amrita Pritam] ''[[The Times of India]]'', 7 May 2007.</ref> 2007 ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਨੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>[http://www.realbollywood.com/news/2007/01/movie-on-amrita-pritam-to-be-shot-in-himachal.html Movie on Amrita Pritam to be shot in Himachal] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709011536/http://www.realbollywood.com/news/2007/01/movie-on-amrita-pritam-to-be-shot-in-himachal.html|date=9 July 2008}} ''Realbollywood.com''.</ref> 31 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ [[ਗੂਗਲ]] ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 100ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ [[ਗੂਗਲ ਡੂਡਲ]] ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref name="Amrita Pritam's Google Doodle">{{cite web |date=2019-08-31 |title=Amrita Pritam's 100th Birthday |url=https://doodles.google/doodle/amrita-pritams-100th-birthday/ |access-date=2019-08-31 |website=Google.com}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/google-celebrates-100th-birth-anniversary-of-punjabi-poet-author-amrita-pritam-with-a-doodle/articleshow/70918925.cms|title=Google celebrates 100th birth anniversary of Punjabi poet, author Amrita Pritam with a doodle|date=31 August 2019|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=31 August 2019}}</ref> ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਨਾਵਲ=== {{div col|colwidth=22em}} #ਜੈ ਸ੍ਰੀ (1946) #ਡਾਕਟਰ ਦੇਵ (1949), (ਹਿੰਦੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਮਲਯਾਲਮ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #[[ਪਿੰਜਰ (ਨਾਵਲ)|ਪਿੰਜਰ]] (1950), (ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਮਲਯਾਲਮ, ਮਰਾਠੀ, ਕੋਂਕਣੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਸਰਬੋਕਰੋਸ਼ਿਆਈ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਆਲ੍ਹਣਾ (1952), (ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਅੱਸ਼ੂ (1958), (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਇੱਕ ਸਵਾਲ (1959), (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਬੁਲਾਵਾ (1960), (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ਾ (1961), (ਹਿੰਦੀ, ਕੰਨੜ, ਸਿੰਧੀ, ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਰੰਗ ਦਾ ਪੱਤਾ (1963), (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਇੱਕ ਸੀ ਅਨੀਤਾ (1964), (ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਚੱਕ ਨੰਬਰ ਛੱਤੀ (1964), (ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਧਰਤੀ ਸਾਗਰ ਤੇ ਸਿੱਪੀਆਂ (1965), (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ (1968), (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਧੁੱਪ ਦੀ ਕਾਤਰ (1969) #ਏਕਤੇ ਏਰਿਅਲ (1969), (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਜਲਾਵਤਨ (1970), (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਯਾਤਰੀ (1971), (ਹਿੰਦੀ, ਕੰਨੜ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਬਾਂਗਲਾ ਅਤੇ ਸਰਬੋਕਰੋਟ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਜੇਬ ਕਤਰੇ (1971), (ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮਲਯਾਲਮ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਪੱਕੀ ਹਵੇਲੀ (1972), (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਅੱਗ ਦੀ ਲਕੀਰ (1974), (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਕੱਚੀ ਸੜਕ (1975), (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ (1975), (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ (1977), (ਹਿੰਦੀ, ਬੁਲਗਾਰਿਅਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਦੂਸਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ (1977), (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਤੇਹਰਵਾਂ ਸੂਰਜ (1978), (ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਉਨਿੰਜਾ ਦਿਨ (1979), (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਕੋਰੇ ਕਾਗਜ਼ (1982), (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) #ਹਰਦੱਤ ਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਾ (1982), (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== #ਛੱਤੀ ਵਰ੍ਹੇ ਬਾਅਦ (1943) #ਕੁੰਜੀਆਂ (1944) #ਆਖ਼ਰੀ ਖ਼ਤ (1956) #ਗੋਜਰ ਦੀਆਂ ਪਰੀਆਂ (1960) #ਚਾਨਣ ਦਾ ਹਉਕਾ (1962) #ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ (1969) #ਹੀਰੇ ਦੀ ਕਣੀ #ਲਾਤੀਯਾਂ ਦੀ ਛੋਕਰੀ #ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਮੀ ਸੜਕ #ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੌਤ #ਤੀਜੀ ਔਰਤ ===ਆਤਮਕਥਾ === #[[ਰਸੀਦੀ ਟਿਕਟ]] (1976) #ਕਾਲਾ ਗੁਲਾਬ (1968) #Shadow of word's (2004) ===ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ === #ਠੰਢੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ (1934) #ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਹਿਰਾਂ (1936) #ਜਿਉਂਦਾ ਜੀਵਨ (1938) #ਤ੍ਰੇਲ ਧੋਤੇ ਫੁੱਲ (1941) #ਓ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲਿਓ (1942) #ਅੰਮੜੀ ਦਾ ਵਿਹੜਾ #ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਪੱਲੇ ਵਿੱਚ (1943) #ਸੰਝ ਦੀ ਲਾਲੀ (1943) #ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਸੌਗਾਤ (1944) #ਲੋਕ ਪੀੜ (1944) #ਪੱਥਰ ਗੀਟੇ (1946) #ਲੰਮੀਆਂ ਵਾਟਾਂ, 1949 #ਮੈਂ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਹਾਂ ਹਿੰਦ ਦੀ (1950) #ਸਰਘੀ ਵੇਲਾ, (1951) #ਮੇਰੀ ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ (1952) #ਸੁਨੇਹੜੇ (1955 - ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ) #ਅਸ਼ੋਕਾ ਚੇਤੀ (1957) #ਕਸਤੂਰੀ (1959) #ਨਾਗਮਣੀ (1964) #ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ (1969) #ਮੈਂ ਜਮਾਂ ਤੂੰ (1977) #ਲਾਮੀਆਂ ਵਤਨ #ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਕੈਨਵਸ (ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ) ===ਗਦ ਰਚਨਾਵਾਂ=== #ਕਿਰਮਿਚੀ ਲਕੀਰਾਂ #ਕਾਲ਼ਾ ਗੁਲਾਬ #ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ (1969) #ਇਕੀ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਗੁਲਾਬ , ਸਫਰਨਾਮਾ (1973) #ਔਰਤ: ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ (1975) #ਇੱਕ ਉਦਾਸ ਕਿਤਾਬ (1976) #ਆਪਣੇ - ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਵਰੇ (1978) #ਕਿਹੜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਹੜਾ ਸਾਹਿਤ (1979) #ਕੱਚੇ ਅੱਖਰ (1979) #ਇੱਕ ਹੱਥ ਮਹਿੰਦੀ ਇੱਕ ਹੱਥ ਛੱਲਾ (1980) #ਮੁਹੱਬਤਨਾਮਾ (1980) #ਮੇਰੇ ਕਾਲ ਮੁਕਤ ਸਮਕਾਲੀ (1980) #ਸ਼ੌਕ ਸੁਰਾਹੀ (1981) #ਕੜੀ ਧੁੱਪ ਦਾ ਸਫ਼ਰ (1982) #ਅੱਜ ਦੇ ਕਾਫਰ (1982) === ਸਫਰਨਾਮਾ=== #ਬਾਰੀਆਂ ਝਰੋਖੇ (1961) ===ਹੋਰ=== #ਬਲ ਬਲ ਦੀਵੜਿਆ #ਅਦਨ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਯੋਗੀ {{div col end}} ==ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ== #ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ 1956 ਵਿੱਚ “ਸੁਨੇਹੜੇ” ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ #1958 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ #1969 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ‘ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ #ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ 1974 ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ #ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ 1978 ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ #1982 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ "ਕਾਗਜ ਤੇ ਕੈਨਵਸ" ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਗਿਆਨ ਪੀਠ ਐਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। #1988 ਵਿੱਚ ਬਲਗਾਰਿਆ ਵੈਰੋਵ ਇਨਾਮ (ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ) #2005 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2012/07/ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ-ਪ੍ਰੀਤਮ-ਦੀਆਂ-ਚੋਣ/ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]</ref> ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:Amrita Pritam-New Delhi-Dec 1969-Pic Ravinder Ravi.jpg|ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ 1969 ਵਿੱਚ File:Amrita Pritam.jpg|ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ File:Amrita Pritam-New Delhi-1979-Pic Dev Inder.jpg|ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ 1979 ਵਿੱਚ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category|Amrita Pritam}} * '''[http://www.gadyakosh.org/gk/index.php?title=%E0%A4%85%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A4%BE_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%AE Amrita Pritam at Gadya Kosh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220233825/http://www.gadyakosh.org/gk/index.php?title=%E0%A4%85%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A4%BE_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%AE |date=2016-12-20 }} (her prose work in Devanagari script)''' * [http://www.sawnet.org/books/authors.php?Pritam+Amrita Amrita Pritam and her Works at ''South Asian Women's Network'' (Sawnet)] * [https://web.archive.org/web/20080618100709/http://www.razarumi.com/2008/06/09/amrita-pritam-1919-2005/ Amrita Pritam 1919-2005-a tribute by Raza Rumi] * [http://www.geocities.com/kavitayan/amritapritam.html Poems by Amrita Pritam at ''Kavitayan'']( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026173015/http://www.geocities.com/kavitayan/amritapritam.html |date=2009-10-26 }} 2009-10-25) ;ਵੀਡੀਓ ਕੜੀਆਂ * {{YouTube|gvgSY81gVMM|''Aj Waris Shah Nu'', Amrita Pritam's most important poem, recited by Gulzar}} * {{YouTube|um6QOvOPol4|Amrita Pritam's poem ''Main Tainu Pir Milangi'' recited by Gulzar}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} {{ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ}} {{ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] iheqyoy3o20s6f1pnphlljf6537fn5s 0 16173 837451 626456 2026-04-23T17:37:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837451 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =ਹਾਥੀ | image =African Bush Elephant.jpg | image_width = 220px | image_caption = ਅਫਰੀਕੀ ਹਾਥੀ (''Loxodonta africana'') | fossil_range = {{Fossil range|Pliocene|Recent}} | regnum = [[ਜਾਨਵਰ]] | phylum = [[ਕੋਰਡਾਟ]] | subphylum = [[ਰੀੜ੍ਹਧਾਰੀ]] | classis = [[ਥਣਧਾਰੀ]] | ordo = ਪ੍ਰੋਬੋਸ਼ਿਡੀਆ (Proboscidea) | familia = [[ਐਲੀਫੰਟਿਡੀ]] | familia_authority = [[ਜਾਨ ਐਡਵਰਡ ਗਰੇ|ਗਰੇ]], 1821 }} [[File:Elephant at Chhatbir Zoo.jpg|thumb|Elephant at Chhatbir Zoo]] '''ਹਾਥੀ''' (ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ: L. cyclotis <small>(ਅਫਰੀਕੀ ਹਾਥੀ)</small>; Elephas maximus <small>(ਏਸ਼ੀਆਈ ਹਾਥੀ)</small>) ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਥਣਧਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਅੱਜ [[ਐਲੀਫੰਟਿਡੀ]] (Elephantidae)ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੋ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਜਿੰਦਾ ਹਨ: ''ਐਲੀਫਸ'' ਅਤੇ ''ਲਾਕਸੋਡਾਂਟਾ''। ਤੀਜੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ''ਮਮਥਸ'' ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |url= |title= Phylogenetic position of Elephas, Loxodonta and Mammuthus, based on molecular evidence |author = U. Joger and G. Garrido |year = 2001 |pages 544–547 |publisher = The World of Elephants - International Congress, Rome 2001}}</ref> ਜੀਵਤ ਦੋ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਸਿਆਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- ''ਲਾਕਸੋਡਾਂਟਾ'' ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜਾਤੀਆਂ-ਅਫਰੀਕੀ ਖੁੱਲੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦਾ ਹਾਥੀ (ਹੋਰ ਨਾਮ: ਬੁਸ਼ ਜਾਂ ਸਵਾਨਾ ਹਾਥੀ) ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਹਾਥੀ - ਅਤੇ ਐਲੀਫਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਜਾਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹਾਥੀ। <ref>http://www.bbc.co.uk/nature/life/Elephantidae</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁੱਝ ਖੋਜਕਾਰ ਦੋਨਾਂ ਅਫਰੀਕੀ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੂਜੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਹਾਥੀ ਚੌਥੀ ਜਾਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|last=Somerville|first=Keith|title=W African elephants 'separate' species|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2282801.stm|publisher=BBC|date=2002-09-26}}</ref> ਐਲੀਫੰਟਿਡੀ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਹਿਮਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਮਥ ਦਾ ਬੌਣਾ ਸਰੂਪ ਸੰਨ 2000 ਈ ਪੂ ਤੱਕ ਜਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref>{{cite journal | first=S. L. | last=Vartanyan | first2=V. E. | last2=Garutt | first3=A. V. | last3=Sher | title=Holocene dwarf mammoths from Wrangel Island in the Siberian Arctic | journal=Nature | volume=362 | pages=337–340 | date=25 March 1993 | url=http://blogs.nature.com/nautilus/Dwarf%20mammoths.pdf | doi=10.1038/362337a0 | issue=6418 | access-date=9 ਜੁਲਾਈ 2013 | archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110714160121/http://blogs.nature.com/nautilus/Dwarf%20mammoths.pdf | dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714160121/http://blogs.nature.com/nautilus/Dwarf%20mammoths.pdf |date=14 ਜੁਲਾਈ 2011 }}</ref><br /> ਅੱਜ ਹਾਥੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੀਵ ਹੈ।<ref name="NationalGeographicAfricanElephant">{{cite web|url=http://www3.nationalgeographic.com/animals/mammals/african-elephant.html|title=African Elephant|publisher=National Geographic|accessdate=2007-06-16|archive-date=2019-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107060815/https://www.nationalgeographic.com/|dead-url=yes}}</ref> ਹਾਥੀ ਦਾ ਗਰਭ ਕਾਲ 22 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਹੈ।<ref name="birds.cornell.edu">http://www.birds.cornell.edu/brp/elephant/sections/cyclotis/families/babies.html</ref> ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹਾਥੀ ਦਾ ਬੱਚਾ ਕਰੀਬ ੧੦੫ ਕਿਲੋ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="birds.cornell.edu"/> ਹਾਥੀ ਅਮੂਮਨ 50 ਤੋਂ 70 ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਦੀਰਘ ਆਯੂ ਹਾਥੀ 82 ਸਾਲ ਦਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>[http://www.animalcorner.co.uk/wildlife/elephants/elephant_about.html Elephants]&nbsp;– Animal Corner</ref> ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਥੀ 1955 ਵਿੱਚ ਅੰਗੋਲਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news| last = Fenykovi| first = Jose| title = The Biggest Elephant Ever Killed By Man| location = USA| page = 7| publisher = CNN| date = June 4, 1956| url = http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1069744/7/index.htm| access-date = ਜੁਲਾਈ 9, 2013| archive-date = ਅਪ੍ਰੈਲ 2, 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120402052521/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1069744/7/index.htm| dead-url = yes}}</ref> ਇਸ ਨਰ ਦਾ ਭਾਰ ਲੱਗਭੱਗ 10,900 ਕਿਲੋ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੋਢੇ ਤੱਕ ਦੀ ਉਚਾਈ 3. 96 ਮੀਟਰ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਅਫਰੀਕੀ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-elephant.html|title=Animal Bytes: Elephant|publisher=San Diego Zoo|accessdate=2007-06-16|archive-date=2007-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702014807/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-elephant.html|url-status=dead}}</ref> ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਸਭਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹਾਥੀ [[ਯੂਨਾਨ]] ਦੇ [[ਕ੍ਰੀਟ]] [[ਟਾਪੂ]] ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਅਤੇ [[ਗਾਂ]] ਦੇ ਵੱਛੇ ਜਾਂ [[ਸੂਰ]] ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।<ref>[[Dorothea Bate|Bate, D.M.A.]] 1907. On Elephant Remains from Crete, with Description of ''Elephas creticus'' sp.n. Proc. zool. Soc. London: 238–250.</ref><br /> ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਕਲਮੰਦੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਡਾਲਫਿਨ<ref name=ABCScience>{{cite web| title = Elephants smart as chimps, dolphins| author = Jennifer Viegas| work = ABC Science | year = 2011 | url = http://www.abc.net.au/science/articles/2011/03/08/3158077.htm | accessdate = 2011-03-08 }}</ref><ref>{{cite web | title = Elephants Outwit Humans During Intelligence Test | author = Jennifer Viegas | work = Discovery News | year = 2011 | url = http://news.discovery.com/animals/elephants-intelligence-test-110307.html | access-date = 2013-07-09 | archive-date = 2012-11-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121105115554/http://news.discovery.com/animals/elephants-intelligence-test-110307.html | dead-url = yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110308093715/http://news.discovery.com/animals/elephants-intelligence-test-110307.html |date=2011-03-08 }}</ref><ref name=DolphinGuide>{{cite web| title = What Makes Dolphins So Smart?| work = The Ultimate Guide: Dolphins| year = 1999| url = http://tursiops.org/dolfin/guide/smart.html| accessdate = 2007-10-30| archive-date = 2012-06-30| archive-url = https://www.webcitation.org/68odq4rDt?url=http://tursiops.org/dolfin/guide/smart.html| dead-url = yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120215000000/http://tursiops.org/dolfin/guide/smart.html |date=2012-02-15 }}</ref><ref name=Friendsoftheelephant>{{cite web| title = Mind, memory and feelings| work = Friends Of The Elephant| url = http://www.elephantfriends.org/mind.html }}</ref> ਅਤੇ ਵਣਮਾਣਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name=Hart>{{cite journal| last = Hart| first = B.L.| coauthors = L.A. Hart, M. McCoy, C.R. Sarath| title = Cognitive behaviour in Asian elephants: use and modification of branches for fly switching| journal = Animal Behaviour| volume = 62| issue = 5| pages = 839–847| publisher = Academic Press| month = November | year = 2001| url = http://www.ingentaconnect.com/content/ap/ar/2001/00000062/00000005/art01815| accessdate = 2007-10-30 | doi = 10.1006/anbe.2001.1815 }}</ref><ref name=Scott>{{cite news| last = Scott| first = David| title = Elephants Really Don't Forget| publisher = Daily Express| date = 2007-10-19| url = http://express.lineone.net/posts/view/22474/Elephants-really-don-t-forget| accessdate = 2007-10-30 }}</ref> ਸਰਸਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਪਤਾ ਚਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਥੀ ਦਾ ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਹੈ,<ref name="Joubert et al.">Joubert D. 2006. Hunting behaviour of lions (''Panthera leo'') on elephants (''Loxodonta africana'') in the Chobe National Park, Botswana. African Journal of Ecology 44:279–281.</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੀਹਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਸ਼ਾਵਕ ਜਾਂ ਕਮਜੋਰ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite journal | doi = 10.1111/j.1469-7998.2006.00181.x | last1 = Loveridge | first1 = A. J. | last2 = Hunt | first2 = J. E. | last3 = Murindagomo | first3 = F. | last4 = Macdonald | first4 = D. W. | year = 2006 | title = Influence of drought on predation of elephant (''Loxodonta africana'') calves by lions (''Panthera leo'') in an African wooded [[savannah]] | url = | journal = Journal of Zoology | volume = 270 | issue = 3| pages = 523–530 }}</ref><ref name="PlanetEarthEpisode7">{{cite episode | title = Great Plains | series = Planet Earth | airdate = November 2006 | number = 7 | serieslink = Planet Earth (TV series) | url = http://www.bbc.co.uk/sn/tvradio/programmes/planetearth/prog_summary.shtml}}</ref> ਹੁਣ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਖਲ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਕਟਗ੍ਰਸਤ ਜੀਵ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਹੀ ੲਿੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜਿਹਡ਼ਾ ਛਲਾਂਗ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦਾ। ੲਿੱਕ ਹਾਥੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਸੁੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੰਧ 3000 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਦੇ ਪਤਾਲੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। [[File:Elephant glory.jpg|thumb|Elephant glory]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥਣਧਾਰੀ]] anzzdodpm96ejvvb1ixr4ue143zv0b9 0 16928 837464 836808 2026-04-24T02:01:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837464 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Ashaji.jpg | alt = ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ | caption = ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ 2015 ਵਿੱਚ | image_size = | birth_name = ਆਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ | birth_date = {{Birth date|1933|09|08}} | birth_place = ਗੋਅਰ, ਸਾਂਗਲੀ, ਸਾਂਗਲੀ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08}} | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ | occupation = {{flatlist| * [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ]] * ਉਦਮੀ * ਅਦਾਕਾਰਾ * ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ }} | years_active = 1943–2026 | mother = | father = [[ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] | spouse = ਗਣਪਤਰਾਓ ਭੋਸਲੇ<br />(ਵਿ. 1949; ਤਲਾਕ 1960; ਮੌਤ 1966) <br />{{marriage|[[ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ]]|1980|1994|reason=died}} | children = 3 ([[ਵਰਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] ਸਮੇਤ) | honours = [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਅਵਾਰਡ]] (2000)<br/> [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] (2008)<br/> [[ਬੰਗਾ ਬਿਭੂਸ਼ਣ]] (2018)<ref>{{cite web|url=https://www.jagonews24.com/international/news/428839|title='বঙ্গবিভূষণ' পুরস্কার পেলেন আশা ভোঁসলে, সমরেশ, প্রসেনজিৎ|date=22 May 2018|access-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202143434/https://www.jagonews24.com/international/news/428839|archive-date=2 February 2024|website=jagonews24.com|language=bn|trans-title=Banga Bibhushan for Asha Bhosle, Samaresh, Prasenjit and others}}</ref><br/> [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਭੂਸ਼ਣ]] (2021) | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flatlist| * [[ਫ਼ਿਲਮੀ]] * [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ]]<ref name="auto"/> * [[ਗ਼ਜ਼ਲ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/album/the-golden-collection-memorable-ghazals-and-geets-asha-bhosle|title=Asha Bhosle Songs: The Golden Collection – Memorable Ghazals And Geets – Asha Bhosle MP3 Urdu Songs by Asha Bhosle|access-date=9 February 2022|website=Gaana}}</ref> * [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/85-unforgettable-asha-bhosle-songs/20180907.htm|title = 85 UNFORGETTABLE Asha Bhosle songs|website=Rediff.com}}</ref> * ਲੋਕ-ਸੰਗੀਤ * [[ਭਜਨ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.saregama.com/artist/asha-bhosle_816/bhajan_33722/songs|title=Asha Bhosle Bhajan songs – Download Bhajan MP3 Song of Asha Bhosle|website=Saregama.com|access-date=9 February 2022}}</ref> * ਪੌਪ<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/articleshow/77986495.cms|title=Happy Birthday Asha Bhosle: Some lesser-known facts about the Queen of Indie Pop – Mumbai Mirror|website=Mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=9 February 2022}}</ref> * [[ਗੁਰਬਾਣੀ]]<ref>"Gurbani Shabad By Asha Bhonsale Music Playlist: Best Gurbani Shabad By Asha Bhonsale MP3 Songs on Gaana.com" https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240703212720/https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html |date=2024-07-03 }}</ref> * [[ਨਜ਼ਰੂਲ ਗੀਤੀ]]<ref>"Nazrul Geeti Songs Download: Nazrul Geeti MP3 Bengali Songs Online Free on Gaana.com" https://gaana.com/album/amp/nazrul-geeti-vol2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007094009/https://gaana.com/album/amp/nazrul-geeti-vol2.html |date=2024-10-07 }}</ref> * [[ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/anupam-28-asha-bhosle-rabindra-sangeet|title=Playlist ASHA BHOSLE RABINDRA SANGEET on Gaana.com|website=Gaana|access-date=9 February 2022}}</ref>}} | instrument = }} }} '''ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ''' (8 ਸਤੰਬਰ 1933 – 12 ਅਪਰੈਲ 2026) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਗਾਇਕ|ਗਾਇਕਾ]] ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਿਨਮੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।<ref name="wra">{{cite web| url=http://www.worldrecordacademy.com/entertainment/most_recorded_artist-world_record_set_by_Asha_Bhonsle_90336.htm| title=Most Recorded Artist-world record set by Asha Bhonsle| publisher=[http://www.worldrecordacademy.com WorldRecordAcademy.com]| date=ਸਤੰਬਰ 3, 2009| accessdate=ਨਵੰਬਰ 26, 2012| archive-date=2012-10-04| archive-url=https://web.archive.org/web/20121004203312/http://www.worldrecordacademy.com/entertainment/most_recorded_artist-world_record_set_by_Asha_Bhonsle_90336.htm| dead-url=yes}}</ref> ਗਾਇਕਾ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1943 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ [[ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਐਲਬਮਾਂ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀਹ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਦ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡਡ ਗਾਇਕਾ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="wra"/> ==ਜੀਵਨੀ== ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਸਤੰਬਰ 1933 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ‘ਸਾਂਗਲੀ’ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸਕਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਨਾਇਕ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸ਼ਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਆਸ਼ਾ ਜੀ ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ 9 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਆ ਗਿਆ। ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸਕਰ ਨੇ ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1943 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ (‘माझा बाळ’) ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਇਹ ਗੀਤ ‘ਚੱਲਿਆ ਚਲਾ ਨਵ ਬਾਲਾਕ.’ ਦੱਤਾ ਦਵਾਜੇਕਰ ਨੇ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1948 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਚੁਨਰੀਆ’ ਦਾ ਗੀਤ ‘ਸਾਵਣ ਆਇਆ. . . ’ ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਆਸ਼ਾ ਜੀ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ, ਪੌਪ, ਗਜ਼ਲ, ਭਜਨ, ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਖੇਤਰੀ ਗੀਤ, ਕਵਾਲੀ, ਰਵਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਜਰੁਲ ਗੀਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 14 ਤੋਂ ਵਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਿਵੇਂ– ਮਰਾਠੀ, ਆਸਾਮੀ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਤੇਲਗੂ, ਮਰਾਠੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਤਮਿਲ, ਅੰਗਰਜ਼ੀ, ਰੂਸੀ, ਨੇਪਾਲੀ, ਮਲਾ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ। 12000 ਤੋਂ ਵਧ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਜੀ ਨੇ ਅਵਾਜ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ==ਕੈਰੀਅਰ== 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]], ਅਤੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਵਰਗੇ ਨਾਮਵਰ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਨ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ। ਆਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਹ ਕੰਮ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗਾਣੇ ਗਾਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘੱਟ ਬਜਟ ਬੀ- ਜਾਂ ਸੀ-ਗ੍ਰੇਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਾਣੇ ਏ. ਆਰ. ਕੁਰੈਸ਼ੀ, ਸੱਜਾਦ ਹੁਸੈਨ, ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਗਾਣੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੱਜਾਦ ਹੁਸੈਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਸੰਗਦਿਲ (1952) ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿਣੀਤਾ (1953) ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੂਟ ਪੋਲਿਸ਼ (1954) ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ "ਨੰਨ੍ਹੇ ਮੁੰਨੇ ਬੱਚੇ" ਗਾਉਣ ਲਈ ਸਾਇਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। [ਹਵਾਲਾ ਦੀ ਲੋੜ] ਓ.ਪੀ.ਨਈਅਰ ਨੇ ਆਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. (1956) ਵਿੱਚ ਬਰੇਕ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀ.ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਨਾਇਆ ਦੌਰ (1957) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ "ਮਾਂਗ ਕੇ ਸਾਥ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ", "ਸਾਥੀ ਹਾਥ ਬਾਧਨਾ" ਅਤੇ "ਉਡੇਂ ਜਬ ਜਬ ਜ਼ੁਲਫੇਂ ਤੇਰੀ" ਵਰਗੇ ਰਫ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਨਾਮਵਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਸਾਰੇ ਗਾਣੇ ਗਾਏ। ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਮਰਾਹ (1963), ਵਕਤ (1965), ਹਮਰਾਜ਼ (1965), ਆਦਮੀ ਔਰ ਇੰਸਾਂ (1966) ਅਤੇ ਧੁੰਦ (1973) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭੋਸਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਈਅਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੁਤਬਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਅਤੇ ਰਵੀ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭੋਸਲੇ ਅਤੇ ਨਈਅਰ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1966 ਵਿੱਚ, ਫ਼ਿਲਮ ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਿਲ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੌਸਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਖਬਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਂਸ ਨੰਬਰ "ਆਜਾ ਆਜਾ" ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪੱਛਮੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਾ ਸਕੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਰਮਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਉਸਨੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰਿਹਰਸਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਣਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ "ਓ ਹਸੀਨਾ ਜੁਲਫੋਂਵਾਲੀ" ਅਤੇ "ਓ ਮੇਰੀ ਸੋਨਾ ਰੇ" (ਰਫੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋਂ ਦਹੇਲੇ) ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, "ਆਜਾ ਆਜਾ" ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ. ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ- "ਜੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾ ਗਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣੀ ਸੀ"। ਭੋਸਲੇ ਦੇ ਬਰਮਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਈ ਹਿੱਟ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਹੋਏ. 1960-70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ, ਹੇਲਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ "ਓ ਹਸੀਨਾ ਜ਼ੁਲਫਨ ਵਾਲੀ" ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੈਲਨ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾਂਸ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਸਕਣ. [16] ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ "ਪਿਯਾ ਤੂ ਅਬ ਤੋ ਆਜਾ" (ਕਾਫਲਾ) ਅਤੇ "ਯੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ" (ਡੌਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਭੋਸਲੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖਤਾ ਲਈ [ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ?] ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇੱਕ "ਕੈਬਰੇ ਗਾਇਕਾ" ਅਤੇ "ਪੌਪ ਕ੍ਰੋਨਰ" ਵਜੋਂ [ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ?] ਅੜੀਅਲ ਸੋਚ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1981 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰੇਖਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ ਲਈ ਕਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਦਿਲ ਚੀਜ ਕਿਆ ਹੈ", "ਇਨ ਅੱਖਾਂ ਕੀ ਮਸਤੀ ਕੇ", "ਯਾਰ ਕੀ ਜਗਾਹ ਹੈ ਦੋਸਤਾਨ" ਅਤੇ "ਜਸਟਾਜੁ ਜਿਸਕੀ ਥੀ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਖਯਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਚ ਨੂੰ ਅੱਧੇ ਨੋਟ ਹੇਠਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਭੋਸਲੇ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਹੈਰਾਨੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇੰਨੇ ਵੱਖਰੇ singੰਗ ਨਾਲ ਗਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਇਜਾਜ਼ਤ (1987) ਦੇ ਗਾਣੇ "ਮੇਰਾ ਕੁਛ ਸਾਮਾਨ" ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ==ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ== ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਲਟਰਨੇਟਿਵ ਰਾਕ ਬੈਂਡ ਕਾਰਨਰਸ਼ਾੱਪ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ "ਬ੍ਰਾਈਮੂਲ ਆਫ਼ ਆਸ਼ਾ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਗਾਣਾ ਬੈਂਡ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਟ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 1998 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਕੇ. ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਟਾਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>[https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/19980222/7501/ OfficialCharts.com: 1998 Top 40 Official Singles Chart UK Archive – 28 February 1998 chart]</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੀਮਿਕਸ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਰਮਨ ਕੁੱਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੈਟਬੋਏ ਸਲਿਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ==ਹੋਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ== * {{cite book | last = Cakrabarti | first = Atanu | title = Āśā Bhom̐śale, jībana o gāna | publisher = Madela Publishing House | location = [[Kolkata]] | year = 1999 | oclc = 42764343 | isbn = 978-81-7616-040-7 | language = Bengali }} * {{cite book | last = Ciṭakārā | first = Mukeśa | title = Āśā Bhoṃsale : gāne, kôrḍsa, aura svaralipi | publisher = Music Books | location = [[Delhi]] | year = 2006 | oclc = 71351425 | isbn = 978-81-89511-00-5 | language = Hindi }} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] *[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ}} {{ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] 5j4ymvjsluu4s84wtvb1s411m8nof1n 3 19900 837448 300571 2026-04-23T16:56:39Z J ansari 15836 J ansari ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ранко Николић]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ран-кан]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Ранко Николић|Ранко Николић]]" to "[[Special:CentralAuth/Ран-кан|Ран-кан]]" 300571 wikitext text/x-wiki {{ਸੁਆਗਤ}} --[[ਵਰਤੌਂਕਾਰ:SoniaSingh04|SoniaSingh04]] ([[ਵਰਤੌਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:SoniaSingh04|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੦੭:੦੭, ੩ ਫਰਵਰੀ ੨੦੧੩ (UTC) k2y4udsfmxzd89lcrisp6mur6vpi7w5 0 45334 837491 482199 2026-04-24T07:40:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837491 wikitext text/x-wiki {{Ionbox | ImageFile = Carbonate-3D-balls.png | ImageSize =200px | ImageAlt = ਕਾਰਬੋਨੇਟ ਆਇਅਨ ਦਾ ਖਿੱਦੋ-ਡੰਡੀ ਨਮੂਨਾ | SystematicName = ਕਾਰਬੋਨੇਟ | IUPACName = | OtherNames = | Section1 = {{Chembox Identifiers | CASNo = | PubChem = | SMILES = }} | Section2 = {{Chembox Properties | Formula = {{chem|CO|3|2-}} | MolarMass = 60.01 g mol^-1 | Appearance = | Solubility = }} | Section3 = {{Chembox Hazards | MainHazards = | FlashPt = | Autoignition = }} }} [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ '''ਕਾਰਬੋਨੇਟ''' [[ਕਾਰਬੋਨੀ ਤਿਜ਼ਾਬ]] ਦੀ ਇੱਕ [[ਖਾਰ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ '''ਕਾਰਬੋਨੇਟ ਆਇਅਨ''', {{chem|CO|3|2-}} ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਾਰਬੋਨੀ ਤਿਜ਼ਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ [[ਐਸਟਰ]] ਤੋਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ '''ਕਾਰਬੋਨੇਟ [[ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਮੂਹ|ਸਮੂਹ]]''' C(=O)(O&ndash;)₂ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਕਾਰਬਨੀ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www2.iq.usp.br/docente/gutz/Curtipot_.html Carbonate/bicarbonate/carbonic acid equilibrium in water: pH of solutions, buffer capacity, titration and species distribution vs. pH computed with a free spreadsheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126143238/http://www2.iq.usp.br/docente/gutz/Curtipot_.html |date=2019-01-26 }} *{{cite dictionary|title=Carbonate|url=http://dictionary.reference.com/browse/carbonate|dictionary=Dictionary.com|accessdate=5 April 2014}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਬੋਨੇਟ]] fdocd4aczzv9ft4mkl41yokh8ijeq4q 0 50446 837476 533707 2026-04-24T04:58:59Z CommonsDelinker 156 Replacing Pentecostés_(El_Greco,_1597).jpg with [[File:Pentecostés_(El_Greco,_c._1600)_Prado.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 837476 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = ਤਰਿਨੀਦਾਦ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ | native_name = | native_name_lang = | image = Teixeira - Convento de la Trinidad Calzada, Madrid 1656.png | imagesize = 200px | caption = | alt = | established = {{Start date|1837|12|31|df=y}} | dissolved ={{End date|1872|03|22|df=y}} | location = ਕੋਨਵੇਂਤੋ ਦੇ ਲਾ ਤਰਿਨੀਦਾਦ ਕਾਲਸਾਜਾ, [[ਮਾਦਰੀਦ]], [[ਸਪੇਨ]] | type = | accreditation = | key_holdings = | collections = | collection_size = | visitors = | founder = | director = | president = | curator = | owner = | publictransit = | car_park = | parking = | network = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ''' ਜਾਂ '''ਤਰਿਨੀਦਾਦ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ''' [[ਮਾਦਰੀਦ]], [[ਸਪੇਨ]] ਦੇ ਕੋਨਵੇਂਤੋ ਦੇ ਲਾ ਤਰਿਨੀਦਾਦ ਕਾਲਸਾਜਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1837 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ 1872 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ [[ਪਰਾਦੋ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ]] ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। === ਗੈਲਰੀ === <div align="center"><gallery perrow="6"> File:The Fountain of Life after van Eyck 2.jpg|''[[La Fuente de la Gracia]]'', de la escuela de [[Jan van Eyck]] ([[Monasterio de El Parral]], [[Segovia]]). File:La Virgen con el Niño, por Petrus Christus.jpg|''La Virgen con el Niño'', [[Petrus Christus]], [[Monasterio de Nuestra Señora del Risco]], [[Amavida]], [[Provincia de Ávila|Ávila]]. File:La Virgen de los Reyes Católicos.jpg|''[[Maestro de la Virgen de los Reyes Católicos|La Virgen de los Reyes Católicos]]'', Maestro de la Virgen de los Reyes Católicos (anónimo [[hispano flamenco]]), [[Real Monasterio de Santo Tomás (Ávila)|Real Monasterio de Santo Tomás]] de [[Ávila]]. File:Tríptico (Antoniazzo Romano).jpg|''Tríptico: Busto de Cristo, San Juan Bautista y San Pedro. Cerrado: San Juan Evangelista y Santa Columba'' ([[Antoniazzo Romano]]). File:Pedro Berruguete - Saint Dominic Presiding over an Auto-da-fe (1475).jpg|''[[Auto de Fe presidido por Santo Domingo de Guzmán]]'', tabla pintada por [[Pedro Berruguete]] para el Real Monasterio de Santo Tomás de Ávila y adquirida para el Museo en [[1867]]. File:Santa Ana, el Niño Jesús y la Virgen (Benson).jpg|''Santa Ana, el Niño Jesús y la Virgen'', c. 1528, de [[Ambrosius Benson]] ([[Convento de Santa Cruz la Real]], Segovia). Maestro de la sisla-presentacion.jpg|''Presentación de Jesús en el Templo'', [[Maestro de la Sisla]], [[Monasterio de Santa María de Sisla]], [[Provincia de Toledo|Toledo]]. File:Anunciación (Correa de Vivar).jpg |''La Anunciación'', [[Juan Correa de Vivar]], Monasterio de San Jerónimo de [[Guisando]] ([[Provincia de Ávila|Ávila]]). File:Pentecostés (El Greco, c. 1600) Prado.jpg|''[[Pentecostés (El Greco)|Pentecostés]]'', obra de [[El Greco]] procedente del [[retablo de doña María de Aragón]] ([[Madrid]]). File:Still Life with Game Fowl,Vegetables and Fruits, Prado, Museum,Madrid,1602,HernaniCollection.jpg|''[[Bodegón de caza, hortalizas y frutas]]'', de [[Juan Sánchez Cotán]], que perteneció a la colección del [[Infante de España|infante]] don [[Sebastián Gabriel de Borbón y Braganza|Sebastián Gabriel]]. File:Maino-adoracion reyes.jpg|''Adoración de los Reyes Magos'', 1612 - 1614, de [[Juan Bautista Maíno|Maíno]], procedente del Retablo de las cuatro Pascuas de la iglesia de San Pedro Mártir de [[Toledo]]. File:Bodegón de frutas y hortalizas (Van der Hamen).jpg|''Bodegón de frutas y hortalizas'' ([[Juan van der Hamen]]). File:Francisco de Zurbaran James of the Marches.JPG|''San Jacobo de la Marca'', de [[Francisco de Zurbarán]] (convento de San Diego de [[Alcalá de Henares]]). File:La Virgen con el Niño (Cano).jpg|''La Virgen con el Niño (La Virgen del Lucero)'' ([[Alonso Cano]]). File:El triunfo de San Agustín (Claudio Coello).jpg|''El triunfo de San Agustín'', una de las obras más destacadas de la producción de [[Claudio Coello]] (convento de San Juan de la Penitencia de Alcalá de Henares -antiguo colegio convento de [[Orden de San Agustín|Agustinos]] de [[Nicolás de Tolentino|San Nicolás de Tolentino]]-). File:Pedro de Mena Magdalena penitente ni.JPG|''Magdalena penitente'', de [[Pedro de Mena]]. File:Autorretrato Goya 1815.jpg|''[[Autorretrato de Goya de 1815 (Museo del Prado)|Autorretrato]]'' de [[Francisco de Goya|Goya]] ([[1815]]), obra adquirida en [[1866]]. </gallery></div> == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == *{{cite book |last=Antigüedad del Castillo-Olivares |first=María Dolores |year=1998 |title=El museo de la Trinidad, germen del museo público en España |revista=Espacio, tiempo y forma |pages=367 - 396 |ubicación=[[Madrid]] |editorial=[[Universidad Nacional de Educación a Distancia]] |issn=1130-4715 |url=http://e-spacio.uned.es/fez/eserv.php?pid=bibliuned:ETFSerie7-AE83F381-AF5B-2168-3D76-3DC245F17B61&dsID=Documento.pdf |serie=Serie VII, Historia del Arte |volumen=11 }} == ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ== {{Commonscat|preposición=sobre el}} * [http://www.museodelprado.es/enciclopedia/enciclopedia-on-line/voz/colecciones-del-museo-de-la-trinidad/ Artículo sobre el Museo de la Trinidad en la Enciclopedia online del Museo del Prado.] * [http://www.museodelprado.es/exposiciones/info/en-el-museo/el-museo-de-la-trinidad-en-el-prado/ Recensión de la exposición realizada en 2004 sobre el Museo de la Trinidad en la web del Prado.] * [http://books.google.es/books?id=LUTnP6I5vmkC&hl=es ''Catálogo provisional, historial y razonado del Museo Nacional de Pinturas'', de Cruzada Villaamil, disponible en Google Libros.] * [http://www.guiarte.com/noticias/el-museo-de-la-trinidad.html Artículo sobre el Museo en guiarte.com.] 0q30eykktf7e96l2inmocq3kqtz9oeu 0 62581 837440 544119 2026-04-23T13:35:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837440 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = ਸੀ ਓ ਪੀ ਡੀ''' ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਨਿਕ ਅਬਸਟ੍ਰੱਕਟਿਵ ਪਲਮੋਨਰੀ ਬਿਮਾਰੀ | Image = Centrilobular emphysema 865 lores.jpg | Caption = ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਫੇਫੜਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ | DiseasesDB = 2672 | ICD10 = {{ICD10|J|40||j|40}}–{{ICD10|J|44||j|40}}, {{ICD10|J|47||j|40}} | ICD9 = {{ICD9|490}}–{{ICD9|492}}, {{ICD9|494}}–{{ICD9|496}} | OMIM = 606963 | MedlinePlus = 000091 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 373 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|emerg|99}} | MeshName = COPD | MeshNumber = C08.381.495.389 }} '''ਸੀ ਓ ਪੀ ਡੀ''' ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਨਿਕ ਅਬਸਟ੍ਰੱਕਟਿਵ ਪਲਮੋਨਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੋਂਰ ਤੇ ਫੇਫੜੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਫੇਫੜੇ 'ਚ ਦਰਦ, ਖ਼ਾਸੀ, ਕਫ਼ ਹਨ। ਸਿਗਰਟ ਪੀਣਾ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੂਏ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਕਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾ 'ਚ ਘਟੀਆ ਬਾਲਦ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਫੇਫੜਾ ਸੁਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਾਹ ਨਾਲੀ ਛੋਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸਾਹ ਲੈਣ 'ਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਿਗਟਰ ਨਹੀਂ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਟੀਕਾਕਰਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 32.9 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ 5% ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿਸਾ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਜੋ ਕਿ 30 ਲੱਖ ਸੀ।<ref name=GOLD2007>{{cite journal | author = Rabe KF, Hurd S, Anzueto A, Barnes PJ, Buist SA, Calverley P, Fukuchi Y, Jenkins C, Rodriguez-Roisin R, van Weel C, Zielinski J | title = Global strategy for the diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease: GOLD executive summary | journal = Am. J. Respir. Crit. Care Med. | volume = 176 | issue = 6 | pages = 532–55 | date = September 2007 | pmid = 17507545 | doi = 10.1164/rccm.200703-456SO | url = http://ajrccm.atsjournals.org/content/176/6/532.long | access-date = 2015-06-30 | archive-date = 2013-01-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130102150149/http://ajrccm.atsjournals.org/content/176/6/532.long | url-status = dead }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਬਿਮਾਰੀਆਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ]] t3uupz5gdlitbf7pejoip3jwn5b6uuj 0 63944 837456 257282 2026-04-23T18:45:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837456 wikitext text/x-wiki {{ਨਹਿਲਵਾਦ}} '''ਹੋਂਦਵਾਦੀ ਨਹਿਲਵਾਦ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Existential nihilism) ਇੱਕ [[ਦਰਸ਼ਨ|ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]] ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤਰੀਵ [[ਅਰਥ (ਹੋਂਦਵਾਦ)|ਅਰਥ]] ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਕੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਹਰ ਵਕਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸਦੇ ਅਰਥ ਲੱਭੇ।<ref name="iep">{{cite web |url=http://www.iep.utm.edu/nihilism/#H3 |title=Nihilism |author=Alan Pratt |date=April 23, 2001 |work=Internet Encyclopedia of Philosophy |publisher=Embry-Riddle University |accessdate=February 4, 2012}}</ref> ਹੋਂਦਵਾਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅੰਤਰਨਿਹਤ ਅਰਥਹੀਣਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਹਿਲਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਹੋਂਦਵਾਦੀ ਨਹਿਲਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="cosmos">{{cite web |url=http://cosmosandhistory.org/index.php/journal/article/view/257/379 |title=Nihilism, Nature, and the Collapse of the Cosmos |author=David Storey |date=2011 |work=Cosmos and History: The Journal of Natural and Social Philosophy |accessdate=February 4, 2012 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 20, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020040936/http://www.cosmosandhistory.org/index.php/journal/article/view/257/379 |url-status=dead }}</ref> ==ਹੋਰ ਵੇਖੋ== * [[ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਤਲਬ]] * [[ਊਲਜਲੂਲਵਾਦ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਲਵਾਦ]] lp07buu8ti367a1ssf7y9u1mci7wcdx 0 81417 837455 333543 2026-04-23T18:33:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837455 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = | regnum = [[ਪਸ਼ੂ]] | phylum = [[ਐਂਥ੍ਰੋਪੌਡ]] | classis = [[ਕੀਟ]] | ordo = [[ਲੇਪੀਡਿਪਟੇਰਾ]] | familia = [[ਕ੍ਰੈਂਬਡਾਇ]] | genus = '''''ਹੈਮੀਪਟੋਚਾ''''' | genus_authority = Dognin, 1905<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=global Pyraloidea database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2011-10-10 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |url-status=dead }}</ref> | synonyms = }} '''''ਹੈਮੀਪਟੋਚਾ''''', [[ਕ੍ਰਾਂਬਡਾਇ]] ਫੈਮਲੀ ਦੇ [[ਕੀਟ|ਕੀਟਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ [[ਜਾਤੀ]] ਹੈ। == ਨਸਲਾਂ == *''[[ਹੈਮੀਪਟੋਚਾ ਆਗ੍ਰਾਫੈੱਲਾ]]'' <small>ਡੌਗਨਿਨ, 1905</small> *''[[ਹੈਮੀਪਟੋਚਾ ਅ੍ਰਜੈਂਟੋਸਾ]]'' <small>(ਸਨੈੱਲਨ, 1893)</small> *''[[ਹੈਮੀਪਟੋਚਾ ਅਟ੍ਰੈਟੇਲੱਸ]]'' <small>(ਹੈਂਪਸਨ, 1919)</small> *''[[ਹੈਮੀਪਟੋਚਾ ਕੈਲਕੋਸਟੋਮਸ]]'' <small>(ਡੇਯਾਰ, 1916)</small> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} [[Category:ਚਿਲੋਇਨੀ]] {{Crambinae-stub}} ifp5pfxi6gr4hlpkktlz96rlztyuaph 0 88648 837445 611661 2026-04-23T16:53:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837445 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਹਦੀਕਾ ਕਿਆਨੀ | image = HadiqaUN-02.jpg | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = | background = solo_singer | birth_name = | native_name = | native_name_lang = | alias = | birth_date = {{birth date and age|1974|08|11|df=y}} | birth_place = [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]], ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ | origin = | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) --> | death_place = | genre = | occupation = ਗਾਇਕਾ, ਮਾਡਲ | instrument = | years_active = 1995–ਜਾਰੀ | label = | associated_acts = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | notable_instruments = }} '''ਹਦੀਕ਼ਾ ਕਿਆਨੀ''' ([[ਉਰਦੂ]]:حدیقہ کیانی) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਿਖਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। <ref name="d">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ}}</ref><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/entertainment/15-Aug-2015/pride-of-pakistan-hadiqa-kiani|title=Pride of Pakistan:Hadiqa Kiani|website=Dailytimes.com.pk|date=|accessdate=2015-12-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thetoptens.com/best-pakistani-singers/|title=Top 10 Best Pakistani Singers|website=TheTopTens.com|date=|accessdate=2015-12-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.passion.pk/top-ten-most-popular-pakistani-female-singers-5837|title=Top Ten Most Popular Pakistani Female Singers|website=Passion.Pk|date=|accessdate=2015-12-29|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225093027/http://passion.pk/top-ten-most-popular-pakistani-female-singers-5837|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|author=Hataf Siyal|url=http://www.pakium.com/2011/05/26/hadiqa-kiyani-to-construct-150-approx-houses-for-flood-victims|title=Hadiqa Kiyani to construct 150 approx houses for flood victims - - Pakium.pk|website=Pakium.com|date=|accessdate=2015-12-29|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225093036/http://www.pakium.pk/2011/05/26/hadiqa-kiyani-to-construct-150-approx-houses-for-flood-victims|dead-url=yes}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ ਕ਼ਿਆਨੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਤਮਗਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] ਮਿਲਿਆ।<ref name="dailytimes.com.pk"/> 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ]] ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਰਾਜਦੂਤ ਵੱਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਸੀ।<ref name="public.dawn.com">{{Cite web |url=http://public.dawn.com/2010/11/09/hadiqa-aisam-become-undp%E2%80%99s-goodwill-envoys.html |title=Hadiqa, becomes UNDP goodwill envoys |access-date=2017-01-01 |archive-date=2010-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101111011413/http://public.dawn.com/2010/11/09/hadiqa-aisam-become-undp%E2%80%99s-goodwill-envoys.html |dead-url=yes }}</ref><ref name="tribune.com.pk">{{cite news|title=Aisam, Hadiqa appointed UNDP Goodwill Ambassador|url=http://tribune.com.pk/story/74118/aisam-appointed-goodwill-ambassador-by-undp/|accessdate=11 November 2010|newspaper=''Express Tribune''|date=8 November 2010}}</ref><ref name="app.com.pk">{{cite news|title=Hadiqa, Aisam appointed UNDP Goodwill Ambassadors|url=http://app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&task=view&id=121536&Itemid=2|accessdate=11 November 2010|newspaper=APP:''Associated Press of Pakistan''|archive-date=20 ਜੁਲਾਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720170618/http://app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&task=view&id=121536&Itemid=2|dead-url=yes}}</ref> ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਊਜ਼ ਗਰੁੱਪ, ਜੰਗ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਨਿਊਜ਼ਪੇਪਰ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ "ਪਾਵਰ" ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਿਆਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ "ਔਰਤ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://women.thenews.com.pk/results|title=The News Women|website=women.thenews.com.pk|access-date=2016-03-08|archive-date=2018-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120233736/http://women.thenews.com.pk/results|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://e.thenews.com.pk/3-8-2016/page26.asp|title=TheNews e-paper [Beta Version]|website=e.thenews.com.pk|access-date=2016-03-08|archive-date=2016-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312161257/http://e.thenews.com.pk/3-8-2016/page26.asp|url-status=dead}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ== ਕਿਆਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 3 ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਇਰਫਾਨ ਕਿਆਨ ਅਤੇ ਭੈਣ ਸਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਕਵੀ ਖਵਾਰ ਕਿਆਨੀ, ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਖਵਾਰ ਨੇ ਕਿਆਨੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਮੈਡਮ ਨਰਗਿਸ ਨਾਹਿਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਿਕਾਰ-ਉਨ-ਨੀਸਾ ਨੂਨ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਕਿਆਨੀ ਨੇ ਤੁਰਕੀ, ਜਾਰਡਨ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਕਿਆਨੀ ਸੋਹਿਲ ਰਾਣਾ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ "ਰੰਗ ਬਰੰਗੀ ਦੁਨੀਆ" ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜੋ ਪੀਟੀਵੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਆ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਉਸਤਾਦ ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਨਸ਼ਾਦ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਕਿਆਨੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਨੇਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਲਾਹੌਰ) ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਸ ਕੀਤੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਕਿਆਨੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਆਈ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਆਂਗਣ ਆਂਗਣ ਤਾਰੇ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਢੇ 3 ਸਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੋਅ ‘ਚ, ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਮਜਦ ਬੌਬੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਖਲੀਲ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਿਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ ਗਾਏ ਸਨ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਕਿਆਨੀ ਨੇ ਗਾਏ ਗਏ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੂੰ ਪੀਟੀਵੀ ਵੱਲੋਂ ਨੂਰਜਹਾਂ, ਨਾਹਿਦ ਅਖਤਰ ਅਤੇ ਮਹਿਨਾਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਦਿਆਂ “ਏ + ਕਲਾਕਾਰ” ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਿਆਨੀ ਨੇ 90ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਗਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਿੱਟ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਸਰਗਮ ਲਈ ਗਾਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਦਨਾਨ ਸਾਮੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਔਰਤ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਲਈ ਨਾਮਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] owe71vwp3re670qbiry5qsj4c6veumg 0 109268 837437 723573 2026-04-23T12:34:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837437 wikitext text/x-wiki '''ਸਿਕਲੀਗਰ''' ਇੱਕ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਵੱਸੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਵੱਸੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 5 ਕਰੋੜ ਦੇ ਲਗਭਗ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/sikligar-sikhs-in-mp-face-safety-issues-399431|title=‘Sikligar Sikhs in MP face safety issues’|last=Service|first=Tribune News|date=2017-04-29|website=www.tribuneindia.com|language=en|access-date=2020-02-04}}</ref><ref>{{Cite book|title=Talking to One and All|last=Singh|first=Nirmal|publisher=Hemkunt Publishers Pvt. Ltd. New Delhi|year=2009|isbn=|location=New Delhi|pages=113|quote=Jaswant Singh writing in Abstract of Sikh Studies [2003] said ...Three Marwari tribes are intimately related to Sikhism and suffered martyrdom.These are Rathores, Pawars/ Parmars and Chauhan. These Marwari families are integrated to Sikhism since Guru Hargobind times. For all practical purposes Lobanas,Vanjaras and Sikligars fall in the same clan. According to Dr. Harbhajan Singh,Punjabi University, Patiala, they number about 5 Crores [ 50 million]|via=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=ਸਿੰਘ|first=ਡਾ. ਦਲਵਿੰਦਰ|year=2020|title=ਅਣਗੌਲੇ ਸਿੱਖ ਕਬੀਲੇ-ਵਣਜਾਰੇ|url=http://discoversikhism.com/sikh_library/gurmukhi/gurmat_parkash_202003.html|journal=ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼|publisher=ਐਸ ਜੀ ਪੀ ਸੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|volume=63|issue=ਮਾਰਚ 2020 ਅੰਕ 12|pages=84|quote=ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 20,000 ਟਾਂਡੇ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਂਜ ਕਰੋੜ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ 22 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੈ।ਪਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (47 ਲੱਖ) .... ਹੈ।|via=}}</ref> ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜਨ ਸਮੂਹ,ਜਨ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਤੇ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਪੱਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਵਧੇਰੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਵੇਸ਼ ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਕਲੀਗਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰਵਾੜੀ, ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Singh|first=Jagmohan|title=On the Forgotten Sikhs Trail July|url=https://www.academia.edu/25480021/On_the_Forgotten_Sikhs_Trail_July|language=en}}</ref> ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਐਂਥਰੋਪੋਲੋਜੀਕਲ ਸਰਵੇਖਣ ਅਧਾਰਤ ਪਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਨਿਮਨ ਲਿਖਿਤ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। “ਸਿਕਲੀਗਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਚਾਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ]] ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਸਿੱਖ]] ਹਨ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਦੋਵੇਂ ਹਨ।<ref name="Gujarat2003pp1287-1291">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IWrTs5yt1DkC|title=People of India Gujarat Volume XXI Part Three|publisher=Popular Prakashan, for the Anthropological Survey of India|others=[[Kumar Suresh Singh|Singh, Kumar Suresh]] (General Editor)|year=2003|isbn=9788179911068|editor-last=Lal|editor-first=R. B.|series=State series|location=Mumbai|pages=1287–1291|editor-last2=Padmanabham|editor-first2=P. B. S. V.|editor-last3=Krishnan|editor-first3=G.|editor-last4=Mohideen|editor-first4=M. Azeez}}</ref><ref name="Punjab2003pp410-414">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uw8wAQAAIAAJ|title=People of India Punjab Volume XXXVII|publisher=Manohar, for the Anthropological Survey of India|others=[[Kumar Suresh Singh|Singh, Kumar Suresh]] (General Editor)|year=2003|isbn=9788173041235|editor-last=Bansal|editor-first=I. J. S.|series=State series|location=New Delhi|pages=410–414|editor-last2=Singh|editor-first2=Swaran}}</ref><ref name="Haryana1998pp453-459">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KhIwAQAAIAAJ|title=People of India Haryana Volume XXIII|publisher=Manohar, for the Anthropological Survey of India|others=[[Kumar Suresh Singh|Singh, Kumar Suresh]] (General Editor)|year=1994|isbn=9788173040917|editor-last=Sharma|editor-first=M. K.|series=State series|location=New Delhi|pages=453–459|editor-last2=Bhatia|editor-first2=A. K.}}</ref>” == ਮੂਲ .ਸਿੱਖ ਸਿਕਲੀਗਰ == ਸਿਕਲੀਗਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਸਿਕਲ+ਗਰ ਭਾਵ ਧਾਤਾਂ ਪਾਲਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾ ਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂਝਣ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੂਲ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ (''saiqal+gar'')ਤੋਂ ਹੈ।ਭਾਵ ''saiqalgar ਜਾਂ ਪਾਲਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ''<ref name=":2">{{Cite book|title=Indignity & Occupattional Change:The Tribes of Punjab|last=Singh|first=Birinder Pal|publisher=Taylor & Francis: Routelege|year=2020|isbn=978-0-367-33586-1|location=New York|pages=|quote=The ancestors of Sikh Sikligars have been converted to this religion by sixth Nanak Guru Hargobind (1595-1644) following the martyrdom of his father"............"we have come from Marwar . We are armourers,and since generations we have high reputation of making arms of the best quality.|via=Google books}}</ref> ਇਹ ਨਾਮ ਇੱਕ ਖਾਸ ਜਨ ਸਮੂਹ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੋਂ ਧਾਤਾਂ ਪਾਲਸ਼ ਕਰਕੇ ਹਥਿਆਰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੋ ਸਿਖ ਜੋ ਚੌਥੇ ਪੰਜਵੇਂ ਤੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ (1551-1636 ਈ) ਹੋਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਠਵੀਂ ਵਾਰ ਦੀ 22ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਘੜਨ ਵਾਲੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|title=ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|last=ਗੁਰਦਾਸ|first=ਭਾਈ|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=ਵਾਰ 8, ਪਉੜੀ 22/7|quote=ਕੇਤੜਿਆਂ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਕਿਤੜੇ ਲਖ ਕਮਗਰ ਕਾਰੀ।|via=www.ik13.org. Isher Micro Media}}</ref> ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰਵਾੜ ਤੋਂ ਆਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ, ਪਹਿਲੇ ਮਾਰਵਾੜੀਏ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਲਹਖਾਨੇ ਦਾ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸੱਜਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਗੁਰ ਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼|last=ਨਾਭਾ|first=ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ|year=|isbn=|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=3481|quote=ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਲਹਖਾਨੇ ਦਾ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸਿੱਖ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਵਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਸੀ।|via=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sikhri.org/crafting_the_tools_of_sikh_sovereignty_the_sikligar_sikhs|title=Crafting The Tools of Sikh Sovereignty: The Sikligar Sikhs|last=Singh|first=Santbir|last2=Singh|first2=Santbir|website=Sikh Research Institute|language=en|access-date=2020-01-25}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਨਾਮ ਲੋਹਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।ਐਚ ਏ ਰੋਜ਼ ਨੇ "ਏ ਗਲੋਸਰੀ ਆਫ ਟਰਾਈਬਜ਼ ਐਂਡ ਕੇਸਟਸ ਇਨ ਪੰਜਾਬ "<ref name=":3" /> ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਿਕਲੀਗਰ ਨੂੰ ਭਾਂਡੇਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਤੇ "ਏ ਗਲੋਸਰੀ ਆਫ ਟਰਾਈਬਜ਼ ਇਨ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਡੀਆ" ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਨੇ ਬੜ੍ਹਈ ਤੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਨੂੰ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਵਾਇਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਸਿਕਲੀਗਰ ਜਨ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਲੋਗ ਮੂੰਹੋਂ ਮੂਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਥਿਆਰ ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਨਾਂ ਦੇ ਲਹੌਰ ਵਾਸੀ ਲੁਹਾਰ ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਤੇ ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਘਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਘਟੀਆ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੇ ਮੇਵਾੜ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਲੋਹਾਰ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite book|title=Glossary of Tribes and Castes in Punjab and North West Frontier Province|last=Rose|first=H.A.|publisher=Civil and Military Press Lahore|year=1911|isbn=|location=Lahore|pages=83|quote=Bhandela a minor caste found in Sirmur and corresponding to Sikligar of plains.They appear to have come from Marwar in the Mughal Times and keep to their speech and intonation.Sikhs by religion,they are dealers in arms etc.by occupation.|via=http://www.gurmatveechar.com/literature?browse=English_Books}}</ref> ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਤਲਵਾਰ, ਨੇਜ਼ਾ, ਬਰਛਾ, ਗੁਪਤੀ ਸਗੋਂ ਤੋੜੇਦਾਰ ਬੰਦੂਕਾਂ ਵੀ ਇਤਿਆਦਿਕ ਹਥਿਆਰ ਬਣਵਾਏ।ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੁੱਝ ਕਾਰੀਗਰ ਅਸਾਮ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਨਾਲ ਗਏ।ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ।ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਨਮਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰੀਗਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜ ਗਏ ਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਗੜ ਕਿਲੇ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਬਰਛੇ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪਾਸਾ ਪਲਟਣ ਵਾਲੇ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਪਰਵਾਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਨਾਲ ਗਿਆ ਤੇ ਕਈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਗਏ। = ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ = ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਪਿੱਛੋਂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡ ਪੁੰਡ ਗਏ। = <big>ਕਿੱਤੇ ਅਤੇ ਗੋਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਗ ਵੰਡ</big> = ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਗੋਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਾਣ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਗੋਤਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਗੋਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੋਤਰ ਹਨ - 1) ਜੂਨੀ                     8) ਪਤਲੋੜੇ 2) ਡਾਂਗੀ                    9) ਘਾਸੀ ਟਾਂਕ   3) ਭੌਂਡ                       10) ਪਟੋਆ 4) ਟਾਂਕ                      11) ਘਟਾੜੇ 5) ਖੀਚੀ                     12) ਪਿਆਲਾ 6) ਤਲਬਿਥੀਆਂ            13) ਜਿਊਣੀ 7) ਬਊਰੀ<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਕਬੀਲੇ|last=ਤਿਆਗੀ|first=ਡਾ. ਮੋਹਨ|publisher=ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਟਰੱਸਟ, ਇੰਡੀਆ|year=2014|isbn=9788123770987|location=|pages=52|quote=|via=}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਗੋਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਪਗੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਰਹੇ ਨੇ , ਓਥੇ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਜਿਆਦਾ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਉਹ ਗਰੀਬੀ, ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਪੱਛੜੇਪਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1) ਬਸਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ 2) ਉਠਣੀਏ  ਸਿਕਲੀਗਰ 3) ਲਦਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ 1) '''ਬਸਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ''' - ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੇਬਾ ਕਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਬਸਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਕਬੀਲੇ|last=ਤਿਆਗੀ|first=ਡਾ. ਮੋਹਨ|publisher=ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ, ਇੰਡੀਆ|year=2014|isbn=9788123770987|location=|pages=|quote=|via=}}</ref> ਇਹ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਜਿਆਦਾ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਤਰ - ਸ਼ਸਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਰਾਜੇ, ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੱਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ । ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਮੰਡੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲ ਲਿਆ ਹੈ। 2) '''ਉਠਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ''' -  ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਟਪਰੀਵਾਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਕਬੀਲੇ|last=ਤਿਆਗੀ|first=ਡਾ. ਮੋਹਨ|publisher=ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਟਰੱਸਟ, ਇੰਡੀਆ|year=2014|isbn=9788123770987|location=|pages=53|quote=|via=}}</ref> ਇਹ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਘੁਮੰਤੂ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਲੋੜਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਢੋਲ, ਪੀਪੇ, ਪਾਪੀਆਂ 'ਤੇ ਢੱਕਣ ਲਾਉਣੇ ਆਦਿ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਚਾਕੂ, ਛੁਰੀਆਂ, ਕੈਂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਾਣ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਿੰਡੀ - ਪਿੰਡੀ ਜਾਕੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ । 3) '''ਲਦਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ''' - ਪਿੰਡਾਂ ਜਾਂ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 'ਸੀਜ਼ਨ' ਹਿੱਤ ਟਿਕ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨੂੰ 'ਲਦਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਕਬੀਲੇ|last=ਤਿਆਗੀ|first=ਡਾ. ਮੋਹਨ|publisher=ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਟਰੱਸਟ, ਇੰਡੀਆ|year=2014|isbn=9788123770987|location=|pages=|quote=|via=}}</ref> ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਅਰਧ ਘੁਮੰਤੂ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਘਰੇਲੂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੰਜੀਆਂ ਲਾਉਣਾ, ਚਾਕੂ, ਛੁਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਣ ਲਾਉਣਾ ਆਦਿ। ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਬਸਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ੁਕੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ == ਸਿਕਲੀਗਰ ਜਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਹਨ।ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਜਾਂ ਡੇਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਖਾਲ਼ੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਖਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਇਤਿਆਦ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਂਉਦੇ ਹਨ।ਕੁੱਝ ਕੁੱਝ ਕੋਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਪੱਟੇ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਖਾਨਾ ਬਦੋਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਬਣਜਾਰਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਸਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਨਿਵਾਸ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ 30-40 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਦਲਾਓ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅੰਦਾਜ਼ ਬਣਜਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਟੱਪਰੀਵਾਸਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਪੱਕੇ ਰਿਹਾਈਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਹੁਤ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਪੇਟੀਫੇਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਕ ਅਕੀਦੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੱਕੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅੱਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਲੋਕ ਕਬਾੜਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਾਤੂ ਉਪਕਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਧੇੜ ਕੇ ਲੋਹਾ ਆਦੀ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਾ ਪਰਵਾਰ ਚਾਕੂ,ਛੁਰੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਕੜ੍ਹਾਈਆਂ ਆਦਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਸਿਕਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪਾਲਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਔਰਤਾਂ ਜਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਮਰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਪਰੰਤੂ ਘਰ ਅੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲੋਹਾ ਕੁੱਟਣ ਜਿਹੇ ਭਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਾ ਪਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=Strategies of Socila Change in India|last=Judge|first=Paramjit S.|last2=Bal|publisher=Guroreet|year=|isbn=|location=|pages=|quote=Work participation of Sikligar women and Gadudiya Lohar is very common and they share workload equally with men.They are seen using heavy tools and putting in all their physical labour for make and repairing articles .Sikligar women are conventionally prohibited from selling the products.|via=}}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, # ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਸਕਾਟਲੈਂਡ, # ਬਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ, # ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਦੇ ਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ # ਏ ਲਿਟਲ ਹੈਪੀਨੈਸ ਫਾਂਊਡੇਸ਼ਨ, # ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿੱਖ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, # ਸਚਿਆਰ ਵੈਲਫੇਅਰ ਫਾਂਊਡੇਸ਼ਨ ਫਗਵਾੜਾ, # ਗੁਰਮੱਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸੰਸਥਾ ਨਾਗਪੁਰ # ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਵੈੱਲਫੇਅਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ। # ਕਰਨਾਟਕ ਸਿੱਖ ਵੈਲਫੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ,ਬੰਗਲੌਰ # ਅੱਖਰ ਸੇਵਾ ਆਫ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀ ਬੰਗਲੌਰ<ref name=":4" /> #ਗੁਰਮਤ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਮੁੰਬਈ #ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਟੱਡੀ ਸਰਕਲ ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ #ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਟੱਡੀ ਸੈਂਟਰ ਟਰੱਸਟ ਚੈਨਈ<ref name=":4">{{Cite web|url=https://sikhinstitute.org/sikhs_living_outside/jagmohansingh.html|title=Sikhs Living in India other than Punjab|website=sikhinstitute.org|access-date=2020-02-01|archive-date=2016-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623043712/http://sikhinstitute.org/sikhs_living_outside/jagmohansingh.html|url-status=dead}}</ref> #ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਵਣਜਾਰਾ ਸਿਕਲੀਗਰ ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਸੇਵਾ ਮਿਸ਼ਨ<ref>{{Cite book|title=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਵਣਜਾਰਾ ਸਿਕਲੀਗਰ ਪਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਸੇਵਾ ਮਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ|last=ਸਿੰਘ|first=ਚੰਨਣ|publisher=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਵਣਜਾਰਾ ਸਿਕਲੀਗਰ ਅਤੇ ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਸੇਵਾ ਮਿਸ਼ਨ-ਨਾਗਪੁਰ 17|year=1990|isbn=|location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|pages=|quote=|via=}}</ref> ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ, ਵਿੱਦਿਅਕ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਗਰਿਲਾਂ, ਗੇਟ ਵਗੈਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ।ਕੁੱਝ ਸਿਕਲੀਗਰ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਕੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰੀਗਰ ਵੀ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite journal|last=Singh|first=Birinder Pal|date=26 July 2014|year=2014|title=Sikhs of Hyderabad & Deccan|url=https://www.academia.edu/9170202/Sikhs_of_the_Hyderabad_Deccan|journal=Economic & Political weekly|volume=XLIX NO. 30|pages=163-170|quote=In the Hyderabad metropolis they have the largest concen-tration because they have diversified into other activities since their traditional occupation is no longer in demand. Now they make iron grills and gates. Some of them have sought employ-ment in the heavy metal industry as well.......................Bahadur Singh, president of the Sikh Sikligar Samaj, says that the com-munity has been making representations to the government from time to time but it was Surjit Singh Barnala, then gover-nor of Andhra Pradesh (January 2003-November 2004) at whose instance a housing colony for 285 units was approved for construction. A gurdwara with a large hall is under con-struction besides a school for children.|via=Academia}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕ,ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਆਦੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਅੱਤ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਡੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਥੀਸਿਸ ਤੇ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/madhya-pradesh/betul-memories-of-guru-nanak-dev-are-associated-with-multai-mpsg-2598544.html|title=मुलताई से भी है गुरु नानक देव का नाता, हर साल यहां लगता है मेला|last=Naidu|first=Rishu|date=12 November 2019|work=News 18 hindi|access-date=11 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111075713/https://hindi.news18.com/news/madhya-pradesh/betul-memories-of-guru-nanak-dev-are-associated-with-multai-mpsg-2598544.html|archive-date=11 ਜਨਵਰੀ 2020|dead-url=|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/mp/betul/news/mp-news-dr-harpreet-who-contributed-to-the-development-of-society-was-honored-at-the-gurdwara-093510-6053898.html|title=समाज विकास में योगदान देने वाली डॉ. हरप्रीत का गुरुद्वारा में किया सम्मान|last=Automation|first=Bhaskar|date=2019-11-29|website=Dainik Bhaskar|language=hi|access-date=2020-01-12}}</ref> == ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰ == ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਉਥੇ ਕੁੱਝ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਿਕਲੀਗਰ ਵੀ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਜਨ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਨਗਣਨਾ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਿਕਲੀਗਰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਸਿੱਖ ਨਾਂ ਲਿਖਾ ਕੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਧਰਮ ਲਿਖਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਜਨਜਾਤੀ ਹੈ।ਹਾਲਾਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਦੋ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=http://socialjustice.nic.in/UserView/index?mid=76750|title=ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਵਜ਼ਾਰਤ ਤੰਦੀ ਸਾਈਟ ਤੇ ਰਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਂਦਰੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|last=|first=|date=25 January 2020|website=socialjustice.nic.in ਵਜ਼ਾਰਤ|publisher=|access-date=25 January 2020}}</ref>। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਾਂ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕ,ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਜੰਮੂ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ,ਝਾਰਖੰਡ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ,ਮੱਧ ਪਰਦੇਸ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰੀਆਂ ਪਿਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ (OBC) ਵਿੱਚ ਤੇ ਰਾਜ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰ (ਮੁਸਲਮ) ਨੂੰ ਦੂਸਰੀਆਂ ਪਿਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/centralliststateview.aspx|title=National Commission for Backward Classes|website=www.ncbc.nic.in|access-date=2020-01-25}}</ref> ਲੇਕਿਨ ਲਿਖਣ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਤੇ ਪੱਕੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪਤੇ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਭਾਰਤ ਰਾਜ ਦੀਆ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੋਂ,ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਵਜੀਫਿਆਂ ਤੋਂ ਮਰਹੂਮ ਤੇ ਪਿਛੜੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਥਿਆਰ ਚਮਕਾਉਣ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://barusahib.org/general/sikligar-girl-phd-doctorate/|title=ਸਿਕ੍ਲਾਗਰਾਂ ਤੇ ਪੀ. ਐਚ. ਡੀ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੱਖ ਲੜਕੀ ਡਾ: ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਖੁਰਾਣਾ|last=|first=|date=2016-01-25|website=The Kalgidhar Society, Baru Sahib|publisher=|language=en-US|access-date=2020-01-12|quote=ਊਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਓਝ ਤਾਂ ਸਿਕਲੀਗਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ, ਜਮੁ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਦਿੱਲੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਗੁਜਰਾਤ,ਕਰਨਾਟਕ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।ਇਨ੍ਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ ਇਹ ਜੰਗੀ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬ ਹਰਿਆਣਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨ੍ਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛੜੀ ਜਾਤੀ ਡਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹੈ{{!}}}}</ref> ਇਸ ਤਰਾਂ ਪੱਛੜੇ ਤੇ ਗਰੀਬ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਵਰਗ ਜਾਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਜਨਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ, ਵਜ਼ੀਫ਼ਿਆਂ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਮਰਹੂਮ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਜਿਵੇੱ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ,ਦਿੱਲੀ, ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਮੱਧ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼,ਗੁਜਰਾਤ,ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ 5 ਕਰੋੜ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ,ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛੜੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।<ref name=":0" />।ਗੁਜਰਾਤ,ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਆਦਿ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਸੋਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਸੇ ਪੱਛੜੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ। === ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ, ਦਿੱਲੀ,ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ === ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਜਾਂ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ।1999 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20000 ਸਿਕਲੀਗਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੇਵਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਮੁਹੱਲਾ ਵਿੱਚ ਹੀ 1999 ਦੌਰਾਨ 500 ਸਿਕਲੀਗਰ ਪਰਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਸਦੀ ਗਿਣਤੀ 3000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਸੀ।ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਟੱਪਰੀਵਾਸਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।10 ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ਼ ਦੇ ਲੇਖ ਮੁਤਾਬਕ ਜੋ 100 ਪ੍ਰਤੀ ਕੇਸਾਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸਨ ਹੁਣ 30 ਪ੍ਰਤੀ ਕੇਸਾਧਾਰੀ ਹਨ।ਬਾਕੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਕਬੂਲ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕੇਸ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਛੋਟੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆ ਤਿੰਨ ਪਾਸੇ ਦੀਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਘਿਰੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਰੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=ਸਿੰਘ|first=ਕਰਨਲ ਡਾ.ਦਲਵਿੰਦਰ ਸ|date=1 Jan 1999|year=1999|title=The Sikligar Sikhs: A plea for action|url=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPageContent.jsp?ID=227&page=68&CategoryID=2&Searched=Sikligar|journal=The Sikh Review|volume=47(1)|pages=68-699|via=Punjab Digital Library}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ==== ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ==== ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰ ਦੀ1966 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ<ref name=":5">{{Cite book|title=Sikligars of Punjab|url=https://archive.org/details/sikligarsofpunja0000sher|last=Sher|first=Sher Singh|publisher=Sterling Publishers Jalandhar|year=1966|isbn=|location=Jalandhar India|pages=|quote=|via=}}</ref>, ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੁਲਾਈ 1962 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ 663 ਸਿਕਲੀਗਰ ਟੱਬਰਾਂ ਦਾ ਐਂਥਰੋਪੋਲੋਜੀਕਲ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ।ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਟਿਕਾਣਿਆਂ # ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਨੇੜੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ # ਬੱਬਰ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਨੇੜੇ ਆਸ਼ਰਮ # ਕੈਨਾਲ ਬੈਂਕ ਬਾਗ਼ # ਭਾਰਤ ਨਗਰ # ਪਰੇਮ ਨਗਰ ਦੀ ਪਹਾੜੀ। ਵਿੱਚ 663 ਟੱਬਰਾਂ ਵਿੱਚ 3358 ਜੀਅ 1947 ਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਬਾਦ ਇਥੇ ਵਸਾਏ ਗਏ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਮਿਡਲ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਔਸਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਸਲਾਨਾ ਆਮਦਨ 197 ਰੁਪਏ ਸੀ ਜਦਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਲਾਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਆਮਦਨ 1962 ਵਿੱਚ 330 ਰੁਪਏ ਸੀ।ਕੱਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ 178 ਸਿਕਲੀਗਰ ਪਰਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 126 ਪਰਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਤੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਵਿੱਚੋਂ,114 ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ, 3 ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚੋਂ, 177 ਲਾਇਲਪੁਰ, ਲਹੌਰ, ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ,ਸਰਗੋਧਾ, ਸਿਆਲਕੋਟ,ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲ਼ਾ ਆਦਿ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਤੌਂ ਉਜੜ ਕੇ ਤੇ ਬਾਕੀ 243 ਪਰਵਾਰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਸ ਗਏ ਸਨ।ਸਿਕਲੀਗਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਸ਼ਾਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਲਗਭਗ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਾਰਸੀ ਜਾਂ ਭਾਰਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਲੋਕ ਨਾਨ- ਸਿਕਲੀਗਰ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=":5" /> ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਝੌਪੜ-ਪੱਟੀਆਂ ਦੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਯੋਜਨਾ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਉਜਾੜ ਕੇ ਤਰਿਲੋਕਪੁਰੀ, ਕਲਿਆਨਪੁਰੀ ਆਦਿ ਜਮਨਾਪਾਰ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ।ਇਹ ਬਸਤੀਆਂ ਕਾਂਗਰਸ(ਇੰਦਰਾ) ਦੇ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਦਿੱਲੀ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਲੋਨੀਆਂ ਤਰਿਲੋਕਪੁਰੀ,ਕਲਿਆਨਪੁਰੀ, ਮੰਗੋਲਪੁਰੀ ਆਦਿ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨੂੰ 1984 ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਈਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰਾ ਜਾਨੀ ਤੇ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾਇਆ।ਕਾਂਗਰਸ (ਇੰਦਰਾ) ਦੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਿਆ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਹਤਿਆਵਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ।ਸਿਕਲੀਗਰ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਗਿਣ ਕੇ ਗੈਰਸਿਕਲੀਗਰ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਵਲੋਂ ਵੀ ਨੀਵੇਂ ਦਰਜੇ ਦੇ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੇ ਅਤੀ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸਮਾਜਕ ਤੇ ਆਰਥਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=When a Tree Shook Delhi|last=Mitta|first=Manoj|last2=Phoolka|first2=H.S.|publisher=Rolli Books Private Ltd.|year=2013|isbn=|location=Delhi|pages=|quote=|via=}}</ref><ref name=":6">{{Cite journal|last=Radhakrishna|first=Meena|year=2007|title=Urban Denotified Tribes:Competing Contested Citizenship|url=|journal=Economic and Political weekly|volume=42No. 51|pages=59-64|quote=Both these communities settled in slums in Delhi, which were demolished in comparing led by Sanjay Gandhi during emergency. They were resettled with other Dalits and impoverished Hindu communities in colonies like Trilokpuri and Kalyanpuri.These colonies were to face the worst wrath of mobs which massacred sikhs in 1984.|via=JSTOR}}</ref> ਇਸ ਤਰਾਂ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ।ਪਹਿਲੇ 1947 ਦੀ ਵੰਡ, ਫਿਰ ਰਾਜਸੀ ਸੰਕਟ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਨੀਤੀ ਰਾਹੀਂ, 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਗੈਰ-ਸਿਕਲੀਗਰ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਰਾਹੀਂ,1984 ਤੋਂ ਬਾਦ ਰਾਜਨਾਇਕਾਂ ਜਨ-ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਾਂ ਦਵਾਰਾ,ਜਾਤੀ ਅਧਾਰਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਹਿਤ,ਹੁੰਦੇ ਧਾਰਮਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਰਾਹੀਂ।<ref name=":6" /> <br />, === ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ,ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ === ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਦਾ ਹੈ। ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣਾ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਹੁਨਰ ਤੇ ਕਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਗਰਦਾਨਿਅਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿੱਤਾ ਗ਼ੈਰ-ਕਨੂੰਨੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਇਹ ਕਿੱਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਹਨ।ਔਰਤਾਂ ਸਿਲਾਈ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵੱਲ ਤੇ ਮਰਦ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਕਾਰਬੋਾਰ ਜਿਵੇਂ ਘਰੇਲੂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਕੜਾਹੀਆਂ ਆਦਿ, ਇਮਾਰਤੀ ਲੋਹੇ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਗਰਿਲਾਂ ਆਦਿ ਬਨਾਉ ਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ।ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਇੰਦੋਰ ਦਾ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਊਟ ਇਸੇ ਮੰਤਵ ਲਈ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/indore/sikligars-to-turn-over-a-new-leaf-with-technical-training/articleshow/58663806.cms|title=bhatia the sikligars: Sikligars community to turn over a new leaf with technical training {{!}} Indore News - Times of India|last=May 14|first=TNN {{!}}|last2=2017|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-01-25|last3=Ist|first3=13:18}}</ref> ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਅਲਵਰ ਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਗਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ, ਏ ਲਿਟਲ ਹੈਪੀਨੈੱਸ ਫਾਂਊਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਟੇਲਰਿੰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਏ ਹਨ।ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://sikhcouncilscotland.org/sikh-council-achievements/|title=Achievements 2019|last=Parven {{!}}|date=2019-08-30|website=Scottish Sikh Council|language=en-US|access-date=2020-02-03|archive-date=2020-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203083104/https://sikhcouncilscotland.org/sikh-council-achievements/|dead-url=yes}}</ref> ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਸਮਾਜਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 19 ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2018 ਦੌਰਾਨ 9400 ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 4807 ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 4593 ਦਰਸਾਈ ਹੈ।ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਬੜਵਾਨੀ, ਖ਼ਰਗੋਨ, ਧਾਰ, ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1760, 1730,1530 ਤੇ 1170 ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਸਿੱਖ ਸਿਕਲੀਗਰ (ਚਮਕਤੀ ਧਾਰ ਕੇ ਗੁਮਨਾਮ ਵਾਰਸ)|last=ਖੁਰਾਣਾ|first=ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ|publisher=ਸਰਦਾਰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਅਮਰੀਕਾ) ਤੇ ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ (ਅਮਰੀਕਾ)|year=2019|isbn=|location=ਭੋਪਾਲ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|pages=35-42|language=ਹਿੰਦੀ|quote=|via=}}</ref> === ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ === ਤਾਲਾ ਚਾਬੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਕੇਵਲ ਕਲਕੱਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਹਾਵੜਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇੜੇ 10 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 40 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ ਜੋ ਘੱਟ ਕੇ 10-12 ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/know/sikligars-cast-iron-identity/article27910590.ece|title=Sikligar’s cast-iron identity|last=Singh|first=Gurvinder|website=@businessline|language=en|access-date=2020-01-25}}</ref> === ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ === ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਆਂਧਰਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਆਪਣਾ ਵਿਸਥਾਪਣ ਨੰਦੇੜ ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤ ਸਾਜ਼ੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਟਰਿੰਗ, ਗਰਿਲਾਂ ਬਣਾਉਣ, ਤਾਲਾ ਚਾਬੀ ਬਣਾਉਣ ਆਦਿ ਦੇ ਵਪਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://alittlehappiness.org/the-born-engineers.php|title=ਜੰਮਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ|last=|first=|date=|website=alittlehapiness.com|publisher=|access-date=25 January 2020}}</ref> ਬੰਗਲੋਰ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਦੀ “ਅੱਖਰ ਸੇਵਾ ਆਫ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀ” ਸੁਸਾਇਟੀ ਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸਿੱਖ ਵੈਲਫੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੱਕੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/hidden-in-plain-sight/story-UvCdnk6uq7JqOv2UvKOb7N.html|title=Hidden, in plain sight|date=2013-05-19|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-01-25|archive-date=2020-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125092455/https://www.hindustantimes.com/india/hidden-in-plain-sight/story-UvCdnk6uq7JqOv2UvKOb7N.html|dead-url=yes}}</ref> == ਸਰਗਰਮ ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਾਰਜ == ਸਿਕਲੀਗਰ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਕੀਦਿਆਂ ਤੋਂ ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਝ ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਵਿਅੱਕਤੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ<ref>{{Cite web|url=https://punjabi.jagran.com/religion/religious-articles-sikh-council-of-scotland-8679819.html|title=ਸਿਕਲੀਗਰ ਤੇ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਲਈ ਰਹਿਬਰ ਬਣੀ ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਸਕਾਟਲੈਂਡ|last=|first=|date=|website=Punjabi Jagran News|publisher=|access-date=2020-01-12|quote=ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਉੱਦਮੀ ਗੁਰਸਿੱਖ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਤੇ ਵਣਜਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਰੂਪ 'ਚ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਹੈ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 250 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਡਾਪਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਕਲੀਗਰ ਤੇ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੰਥ ਦੀ ਮੂਲਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਵਾਉਣ ਵਰਗੇ ਅਹਿਮ ਕਾਰਜ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।}}</ref> ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ<ref>{{Cite web|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/punjabi/awaaz+quamdi-epaper-awqua/sikkh+kaunsal+aaph+sakatalaind+ne+25+bcchiaa+n+vddiaa+nisakam+silai+masina-newsid-115832070|title=ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਨੇ 25 ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ - Awaaz Quamdi|last=|first=|date=|website=Dailyhunt|publisher=|language=en|access-date=2020-01-12|quote=ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆ ਦੀਆ ਬਸਤੀਆ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾ ਜਿਵੇਂ ਪਾਚੋਰੀ, ਖਕਨਾਰ, ਮਲਕਾਪੁਰ, ਖਰਗੋਨ, ਕਾਜਲਪੁਰਾ ਤੇ ਸਿੰਗਨੂਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਕੁੱਲ 250 ਬੱਚਿਆ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਾਲਜ ਪੱਧਰ ਦੀ ਉਚ ਵਿੱਦਿਆ ਦਿਵਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਆਰੰਭਤਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿਕਲੀਗਰਾ ਦੀਆ ਬੱਚੀਆ ਨੂੰ ਸਿਲਾਈ ਤੇ ਕਢਾਈ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਹਿੱਤ ਕੌਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ਪਡਾਂਲੀ, ਬੜਵਾਹਾ ਤੇ ਪੰਡੂਰਨਾ ਵਿਖੇ ਖੋਹਲੇ ਗਏ ਤਿੰਨ ਸਿਲਾਈ ਸੈਂਟਰਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ. ਤਰਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧਰ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਿਲਾਈ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਲਾਈ-ਕਢਾਈ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ 25 ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਸਕਣ।}}</ref> ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਕ ਰੀਤੀ ਰਵਾਜ ਸੰਭਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.babushahi.in/opinion.php?oid=1553|title=ਕੌਣ ਸਵਾਰੇਗਾ ਭਵਿੱਖ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸਿੱਖ ਵਣਜਾਰਿਆ ਦਾ ?|last=ਖਾਲਸਾ|first=ਆਰ .ਐਸ.|date=8 Jun 2017|website=www.babushahi.in|publisher=|access-date=2020-01-12}}</ref> ਗਰੀਬ ਤਬਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਤਨੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਯਤਨ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ<ref name=":1" /> ਬਗੈਰ ਨਿਗੂਣੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Help-sought-for-Sikligar-Sikhs-of-MP-Maharashtra/articleshow/55022380.cms|title=Help sought for Sikligar Sikhs of MP, Maharashtra {{!}} Chandigarh News - Times of India|last=Oct 24|first=TNN {{!}}|last2=2016|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-01-25|last3=Ist|first3=7:02}}</ref> === ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਈਨੋਰਿਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਵਾਰਾ ਸਰਵੇੱਖਣ === 2007 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਈਨੋਰਿਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨ<ref name=":4" /> ਨੇ ਕੁੱਝ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮੈਂਬਰ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਜਾਨਣ ਲਈ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 300 ਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ (2010 ਤੱਕ) ਸਰਵੇਖਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਂ ਹੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਜਨਤਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name=":4" /> ਇਹ ਸਰਵੇਖਣ ਵੀ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ 1000 ਤੋ ਵਧੇਰੇ ਡੇਰੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿਛੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਰਗ ਸਰਕਾਰੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਾਰਨ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ]] 6s2wljc007pw2hem5d4gwix0rii4pji 0 120196 837458 836269 2026-04-23T19:22:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837458 wikitext text/x-wiki '''2019 ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸੀਜ਼ਨ''' ਮਈ 2019 ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 2019 ਤੱਕ ਸੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ [[2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ 30 ਮਈ 2019 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/23309263/old-trafford-host-india-pakistan-world-cup-clash|title=Old Trafford to host India-Pakistan World Cup clash|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 April 2018}}</ref> ਇਸ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ 11 [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ ਮੈਚ]], 91 [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਅਤੇ 71 [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ]] ਖੇਡੇ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ, ਜਦਕਿ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਨਡੇ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਟੀ -20 ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਸੀ। 3 ਮਈ ਨੂੰ, [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ]] (ਆਈਸੀਸੀ) ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਟੀ20ਆਈ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਆਈਸੀਸੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 80 ਟੀਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1205588|title=ICC unveils Global Men's ਟੀ20ਆਈ Rankings Table featuring 80 teams|publisher=International Cricket Council|access-date=3 May 2019}}</ref> ਮਹਿਲਾ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵ.ਓ.ਡੀ.ਆਈ. ਅਤੇ ਵ.ਟੀ20ਆਈ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਤੇ ਸੀ। 1 ਅਗਸਤ 2019 ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਖੇਡ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।<ref name="ICCJuly19">{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1288479|title=ICC board and full council concludes in London|website=International Cricket Council|access-date=18 ਜੁਲਾਈ2019}}</ref> ਸੱਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਦਲਾਅ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ [[2019 ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲੜੀ]] ਦੌਰਾਨ [[ਸਟੀਵ ਸਮਿੱਥ|ਸਟੀਵ ਸਮਿਥ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਊਂਸਰ ਗੇਂਦ ਗਰਦਨ ਉੱਪਰ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਮਾਰਨਸ ਲਬੂਸ਼ਾਨੇ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27412396/steven-smith-withdrawn-lord-ਟੈਸਟ-due-concussion|title=Steven Smith withdrawn from Lord's ਟੈਸਟ due to concussion|last=Brettig|first=Daniel|date=18 ਅਗਸਤ 2019|website=ESPNCricinfo|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=18 ਅਗਸਤ 2019}}</ref> ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਵਿਚਾਲੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਓਡੀਆਈ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ। [[2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਮਈ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਚ ਅਤੇ ਸੁੂਪਰ ਓਵਰ ਟਾਈ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਬਾਊਂਡਰੀਆਂ ਮਾਰਨ ਕਾਰਨ ਜੇਤੂ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ [[2019 ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲੜੀ|71ਵੀਂ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲੜੀ]] ਖੇਡੀ ਗਈ। ਇਹ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਟੈਸਟ [[2019–21 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|2019-21 ਦੀ ਆਈਸੀਸੀ ਵਰਲਡ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27279509/faqs-happens-world-ਟੈਸਟ-championship-final-ends-draw-tie|title=FAQs - What happens if World ਟੈਸਟ Championship final ends in a draw or tie?|website=ESPN Cricinfo|access-date=29 ਜੁਲਾਈ2019}}</ref> ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਲੜੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਟੈਸਟ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਲੜੀ 2-2 ਨਾਲ ਡਰਾਅ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਇਹ 1972 ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪਹਿਲੀ ਡਰਾਅ ਲੜੀ ਸੀ।, 1972 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲੜੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/49708021|title=Ashes 2019: England level series after beating Australia in final ਟੈਸਟ|website=BBC Sport|access-date=15 ਸਤੰਬਰ 2019}}</ref> ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 38 ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਟੈਸਟ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੂੰ 1955 ਵਿੱਚ 26 ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਆਊਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/145832.html|title=RECORDS {{!}} ਟੈਸਟ MATCHES {{!}} TEAM RECORDS {{!}} LOWEST INNINGS TOTALS|last=|first=|date=|website=ESPN Cricinfo|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=26 ਜੁਲਾਈ2019}}</ref> [[2019 ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲੜੀ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 67 ਦੌੜਾਂ' ਤੇ ਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। 1887 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਟੀਮ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 70 ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਆਊਟ ਹੋ ਕੇ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;event=1;filter=advanced;innings_number=1;innings_number=2;orderby=team_score;orderbyad=reverse;result=1;template=results;type=team;view=innings|title=Team records{{!}}ਟੈਸਟ matches{{!}}Cricinfo Statsguru|last=|first=|date=|website=ESPNCricinfo|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=25 ਅਗਸਤ 2019}}</ref> ==ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan=8 | ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌਰੇ |- ! rowspan=2 | ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ! rowspan=2 | ਘਰੇਲੂ ਟੀਮ ! rowspan=2 | ਮਹਿਮਾਨ ਟੀਮ ! colspan=5 | ਨਤੀਜੇ [ਮੈਚ] |- ! width=50 | [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ! width=50 | [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]] ! width=50 | [[ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ20ਆਈ]] ! width=50 | [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿ.ਦ.]] ! width=50 | [[ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿ.ਏ.]] |- | style="text-align:left" | [[#ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ|3 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|IRE}} | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | — || 0–1 [1] || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਇਂੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ|5 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | — || 4–0 [5] || 1–0 [1] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ|8 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|SCO}} | style="text-align:left" | {{cr|AFG}} | — || 0–1 [2] || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ|18 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|SCO}} | style="text-align:left" | {{cr|SL}} | — || 0–1 [2] || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ|19 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|IRE}} | style="text-align:left" | {{cr|AFG}} | — || 1–1 [2] || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ|19 ਜੂਨ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|NED}} | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | — || 2–0 [2] || 1–1 [2] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ|1 ਜੁਲਾਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|IRE}} | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | — || 3–0 [3] || 1–1 [3] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ|24 ਜੁਲਾਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | style="text-align:left" | {{cr|IRE}} | 1–0 [1] || — || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|26 ਜੁਲਾਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|SL}} | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | — || 3–0 [3] || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ|1 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | 2–2 [5] || — || — || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਵਿੱਚ ਯੂਏਈ|3 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|NED}} | style="text-align:left" | {{cr|UAE}} | — || — || 0–4 [4] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ|3 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" | {{flagicon|USA}} {{cr|WIN}} | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | 0–2 [2] || 0–2 [3] || 0–3 [3] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ|14 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" | {{cr|SL}} | style="text-align:left" | {{cr|NZ}} | 1–1 [2] || — || 1–2 [3] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਗਸਤ 2019]]<ref name="AfgZim" group="n">ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਦੌਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।</ref> | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | style="text-align:left" | {{cr|AFG}} | [1] || [5] || [3] || — || — |- ! colspan=8 |ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ |- ! ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ! colspan=4 | ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! colspan=3 | ਜੇਤੂ |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਇਰਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ|5 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|IRE|cricket}} [[2019 ਆਇਰਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|BAN}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ|20 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|UGA}} [[2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|NAM}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|30 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|ENG}} {{flagicon|Wales}} [[2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|ENG}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ|15 ਜੂਨ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|GUE}} [[2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|JER}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ|22 ਜੁਲਾਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|SIN}} [[2018–19 ਆਈਸਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ|2019 ਆਈਸਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|SIN}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ|14 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|SCO}} [[2019 ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|SCO}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲਾਫਾਇਰ|18 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|BER}} [[2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲਾਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲਾਫਾਇਰ]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{cr|CAN}} |} {| class="wikitable unsortable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan=6 | ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌਰੇ |- ! rowspan=2 | ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ! rowspan=2 | ਘਰੇਲੂ ਟੀਮ ! rowspan=2 | ਮਹਿਮਾਨ ਟੀਮ ! colspan=3 | ਨਤੀਜੇ [ਮੈਚ] |- ! width=50 | [[ਮਹੀਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮ.ਟੈਸਟ]] ! width=50 | [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮ.ਓਡੀਆਈ]] ! width=50 | [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਮ.ਟੀ20ਆਈ]] |- | style="text-align:left" | [[#ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ|6 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{crw|SA}} | style="text-align:left" | {{crw|PAK}} | — || 1–1 [3] || 3–2 [5] |- | style="text-align:left" | [[#ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਮਹਿਲਾਵਾਂ|26 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{crw|IRE}} | style="text-align:left" | {{crw|WIN}} | — || — || 0–3 [3] |- | style="text-align:left" | [[#ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਮਹਿਲਾਵਾਂ|6 ਜੂਨ 2019]] | style="text-align:left" | {{crw|ENG}} | style="text-align:left" | {{crw|WIN}} | — || 3–0 [3] || 1–0 [3] |- | style="text-align:left" | [[#ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾਵਾਂ|2 ਜੁਲਾਈ 2019]] | style="text-align:left" | {{crw|ENG}} | style="text-align:left" | {{crw|AUS}} | 0–0 [1] || 0–3 [3] || 1–2 [3] |- | style="text-align:left" | [[#ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ|10 ਜੁਲਾਈ 2019]]<ref name="ZimIre" group="n">Zimbabwe Women were scheduled to tour Ireland in June 2019, but the tour did not take place.</ref> | style="text-align:left" | {{crw|IRE}} | style="text-align:left" | {{crw|ZIM}} | — || — || [3] |- ! colspan=6 |ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ |- ! ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ! colspan=3 | ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! colspan=2 | ਜੇਤੂ |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|5 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|ZIM}} [[2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|ZIM}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਈਏਪੀ|6 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|VAN}} [[2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਈਏਪੀ]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|PNG}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਮਰੀਕਾ|17 ਮਈ 2019]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|USA}} [[2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਮਰੀਕਾ]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|USA}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਯੂਰਪ|26 June 2019]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|ESP}} [[2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਯੂਰਪ]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|NED}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਮਹਿਲਾ ਚੌਕੋਰ ਲੜੀ|8 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|NED}} [[2019 ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਮਹਿਲਾ ਚੌਕੋਰ ਲੜੀ]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|THA}} |- | style="text-align:left" | [[#2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ|31 ਅਗਸਤ 2019]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|SCO}} [[2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|BAN}} |} ==ਦਰਜੇ (Rankings)== <!-- THESE ARE THE RANKINGS AT THE START OF THE SEASON - THEY DO NOT GET UPDATED DURING THE SEASON --> ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ: {{stack begin|float=left}} {| class="wikitable" style="white-space: nowrap;" ! colspan="5" | [[ਆਈਸੀਸੀ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] <small>3 ਮਈ 2019</small><ref name="Test">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/test |title=Men's Test Team Rankings |publisher=International Cricket Council |accessdate=3 May 2019}}</ref><ref name="update">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1205034 |title=India and England remain on top after annual rankings update |work=International Cricket Council |accessdate=3 May 2019}}</ref> |- ! ਦਰਜਾ ! ਟੀਮ ! ਮੈਚ ! ਅੰਕ ! ਰੇਟਿੰਗ |- style="background:gold" <!-- THESE ARE THE RANKINGS AT THE START OF THE SEASON - THEY DO NOT GET UPDATED DURING THE SEASON --> | 1 || style="text-align:left" | {{cr|IND}} || 32 || 3,631 || 113 |- | 2 || style="text-align:left" | {{cr|NZ}} || 23 || 2,547 || 111 |- | 3 || style="text-align:left" | {{cr|SA}} || 27 || 2,917 || 108 |- | 4 || style="text-align:left" | {{cr|ENG}} || 35 || 3,663 || 105 |- | 5 || style="text-align:left" | {{cr|AUS}} || 27 || 2,640 || 98 |- | 6 || style="text-align:left" | {{cr|SL}} || 37 || 3,462 || 94 |- | 7 || style="text-align:left" | {{cr|PAK}} || 27 || 2,263 || 84 |- | 8 || style="text-align:left" | {{cr|WIN}} || 29 || 2,381 || 82 |- | 9 || style="text-align:left" | {{cr|BAN}} || 25 || 1,898 || 65 |- | 10 || style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} || 9 || 140 || 16 |} {{stack end}} {{stack begin|float=left}} <!-- THESE ARE THE RANKINGS AT THE START OF THE SEASON - THEY DO NOT GET UPDATED DURING THE SEASON --> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap" ! colspan="5" | [[ਆਈਸੀਸੀ ਓਡੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] <small>3 ਮਈ 2019</small><ref name="update"/><ref name="ODI">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/odi |title=Men's ODI Team Rankings |publisher=International Cricket Council |accessdate=3 May 2019}}</ref> |- ! ਦਰਜਾ !! ਟੀਮ !! ਮੈਚ !! ਅੰਕ !! ਰੇਟਿੰਗ |- style="background:gold" | 1 || style="text-align:left;" | {{cr|ENG}} || 38 || 4,659 || 123 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{cr|IND}} || 47 || 5,669 || 121 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{cr|SA}} || 39 || 4,488 || 115 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{cr|NZ}} || 33 || 3,729 || 113 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{cr|AUS}} || 40 || 4,342 || 109 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{cr|PAK}} || 37 || 3,552 || 96 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{cr|BAN}} || 31 || 2,667 || 86 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{cr|WIN}} || 34 || 2,719 || 80 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{cr|SL}} || 43 || 3,266 || 76 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{cr|AFG}} || 28 || 1,780 || 64 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{cr|ZIM}} || 30 || 1,609 || 54 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{cr|IRE}} || 20 || 921 || 46 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{cr|SCO}} || 9 || 359 || 40 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{cr|NEP}} || 8 || 152 || 19 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{cr|UAE}} || 15 || 144 || 10 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{cr|PNG}} || 9 || 50 || 6 |} {{stack end}} {{stack begin|float=left}} <!-- THESE ARE THE RANKINGS AT THE START OF THE SEASON - THEY DO NOT GET UPDATED DURING THE SEASON --> {| class="wikitable" stp;" |- ! colspan="5" | [[ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20ਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] <small>3 ਮਈ 2019</small><ref name="T20Irank">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=International Cricket Council |accessdate=25 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1205588 |title=ICC unveils Global Men's T20I Rankings Table featuring 80 teams |publisher=International Cricket Council |accessdate=3 May 2019}}</ref> |- ! ਦਰਜਾ ! ਟੀਮ ! ਮੈਚ ! ਅੰਕ ! ਰੇਟਿੰਗ |- style="background:gold" | 1 || style=text-align:left; | {{cr|Pakistan}} || 25 || 7154 || 286 |- | 2 || style=text-align:left; | {{cr|South Africa}} || 16 || 4196 || 262 |- | 3 || style=text-align:left; | {{cr|England}} || 15 || 3917 || 261 |- | 4 || style=text-align:left; | {{cr|Australia}} || 21 || 5471 || 261 |- | 5 || style=text-align:left; | {{cr|India}} || 28 || 7273 || 260 |- | 6 || style=text-align:left; | {{cr|New Zealand}} || 16 || 4056 || 254 |- | 7 || style=text-align:left; | {{cr|Afghanistan}} || 16 || 3849 || 241 |- | 8 || style=text-align:left; | {{cr|Sri Lanka}} || 18 || 4093 || 227 |- | 9 || style=text-align:left; | {{cr|West Indies}} || 21 || 4747 || 226 |- | 10 || style=text-align:left; | {{cr|Bangladesh}} || 16 || 3525 || 220 |- | 11 || style=text-align:left; | {{cr|Nepal}} || 8 || 1698 || 212 |- | 12 || style=text-align:left; | {{cr|Scotland}} || 11 || 2185 || 199 |- | 13 || style=text-align:left; | {{cr|Zim}} || 9 || 1730 || 192 |- | 14 || style=text-align:left; | {{cr|Netherlands}} || 9 || 1686 || 187 |- | 15 || style=text-align:left; | {{cr|Ireland}} || 19 || 3455 || 182 |- | 16 || style=text-align:left; | {{cr|UAE}} || 14 || 2527 || 181 |- | colspan="5" |<small>''ਸਿਰਫ ਸਿਖਰਲੀਆਂ 16 ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।''</small> |} {{stack end}} {{stack begin|float=left}} <!-- THESE ARE THE RANKINGS AT THE START OF THE SEASON - THEY DO NOT GET UPDATED DURING THE SEASON --> {| class="wikitable" stp;" |- ! colspan="5" | ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਰੈਂਕਿੰਗ <small>24 ਮਾਰਚ 2019</small><ref name="WomenODI">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/womens/team-rankings/odi |title=Women's ODI Rankings |publisher=International Cricket Council |accessdate=24 March 2019 |archive-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012013837/https://www.icc-cricket.com/rankings/womens/team-rankings/odi |url-status=dead }}</ref> |- ! ਦਰਜਾ ! ਟੀਮ ! ਮੈਚ ! ਅੰਕ ! ਰੇਟਿੰਗ |- style="background:gold" | 1 || style="text-align:left;" | {{crw|AUS}} || 25 || 3602 || 144 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{crw|ENG}} || 30 || 3673 || 122 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{crw|IND}} || 33 || 4018 || 122 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{crw|NZ}} || 33 || 3714 || 113 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{crw|SA}} || 39 || 3864 || 99 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{crw|WIN}} || 22 || 1921 || 87 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{crw|PAK}} || 26 || 1978 || 76 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{crw|SL}} || 29 || 1617 || 56 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{crw|BAN}} || 13 || 632 || 49 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{crw|IRE}} || 10 || 211 || 21 |} {{stack end}} {{stack begin|float=left}} <!-- THESE ARE THE RANKINGS AT THE START OF THE SEASON - THEY DO NOT GET UPDATED DURING THE SEASON - FOR BREVITY ONLY INCLUDE THE TOP 16 TEAMS--> {| class="wikitable" stp;" |- ! colspan="5" | ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20ਆਈ ਰੈਂਕਿੰਗ <small>1 ਮਈ 2019</small><ref name="WomenT20">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/womens/team-rankings/t20i |title=Women's T20I Rankings |publisher=International Cricket Council |accessdate=8 April 2019 |archive-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181012134826/https://www.icc-cricket.com/rankings/womens/team-rankings/t20i |url-status=dead }}</ref> |- ! ਦਰਜਾ ! ਟੀਮ ! ਮੈਚ ! ਅੰਕ ! ਰੇਟਿੰਗ |- style="background:gold" | 1 | style="text-align:left;" | {{crw|Australia}} || 28 || 7,937 || 283 |- | 2 | style="text-align:left;" | {{crw|England}} || 30 || 8,332 || 278 |- | 3 | style="text-align:left;" | {{crw|New Zealand}} || 32 || 8,837 || 276 |- | 4 | style="text-align:left;" | {{crw|West Indies}} || 27 || 7,044 || 261 |- | 5 | style="text-align:left;" | {{crw|India}} || 38 || 9,504 || 250 |- | 6 | style="text-align:left;" | {{crw|South Africa}} || 28 || 6,824 || 244 |- | 7 | style="text-align:left;" | {{crw|Pakistan}} || 34 || 7,713 || 227 |- | 8 | style="text-align:left;" | {{crw|Sri Lanka}} || 31 || 6,373 || 206 |- | 9 | style="text-align:left;" | {{crw|Bangladesh}} || 31 || 5,913 || 191 |- | 10 | style="text-align:left;" | {{crw|Ireland}} || 17 || 3,153 || 185 |- | 11 | style="text-align:left;" | {{crw|Zimbabwe}} || 23 || 3,518 || 153 |- | 12 | style="text-align:left;" | {{crw|Thailand}} || 40 || 6,044 || 151 |- | 13 | style="text-align:left;" | {{crw|Scotland}} || 8 || 1,199 || 150 |- | 14 | style="text-align:left;" | {{crw|Nepal}} || 19 || 2,425 || 128 |- | 15 | style="text-align:left;" | {{crw|Uganda}} || 25 || 3,166 || 127 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{crw|UAE}} || 27 || 3,381 || 125 |- | colspan="5" |<small>''ਸਿਰਫ ਸਿਖਰਲੀਆਂ 16 ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।''</small> |} {{stack end}}{{clear}} ==ਮਈ== ===ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ=== {{main|ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਓਡੀਆਈ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਘਰੇਲੂ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161014.html ODI 4127] || 3 ਮਈ || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫੀਲਡ]] || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਮੈਦਾਨ|ਦ ਵਿਲੇਜ]], [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ]] || {{cr|ENG}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਆਇਰਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ=== {{main|2019 ਆਇਰਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ}} {{2019 ਆਇਰਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕਾ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168508.html ਓਡੀਆਈ 4128] || 5 ਮਈ || {{cr|IRE}} || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫੀਲਡ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਕਾਸਲ ਐਵੇਨਿਊ, ਡਬਲਿਨ|ਕਲੌਨਟਾਰਫ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਮੈਦਾਨ]], [[ਕਲੌਨਟਾਰਫ, ਡਬਲਿਨ|ਕਲੌਨਟਾਰਫ]] || {{cr|WIN}} 196 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168509.html ਓਡੀਆਈ 4129] || 7 ਮਈ || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਕਾਸਲ ਐਵੇਨਿਊ, ਡਬਲਿਨ|ਕਲੌਨਟਾਰਫ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਮੈਦਾਨ]], [[ਕਲੌਨਟਾਰਫ, ਡਬਲਿਨ|ਕਲੌਨਟਾਰਫ]] || {{cr|BAN}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168510.html ਓਡੀਆਈ 4130a] || 9 ਮਈ || {{cr|IRE}} || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫੀਲਡ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਦ ਵਿਲੇਜ]], [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168511.html ਓਡੀਆਈ 4132] || 11 ਮਈ || {{cr|IRE}} || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫੀਲਡ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਦ ਵਿਲੇਜ]], [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ]] || {{cr|WIN}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168512.html ਓਡੀਆਈ 4134] || 13 ਮਈ|| {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਦ ਵਿਲੇਜ]], [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ]] || {{cr|BAN}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168513.html ਓਡੀਆਈ 4136] || 15 ਮਈ || {{cr|IRE}} || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫੀਲਡ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਕਾਸਲ ਐਵੇਨਿਊ, ਡਬਲਿਨ|ਕਲੌਨਟਾਰਫ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਮੈਦਾਨ]], [[ਕਲੌਨਟਾਰਫ, ਡਬਲਿਨ|ਕਲੌਨਟਾਰਫ]] || {{cr|BAN}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="8" |ਫ਼ਾਈਨਲ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168514.html ਓਡੀਆਈ 4137] || 17 ਮਈ || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਦ ਵਿਲੇਜ]], [[ਮਾਲਾਹਾਈਡ]] || {{cr|BAN}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |} ===ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ=== {{main|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਟੀ20ਆਈ |- ! ਨੰ: ! ਤਰੀਕ ! ਘਰੇਲੂ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152840.html ਟੀ20ਆਈ 772] || 5 ਮਈ || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼]], [[ਕਾਰਡਿਫ਼]] || {{cr|ENG}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"| ODI series |- ! ਨੰ: ! ਤਰੀਕ ! ਘਰੇਲੂ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152841.html ਓਡੀਆਈ 4130] || 8 ਮਈ || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152842.html ਓਡੀਆਈ 4133] || 11 ਮਈ || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਰੋਜ਼ ਬੌਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] || {{cr|ENG}} 12 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152843.html ਓਡੀਆਈ 4135] || 14 ਮਈ || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਬ੍ਰਿਟਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ|ਕਾਊਂਟੀ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ]] || {{cr|ENG}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152844.html ਓਡੀਆਈ 4138] || 17 ਮਈ || [[ਜੋਸ ਬਟਲਰ]] || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਟਰੈਂਟ ਬਰਿੱਜ]], [[ਨੌਟਿੰਘਮ]] || {{cr|ENG}} 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152845.html ਓਡੀਆਈ 4140] || 19 ਮਈ || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਹੈਡਿੰਗਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ|ਹੈਡਿੰਗਲੀ]], [[Leeds]] || {{cr|ENG}} 54 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ=== {{main|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਗਰੁੱਪ ਏ}} {{col-2}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਗਰੁੱਪ ਬੀ}} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182643.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 623] || 5 ਮਈ || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || {{crw|KEN}} || ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਗੋਚੇ|| [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|NAM}} 39 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182642.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 624] || 5 ਮਈ || {{crw|ZIM}} || [[ਮੇਰੀ-ਐਨ ਮੁਸੋਂਡਾ]] || {{crw|MOZ}} || ਪਾਲਮਿਰਾ ਕਿਊਨਿਕਾ|| [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|ZIM}} 163 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182645.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 625] || 5 ਮਈ || {{crw|NGR}} || ਬਲੈਸਿੰਗ ਐਟਿਮ|| {{crw|RWA}} || ਸਾਰਾ ਉਵੇਰਾ|| [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|RWA}} 37 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182644.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 626] || 5 ਮਈ || {{crw|UGA}} || [[ਕੈਵਿਨ ਅਵੀਨੋ]] || {{crw|SLE}} || ਲਿੰਡਾ ਬੁੱਲ|| [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|UGA}} 90 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182647.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 631] || 6 ਮਈ || {{crw|KEN}} || ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਗੋਚੇ|| {{crw|SLE}} || ਲਿੰਡਾ ਬੁੱਲ|| [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|KEN}} 106 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182646.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 632] || 6 ਮਈ || {{crw|MOZ}} || ਪਾਲਮਿਰਾ ਕਿਊਨਿਕਾ|| {{crw|NGR}} || ਬਲੈਸਿੰਗ ਐਟਿਮ|| [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|NGR}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182648.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 633] || 6 ਮਈ || {{crw|UGA}} || [[ਕੈਵਿਨ ਅਵੀਨੋ]] || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{cr|NAM}} 14 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182649.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 634] || 6 ਮਈ || {{crw|TAN}} || ਫ਼ਾਤੁਮਾ ਕਿਬਾਸੂ|| {{crw|ZIM}} || [[ਮੇਰੀ-ਐਨ ਮੁਸੋਂਡਾ]] || [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|ZIM}} 92 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182650.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 639] || 8 ਮਈ || {{crw|MOZ}} || ਪਾਲਮਿਰਾ ਕਿਊਨਿਕਾ|| {{crw|RWA}} || ਸਾਰਾ ਉਵੇਰਾ|| [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|RWA}} 1 ਵਿਕਟ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182651.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 640] || 8 ਮਈ || {{crw|NGR}} || ਬਲੈਸਿੰਗ ਐਟਿਮ|| {{crw|TAN}} || ਫ਼ਾਤੁਮਾ ਕਿਬਾਸੂ|| [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|TAN}} 86 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182652.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 641] || 8 ਮਈ || {{crw|KEN}} || ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਗੋਚੇ|| {{crw|UGA}} || [[ਕੈਵਿਨ ਅਵੀਨੋ]] || [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|UGA}} 4 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182653.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 642] || 8 ਮਈ || {{crw|SLE}} || ਲਿੰਡਾ ਬੁੱਲ|| {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|NAM}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182655.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 647] || 9 ਮਈ || {{crw|TAN}} || ਫ਼ਾਤੁਮਾ ਕਿਬਾਸੂ|| {{crw|MOZ}} || ਯੂਲੇਲੀਆ ਮੋਏਨ || [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|TAN}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182654.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 648] || 9 ਮਈ || {{crw|RWA}} || ਸਾਰਾ ਉਵੇਰਾ|| {{crw|ZIM}} || [[ਮੇਰੀ-ਐਨ ਮੁਸੋਂਡਾ]] || [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|ZIM}} 82 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182657.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 652] || 11 ਮਈ || {{crw|RWA}} || ਸਾਰਾ ਉਵੇਰਾ|| {{crw|TAN}} || ਫ਼ਾਤੁਮਾ ਕਿਬਾਸੂ|| [[ਤਕਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|TAN}} 38 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182656.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 653] || 11 ਮਈ || {{crw|ZIM}} || [[ਮੇਰੀ-ਐਨ ਮੁਸੋਂਡਾ]] || {{crw|NGR}} || ਬਲੈਸਿੰਗ ਐਟਿਮ|| [[ਓਲਡ ਹਰਾਰੀਅਨਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|ZIM}} 10 ਵਿਕਟਾ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="8" |ਫਾਈਨਲ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182658.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 654] || 12 ਮਈ || {{crw|ZIM}} || [[ਮੇਰੀ-ਐਨ ਮੁਸੋਂਡਾ]] || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || [[ਹਰਾਰੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ]], [[ਹਰਾਰੇ]] || {{crw|ZIM}} 50 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਆਈਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਈਏਪੀ=== {{main|2019 ਆਈਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਈਏਪੀ }} {{2019 ਆਈਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਈਏਪੀ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- !ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182904.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 627] || 6 ਮਈ || {{crw|VAN}} || [[ਸੇਲੀਨਾ ਸੋਲਮਨ]] || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|PNG}} 57 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182905.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 628] || 6 ਮਈ || {{crw|JPN}} || [[ਮਾਈ ਯਾਨਾਗੀਡਾ]] || {{crw|INA}} || ਪੂਜੀ ਹਰਿਆਂਟੀ || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|INA}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182906.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 629] || 6 ਮਈ || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || {{crw|INA}} || ਪੂਜੀ ਹਰਿਆਂਟੀ || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|PNG}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182907.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 630] || 6 ਮਈ || {{crw|SAM}} || [[ਰੈਜੀਨਾ ਲਿਲੀ]] || {{crw|FIJ}} || ਰੂਸੀ ਮੁਰੀਯਾਲੋ|| [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|SAM}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182908.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 635] || 7 ਮਈ || {{crw|SAM}} || [[ਰੈਜੀਨਾ ਲਿਲੀ]] || {{crw|JPN}} || [[ਮਾਈ ਯਾਨਾਗੀਡਾ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|SAM}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182909.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 636] || 7 ਮਈ || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || {{crw|FIJ}} || ਰੂਸੀ ਮੁਰੀਯਾਲੋ|| [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|PNG}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182910.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 637] || 7 ਮਈ || {{crw|INA}} || ਪੂਜੀ ਹਰਿਆਂਟੀ || {{crw|SAM}} || [[ਰੈਜੀਨਾ ਲਿਲੀ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|SAM}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182911.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 638] || 7 ਮਈ || {{crw|VAN}} || [[ਸੇਲੀਨਾ ਸੋਲਮਨ]] || {{crw|FIJ}} || ਰੂਸੀ ਮੁਰੀਯਾਲੋ|| [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|VAN}} 63 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182912.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 643] || 9 ਮਈ || {{crw|VAN}} || [[ਸੇਲੀਨਾ ਸੋਲਮਨ]] || {{crw|SAM}} || [[ਰੈਜੀਨਾ ਲਿਲੀ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|SAM}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182913.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 644] || 9 ਮਈ || {{crw|FIJ}} || ਰੂਸੀ ਮੁਰੀਯਾਲੋ|| {{crw|JPN}} || [[ਮਾਈ ਯਾਨਾਗੀਡਾ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|JPN}} 31 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182914.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 645] || 9 ਮਈ || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || {{crw|JPN}} || [[ਮਾਈ ਯਾਨਾਗੀਡਾ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|PNG}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182915.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 646] || 9 ਮਈ || {{crw|INA}} || ਪੂਜੀ ਹਰਿਆਂਟੀ || {{crw|VAN}} || [[ਸੇਲੀਨਾ ਸੋਲਮਨ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|VAN}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182916.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 649] || 10 ਮਈ || {{crw|INA}} || ਪੂਜੀ ਹਰਿਆਂਟੀ || {{crw|FIJ}} || ਰੂਸੀ ਮੁਰੀਯਾਲੋ|| [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|INA}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182917.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 650] || 10 ਮਈ || {{crw|JPN}} || [[ਮਾਈ ਯਾਨਾਗੀਡਾ]] || {{crw|VAN}} || [[ਸੇਲੀਨਾ ਸੋਲਮਨ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 2, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|VAN}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182918.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 651] || 10 ਮਈ || {{crw|SAM}} || [[ਰੈਜੀਨਾ ਲਿਲੀ]] || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || [[ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ, ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ|ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਕ]] ਗਰਾਊਂਡ 1, [[ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ]] || {{crw|PNG}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾਵਾ=== {{main|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"|[[2017–20 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] – ਮ.ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177015.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1152] || 6 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਸੈਨਵੈਸ ਪਾਰਕ]], [[ਪੋਸ਼ੈਫ਼ਸਟ੍ਰੂਮ]] || {{crw|PAK}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177016.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1153] || 9 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਸੈਨਵੈਸ ਪਾਰਕ]], [[ਪੋਸ਼ੈਫ਼ਸਟ੍ਰੂਮ]] || {{crw|SA}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177017.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1154] || 12 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਵਿਲੋਮੂਰ ਪਾਰਕ]], [[ਬੇਨੋਨੀ, ਗੌਂਟੈਂਗ|ਬੇਨੋਨੀ]] || ਮੈਚ ਟਾਈ ਹੋਇਆ |- ! colspan="9"|ਮ.ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177018.html ਮਟੀ20ਆਈ 655] || 15 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਐਲ.ਸੀ. ਡੇ ਵਿਲੀਅਰਜ਼ ਓਵਲ|ਟੁਕਸ ਓਵਲ]], [[ਪ੍ਰੇਟੋਰੀਆ]] || {{crw|PAK}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177019.html ਮਟੀ20ਆਈ 657] || 18 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਸਿਟੀ ਓਵਲ|ਪੀਟਰਮਾਰਿਟਜ਼ਬਰਗ]], [[ਪੀਟਰਮਾਰਿਟਜ਼ਬਰਗ]] || {{crw|SA}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177020.html ਮਟੀ20ਆਈ 659] || 19 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਸਿਟੀ ਓਵਲ|ਪੀਟਰਮਾਰਿਟਜ਼ਬਰਗ]], [[ਪੀਟਰਮਾਰਿਟਜ਼ਬਰਗ]] || {{crw|PAK}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177021.html ਮਟੀ20ਆਈ 661] || 22 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਵਿਲੋਮੂਰ ਪਾਰਕ]], [[ਬੇਨੋਨੀ, ਗੌਂਟੈਂਗ|ਬੇਨੋਨੀ]] || {{crw|SA}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177022.html ਮਟੀ20ਆਈ 662] || 23 ਮਈ || [[ਸੂਨੇ ਲੂਸ]] || [[ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ਼]] || [[ਵਿਲੋਮੂਰ ਪਾਰਕ]], [[ਬੇਨੋਨੀ, ਗੌਂਟੈਂਗ|ਬੇਨੋਨੀ]] || {{crw|SA}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ=== {{main|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1169329.html ਓਡੀਆਈ 4129a] || 8 ਮਈ || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || [[ਦ ਗਰਾਂਜ ਕਲੱਬ]], [[ਐਡਿਨਬਰਗ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1169330.html ਓਡੀਆਈ 4131] || 10 ਮਈ || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || [[ਦ ਗਰਾਂਜ ਕਲੱਬ]], [[ਐਡਿਨਬਰਗ]] || {{cr|AFG}} 2 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |} ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਮਰੀਕਾ=== {{main|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਮਰੀਕਾ}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਮਰੀਕਾ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183855.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 656] || 17 ਮਈ || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || {{crw|CAN}} || [[ਮਾਹੇਵਿਸ਼ ਖਾਨ]] || [[ਸੈਂਟਰਲ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਲੌਡਰਹਿਲ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ|ਲੌਡਰਹਿਲ]] || {{crw|USA}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183856.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 658] || 18 ਮਈ || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || {{crw|CAN}} || [[ਮਾਹੇਵਿਸ਼ ਖਾਨ]] || [[ਸੈਂਟਰਲ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਲੌਡਰਹਿਲ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ|ਲੌਡਰਹਿਲ]] || {{crw|USA}} 37 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183857.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 660] || 19 ਮਈ || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || {{crw|CAN}} || [[ਮਾਹੇਵਿਸ਼ ਖਾਨ]] || [[ਸੈਂਟਰਲ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਲੌਡਰਹਿਲ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ|ਲੌਡਰਹਿਲ]] || {{crw|USA}} 35 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ=== {{main|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਜਗ੍ਹਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1169331.html ਓਡੀਆਈ 4138a] || 18 ਮਈ || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਦ ਗਰਾਂਜ ਕਲੱਬ]], [[ਐਡਿਨਬਰਗ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1169332.html ਓਡੀਆਈ 4142] || 21 ਮਈ|| [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਦ ਗਰਾਂਜ ਕਲੱਬ]], [[ਐਡਿਨਬਰਗ]] || {{cr|SL}} 35 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |} ===ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ=== {{main|ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168515.html ਓਡੀਆਈ 4139] || 19 ਮਈ || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫ਼ੀਲਡ]] || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || [[ਸਟੋਰਮੌਂਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਸਟੋਰਮੌਂਟ]], [[ਬੈਲਾਫ਼ਾਸਟ]] || {{cr|IRE}} 72 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168516.html ਓਡੀਆਈ 4141] || 21 ਮਈ || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫ਼ੀਲਡ]] || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || [[ਸਟੋਰਮੌਂਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਸਟੋਰਮੌਂਟ]], [[ਬੈਲਾਫ਼ਾਸਟ]] || {{cr|AFG}}126 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ=== {{main|2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184259.html ਟੀ20ਆਈ 776] || 20 ਮਈ || {{cr|KEN}} || [[ਸ਼ੈਮ ਐਂਗੋਚੇ]] || {{cr|NGR}} || [[ਅਡੇਮੋਲਾ ਓਨੀਕੋਈ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|KEN}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184258.html ਟੀ20ਆਈ 777] || 20 ਮਈ || {{cr|GHA}} || [[ਇਸਾਕ ਅਬੋਆਗੇ]] || {{cr|NAM}} || [[ਗੇਰਾਹਰਡ ਇਰਾਸਮਸ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|NAM}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184260.html ਟੀ20ਆਈ 778] || 20 ਮਈ || {{cr|UGA}} || [[ਰੌਜਰ ਮੁਕਾਸਾ]] || {{cr|BOT}} || [[ਕਾਰਾਬੋ ਮੋਟਲਹਾਂਕਾ]] || [[ਲੁਗੋਗੋ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|UGA}} by 52 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184262.html ਟੀ20ਆਈ 779] || 21 ਮਈ || {{cr|NAM}} || [[ਗੇਰਾਹਰਡ ਇਰਾਸਮਸ]] || {{cr|UGA}} || [[ਰੌਜਰ ਮੁਕਾਸਾ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|NAM}} 42 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184263.html ਟੀ20ਆਈ 780] || 21 ਮਈ || {{cr|BOT}} || [[ਕਾਰਾਬੋ ਮੋਟਲਹਾਂਕਾ]] || {{cr|NGR}} || [[ਅਡੇਮੋਲਾ ਓਨੀਕੋਈ]] || [[ਲੁਗੋਗੋ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|NGR}} 11 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184261.html ਟੀ20ਆਈ 781] || 21 ਮਈ || {{cr|KEN}} || [[ਸ਼ੈਮ ਐਂਗੋਚੇ]] || {{cr|GHA}} || [[ਇਸਾਕ ਅਬੋਆਗੇ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|KEN}} 53 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184900.html ਟੀ20ਆਈ 782] || 22 ਮਈ || {{cr|NGR}} || [[ਅਡੇਮੋਲਾ ਓਨੀਕੋਈ]] || {{cr|GHA}} || [[ਇਸਾਕ ਅਬੋਆਗੇ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|NGR}} 28 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184901.html ਟੀ20ਆਈ 783] || 22 ਮਈ || {{cr|NAM}} || [[ਗੇਰਾਹਰਡ ਇਰਾਸਮਸ]] || {{cr|BOT}} || [[ਕਾਰਾਬੋ ਮੋਟਲਹਾਂਕਾ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|NAM}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184902.html ਟੀ20ਆਈ 784] || 22 ਮਈ || {{cr|UGA}} || [[ਰੌਜਰ ਮੁਕਾਸਾ]] || {{cr|KEN}} || [[ਸ਼ੈਮ ਐਂਗੋਚੇ]] || [[ਲੁਗੋਗੋ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|KEN}}1 ਦੌੜ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184265.html ਟੀ20ਆਈ 784a] || 23 ਮਈ || {{cr|BOT}} || [[ਕਾਰਾਬੋ ਮੋਟਲਹਾਂਕਾ]] || {{cr|KEN}} || [[ਸ਼ੈਮ ਐਂਗੋਚੇ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184264.html ਟੀ20ਆਈ 784b] || 23 ਮਈ || {{cr|NGR}} || [[ਅਡੇਮੋਲਾ ਓਨੀਕੋਈ]] || {{cr|NAM}} || [[ਗੇਰਾਹਰਡ ਇਰਾਸਮਸ]] || [[ਲੁਗੋਗੋ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184266.html ਟੀ20ਆਈ 785] || 23 ਮਈ || {{cr|UGA}} || [[ਰੌਜਰ ਮੁਕਾਸਾ]] || {{cr|GHA}} || [[ਇਸਾਕ ਅਬੋਆਗੇ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || {{cr|UGA}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184268.html ਟੀ20ਆਈ 785a] || 24 ਮਈ || {{cr|GHA}} || [[ਇਸਾਕ ਅਬੋਆਗੇ]] || {{cr|BOT}} || [[ਕਾਰਾਬੋ ਮੋਟਲਹਾਂਕਾ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184267.html ਟੀ20ਆਈ 785b] || 24 ਮਈ || {{cr|NAM}} || [[ਗੇਰਾਹਰਡ ਇਰਾਸਮਸ]] || {{cr|KEN}} || [[ਸ਼ੈਮ ਐਂਗੋਚੇ]] || [[ਕਿਆਮਬੋਗੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਓਵਲ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184269.html ਟੀ20ਆਈ 785c] || 24 ਮਈ || {{cr|NGR}} || [[ਅਡੇਮੋਲਾ ਓਨੀਕੋਈ]] || {{cr|UGA}} || [[ਰੌਜਰ ਮੁਕਾਸਾ]] || [[ਲੁਗੋਗੋ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੰਪਾਲਾ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |} ===ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਮਹਿਲਾਵਾਂ=== {{main|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"|ਮ.ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185154.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 663] || 26 ਮਈ || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੈਲਰ]] || [[ਵਾਈ.ਐਮ.ਸੀ.ਏ. ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ]], [[ਡਬਲਿਨ]] || {{crw|WIN}} 64 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185155.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 664] || 28 ਮਈ || [[ਕਿਮ ਗਾਰਥ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੈਲਰ]] || [[ਸਿਡਨੀ ਪਰੇਡ]], [[ਡਬਲਿਨ]] || {{crw|WIN}} 45 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185156.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 665] || 29 ਮਈ || [[ਕਿਮ ਗਾਰਥ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੈਲਰ]] || [[ਸਿਡਨੀ ਪਰੇਡ]], [[ਡਬਲਿਨ]] || {{crw|WIN}} 72 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ=== {{main|2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ}} {{2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅੰਕ ਸੂਚੀ}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| 2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144483.html ਓਡੀਆਈ 4143] || 30 ਮਈ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|ENG}} 104 ਦੌੜਾਂ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144484.html ਓਡੀਆਈ 4144] || 31 ਮਈ || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਟਰੈਂਟ ਬਰਿੱਜ]], [[ਨੌਟਿੰਘਮ]] || {{cr|WIN}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144485.html ਓਡੀਆਈ 4145] || 1 ਜੂਨ || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕ ਮੈਦਾਨ)|ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼]], [[ਕਾਰਡਿਫ਼]] || {{cr|NZ}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144486.html ਓਡੀਆਈ 4146] || 1 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਨ]], [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ]] || {{cr|AUS}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144487.html ਓਡੀਆਈ 4147] || 2 ਜੂਨ || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|BAN}} 21 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144488.html ਓਡੀਆਈ 4148] || 3 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਟਰੈਂਟ ਬਰਿੱਜ]], [[ਨੌਟਿੰਘਮ]] || {{cr|PAK}} 14 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144489.html ਓਡੀਆਈ 4149] || 4 ਜੂਨ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕ ਮੈਦਾਨ)|ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼]], [[ਕਾਰਡਿਫ਼]] || {{cr|SL}} 34 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144490.html ਓਡੀਆਈ 4150] || 5 ਜੂਨ || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਰੋਜ਼ ਬੌਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਰੋਜ਼ ਬੌਲ]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] || {{cr|IND}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144491.html ਓਡੀਆਈ 4151] || 5 ਜੂਨ || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|NZ}} 2 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144492.html ਓਡੀਆਈ 4152] || 6 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਟਰੈਂਟ ਬਰਿੱਜ]], [[ਨੌਟਿੰਘਮ]] || {{cr|AUS}} 15 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144493.html ਓਡੀਆਈ 4152a] || 7 ਜੂਨ || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਨ]], [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144494.html ਓਡੀਆਈ 4153] || 8 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕ ਮੈਦਾਨ)|ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼]], [[ਕਾਰਡਿਫ਼]] || {{cr|ENG}} 106 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144495.html ਓਡੀਆਈ 4154] || 8 ਜੂਨ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ, ਟਾਊਂਟਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ]], [[ਟਾਊਂਟਨ]] || {{cr|NZ}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144496.html ਓਡੀਆਈ 4155] || 9 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|IND}} 36 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144497.html ਓਡੀਆਈ 4156] || 10 ਜੂਨ || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਰੋਜ਼ ਬੌਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਰੋਜ਼ ਬੌਲ]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144498.html ਓਡੀਆਈ 4156a] || 11 ਜੂਨ || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਨ]], [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144499.html ਓਡੀਆਈ 4157] || 12 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ, ਟਾਊਂਟਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ]], [[ਟਾਊਂਟਨ]] || {{cr|AUS}} 41 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144500.html ਓਡੀਆਈ 4157a] || 13 ਜੂਨ || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਟਰੈਂਟ ਬਰਿੱਜ]], [[ਨੌਟਿੰਘਮ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144501.html ਓਡੀਆਈ 4158] || 14 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਰੋਜ਼ ਬੌਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਰੋਜ਼ ਬੌਲ]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] || {{cr|ENG}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144502.html ਓਡੀਆਈ 4159] || 15 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|AUS}} 87 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144503.html ਓਡੀਆਈ 4160] || 15 ਜੂਨ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕ ਮੈਦਾਨ)|ਸੋਫੀਆ ਗਾਰਡਨਜ਼]], [[ਕਾਰਡਿਫ਼]] || {{cr|SA}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144504.html ਓਡੀਆਈ 4161] || 16 ਜੂਨ || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|IND}} 89 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144505.html ਓਡੀਆਈ 4162] || 17 ਜੂਨ || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ, ਟਾਊਂਟਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ]], [[ਟਾਊਂਟਨ]] || {{cr|BAN}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144506.html ਓਡੀਆਈ 4163] || 18 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|ENG}} 150 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144507.html ਓਡੀਆਈ 4165] || 19 ਜੂਨ || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਐਜਬੈਸਟਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] || {{cr|NZ}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144508.html ਓਡੀਆਈ 4166] || 20 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਟਰੈਂਟ ਬਰਿੱਜ]], [[ਨੌਟਿੰਘਮ]] || {{cr|AUS}} 48 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144509.html ਓਡੀਆਈ 4168] || 21 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਹੈਡਿੰਗਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਹੈਡਿੰਗਲੀ]], [[ਲੀਡਸ]] || {{cr|SL}} 20 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144510.html ਓਡੀਆਈ 4169] || 22 ਜੂਨ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਰੋਜ਼ ਬੌਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਰੋਜ਼ ਬੌਲ]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] || {{cr|IND}} 11 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144511.html ਓਡੀਆਈ 4170] || 22 ਜੂਨ || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|NZ}} 5 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144512.html ਓਡੀਆਈ 4171] || 23 ਜੂਨ || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|PAK}} 49 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144513.html ਓਡੀਆਈ 4172] || 24 ਜੂਨ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || [[ਰੋਜ਼ ਬੌਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਰੋਜ਼ ਬੌਲ]], [[ਸਾਊਥਹੈਂਪਟਨ]] || {{cr|BAN}} 62 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144514.html ਓਡੀਆਈ 4173] || 25 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|AUS}} 64 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144515.html ਓਡੀਆਈ 4174] || 26 ਜੂਨ || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਐਜਬੈਸਟਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] || {{cr|PAK}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144516.html ਓਡੀਆਈ 4175] || 27 ਜੂਨ || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|IND}} 125 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144517.html ਓਡੀਆਈ 4176] || 28 ਜੂਨ || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਮੈਦਾਨ]], [[ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ]] || {{cr|SA}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144518.html ਓਡੀਆਈ 4177] || 29 ਜੂਨ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਹੈਡਿੰਗਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਹੈਡਿੰਗਲੀ]], [[ਲੀਡਸ]] || {{cr|PAK}} 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144519.html ਓਡੀਆਈ 4178] || 29 ਜੂਨ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|AUS}} 86 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144520.html ਓਡੀਆਈ 4179] || 30 ਜੂਨ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਐਜਬੈਸਟਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] || {{cr|ENG}} 31 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144521.html ਓਡੀਆਈ 4180] || 1 ਜੁਲਾਈ || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਮੈਦਾਨ]], [[ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ]] || {{cr|SL}} 23 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144522.html ਓਡੀਆਈ 4182] || 2 ਜੁਲਾਈ || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਐਜਬੈਸਟਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] || {{cr|IND}} 28 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144523.html ਓਡੀਆਈ 4183] || 3 ਜੁਲਾਈ || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਮੈਦਾਨ]], [[ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ]] || {{cr|ENG}} 119 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144524.html ਓਡੀਆਈ 4184] || 4 ਜੁਲਾਈ || {{cr|AFG}} || [[ਗੁਲਬਦੀਨ ਨਾਇਬ]] || {{cr|WIN}} || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਹੈਡਿੰਗਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਹੈਡਿੰਗਲੀ]], [[ਲੀਡਸ]] || {{cr|WIN}} 23 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144525.html ਓਡੀਆਈ 4186] || 5 ਜੁਲਾਈ || {{cr|BAN}} || [[ਮਸ਼ਰਫ਼ੇ ਮੋਰਤਾਜ਼ਾ]] || {{cr|PAK}} || [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|PAK}} 94 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144526.html ਓਡੀਆਈ 4187] || 6 ਜੁਲਾਈ || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || {{cr|SL}} || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਹੈਡਿੰਗਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਹੈਡਿੰਗਲੀ]], [[ਲੀਡਸ]] || {{cr|IND}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144527.html ਓਡੀਆਈ 4188] || 6 ਜੁਲਾਈ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|SA}} || [[ਫ਼ਾਫ਼ ਡੂ ਪਲੈਸੀ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|SA}} 10 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="8" |ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144528.html ਓਡੀਆਈ 4190] || 9–10 ਜੁਲਾਈ || {{cr|IND}} || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫ਼ਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|NZ}} 18 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144529.html ਓਡੀਆਈ 4191] || 11 ਜੁਲਾਈ || {{cr|AUS}} || [[ਆਰੋਨ ਫ਼ਿੰਚ]] || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਐਜਬੈਸਟਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] || {{cr|ENG}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="8" |ਫਾਈਨਲ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144530.html ਓਡੀਆਈ 4192] || 14 ਜੁਲਾਈ || {{cr|NZ}} || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || {{cr|ENG}} || [[ਇਓਨ ਮੌਰਗਨ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || ਮੈਚ ਅਤੇ [[ਸੂਪਰ ਓਵਰ]] ਟਾਈ ({{cr|ENG}} ਵੱਧ ਬਾਊਂਡਰੀਆਂ ਮਾਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਿੱਤਿਆ) |} ===ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ=== {{main|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"|[[2017–20 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] – ਮ.ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168016.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1155] || 6 ਜੂਨ || [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੇਲਰ]] || [[ਗ੍ਰੇਸ ਰੋਡ]], [[ਲੀਸੈਸਟਰ]] || {{crw|ENG}} 208 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168017.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1156] || 9 ਜੂਨ || [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੇਲਰ]] || [[ਨਿਊ ਰੋਡ, ਵੌਰਸੈਸਟਰ|ਨਿਊ ਰੋਡ]], [[ਵੌਰਸੈਸਟਰ]] || {{crw|ENG}} 121 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168018.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1157] || 13 ਜੂਨ || [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੇਲਰ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ, ਚੈਲਮਸਫ਼ੋਰਡ|ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ]], [[ਚੈਲਮਸਫ਼ੋਰਡ]] || {{crw|ENG}} 135 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- ! colspan="9"|ਮ.ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168019.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 668a] || 18 ਜੂਨ || [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੇਲਰ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ, ਨੌਰਥੈਂਪਟਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ]], [[ਨੌਰਥੈਂਪਟਨ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168020.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 675] || 21 ਜੂਨ || [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੇਲਰ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ, ਨੌਰਥੈਂਪਟਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ]], [[ਨੌਰਥੈਂਪਟਨ]] || {{crw|ENG}} 42 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168021.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 679a] || 25 ਜੂਨ || [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਸਟੈਫ਼ਨੀ ਟੇਲਰ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ, ਡਰਬੀ|ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ]], [[ਡਰਬੀ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |} ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ=== {{main|2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185179.html ਟੀ20ਆਈ 791] || 15 ਜੂਨ || {{cr|GUE}} || [[ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ]] || {{cr|JER}} || [[ਚਾਰਲਸ ਪਰਚਰਡ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|JER}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185180.html ਟੀ20ਆਈ 792] || 15 ਜੂਨ || {{cr|NOR}} || [[ਰਜ਼ਾ ਇਕਬਾਲ]] || {{cr|ITA}} || [[ਗਯਾਸ਼ਾਨ ਮੁਨਾਸਿੰਘੇ]] || [[ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ|ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ]] || {{cr|ITA}} 20 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185181.html ਟੀ20ਆਈ 793] || 15 ਜੂਨ || {{cr|GUE}} || [[ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ]] || {{cr|GER}} || [[ਵੈਂਕਟਰਮਨ ਗਨੇਸ਼ਨ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|GER}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185183.html ਟੀ20ਆਈ 794] || 16 ਜੂਨ || {{cr|ITA}} || [[ਗਯਾਸ਼ਾਨ ਮੁਨਾਸਿੰਘੇ]] || {{cr|GER}} || [[ਵੈਂਕਟਰਮਨ ਗਨੇਸ਼ਨ]] || [[ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ|ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ]] || {{cr|ITA}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185184.html ਟੀ20ਆਈ 795] || 16 ਜੂਨ || {{cr|JER}} || [[ਚਾਰਲਸ ਪਰਚਰਡ]] || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|JER}} 19 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185185.html ਟੀ20ਆਈ 796] || 16 ਜੂਨ || {{cr|ITA}} || [[ਗਯਾਸ਼ਾਨ ਮੁਨਾਸਿੰਘੇ]] || {{cr|GUE}} || [[ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ]] || [[ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ|ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ]] || {{cr|ITA}} 11 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185186.html ਟੀ20ਆਈ 797] || 16 ਜੂਨ || {{cr|JER}} || [[ਚਾਰਲਸ ਪਰਚਰਡ]] || {{cr|NOR}} || [[ਰਜ਼ਾ ਇਕਬਾਲ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|JER}} 80 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185182.html ਟੀ20ਆਈ 798] || 17 ਜੂਨ || {{cr|NOR}} || [[ਰਜ਼ਾ ਇਕਬਾਲ]] || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|DEN}} 46 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185187.html ਟੀ20ਆਈ 799] || 18 ਜੂਨ || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || {{cr|GUE}} || [[ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185189.html ਟੀ20ਆਈ 800] || 18 ਜੂਨ || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || {{cr|ITA}} || [[ਗਯਾਸ਼ਾਨ ਮੁਨਾਸਿੰਘੇ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185191.html ਟੀ20ਆਈ 801] || 19 ਜੂਨ || {{cr|GUE}} || [[ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ]] || {{cr|NOR}} || [[ਰਜ਼ਾ ਇਕਬਾਲ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|GUE}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185192.html ਟੀ20ਆਈ 802] || 19 ਜੂਨ || {{cr|JER}} || [[ਚਾਰਲਸ ਪਰਚਰਡ]] || {{cr|ITA}} || [[ਗਯਾਸ਼ਾਨ ਮੁਨਾਸਿੰਘੇ]] || [[ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ|ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ]] || {{cr|JER}} 73 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185193.html ਟੀ20ਆਈ 803] || 19 ਜੂਨ || {{cr|GER}} || [[ਰਿਸ਼ੀ ਪਿੱਲਾਈ]] || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|GER}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1189743.html ਟੀ20ਆਈ 804] || 20 ਜੂਨ || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || {{cr|GUE}} || [[ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਜੋਸ਼ ਬਟਲਰ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|GUE}} 6 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185188.html ਟੀ20ਆਈ 805] || 20 ਜੂਨ || {{cr|GER}} || [[ਰਿਸ਼ੀ ਪਿੱਲਾਈ]] || {{cr|NOR}} || [[ਰਜ਼ਾ ਇਕਬਾਲ]] || [[ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ|ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ]] || {{cr|GER}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1189744.html ਟੀ20ਆਈ 806] || 20 ਜੂਨ || {{cr|DEN}} || [[ਹਾਮਿਦ ਸ਼ਾਹ]] || {{cr|ITA}} || [[ਗਯਾਸ਼ਾਨ ਮੁਨਾਸਿੰਘੇ]] || [[ਕਿੰਗ ਜੌਰਜ V ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕਾਸਟੈਲ, ਗਰਨਸੀ|ਕਾਸਟੈਲ]] || {{cr|DEN}} 30 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185190.html ਟੀ20ਆਈ 807] || 20 ਜੂਨ || {{cr|GER}} || [[ਰਿਸ਼ੀ ਪਿੱਲਾਈ]] || {{cr|JER}} || [[ਚਾਰਲਸ ਪਰਚਰਡ]] || [[ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ|ਕਾਲਜ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ]] || {{cr|GER}} 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਨੀਂਦਰਲੈਂਡਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ=== {{main|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188377.html ਓਡੀਆਈ 4164] || 19 ਜੂਨ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{cr|NED}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188378.html ਓਡੀਆਈ 4167] || 21 ਜੂਨ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{cr|NED}} 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"| ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188379.html ਟੀ20ਆਈ 808] || 23 ਜੂਨ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਹਾਜ਼ੇਲਾਰਵੇਗ ਸਟਾਡੀਅਨ|ਹਾਜ਼ੇਲਾਰਵੇਗ]], [[ਰੌਟਰਡੈਮ]] || {{cr|NED}} 49 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188380.html ਟੀ20ਆਈ 811] || 25 ਜੂਨ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਹਾਜ਼ੇਲਾਰਵੇਗ ਸਟਾਡੀਅਨ|ਹਾਜ਼ੇਲਾਰਵੇਗ]], [[ਰੌਟਰਡੈਮ]] || ਮੈਚ ਟਾਈ ({{cr|ZIM}} ਨੇ [[ਸੂਪਰ ਓਵਰ]]) ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਯੂਰਪ=== {{main|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਯੂਰਪ}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਯੂਰਪ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190604.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 680] || 26 ਜੂਨ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|GER}} || ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਗੌਗ || [[ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ|ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ]], [[ਮਰਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ|ਮਰਸ਼ੀਆ]] || {{crw|SCO}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190605.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 681] || 26 ਜੂਨ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || [[ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ|ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ]], [[ਮਰਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ|ਮਰਸ਼ੀਆ]] || {{crw|NED}} 7 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190606.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 682] || 27 ਜੂਨ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|GER}} || ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਗੌਗ || [[ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ|ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ]], [[ਮਰਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ|ਮਰਸ਼ੀਆ]] || {{crw|NED}} 131 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190607.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 683] || 27 ਜੂਨ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || [[ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ|ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ]], [[ਮਰਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ|ਮਰਸ਼ੀਆ]] || ਮੈਚ ਟਾਈ ({{crw|SCO}} ਨੇ [[ਸੂਪਰ ਓਵਰ]]) ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190608.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 684] || 29 ਜੂਨ || {{crw|GER}} || ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਗੌਗ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || [[ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ|ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ]], [[ਮਰਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ|ਮਰਸ਼ੀਆ]] || {{crw|SCO}} 107 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190609.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 685] || 29 ਜੂਨ || {{crw|GER}} || ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਗੌਗ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || [[ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ|ਲਾ ਮਾਂਗਾ ਕਲੱਬ]], [[ਮਰਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ|ਮਰਸ਼ੀਆ]] || {{crw|NED}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} == ਜੁਲਾਈ == ===ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ=== {{main|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168517.html ਓਡੀਆਈ 4181] || 1 ਜੁਲਾਈ|| [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫ਼ੀਲਡ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਬਰੈਡੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਮਗੇਰਾਮੇਸਨ]] || {{cr|IRE}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168518.html ਓਡੀਆਈ 4185] || 4 ਜੁਲਾਈ|| |[[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫ਼ੀਲਡ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਸਟੋਰਮੌਂਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਸਟੋਰਮੌਂਟ]], [[ਬੈਲਫ਼ਾਸਟ]] || {{cr|IRE}} 5 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168519.html ਓਡੀਆਈ 4189] || 7 ਜੁਲਾਈ|| [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫ਼ੀਲਡ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਸਟੋਰਮੌਂਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਸਟੋਰਮੌਂਟ]], [[ਬੈਲਫ਼ਾਸਟ]] || {{cr|IRE}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"| ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168520.html ਟੀ20ਆਈ 821a] || 10 ਜੁਲਾਈ|| [[ਗੈਰੀ ਵਿਲਸਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਗੈਰੀ ਵਿਲਸਨ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਸਟੋਰਮੌਂਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ)|ਸਟੋਰਮੌਂਟ]], [[ਬੈਲਫ਼ਾਸਟ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168521.html ਟੀ20ਆਈ 825] || 12 ਜੁਲਾਈ|| [[ਗੈਰੀ ਵਿਲਸਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਗੈਰੀ ਵਿਲਸਨ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਬਰੈਡੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਮਗੇਰਾਮੇਸਨ]] || {{cr|IRE}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168522.html ਟੀ20ਆਈ 831] || 14 ਜੁਲਾਈ|| [[ਗੈਰੀ ਵਿਲਸਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਗੈਰੀ ਵਿਲਸਨ]] || [[ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਾਸਾਕਾਡਜ਼ਾ]] || [[ਬਰੈਡੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਮਗੇਰਾਮੇਸਨ]] || {{cr|ZIM}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਮਹਿਲਾਵਾਂ=== {{main|ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"|ਮ.ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168022.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1158] || 2 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਗ੍ਰੇਸ ਰੋਡ]], [[ਲੀਸੈਸਟਰ]] || {{crw|AUS}} 2 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168023.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1159] || 4 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਗ੍ਰੇਸ ਰੋਡ]], [[ਲੀਸੈਸਟਰ]] || {{crw|AUS}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168024.html ਮ.ਓਡੀਆਈ 1160] || 7 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਸੇਂਟ ਲਾਰੈਂਸ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਕੈਂਟਰਬਰੀ]] || {{crw|AUS}} 194 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"|ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਟੈਸਟ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168025.html ਮ.ਟੈਸਟ 140] || 18–21 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਗਰਾਊਂਡ, ਟਾਊਂਟਨ|ਕਾਊਂਟੀ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਟਾਊਂਟਨ]] || ਮੈਚ ਡਰਾਅ ਹੋਇਆ |- ! colspan="9"|ਮ.ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168026.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 700] || 26 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ, ਚੈਲਮਸਫ਼ੋਰਡ|ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਚੈਲਮਸਫ਼ੋਰਡ]] || {{crw|AUS}} 93 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168027.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 701] || 28 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ, ਹੋਵੇ|ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਹੇਵੇ]] || {{crw|AUS}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168028.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 705] || 31 ਜੁਲਾਈ|| [[ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ]] || [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ]] || [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਕਾਊਂਟੀ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ]] || {{crw|ENG}} 17 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ=== {{main|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ 50 ਓਵਰ ਮੈਚ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਟੀ20ਮੈਚ ਖੇਡਣੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਦੌਰਾ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਦੁਆਰਾ ਫੰਡਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=https://www.cricketireland.ie/news/article/cricket-ireland-expresses-profound-disappointment-at-womens-tour-cancellati |title=Cricket Ireland expresses profound disappointment at women’s tour cancellation |work=Cricket Ireland |accessਤਰੀਕ=29 ਜੂਨ 2019 |access-date=2019-09-18 |archive-date=2019-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629082935/https://www.cricketireland.ie/news/article/cricket-ireland-expresses-profound-disappointment-at-womens-tour-cancellati |url-status=dead }}</ref> ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ=== {{main|2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190767.html ਟੀ20ਆਈ 832] || 22 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|SIN}} || [[ਅਮਜਦ ਮਹਿਬੂਬ]] || {{cr|QAT}} || [[ਤਮੂਰ ਸੱਜਦ]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|SIN}} 33 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190768.html ਟੀ20ਆਈ 833] || 22 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|KUW}} || [[ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼ (ਕੁਵੈਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼]] || {{cr|MAS}} || [[ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|MAS}} 42 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190769.html ਟੀ20ਆਈ 834] || 23 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|QAT}} || [[ਤਮੂਰ ਸੱਜਦ]] || {{cr|NEP}} || [[ਪਾਰਸ ਖਡਕਾ]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|QAT}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190770.html ਟੀ20ਆਈ 834a] || 23 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|SIN}} || [[ਅਮਜਦ ਮਹਿਬੂਬ]] || {{cr|KUW}} || [[ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼ (ਕੁਵੈਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190771.html ਟੀ20ਆਈ 835] || 24 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|NEP}} || [[ਗਿਆਨੇਂਦਰਾ ਮੱਲਾ]] || {{cr|MAS}} || [[ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|NEP}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190772.html ਟੀ20ਆਈ 836] || 26 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|QAT}} || [[ਤਮੂਰ ਸੱਜਦ]] || {{cr|KUW}} || [[ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼ (ਕੁਵੈਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|KUW}} 10 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190773.html ਟੀ20ਆਈ 837] || 26 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|SIN}} || [[ਅਮਜਦ ਮਹਿਬੂਬ]] || {{cr|MAS}} || [[ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|SIN}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190774.html ਟੀ20ਆਈ 838] || 27 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|KUW}} || [[ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼ (ਕੁਵੈਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਮੁਹੰਮਦ ਕਸ਼ੀਫ਼]] || {{cr|NEP}} || [[ਪਾਰਸ ਖਡਕਾ]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|NEP}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190775.html ਟੀ20ਆਈ 839] || 27 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|MAS}} || [[ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼]] || {{cr|QAT}} || [[ਤਮੂਰ ਸੱਜਦ]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|QAT}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190776.html ਟੀ20ਆਈ 840] || 28 ਜੁਲਾਈ|| {{cr|SIN}} || [[ਅਮਜਦ ਮਹਿਬੂਬ]] || {{cr|NEP}} || [[ਪਾਰਸ ਖਡਕਾ]] || [[ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] || {{cr|SIN}} 82 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} === ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ === {{main|ਆਇਰਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" ! colspan="9"| ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਟੈਸਟ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152839.html ਟੈਸਟ 2352] || 24–27 ਜੁਲਾਈ|| [[ਜੋ ਰੂਟ]] || [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੋਰਟਰਫ਼ੀਲਡ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|ENG}} 143 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼=== {{main|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1193504.html ਓਡੀਆਈ 4193] || 26 ਜੁਲਾਈ|| [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਤਮੀਮ ਇਕਬਾਲ]] || [[ਆਰ. ਪ੍ਰੇਮਦਾਸਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੋਲੰਬੋ]] || {{cr|SL}} 91 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1193505.html ਓਡੀਆਈ 4194] || 28 ਜੁਲਾਈ|| [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਤਮੀਮ ਇਕਬਾਲ]] || [[ਆਰ. ਪ੍ਰੇਮਦਾਸਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੋਲੰਬੋ]] || {{cr|SL}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1193506.html ਓਡੀਆਈ 4195] || 31 ਜੁਲਾਈ|| [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਤਮੀਮ ਇਕਬਾਲ]] || [[ਆਰ. ਪ੍ਰੇਮਦਾਸਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੋਲੰਬੋ]] || {{cr|SL}} 122 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} == ਅਗਸਤ == === ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ === {{main|2019 ਐਸ਼ੇਜ਼ ਲੜੀ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"| [[2019–21 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]], [[ਦ ਐਸ਼ੇਜ਼]] – ਟੈਸਟ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152846.html ਟੈਸਟ 2353] || 1–5 ਅਗਸਤ || [[ਜੋ ਰੂਟ]] || [[ਟਿਮ ਪੇਨ]] || [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ|ਐਜਬੈਸਟਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] || {{cr|AUS}} 251 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152847.html ਟੈਸਟ 2355] || 14–18 ਅਗਸਤ || [[ਜੋ ਰੂਟ]] || [[ਟਿਮ ਪੇਨ]] || [[ਲੌਰਡਸ]], [[ਲੰਡਨ]] || ਮੈਚ ਡਰਾਅ ਹੋਇਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152848.html ਟੈਸਟ 2357] || 22–26 ਅਗਸਤ || [[ਜੋ ਰੂਟ]] || [[ਟਿਮ ਪੇਨ]] || [[ਹੈਡਿੰਗਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਹੈਡਿੰਗਲੀ]], [[ਲੀਡਸ]]|| {{cr|ENG}} 1 ਵਿਕਟ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152849.html ਟੈਸਟ 2360] || 4–8 ਸਤੰਬਰ || [[ਜੋ ਰੂਟ]] || [[ਟਿਮ ਪੇਨ]] || [[ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫਰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫਰਡ]], [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] || {{cr|AUS}} 185 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152850.html ਟੈਸਟ 2362] || 12–16 ਸਤੰਬਰ || [[ਜੋ ਰੂਟ]] || [[ਟਿਮ ਪੇਨ]] || [[ਦ ਓਵਲ]], [[ਲੰਡਨ]] || {{cr|ENG}} 135 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ=== {{main|ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1191005.html ਟੀ20ਆਈ 841] || 3 ਅਗਸਤ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਮੁਹੰਮਦ ਨਵੀਦ]] || [[ਵੀ.ਆਰ.ਏ. ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ]], [[ਐਮਸਟੈਲਵੀਨ]] || {{cr|UAE}} 13 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1191006.html ਟੀ20ਆਈ 844] || 5 ਅਗਸਤ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਮੁਹੰਮਦ ਨਵੀਦ]] || [[ਵੀ.ਆਰ.ਏ. ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ]], [[ਐਮਸਟੈਲਵੀਨ]] || {{cr|UAE}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1191007.html ਟੀ20ਆਈ 845] || 6 ਅਗਸਤ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਮੁਹੰਮਦ ਨਵੀਦ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਵੈਸਟਵਲੀਟ]], [[ਵੂਰਬਰਗ]] || {{cr|UAE}} 14 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1191008.html ਟੀ20ਆਈ 847] || 8 ਅਗਸਤ || [[ਪੀਟਰ ਸੀਲਾਰ]] || [[ਰਮੀਜ਼ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਵੈਸਟਵਲੀਟ]], [[ਵੂਰਬਰਗ]] || {{cr|UAE}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ=== {{main|ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"| ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188621.html ਟੀ20ਆਈ 842] || 3 ਅਗਸਤ || [[ਕਾਰਲੋਸ ਬਰੈਥਵੇਟ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਸੈਂਟਰਲ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਲੌਡਰਹਿਲ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ|ਲੌਡਰਹਿਲ]] || {{cr|IND}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188622.html ਟੀ20ਆਈ 843] || 4 ਅਗਸਤ || [[ਕਾਰਲੋਸ ਬਰੈਥਵੇਟ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਸੈਂਟਰਲ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਰੀਜਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਲੌਡਰਹਿਲ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ|ਲੌਡਰਹਿਲ]] || {{cr|IND}} 22 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188623.html ਟੀ20ਆਈ 846] || 6 ਅਗਸਤ || [[ਕਾਰਲੋਸ ਬਰੈਥਵੇਟ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਪ੍ਰੌਵੀਡੈਂਸ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਗੁਯਾਨਾ]] || {{cr|IND}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"| ਓਡੀਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188624.html ਓਡੀਆਈ 4196] || 8 ਅਗਸਤ || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਪ੍ਰੌਵੀਡੈਂਸ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਗੁਯਾਨਾ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188625.html ਓਡੀਆਈ 4197] || 11 ਅਗਸਤ || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਕੁਈਨਜ਼ ਪਾਰਕ ਓਵਲ]], [[ਪੋਰਟ ਆਫ ਸਪੇਨ]] || {{cr|IND}} 59 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188626.html ਓਡੀਆਈ 4199] || 14 ਅਗਸਤ || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਕੁਈਨਜ਼ ਪਾਰਕ ਓਵਲ]], [[ਪੋਰਟ ਆਫ ਸਪੇਨ]] || {{cr|IND}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- ! colspan="9"|[[2019–21 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] – ਟੈਸਟ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188628.html ਟੈਸਟ 2358] || 22–26 ਅਗਸਤ || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਸਰ ਵਿਵੀਅਨ ਰਿਚਰਡਸ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਐਂਟੀਗੁਆ]] || {{cr|IND}} 318 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188629.html ਟੈਸਟ 2359] || 30 ਅਗਸਤ–3 ਸਤੰਬਰ || [[ਜੇਸਨ ਹੋਲਡਰ]] || [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] || [[ਸਬਾਇਨਾ ਪਾਰਕ]], [[ਕਿੰਗਸਟਨ, ਜਮਾਇਕਾ|ਕਿੰਗਸਟਨ]] || {{cr|IND}} 257 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਚੌਕੋਰ ਲੜੀ=== {{main|2019 ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਚੌਕੋਰ ਲੜੀ}} {{2019 ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਚੌਕੋਰ ਲੜੀ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190744.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 715] || 8 ਅਗਸਤ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|IRE}} 79 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190745.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 716] || 8 ਅਗਸਤ || {{crw|SCO}} || [[ਸਾਰਾਹ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|THA}} || [[ਸੋਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|THA}} 74 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190746.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 717] || 9 ਅਗਸਤ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|SCO}} || [[ਸਾਰਾਹ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|SCO}} 5 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190747.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 718] || 9 ਅਗਸਤ || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || {{crw|THA}} || [[ਸੋਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|THA}} 4 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190748.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 719] || 10 ਅਗਸਤ || {{crw|THA}} || [[ਸੋਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|THA}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190749.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 720] || 10 ਅਗਸਤ || {{crw|SCO}} || [[ਸਾਰਾਹ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|SCO}} 11 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190750.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 721] || 12 ਅਗਸਤ || {{crw|THA}} || [[ਸੋਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || {{crw|SCO}} || [[ਸਾਰਾਹ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|SCO}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190751.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 722] || 12 ਅਗਸਤ || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190752.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 723] || 13 ਅਗਸਤ || {{crw|THA}} || [[ਸੋਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|THA}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190753.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 724] || 13 ਅਗਸਤ || {{crw|SCO}} || [[ਸਾਰਾਹ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|SCO}} 62 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190754.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 725] || 14 ਅਗਸਤ || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || {{crw|SCO}} || [[ਸਾਰਾਹ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|IRE}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1190755.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 726] || 14 ਅਗਸਤ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|THA}} || [[ਸੋਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || [[ਸਪੋਰਟਪਾਰਕ ਹੈਟ ਸ਼ੂਟਸਵੈਲਡ]], [[ਡੇਵੈਂਟਰ]] || {{crw|THA}} 93 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ=== {{main|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੌਰਾ 2019}} {| class="wikitable"| |- ! colspan="9"| [[2019–21 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] – ਟੈਸਟ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192873.html ਟੈਸਟ 2354] || 14–18 ਅਗਸਤ || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਗਾਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਗਾਲੇ]] || {{cr|SL}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192874.html ਟੈਸਟ 2356] || 22–26 ਅਗਸਤ || [[ਦਿਮੁਥ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ]] || [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] || [[ਪਾਈਕਿਆਸੋਥੀ ਸਾਰਾਵਨਾਮੁੱਥੂ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਪੀ. ਸਾਰਾ ਓਵਲ]], [[ਕੋਲੰਬੋ]] || {{cr|NZ}} ਪਾਰੀ ਅਤੇ 65 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"| ਟੀ20ਆਈ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮਹਿਮਾਨ ਕਪਤਾਨ ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192875.html ਟੀ20ਆਈ 878] || 1 ਸਤੰਬਰ || [[ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ]] || [[ਟੀਮ ਸਾਊਦੀ]] || [[ਪੱਲੇਕੇਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੈਂਡੀ]] || {{cr|NZ}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192876.html ਟੀ20ਆਈ 879] || 3 ਸਤੰਬਰ || [[ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ]] || [[ਟੀਮ ਸਾਊਦੀ]] || [[ਪੱਲੇਕੇਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੈਂਡੀ]] || {{cr|NZ}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192877.html ਟੀ20ਆਈ 880] || 6 ਸਤੰਬਰ || [[ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ]] || [[ਟੀਮ ਸਾਊਦੀ]] || [[ਪੱਲੇਕੇਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਕੈਂਡੀ]] || {{cr|SL}} 37 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ=== {{main|2019 ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ}} {{2019 ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|[[2019–22 ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲੀਗ 2]] – ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196670.html ਓਡੀਆਈ 4198] || 14 ਅਗਸਤ || {{cr|OMA}} || [[ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ ਮਕਸੂਦ]] || {{cr|PNG}} || [[ਅਸਦ ਵਲਾ]] || [[ਮੈਨੋਫੀਲਡ ਪਾਰਕ]], [[ਐਬਰਦੀਨ]] || {{cr|OMA}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196671.html ਓਡੀਆਈ 4200] || 15 ਅਗਸਤ || {{cr|SCO}} || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || {{cr|OMA}} || [[ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ ਮਕਸੂਦ]] || [[ਮੈਨੋਫੀਲਡ ਪਾਰਕ]], [[ਐਬਰਦੀਨ]] || {{cr|OMA}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196672.html ਓਡੀਆਈ 4201] || 17 ਅਗਸਤ || {{cr|SCO}} || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || {{cr|PNG}} || [[ਅਸਦ ਵਲਾ]] || [[ਮੈਨੋਫੀਲਡ ਪਾਰਕ]], [[ਐਬਰਦੀਨ]] || {{cr|SCO}} 3 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196673.html ਓਡੀਆਈ 4202] || 18 ਅਗਸਤ || {{cr|SCO}} || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || {{cr|OMA}} || [[ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ ਮਕਸੂਦ]] || [[ਮੈਨੋਫੀਲਡ ਪਾਰਕ]], [[ਐਬਰਦੀਨ]] || {{cr|SCO}} 85 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196674.html ਓਡੀਆਈ 4203] || 20 ਅਗਸਤ || {{cr|SCO}} || [[ਕਾਇਲੇ ਕੋਇਟਜ਼ਰ]] || {{cr|PNG}} || [[ਅਸਦ ਵਲਾ]] || [[ਮੈਨੋਫੀਲਡ ਪਾਰਕ]], [[ਐਬਰਦੀਨ]] || {{cr|SCO}} 38 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196675.html ਓਡੀਆਈ 4204] || 21 ਅਗਸਤ || {{cr|OMA}} || [[ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ ਮਕਸੂਦ]] || {{cr|PNG}} || [[ਅਸਦ ਵਲਾ]] || [[ਮੈਨੋਫੀਲਡ ਪਾਰਕ]], [[ਐਬਰਦੀਨ]] || {{cr|OMA}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ=== {{main|2018–19 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ#ਖੇਤਰੀ ਫਾਈਨਲ}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197396.html ਟੀ20ਆਈ 851] || 18 ਅਗਸਤ || {{cr|BER}} || [[ਟੈਰਿਨ ਫ਼ਰੇ]] || {{cr|USA}} || [[ਸੌਰਭ ਨੇਤਰਾਵਲਕਰ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|BER}} 6 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197397.html ਟੀ20ਆਈ 852] || 18 ਅਗਸਤ || {{cr|CAN}} || [[ਨਵਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ]] || {{cr|CAY}} || [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਮੌਰਿਸ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|CAN}} 84 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197398.html ਟੀ20ਆਈ 854] || 19 ਅਗਸਤ || {{cr|BER}} || [[ਟੈਰਿਨ ਫ਼ਰੇ]] || {{cr|CAN}} || [[ਨਵਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ]] || [[ਬਰਮੂਡਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਹੈਮਿਲਟਨ, ਬਰਮੂਡਾ|ਹੈਮਿਲਟਨ]] || ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197399.html ਟੀ20ਆਈ 855] || 19 ਅਗਸਤ || {{cr|USA}} || [[ਸੌਰਭ ਨੇਤਰਾਵਲਕਰ]] || {{cr|CAY}} || [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਮੌਰਿਸ]] || [[ਬਰਮੂਡਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਹੈਮਿਲਟਨ, ਬਰਮੂਡਾ|ਹੈਮਿਲਟਨ]] || {{cr|USA}} 10 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197400.html ਟੀ20ਆਈ 857] || 21 ਅਗਸਤ || {{cr|BER}} || [[ਟੈਰਿਨ ਫ਼ਰੇ]] || {{cr|CAY}} || [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਮੌਰਿਸ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|BER}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197401.html ਟੀ20ਆਈ 858] || 21 ਅਗਸਤ || {{cr|USA}} || [[ਸੌਰਭ ਨੇਤਰਾਵਲਕਰ]] || {{cr|CAN}} || [[ਨਵਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|CAN}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197402.html ਟੀ20ਆਈ 860] || 22 ਅਗਸਤ || {{cr|CAY}} || [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਮੌਰਿਸ]] || {{cr|CAN}} || [[ਨਵਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|CAN}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197403.html ਟੀ20ਆਈ 861] || 22 ਅਗਸਤ || {{cr|USA}} || [[ਸੌਰਭ ਨੇਤਰਾਵਲਕਰ]] || {{cr|BER}} || [[ਟੈਰਿਨ ਫ਼ਰੇ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|BER}} 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197404.html ਟੀ20ਆਈ 863] || 24 ਅਗਸਤ || {{cr|CAY}} || [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਮੌਰਿਸ]] || {{cr|USA}} || [[ਸੌਰਭ ਨੇਤਰਾਵਲਕਰ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|USA}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197405.html ਟੀ20ਆਈ 864] || 24 ਅਗਸਤ || {{cr|CAN}} || [[ਨਵਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ]] || {{cr|BER}} || [[ਟੈਰਿਨ ਫ਼ਰੇ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|CAN}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197406.html ਟੀ20ਆਈ 865] || 25 ਅਗਸਤ || {{cr|CAN}} || [[ਨਵਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ]] || {{cr|USA}} || [[ਸੌਰਭ ਨੇਤਰਾਵਲਕਰ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|CAN}} 15 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197407.html ਟੀ20ਆਈ 866] || 25 ਅਗਸਤ || {{cr|CAY}} || [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਮੌਰਿਸ]] || {{cr|BER}} || [[ਡਿਅਨ ਸਟੋਵੈਲ]] || [[ਵਾਈਟ ਹਿਲ ਫ਼ੀਲਡ]], [[ਸੈਂਡਿਸ ਪੈਰਿਸ਼]] || {{cr|BER}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ===ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ=== ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="ICCJuly19"/> ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ, ਪੰਜ ਓਡੀਆਈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਟੀ20ਆਈ ਮੈਚ ਖੇਡਣੇ ਸਨ।<ref name="Fixtures">{{Cite web |title=Future Tours Programme |url=http://icc-live.s3.amazonaws.com/cms/media/about_docs/547c2a4d42a86-Copy%20of%20Copy%20of%20FTP%202015%20to%202019%20as%20at%20Nov%202014.pdf |access-date=25 April 2018 |website=International Cricket Council}}</ref> 20 ਅਗਸਤ 2019, ਨੂੰ [[ਅਫ਼ਗਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੀਮ ਦੇ ਕਾਰਜ-ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=https://cricket.af/acb-news-info/1114 |title=Afghanistan squads anਨੰunced for Bangladesh test and Triangular Series in september |work=Afghan Cricket Board |accessਤਰੀਕ=20 august 2019 |access-date=18 ਸਤੰਬਰ 2019 |archive-date=20 ਅਗਸਤ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102038/https://cricket.af/acb-news-info/1114 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27424281/rashid-khan-lead-new-look-afghanistan-bangladesh-test |title=Rashid Khan to lead new-look Afghanistan in Bangladesh ਟੈਸਟ |work=ESPN Cricinfo |accessਤਰੀਕ=20 august 2019}}</ref> ===2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ=== {{main|2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਗਰੁੱਪ ਏ}} {{col-2}} {{2019 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਗਰੁੱਪ ਬੀ}} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="9"|ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ |- ! ਨੰ. ! ਤਰੀਕ ! ਟੀਮ 1 ! ਕਪਤਾਨ 1 ! ਟੀਮ 2 ! ਕਪਤਾਨ 2 ! ਮੈਦਾਨ ! ਨਤੀਜਾ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197048.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 733] || 31 ਅਗਸਤ || {{crw|THA}} || [[ਸੌਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|THA}} 30 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197049.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 734] || 31 ਅਗਸਤ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|SCO}} 30 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197050.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 735] || 31 ਅਗਸਤ || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|IRE}} 7 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197051.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 736] || 1 ਸਤੰਬਰ || {{crw|THA}} || [[ਸੌਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|THA}} 38 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197052.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 737] || 1 ਸਤੰਬਰ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|PNG}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197053.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 738] || 1 ਸਤੰਬਰ || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|IRE}} 19 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197054.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 739] || 1 ਸਤੰਬਰ || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || {{crw|BAN}} || [[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|BAN}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197047.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 740] || 2 ਸਤੰਬਰ || {{crw|BAN}} || [[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]]|| {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|BAN}} 6 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197055.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 741] || 3 ਸਤੰਬਰ || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || {{crw|THA}} || [[ਸੌਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|THA}} 2 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197056.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 742] || 3 ਸਤੰਬਰ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|NED}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197057.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 743] || 3 ਸਤੰਬਰ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|BAN}} || [[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|BAN}} 13 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197058.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 744] || 3 ਸਤੰਬਰ || {{crw|PNG}} || [[ਰਵੀਨਾ ਓਆ]] || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|PNG}} 22 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ([[ਡਕਵਰਥ-ਲੂਇਸ-ਸਟਰਨ ਵਿਧੀ|ਡੀਐਲਐਸ]]) |- ! colspan="9"|ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197059.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 747] || 5 ਸਤੰਬਰ || {{crw|BAN}} || [[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|BAN}} 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197060.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 748] || 5 ਸਤੰਬਰ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|NED}} 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197061.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 749] || 5 ਸਤੰਬਰ || {{crw|THA}} || [[ਸੌਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || {{crw|PNG}} || [[ਰਵੀਨਾ ਓਆ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|THA}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197062.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 750] || 5 ਸਤੰਬਰ || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|SCO}} 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- ! colspan="9"|ਪਲੇਆਫ ਮੈਚ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197064.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 754] || 7 ਸਤੰਬਰ || {{crw|USA}} || [[ਸਿੰਧੂ ਸ੍ਰੀਹਰਸ਼ਾ]] || {{crw|NAM}} || [[ਯਾਸਮੀਨ ਖਾਨ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|USA}} 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197063.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 753] || 7 ਸਤੰਬਰ || {{crw|IRE}} || [[ਲੌਰਾ ਡੇਨਾਲੀ]] || {{crw|PNG}} || [[ਕਾਇਆ ਅਰੂਆ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|IRE}} 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197066.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 757] || 7 ਸਤੰਬਰ || {{crw|NED}} || [[ਜੂਲੀਅਟ ਪੋਸਟ]] || {{crw|SCO}} || [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਈਸ]] || ਲੌਚਲੈਂਡਸ, [[ਆਰਬਰੌਥ]] || {{crw|SCO}} 70 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197065.html ਮ.ਟੀ20ਆਈ 756] || 7 ਸਤੰਬਰ || {{crw|BAN}} || [[ਸਲਮਾ ਖਾਤੂਨ]] || {{crw|THA}} || [[ਸੌਰਨਾਰਿਨ ਟਿਪੋਚ]] || [[ਫ਼ੋਰਟਹਿੱਲ]], [[ਡੰਡੀ]] || {{crw|BAN}} 70 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ |} ====ਅਖੀਰਲੇ ਦਰਜੇ==== {| class="wikitable" |- !width= |ਦਰਜਾ !width=|ਟੀਮ |- style="background:#cfc" | style="text-align:center"| ਪਹਿਲਾ | {{crw|BAN}} |- style="background:#cfc" | style="text-align:center"| ਦੂਜਾ | {{crw|THA}} |- | style="text-align:center"| ਤੀਜਾ || {{crw|IRE}} |- | style="text-align:center"| ਚੌਥਾ || {{crw|PNG}} |- | style="text-align:center"| ਪੰਜਵਾਂ || {{crw|SCO}} |- | style="text-align:center"| ਛੇਵਾਂ || {{crw|NED}} |- | style="text-align:center"| ਸੱਤਵਾਂ || {{crw|USA}} |- | style="text-align:center"| ਅੱਠਵਾਂ || {{crw|NAM}} |} {{Color box|#cfc|border=darkgray}} [[2020 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2020 ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ]] <references group="n" responsive="" /> gky0b6rkho8si3yiop0m8fwgdeye2u7 0 122154 837475 816969 2026-04-24T04:30:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837475 wikitext text/x-wiki '''ਏਸ਼ੀਆ-ਪੈਸੀਫਿਕ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ''' ( '''ਏਪੀਈਸੀ''' ) 21 ਪੈਸੀਫਿਕ ਰਿਮ ਮੈਂਬਰ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ<ref name="apec.org">[http://www.apec.org/about-us/about-apec/member-economies.aspx Member Economies – Asia-Pacific Economic Cooperation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180709153701/https://www.apec.org/about-us/about-apec/member-economies.aspx |date=2018-07-09 }}. Apec.org. Retrieved 12 April 2014.</ref> ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਫੋਰਮ ਹੈ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਆਸੀਆਨ|ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] [[ਆਸੀਆਨ|ਆਫ਼ ਸਾਊਥ ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ (ਏਸੀਆਨ)]] ਦੀ 1980 ਤੋਂ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੰਤਰੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਏਪੀਈਸੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਸਮੂਹ ਬਣਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਲਈ ਨਵੇਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ 1989 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec|title=PECC – Back to Canberra: Founding APEC|website=pecc.org|access-date=12 November 2017}}</ref><ref name="History">{{Cite web|url=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/History|title=History|website=apec.org|access-date=2019-11-09|archive-date=2019-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304034820/http://apec.org/About-Us/About-APEC/History|url-status=dead}}</ref><ref name="pecc.org">{{Cite web|url=https://www.pecc.org/resources/regional-cooperation/601-back-to-canberra-founding-apec/file}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਏਪੀਈਸੀ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਫੋਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|url=http://www.ncapec.org/docs/what_is_apec.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.brookings.edu/opinions/the-east-asia-summit-looking-for-an-identity/|title=The East Asia Summit: Looking for an Identity|last=Chu|first=Shulong|date=NaN|website=Brookings}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Achievements-and-Benefits|title=Achievements and Benefits|website=apec.org}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.fxcm.com/insights/2016-apec-forum-affect-world-economy/|title=How Could The 2016 APEC Forum Affect The World Economy? – FXCM|date=9 January 2017|work=FXCM Insights|access-date=16 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916201924/https://www.fxcm.com/insights/2016-apec-forum-affect-world-economy/|archive-date=16 September 2018}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Parreñas|first=Julius Caesar|date=January 1998|title=ASEAN and Asia‐Pacific economic cooperation|journal=The Pacific Review|volume=11|issue=2|pages=233–248|doi=10.1080/09512749808719255}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.anzam.org/wp-content/uploads/pdf-manager/2336_BAMBER_GREG_AMI-13.PDF}}</ref> ਸਾਲਾਨਾ ਏਪੇਕ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ [[ਤਾਈਵਾਨ|ਚੀਨ ਗਣਤੰਤਰ]] (ਤਾਈਵਾਨ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਏਪੇਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਤਾਈਵਾਨ ਨੂੰ [[ਤਾਈਵਾਨ|ਚੀਨੀ ਤਾਈਪੇ]] ਦੇ ''ਆਰਥਿਕ ਨੇਤਾ'' ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ-ਪੱਧਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ)।<ref>[http://www.chinapost.com.tw/taiwan/national/national-news/2013/08/27/387427/Conditions-not.htm Conditions not right for APEC attendance: Ma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201117201433/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/national/national-news/2013/08/27/387427/Conditions-not.htm |date=2020-11-17 }}. The China Post (27 August 2013). Retrieved 12 April 2014.</ref> ਬੈਠਕ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹਰ ਸਾਲ ਮੈਂਬਰ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ (ਪਰ ਸਾਰੇ ਨਹੀਂ) ਸੰਮੇਲਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੇਤਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਏਪੇਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਧਿਕਾਰਤ ਆਬਜ਼ਰਵਰ ਹਨ: [[ਆਸੀਆਨ|ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ]] ਸਾਊਥ [[ਆਸੀਆਨ|ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੇਸ਼ਨਜ਼]] ਸਕੱਤਰੇਤ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਤੇ ਪੈਸੀਫਿਕ ਟਾਪੂ ਫੋਰਮ ਸਕੱਤਰੇਤ।<ref>{{Cite web|url=http://www.apec.org/About-Us/How-APEC-Operates/APEC-Observers|title=Asia-Pacific Economic Cooperation -|website=apec.org|access-date=12 November 2017|archive-date=5 ਦਸੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205101331/https://www.apec.org/About-Us/How-APEC-Operates/APEC-Observers|url-status=dead}}</ref> ਏਪੀਈਸੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸਾਲ ਲਈ ਜੀ -20 ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਜੀ [[ਜੀ-20|-20]] ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/g20/index.aspx?lang=eng|title=Canada and the G20|last=Government of Canada|first=Foreign Affairs Trade and Development Canada|website=GAC|access-date=12 November 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vietnamembassy-usa.org/news/2017/02/deputy-pm-meets-us-state-secretary-g20-meeting-sidelines|title=Deputy PM meets US State Secretary on G20 meeting sidelines – Embassy of the Socialist Republic of Vietnam in the United States|website=vietnamembassy-usa.org|access-date=12 November 2017}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਏਪੀਈਸੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ [[ਆਸੀਆਨ]] ਦੀਆਂ ਪੋਸਟ-ਮਨਿਸਟਰੀਅਲ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੇ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੋਵਾਂ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਨਿਯਮਤ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਮੁੱਲ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1989 ਤਕ, ਪੋਸਟ-ਮਨਿਸਟਰੀਅਲ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ 12 ਮੈਂਬਰ (ਆਸੀਆਨ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਛੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਸੰਵਾਦ ਸਹਿਭਾਗੀ) ਹੋ ਗਏ ਸੀ। ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੌਬ ਹੌਕ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਖੇਤਰ-ਵਿਆਪੀ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ' ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਨਵਰੀ 1989 ਵਿੱਚ, ਬੌਬ ਹੌਕ ਨੇ ਪੈਸੀਫਿਕ ਰੀਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਕੈਨਬਰਾ]] ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਏਪੇਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਗੈਰੇਥ ਇਵਾਨਸ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਬਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਬੈਠਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸਾਲਾਨਾ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਦਸ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਏਪੇਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ 12 ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕੈਨਬਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਏਪੇਕ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="History"/><ref name="pecc.org"/> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1989 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਸੰਗਠਨ]] buldy3skxlghagwncxb6142ei8nwrcb 0 129491 837457 609899 2026-04-23T19:06:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837457 wikitext text/x-wiki {{Year nav|1740}} '''1739''' [[18ਵੀਂ ਸਦੀ]] ਅਤੇ [[1730 ਦਾ ਦਹਾਕਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ [[ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ]] ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। == ਘਟਨਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Battle_of_Fontenoy_1745.PNG|right|thumb| [[16 ਦਸੰਬਰ]] : ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ]] ==ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ== * [[8 ਜਨਵਰੀ]] &ndash; [[ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ''[[ਰੁਸਵਿਜਕ]]'' 'ਤੇ ਸਾਰੇ 237 ਚਾਲਕ ਡੁੱਬ ਗਏ ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੇ ਤੱਟ ਦੇ ਬਾਹਰ ਗੁੱਡਵਿਨ ਸੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ' ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ''ਰੁਸਵਿਜਕ'' ਇੰਡੀਜ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਲਬੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਭਗ 250 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 2004 ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>Wendy van Duivenvoorde, ''Dutch East India Company Shipbuilding: The Archaeological Study of Batavia and Other Seventeenth-Century VOC Ships'' (Texas A&M University Press, 2015) p145</ref> * [[੨੦ ਫ਼ਰਵਰੀ|20 ਫਰਵਰੀ]] &ndash; [[ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ]] ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ [[ਵਿਲਮਿੰਗਟਨ]], [[ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ]] ਵਜੋਂ ਨਿਊਟਨ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਪੈਂਸਰ ਕੌਮਪਟਨ, ਵਿਲਮਿੰਗਟਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਲ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਗਵਰਨਰ ਗੈਬਰੀਅਲ ਜੌਹਨਸਟਨ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹੈ। * [[16 ਮਾਰਚ]] &ndash; ਮਿਸਕੀਤੋ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ [[ਐਡਵਰਡ]] ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਕਿ [[ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟੋਰੇਟ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ [[ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ]] ਦੇ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। <ref>"Mosquito Coast", in ''Historical Dictionary of the British Empire'', ed. by Kenneth J. Panton (Rowman & Littlefield, 2015) p384</ref> ==ਅਪ੍ਰੈਲ ਜੂਨ== * [[8 ਅਪ੍ਰੈਲ]] &ndash; [[ਆਸਟ੍ਰੀਆ]] ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ : ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਨੇ ਕੇਪ ਫਿਨਿਸਟਰ ਤੋਂ ਬੰਦ ''ਪ੍ਰਿੰਸੀਆ'' ਲਾਈਨ ਦੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। * [[31 ਮਈ]] &ndash; ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ [[ਫਰੈਡਰਿਕ ਵਿਲੀਅਮ]] ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ੍ਰੈਡਰਿਕ II [[ਪ੍ਰੌਇਸਨ|ਪ੍ਰੂਸੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। * [[16 ਜੂਨ]] &ndash; ''ਪੌਰ ਲੇ ਮੂਰਿਟ'' ਨੂੰ ਪ੍ਰੂਸੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * [[26 ਜੂਨ]] &ndash; [[ਜੇਨਕਿਨਜ਼]] ਦੇ ਕੰਨ ਦੀ ਲੜਾਈ : ਫੋਰਟ ਮੂਸ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ &ndash; 300 ਨਿਯਮਤ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਇੱਕ [[ਸਪੇਨ]] ਦੀ ਕਾਲਮ, ਮੁਫਤ ਕਾਲਾ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ|ਫਲੋਰੀਡਾ]] ਦੇ ਫੋਰਟ ਮੂਸੇ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਿਤੀ' ਤੇ ਤੂਫਾਨ ਆ ਗਿਆ। ==ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ== * [[7 ਜੁਲਾਈ]] &ndash; [[ਐਡਮ ਸਮਿਥ|ਐਡਮਿਡ ਸਮਿਥ]] [[ਆਕਸਫੋਰਡ]] ਦੇ [[ਬਾਲਿਓਲ ਕਾਲਜ]] ਵਿਖੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲੈਣ ਲਈ [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.adamsmith.org/blog/tax-spending/on-this-day-in-1740|title=On this day in 1740...|date=2010-07-07|publisher=[[Adam Smith Institute]]|access-date=2019-11-19}}</ref> * [[11 ਜੁਲਾਈ]] &ndash; ਪੋਗ੍ਰੋਮ : [[ਯਹੂਦੀ|ਯਹੂਦੀਆਂ]] ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। * [[1 ਅਗਸਤ]] &ndash; ਗੀਤ ''ਰੂਲ ਬ੍ਰਿਟਾਨੀਆ!'' ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫਰੈਡਰਿਕ, ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਘਰ, ਕਲੀਵਡੇਨ ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Cassell's Chronology308">{{Cite book|url=https://archive.org/details/cassellschronolo0000will/page/308|title=Cassell's Chronology of World History|last=Williams|first=Hywel|publisher=Weidenfeld & Nicolson|year=2005|isbn=0-304-35730-8|location=London|page=[https://archive.org/details/cassellschronolo0000will/page/308 308]|url-access=registration}}</ref> * [[17 ਅਗਸਤ]] &ndash; ਪੋਪ ਕਲੇਮੈਂਟ XII ਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਪੋਪ ਬੇਨੇਡਿਕਟ XIV 247 ਵੇਂ ਨੇ ਪੋਪ ਬਣੇ। * [[8 ਸਤੰਬਰ]] &ndash; [[ਹਰਟਫੋਰਡ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ]], ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/hertfordcollege00hamigoog|title=Hertford College|last=Hamilton|first=Sidney Graves|publisher=Robinson|year=1903|series=University of Oxford college histories|location=London}}</ref> ==ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ== * [[9 ਅਕਤੂਬਰ]] &ndash; [[22 ਅਕਤੂਬਰ|22]] &ndash; ਬਾਟਵੀਆ ਕਤਲੇਆਮ : ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ [[ਜਕਾਰਤਾ|ਬਟਵੀਆ]] ਵਿੱਚ 5,000-10-10,000 ਚੀਨੀ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=http://www.nationaalarchief.nl/amh/detail.aspx?page=dafb&lang=en&id=1897|title=Image: Bird's eye view of Batavia showing the massacre of the Chinese<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20090921072106/http://www.nationaalarchief.nl/amh/detail.aspx?page=dafb&lang=en&id=1897#tab0|archive-date=September 21, 2009|access-date=November 12, 2006}}</ref> * [[20 ਅਕਤੂਬਰ]] &ndash; ਮਾਰੀਆ ਥੇਰੇਸਾ ਨੂੰ 1713 ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ ਹੈਬਸਬਰਗ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ (ਆਸਟਰੀਆ, ਬੋਹੇਮੀਆ, ਹੰਗਰੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ-ਬੈਲਜੀਅਮ) ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਵਾਰਸ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਲਈ ਉਸਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲੜਿਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੈ। * [[6 ਨਵੰਬਰ]] &ndash; [[ਸੈਮੂਅਲ ਰਿਚਰਡਸਨ]] ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ, ''ਪਾਮੇਲਾ; ਜਾਂ, ਗੁਣ ਪੁਰਸਕਾਰ'', ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। * [[14 ਨਵੰਬਰ]] &ndash; [[ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ]] ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। * [[16 ਦਸੰਬਰ]] &ndash; [[ਪਰਸ਼ੀਆ]] ਦੇ [[ਫਰੈਡਰਿਕ ਦੂਜੇ]] ਨੇ [[ਆਸਟ੍ਰੀਆ]] ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿਲਸੀਆ ਦੇ [[ਹੈਬਸਬਰਗ]] ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ==ਮਿਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ== * [[ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ]] ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਦੁਆਰਾ, ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਦੇਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ( ਹੁਗੁਏਨੋਟਸ ਅਤੇ [[ਯਹੂਦੀ|ਯਹੂਦੀਆਂ]] ਸਮੇਤ) [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। * [[ਐਨਫੀਲਡ]], [[ਨਾਰਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ]], ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। * [[ਜਾਰਜ ਵ੍ਹਾਈਟਫੀਲਡ]] ਨੇ [[ਜਾਰਜੀਆ]] ਦੇ ਸਾਵਨਾਹ ਨੇੜੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਲਈ ਬੈਥੇਸਡਾ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਲੱਭਿਆ। * ਸਪੇਨ ਨੇ, ਸੇਂਟ ਅਗਸਟੀਨ, ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ {{Convert|15|mi|km}} ਮੈਟਨਜ਼ਸ ਇਨਲੇਟ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ ਮੈਟਨਜ਼ਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ==ਜਨਮ== * [[4 ਫ਼ਰਵਰੀ|4 ਫਰਵਰੀ]] &ndash; [[ਕਾਰਲ ਮਾਈਕਲ ਬੈਲਮੈਨ]], ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕਵੀ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਅ. [[1795]] ) * [[15 ਫ਼ਰਵਰੀ|15 ਫਰਵਰੀ]] &ndash; [[ਜੁਆਨ ਐਂਡਰੇਸ]], ਸਪੈਨਿਸ਼ ਜੇਸੂਟ (ਅ. [[1817]] ) * [[੧੬ ਫ਼ਰਵਰੀ|16 ਫਰਵਰੀ]] &ndash; [[ਗਿਆਮਬਤਿਸਤਾ ਬੋਦੋਨੀ]], ਇਤਾਲਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਉੱਕਰੀਕਰਤਾ (ਅ. [[1813]] ) * [[17 ਫ਼ਰਵਰੀ|17 ਫਰਵਰੀ]] &ndash; [[ਜੌਨ ਸਲੀਵਨ]], ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ|ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ]] ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜਰਨੈਲ, ਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਕਾਂਗਰਸ (ਡੈ. [[1795]] ) ਵਿੱਚ ਡੈਲੀਗੇਟ * [[ਮਾਰਚ]] &ndash; [[ਜੋਹਾਨ ਵੈਨ ਬੀਥੋਵੈਨ]], ਜਰਮਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, [[ਲੁਡਵਿਗ ਵਾਨ ਬੀਥੋਵਨ|ਲੂਡਵਿਗ ਵੈਨ ਬੀਥੋਵੇਨ ਦਾ]] ਪਿਤਾ (ਅ. [[1792]] ) * [[16 ਮਾਰਚ]] &ndash; [[ਜੋਹਾਨ ਜੈਕੋਬ ਸਵੈੱਪ]], ਜਰਮਨ-ਜੰਮਪਲ ਖੋਜਕਾਰ, ਸਵੈਪੇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ (ਅ. [[1821]] ) * [[7 ਅਪ੍ਰੈਲ|ਅਪ੍ਰੈਲ 7]] &ndash; [[ਹੇਮ ਸਲੋਮੋਨ]], ਪੋਲਿਸ਼-ਯਹੂਦੀ [[ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ]] ਵਿੱਤਕਾਰ (ਅ.ਚ. 1785 ) * [[7 ਮਈ|ਮਈ 7]] &ndash; [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਅਰਖਾਰੋਵ]], ਰੂਸੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ (ਅ. [[1814]] ) [[ਤਸਵੀਰ:Marquis_de_Sade_portrait.jpg|right|thumb|110x110px| ਮਾਰਕੁਇਸ ਡੀ ਸਾਦੇ]] * [[2 ਜੂਨ]] &ndash; [[ਮਾਰਕੁਇਸ ਡੀ ਸਾਦੇ]], ਫ੍ਰੈਂਚ ਲੇਖਕ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (ਅ. [[1814]] ) * [[27 ਜੂਨ]] &ndash; [[ਜੇਮਜ਼ ਵੁਡਫੋਰਡ]], ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪਾਦਰੀਆਂ ਅਤੇ [[ਡਾਇਰੀ|ਡਾਇਰੀਸਟ]] (ਅ.ਚ. [[1803]] ) * [[27 ਜੁਲਾਈ]] - [[ਜੀਨ ਬਾਰ]], ਫ੍ਰੈਂਚ ਐਕਸਪਲੋਰਰ (ਅ. [[1803]] ) * [[23 ਅਗਸਤ]] &ndash; ਰੂਸ ਦਾ ਸਮਰਾਟ [[ਇਵਾਨ VI]] (ਸੰ. [[1764]] ) * [[26 ਅਗਸਤ]] &ndash; [[ਜੋਸਫ਼-ਮਿਸ਼ੇਲ]] ਮੋਂਟਗੋਲਫਿਅਰ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਖੋਜਕਾਰ (ਅ. [[1810]] ) * [[12 ਸਤੰਬਰ]] &ndash; [[ਜੋਹਾਨ ਹੇਨਰਿਕ ਜੰਗ]], ਜਰਮਨ ਲੇਖਕ (ਅ. [[1817]] ) * [[23 ਸਤੰਬਰ]] &ndash; ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ [[ਗੋ-ਸਕੂਰਾਮਾਚੀ]] (ਅ. [[1813]] ) * [[25 ਸਤੰਬਰ]] &ndash; [[ਹਰਕਿਉਲਸ ਮਲੀਗਨ]], [[ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ|ਅਮੈਰੀਕਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਮੇਂ]] (ਟੇ. [[1825]] ) ਦੌਰਾਨ ਟੇਲਰ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸ * [[29 ਅਕਤੂਬਰ]] &ndash; [[ਜੇਮਜ਼ ਬੋਸਵੈਲ]], ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਲੇਖਕ (ਅ. [[1795]] ) * [[31 ਅਕਤੂਬਰ]] &ndash; [[ਫਿਲਿਪ ਜੇਮਜ਼ ਡੀ ਲੂਥਰਬਰਗ]], ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਲਾਕਾਰ (ਅ. [[1812]] ) * [[ਦਸੰਬਰ]] &ndash; [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਓਲਿਨ]], ਸਵੀਡਿਸ਼ ਓਪੇਰਾ ਗਾਇਕਾ (ਅ. [[1828]] ) ==ਮਿਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ== * [[ਅਯੋਨੀਨਾ ਦਾ ਅਲੀ ਪਾਸ਼ਾ]], ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ (ਅ. [[1822]] ) * [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਬਿੰਗਹਮ]], ਲੂਸਨ ਦਾ ਕਾਉਟਸ, ਮਾਰਗਰੇਟ ਸਮਿੱਥ ਦਾ ਜਨਮ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੋਰਟਰੇਟ ਮਿਨੀਚਰ ਪੇਂਟਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ (ਅ. [[1814]] ) * [[ਜੌਨ ਮਿਲਟਨ]], ਅਮੈਰੀਕਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਕੰਟੀਨੈਂਟਲ ਆਰਮੀ (ਡੀ. [[1817]] ) ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਜਨਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਮਾਨਤ ਤਾਰੀਖ) * [[ਸੇਪਟੀਮਨੀ ਡੀ ਏਗਮੋਂਟ]], ਫ੍ਰੈਂਚ ਸੈਲੂਨਿਸਟ (ਅ. [[1773]] ) [[ਤਸਵੀਰ:Agostino Masucci – Portrait of Pope Clement XII, seated.jpg|thumb|138x138px| ਪੋਪ ਕਲੇਮੈਂਟ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ]] [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Wilhelm I 1713.jpg|thumb|158x158px| ਫਰੈਡਰਿਕ ਵਿਲੀਅਮ ਪਹਿਲੇ, ਪਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਰਾਜਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Alando st Théophile de Corte.jpg|thumb|147x147px| ਸੇਂਟ ਥੀਓਫਿਲਸ ਆਫ ਕੋਰਟੇ]] [[ਤਸਵੀਰ:Charles VI (1685-1740), Holy Roman Emperor.jpg|right|thumb|174x174px| ਚਾਰਲਸ VI, ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ]] [[ਤਸਵੀਰ:Louis Caravaque, Portrait of Empress Anna Ioannovna (1730).jpg|right|thumb|141x141px| ਅੰਨਾ, ਰੂਸ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ]] == ਮੌਤ == * [[ਜਨਵਰੀ]] &ndash; [[ਲੂਸੀ ਐਲਿਸਬੇਥ ਡੀ ਜੋਯਬਰਟ]], ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ (ਅ. ਸੰ . [[1673]] ) * [[5 ਜਨਵਰੀ]] &ndash; [[ਐਂਟੋਨੀਓ ਲੋਟੀ]], ਇਤਾਲਵੀ ਲਿਖਾਰੀ (ਅ. [[1667|ਸੰ]] . [[1667]] ) * [[17 ਜਨਵਰੀ]] &ndash; [[ਮੈਥੀਅਸ ਬੁਕਿਂਗਰ]], ਜਰਮਨ ਕਲਾਕਾਰ (ਅ. 1674 ) * [[20 ਜਨਵਰੀ]] &ndash; [[ਨਿਕੋਲੋ ਕੋਮੇਨੋ ਪਾਪਦੋਪੋਲੀ]], ਇਤਾਲਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ (ਅ. ਸੰ . 1655 ) * [[21 ਜਨਵਰੀ]] &ndash; [[ਨਿਕੋਲਸ ਟ੍ਰੌਟ]], ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ, ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ (ਅ. [[1663|ਸੰ]] . [[1663]] ) * [[27 ਜਨਵਰੀ]] &ndash; [[ਲੂਯਿਸ ਹੈਨਰੀ]], ਡਿੳਕ ਆਫ ਬੌਰਬਨ, [[ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ]] (ਅ. [[1692]] ) * [[29 ਜਨਵਰੀ]] &ndash; [[ਰਿਚਰਡ ਲੂਮਲੇ]], ਸਕਰਬ੍ਰੂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਰਲ (ਅ. ਸੰ . 1686 ) * [[6 ਫ਼ਰਵਰੀ|ਫਰਵਰੀ 6]] &ndash; [[ਪੋਪ ਕਲੇਮੈਂਟ]] ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ (ਅ. 1652 ) * [[੨੩ ਫ਼ਰਵਰੀ|23 ਫਰਵਰੀ]] &ndash; [[ਮੈਸੀਮਿਲਿਯਨੋ ਸੋਲਡਾਨੀ ਬੈਂਜ਼ੀ]], ਇਤਾਲਵੀ ਕਲਾਕਾਰ (ਅ. [[1656|ਸੰ]] . [[1656]] ) * [[੨੯ ਫ਼ਰਵਰੀ|29 ਫਰਵਰੀ]] &ndash; [[ਪੀਟਰੋ ਓਟੋਬੋਨੀ]], ਇਤਾਲਵੀ ਕਾਰਡਿਨਲ (ਅ. [[1667]] ) * [[੨੩ ਮਾਰਚ|23 ਮਾਰਚ]] &ndash; [[ਓਲੋਫ ਰੁਡਬੈਕ ਦ ਯੰਗਰ]], ਸਵੀਡਿਸ਼ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਖੋਜੀ (ਅ. [[1660]] ) * [[28 ਅਪ੍ਰੈਲ]] &ndash; [[ਬਾਜੀਰਾਓ I|ਬਾਜੀ ਮੈਨੂੰ]], ਮਹਾਨ ਮਰਾਠਾ ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ Marartha ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਮੰਤਰੀ (ਅ. [[1700]] ) * [[23 ਅਪ੍ਰੈਲ]] &ndash; [[ਥਾਮਸ ਟਿਕਲ]], ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ (ਅ. [[1685]] ) * [[੧੭ ਮਈ|ਮਈ 17]] &ndash; [[ਜੀਨ ਕੈਵਾਲੀਅਰ]], ਫ੍ਰੈਂਚ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਬਾਗੀ ਨੇਤਾ (ਅ. ਸੰ . 1681 ) * [[31 ਮਈ|ਮਈ 31]] &ndash; [[ਫ੍ਰੈਡਰਿਕ ਵਿਲੀਅਮ ਪਹਿਲੇ]], ਪਰਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ (ਅ. [[1688|ਸੰ]] . [[1688]] ) * [[1 ਜੂਨ]] &ndash; [[ਸੈਮੂਅਲ ਵੇਰੇਨਫੈਲਸ]], ਸਵਿਸ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ (ਅ. [[1657|ਸੰ]] . [[1657]] ) * [[6 ਜੂਨ]] &ndash; [[ਐਲੇਗਜ਼ੈਡਰ ਸਪੌਟਸਵੁੱਡ]], ਵਰਜੀਨੀਆ ਕਲੋਨੀ ਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਪਾਲ (ਅ. [[1676|ਸੰ]] . [[1676]] ) * [[17 ਜੂਨ]] ** [[ਵਿਲੀਅਮ ਵਿੰਡਹੈਮ]], ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰਾਜਨੇਤਾ (ਅ. [[1687|ਸੰ]] . [[1687]] ) ** [[ਸੇਂਟ ਥੀਓਫਿਲਸ ਆਫ ਕੋਰਟੇ]], ਇਤਾਲਵੀ [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ]] ਪੁਜਾਰੀ, ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਅਤੇ ਸੰਤ (ਅ. [[1676|ਸੰ]] . [[1676]] ) * [[18 ਜੂਨ]] &ndash; [[ਪਾਇਅਰਜ਼ ਬਟਲਰ]], ਤੀਸਰਾ ਵਿਸਕਾਉਂਟ ਗਾਲੋਮੋਏ, ਐਂਗਲੋ-ਆਇਰਿਸ਼ ਨੋਬਲਮੈਨ (ਅ. ਸੰ . 1652 ) * [[2 ਜੁਲਾਈ|ਜੁਲਾਈ 2]] &ndash; [[ਥੌਮਸ ਬੇਕਰ]], ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ (ਅ. [[1656]] ) * [[5 ਅਕਤੂਬਰ]] &ndash; [[ਜੋਹਾਨ ਫਿਲਿਪ ਬਾਰਟੀਅਰ]], ਜਰਮਨ ਵਿਦਵਾਨ (ਅ. 1721 ) * [[11 ਅਕਤੂਬਰ]] &ndash; [[ਐਂਹਲਟ-ਜ਼ੇਰਬਸਟ]] ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੈਗਡੇਲੈਨਾ ਅਗੱਸਟਾ, ਸੈਕਸੀ-ਗੋਥਾ-ਆਲਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਡਚੇਸ (ਅ. ਸੰ . 1679 ) * [[20 ਅਕਤੂਬਰ]] &ndash; [[ਚਾਰਲਸ VI]], ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ (ਅ. [[1685]] ) * [[28 ਅਕਤੂਬਰ]] &ndash; [[ਅੰਨਾ]], ਰੂਸ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ (ਅ. [[1693]] ) * [[1 ਦਸੰਬਰ]] &ndash; [[ਜੌਨ ਅਬਰਨੇਥੀ]], ਆਇਰਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਮੰਤਰੀ (ਅ. [[1680|ਸੰ]] . [[1680]] ) * [[20 ਦਸੰਬਰ]] &ndash; [[ਰਿਚਰਡ ਬੋਇਲ]], ਦੂਜਾ ਵਿਸਕਾਉਂਟ ਸ਼ੈਨਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ (ਅ. [[1675]] ) * [[30 ਦਸੰਬਰ]] &ndash; [[ਜੌਨ ਸੇਨੇਕਸ]], ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭੂਗੋਲ ਲੇਖਕ (ਬੀ. ਸੀ. ਈ. 1678) <ref name="WDL">{{Cite web|url=http://www.wdl.org/en/item/11745/|title=The Historical Theater in the Year 400 AD, in Which Both Romans and Barbarians Resided Side by Side in the Eastern Part of the Roman Empire|year=1725|website=[[World Digital Library]]|access-date=2013-07-27|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029201125/http://www.wdl.org/en/item/11745/|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਮਾਂ-ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ]] izwan5488jtir7sli7662thifn9tvry 0 136875 837461 811908 2026-04-23T22:55:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837461 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=Urooj Mumtaz|bat avg2=14.34|column3=[[Women's Twenty20 International|WT20I]]|catches/stumpings2=13/-|best bowling2=5/33|tenfor2=0|fivefor2=2|bowl avg2=24.38|wickets2=36|deliveries2=1,085|top score2=57|100s/50s2=0/1|runs2=502|runs3=87|matches2=38|column2=[[Women's One Day International|WODI]]|catches/stumpings1=3/-|best bowling1=1/24|tenfor1=0|fivefor1=0|bowl avg1=48.50|wickets1=2|deliveries1=198|top score1=-|100s/50s1=-|matches3=9|bat avg3=13.42|runs1=-|100s/50s4=|year=2020|date=14 May|catches/stumpings4=|best bowling4=|tenfor4=|fivefor4=|bowl avg4=|wickets4=|deliveries4=|top score4=|bat avg4=|100s/50s3=0/0|runs4=|matches4=|column4=|catches/stumpings3=3/-|best bowling3=2/14|tenfor3=0|fivefor3=0|bowl avg3=21.16|wickets3=6|deliveries3=177|top score3=26*|bat avg1=-|matches1=1|female=true|family=|odidebutdate=21 March|lasttestagainst=|lasttestyear=|lasttestdate=|testcap=20|testdebutagainst=West Indies|testdebutyear=2004|testdebutdate=15 March|onetest=yes|international=true|role=[[All-rounder]]|odidebutagainst=West Indies|bowling=[[Leg break]]|batting=Right-handed|heightm=|heightinch=|heightft=|nickname=|birth_place=[[Karachi]], [[Pakistan]]|birth_date={{Birth date and age|1985|10|01|df=yes}}|fullname=Urooj Mumtaz Khan|country=Pakistan|image=Urooj Mumtaz (1).jpg|odidebutyear=2004|odicap=36|column1=[[Women's Test|WTest]]|clubnumber1=|columns=3|clubnumber4=|year4=|club4=|clubnumber3=|year3=|club3=|clubnumber2=|year2=|club2=|year1=|lastodidate=26 May|club1=|odishirt=|lastT20Iagainst=New Zealand|lastT20Iyear=2010|lastT20Idate=10 May|T20Icap=11|T20Idebutagainst=Ireland|T20Idebutyear=2009|T20Idebutdate=25 May|lastodiagainst=Ireland|lastodiyear=2010|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/55104.html Cricinfo}} '''ਅਰੂਜ਼ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ''' ({{lang-ur|عروج ممتاز}}) (ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1985) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.geosuper.tv/latest/3732-psl-2020-waqar-younis-urooj-mumtaz-reportedly-to-join-commentary-panel|title=PSL 2020: Waqar Younis, Urooj Mumtaz to reportedly join commentary panel|website=www.geosuper.tv}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/55104.html|title=Urooj Mumtaz|website=Cricinfo}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1985 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਜਿਨਾਹ ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਫੀਲਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰੀਸਟੋਰੇਟਿਵ ਡੈਂਟਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਐਮ.ਈ.ਐਸ.ਸੀ.ਆਈ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dentalnewspk.com/follow-your-dream-and-be-sincere-to-yourself-and-your-profession-dr-urooj-mumtaz/|title=Follow your dream and be sincere to yourself and your profession- Dr Urooj Mumtaz|date=August 27, 2014}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਇਲੈਵਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ, 38 ਵਨਡੇ ਅਤੇ ਨੌਂ ਟੀ -20 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 10 ਮਈ 2010 ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2009 ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਖੇਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://iccwomensworldcup.yahoo.net/teams-and-players/player-profile/pakistan/urooj-mumtaz.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-08-31 |archive-date=2012-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326025352/http://iccwomensworldcup.yahoo.net/teams-and-players/player-profile/pakistan/urooj-mumtaz.html |dead-url=yes }}</ref> 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1472939|title=CRICKET: LEADING FROM THE FRONT|last=Hasan|first=Shazia|date=March 31, 2019|website=DAWN.COM}}</ref> ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮਹਿਲਾ ਚੋਣ ਪੈਨਲ ਦੀ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/26313139/urooj-mumtaz-head-pcb-all-women-selection-panel|title=Urooj Mumtaz to head PCB's all-women selection panel|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-11-18}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/26512867/bismah-maroof-lead-pakistan-women-south-africa|title=Bismah Maroof to lead Pakistan women in South Africa|website=ESPN Cricinfo|access-date=13 April 2019}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਕੁਮੈਂਟੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਮੈਂਟੇਟਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bdcrictime.com/urooj-mumtaz-becomes-first-pakistan-woman-commentator-to-officiate-in-mens-odi/|title=Urooj Mumtaz becomes first Pakistan woman commentator to officiate in men's ODI|date=2020-10-31|website=BDCricTime|language=en-US|access-date=2020-11-18|archive-date=2020-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210040656/https://www.bdcrictime.com/urooj-mumtaz-becomes-first-pakistan-woman-commentator-to-officiate-in-mens-odi/|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਨਡੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਵਿਵਾਦ == ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ [[ਬਾਤੂਲ ਫ਼ਾਤਿਮਾ|ਬਾਤੂਲ ਫਾਤਿਮਾ]] ਨੇ ਅਰੂਜ਼ ਮੁਮਤਾਜ ਉੱਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਸਾਬਕਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ [[ਸਨਾ ਮੀਰ]] ਨੂੰ 2020 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.geosuper.tv/latest/3477-urooj-mumtaz-clarifies-animosity-towards-sana-mir|title=Urooj Mumtaz clarifies 'animosity' towards Sana Mir|website=www.geosuper.tv|language=en-US|access-date=2020-11-18}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਨੇ ਬਾਤੂਲ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੀਰ ਨੂੰ ਅਸੰਗਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.geo.tv/latest/269538-urooj-mumtaz|title=Urooj Mumtaz refutes allegations of axing Sana Mir over personal enmity|website=www.geo.tv|language=en-US|access-date=2020-11-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28527410/poor-form-why-was-sana-mir-given-axe|title=Poor form or... why was Sana Mir given the axe?|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-11-18}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] dgkf3yhf1o3m03mkqi3ec9xzlv1n6dd 0 153342 837439 641320 2026-04-23T13:09:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837439 wikitext text/x-wiki '''ਸੱਤ ਰਾਣੀਆਂ''' (ਸਿੰਧੀ:ست سورميون, ਉਚਾਰਨ (ਸੱਤ-ਏ ਸੂਰ-ਮਿਊਨ); ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ''ਸੱਤ ਸੂਰਮੇ ਔਰਤਾਂ'' ) ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਤ ਔਰਤ ਪਾਤਰਾਂ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]] ਕਵੀ [[ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ਼ ਭਟਾਈ|ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ਼ ਭੱਟਾਈ]]<ref>[[Shah Abdul Latif Bhittai]]</ref> ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਸ਼ਾਹ ਜੋ ਰਿਸਾਲੋ''<ref>[[Shah Jo Risalo]]</ref> ਉਹ: * [[ਉਮਰ ਮਾਰਵੀ|ਮਾਰੂਈ]] (مارئي) * ਮੋਮਲ (مومل) * [[ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ|ਸਸੁਈ]] (سسئي) * ਨੂਰੀ (نوري) * [[ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ|ਸੁਹਨੀ]] (سوہنی) * ਲੀਲਨ (ليلا) * ਸੋਰਠ (سورٹھ)। ਇਹ ਸੱਤ<ref>{{Cite web |title=Sindhi Folk Tales in English {{!}} Sindhi Sangat {{!}} Sindhi book {{!}} Sindhi Community |url=http://www.sindhisangat.com/sindhi_folk_tales.php |access-date=2018-05-03 |website=www.sindhisangat.com |language=en-gb }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਔਰਤ ਪਾਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਵਿ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ, ਜਨੂੰਨ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਸਿੰਧ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਾਰੂਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਧਰਤੀ, ਇਸਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ, ਇੱਕ ਜ਼ਾਲਮ ਰਾਜੇ, ਉਮਰ (عمر) ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਅਮਰ-امر) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਦੇ ਰੁਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>[[Umar Marvi]]</ref> ਮੌਮਲ ਦਾ ਪਾਤਰ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਰੂਹ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਰਾਣੋ (ران) ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਅਸਵੀਕਾਰਨ ਦੀ ਵੇਦੀ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮਰਪਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>[[Momal Rano]]</ref> ਸਾਸੂਈ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਪੁਨਹੂਨ (پنهون) ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਪਹਾੜੀ ਪਟੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>[[Sassui Punhun]]</ref> ਨੂਰੀ ਇੱਕ ਮਛੇਰੇ-ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤਮਾਚੀ (تماچي) ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ<ref>[[Noori Jam Tamachi]]</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੂਮਲ ਅਤੇ ਸੁਹਨੀ। ਸੋਹਣੀ ਇੱਕ ਦਲੇਰ ਰੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮੇਹਰ (ਮੀهار) ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਦੂਰ ਕੰਢੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>[[Sohni Mehar]]</ref> ਲੀਲਨ ਇੱਕ ਅਸ਼ਲੀਲ ਮਹਿੰਗੇ ਹਾਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ (ਪਤੀ) ਚਨੇਸਰ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰੁਤਬਾ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਸਹਿ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ;<ref>[[Lilan Chanesar]]</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੋਰਠ ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜਨੂੰਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>[[Sorath Rai Diyach]]</ref> ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ, ''ਗੰਜ'',<ref>[[Shah Jo Risalo]]</ref> ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਸ਼ਾਹ ਜੋ ਰਿਸਾਲੋ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਝੁਕਾਅ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਪਈ ਆਬਾਦੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਸੀ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸੱਤ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ '''ਸੱਤ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ''' ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ''[[ਉਮਰ ਮਾਰਵੀ]]'', ''ਮੋਮਲ ਰਾਣੋ'', ''[[ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ|ਸੋਹਣੀ ਮੇਹਰ]]'', ''ਲੀਲਨ ਚਨੇਸਰ'', ''ਨੂਰੀ ਜਮ ਤਮਾਚੀ'', ''[[ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ|ਸਸੂਈ ਪੁਨਹੂਨ]]'' ਅਤੇ ''ਸੋਰਠ ਰਾਏ ਦੀਆਚ''। ਇਹਨਾਂ ਬਹਾਦਰ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤ ( [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]], [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]], [[ਬਲੋਚੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਲੋਚੀ]], [[ਪਸ਼ਤੋ]], [[ਸਰਾਇਕੀ|ਸਿਰਾਇਕੀ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੰਧੀ ਸਾਹਿਤ, ਮੂਮਲ ਅਤੇ ਸੁਹਨੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਠਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲਤੀਫ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ, ਇਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਮਰੁਤਬਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਮਰ-ਮਾਰਵੀ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਸਿਰਫ਼ ਲਤੀਫ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਮਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀ/ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਹਨਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰਵੀ ਨੂੰ [[ਸਿੰਧ]] ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਉਮਰ ਦੁਆਰਾ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ। ਮੂਮਲ-ਰਾਨੋ ਵਿੱਚ, ਮੂਮਲ ਦਾ ਰੋਲ ਰਾਣੋ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਸਮੇਤ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਸੂਈ-ਪੁਨਹੂਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸਸੂਈ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਪੁਨਹੂਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਨੂਰੀ-ਜਾਮ ਤਮਾਚੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੂਰੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਤਮਾਚੀ ਨੂਰੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਸੁਹਨੀ-ਮੇਹਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੁਹਨੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਮੇਹਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਹਰ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੀਲਨ-ਚਨੇਸਰ ਵਿੱਚ, ਦੁਬਾਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਲੀਲਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੋਰਠ-ਰਾਇ ਦੀਆਚ ਵਿੱਚ, ਸੋਰਠ, ਉਪਰੋਕਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਹਾਵੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਮੱਗਰੀ (ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਗ੍ਹਾ)। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹਨਾਂ ਅੱਠ ਬਹਾਦਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ, ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਲੁਬਨਾ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਤ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਤੀਆ ਦਾਊਦ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਓਸ਼ੀਅਨ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web |title=Story of seven queens |url=https://www.dawn.com/news/1479505 |access-date=2021-03-02}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-06-25 |title=Lubna Jehangir celebrates strong women on canvas with her strokes |url=https://www.thenews.com.pk/latest/489635-lubna-jehangir-celebrates-strong-women-on-canvas-with-her-strokes |access-date=2021-03-02}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} 4xj691ywn5qamkzwq04cnuk8om2h0ls 0 160514 837441 659784 2026-04-23T14:22:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837441 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਮਨ ਦਿਓਧਰ''' (ਜਨਮ 1930, '''ਸੁਮਨ ਅਠਾਵਲੇ''' ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ [[ਡੀ. ਬੀ. ਦਿਓਧਰ|ਡੀ ਬੀ ਦਿਓਧਰ]] ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਸੁਮਨ ਦੇਵਧਰ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵਧਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947, 1951 ਅਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ। 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ 1951 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। == ਨਤੀਜੇ == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਘਟਨਾ ! ਰੈਂਕ ! ਨਾਮ |- | 1946 | ਭਾਰਤ: ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ | 1 | ਸੁਮਨ ਦੇਵਧਰ/ਸੁੰਦਰ ਦੇਵਧਰ |- | 1947 | ਭਾਰਤ: ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ | 1 | ਤਾਗੇ ਮੈਡਸੇਨ /ਸੁਮਨ ਦੇਵਧਰ |- | 1947 | ਭਾਰਤ: ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ | 1 | ਸੁਮਨ ਦੇਵਧਰ/ਸੁੰਦਰ ਦੇਵਧਰ |- | 1951 | ਭਾਰਤ: ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ | 1 | ਸੁਮਨ ਦੇਵਧਰ |- | 1951 | ਭਾਰਤ: ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ | 1 | ਸੁਮਨ ਦੇਵਧਰ/ਸੁੰਦਰ ਦੇਵਧਰ |- | 1954 | ਭਾਰਤ: ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ | 1 | ਸੁਮਨ ਦੇਵਧਰ/ਸੁੰਦਰ ਪਟਵਰਧਨ |} == ਹਵਾਲੇ == * http://www.badmintonindia.org/frmArcChampionship.aspx?id=0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826115413/http://www.badmintonindia.org/frmArcChampionship.aspx?id=0 |date=2014-08-26 }} * http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article1161833.ece [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 2igpjtcxeznfgwndcou4s63puymeeo8 3 171495 837446 692381 2026-04-23T16:55:44Z J ansari 15836 J ansari ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shan Multan]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shanvr]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Shan Multan|Shan Multan]]" to "[[Special:CentralAuth/Shanvr|Shanvr]]" 692381 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Shan Multan}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:21, 27 ਜੂਨ 2023 (UTC) eokehmhjyi9k1liponw15emllb4nmfx 3 174009 837493 705373 2026-04-24T08:22:55Z AccountVanishRequests 51202 AccountVanishRequests ਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Amandeepsingh0077]] ਵਰਕੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮੋੜ ਛੱਡੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Renamed user 2785203ad70b3a72c50c19b9afb315b2]] 'ਤੇ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਏ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Amandeepsingh0077|Amandeepsingh0077]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 2785203ad70b3a72c50c19b9afb315b2|Renamed user 2785203ad70b3a72c50c19b9afb315b2]]" 705373 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Amandeepsingh0077}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:47, 28 ਅਗਸਤ 2023 (UTC) nk8djo94apyribputxyd7rteois70i5 0 176639 837436 837433 2026-04-23T12:08:38Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਵਿਆਹ */ 837436 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | image = Mural depicting Mata Ganga, wife of Guru Arjan, seeking blessings from Baba Buddha at a Birh (literally a reserved forest used for cattle grazing) from Takht Hazur Sahib, Nanded, circa 19th century.jpg | caption = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ | name = ਗੰਗਾ | honorific prefix = ਮਾਤਾ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ''' (ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621) ਪੰਜਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]], ਸ਼੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ।<ref name=":52">{{Cite book|title=The Guru Consorts|last=Singh|first=Jaspal|last2=Gill|first2=M.K.|publisher=Radha Publications|year=1992|isbn=9788185484112|pages=89–118|chapter=9. Mata Ganga}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਫਿਲੌਰ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ [[ਮਾਉ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref name=":02">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਪੰਜਵੀਂ ਨਾਨਕ ਜੋਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮਹਿਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਆਪ ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਮਾਤਾ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਜਲਾਵਤਨੀ ਸਟਾਈਲ ਫਿਲੌਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਊ ਮਾਤਾ ਧੰਨਵਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ, ਜੋ ਨਗਰ ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀਏ ਸਨ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ 1625 ਮਹੀਨਾ ਫੱਗਣ ਹੋਇਆ। 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਆਪ ਦਾ ਵਾਰ ਨਾਲ 23 ਸੰਮਤ 1636 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੀ ਛਤਰ-ਛਾਇਆ ਹੇਠਾਂ ਆਪ ਸਾਰੇ ਮਾਨਵੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਗ੍ਰੀਸਤੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਨੇ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਦਾਤ ਬਜ਼ਾਨ। ਗੁਰੂ ਨੈਤਕ ਜੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਰਹਾਉ ਸਮਝਣਾ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਸਮਝ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਣ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਰੋਸਾਏ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਲਈ ਆਰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਕਈਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਖੋਜ ਵਿਚਾਰ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਰਟਨ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਚੁਣੋ। ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, ਮਾਤਾ ਜੀ ਘੋਰ ਰੋਕਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਲ ਪਰਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੁਣਾਇਆ। ਗਹੀਰ ਮਿਰਤੂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਹੱਥੀਂ ਮਿੱਸੀਆ ਚੰਗੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੈ ਕੇ ਲੈ ਜਾਉ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬੀੜ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਪਾਸ ਪਾਸ । ਆਤਮ ਜੀ ਨੇ ਮਿੱਸੀਆਂ ਚੱਕੀਆਂ ਅਚਾਰ ਰੱਖਿਅਕ ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਭੰਨਦੇ ਬਚੇ "ਮਾਤਾ ਜੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਹਾਬਲੀ ਦੀ ਦਾਤ ਬਜ਼ਾਇਜ਼ਾ ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਦੋਖੀਆਂ, ਜ਼ੁਲਮੀ ਤੇ ਹੈਂਕੜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰੀਆਂ ਇਉ ਭੰਨੀ ਆਪਾਂ ਪਿਆਰੀ ਭੰਨਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ ਸਾਲ 21 ਹਾੜ 1652 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਜੀ ਕੁੱਖੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਦਿਨ ਪਰਪੱਕਤਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੁਆਲ ਦੇ ਸੰਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਖੇਡ। ਦੈਵੀ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਮਾਤਾ ਜੀ, ਨਾਮ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਰਛਲ ਤੇ ਲਖਾਂ ਦੀ ਦੁਰਮਤ ਮੈਲ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦਿਨ ਬਾਬੇ ਬਕਾਲੇ ਬਤੀਤ ਸੰਮਤ 1685 (1628 ਈ.) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ। == ਵਿਆਹ == ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਜੂਨ 1589 ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Fresco_depicting_the_story_of_Mata_Ganga_seeking_the_blessing_of_Baba_Buddha_in-order_to_have_a_child,_from_Pothi-Mala,_Guru_Harsahai,_ca.1745.jpg|thumb|ਪੋਥੀ-ਮਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ, ਸੀ. 1745 ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਫਰੈਸਕੋ]] == ਮੌਤ == ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621 ਨੂੰ [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ|ਬਕਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ (ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 'ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ' ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)।<ref name=":04">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":04" /> ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":04" /> ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸਮਾਧ ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":04" /> == ਵਿਰਾਸਤ == ਸਮਾਧ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸਸਕਾਰ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":05">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1621]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] g1yx5rtjf6k6spymy23ijkkxa0ovq5g 837463 837436 2026-04-24T01:26:13Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ */ 837463 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | image = Mural depicting Mata Ganga, wife of Guru Arjan, seeking blessings from Baba Buddha at a Birh (literally a reserved forest used for cattle grazing) from Takht Hazur Sahib, Nanded, circa 19th century.jpg | caption = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ | name = ਗੰਗਾ | honorific prefix = ਮਾਤਾ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ''' (ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621) ਪੰਜਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]], ਸ਼੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ।<ref name=":52">{{Cite book|title=The Guru Consorts|last=Singh|first=Jaspal|last2=Gill|first2=M.K.|publisher=Radha Publications|year=1992|isbn=9788185484112|pages=89–118|chapter=9. Mata Ganga}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਫਿਲੌਰ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ [[ਮਾਉ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref name=":02">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਜੋ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮਹਿਲ (ਪਤਨੀ) ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਸਨ। ==ਜਨਮ== ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਫਿਲੌਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਊ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।ਵਿਆਹ:ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 1589 ਈਸਵੀ (ਸੰਮਤ 1636) ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦਾਤ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਉਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦਾਤ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਪਾਸ ਗਏ।ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਰਥਾਂ-ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾਮ-ਲਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਗਏ, ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕੋਈ ਬਚਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ **ਮਿੱਸੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ, ਗੰਢੇ (ਪਿਆਜ਼) ਅਤੇ ਲੱਸੀ** ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਗੰਢਾ ਭੰਨਦੇ ਹੋਏ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਾਂਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੰਨ੍ਹੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਹ ਗੰਢਾ ਭੰਨਿਆ ਹੈ। ==ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ== ਇਸੇ ਵਰਦਾਨ ਸਦਕਾ 1595 ਈਸਵੀ (ਸੰਮਤ 1652) ਵਿੱਚ **ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ** ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ 'ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ' ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ==ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ== ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਦਿਨ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 1628 ਈਸਵੀ (ਸੰਮਤ 1685) ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ। == ਵਿਆਹ == ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਜੂਨ 1589 ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Fresco_depicting_the_story_of_Mata_Ganga_seeking_the_blessing_of_Baba_Buddha_in-order_to_have_a_child,_from_Pothi-Mala,_Guru_Harsahai,_ca.1745.jpg|thumb|ਪੋਥੀ-ਮਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ, ਸੀ. 1745 ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਫਰੈਸਕੋ]] == ਮੌਤ == ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621 ਨੂੰ [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ|ਬਕਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ (ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 'ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ' ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)।<ref name=":04">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":04" /> ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":04" /> ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸਮਾਧ ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":04" /> == ਵਿਰਾਸਤ == ਸਮਾਧ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸਸਕਾਰ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":05">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1621]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] pwex2hv0maxad3g2r65jxpxob87vlpu 837478 837463 2026-04-24T05:06:45Z Gurtej Chauhan 27423 837478 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | image = Mural depicting Mata Ganga, wife of Guru Arjan, seeking blessings from Baba Buddha at a Birh (literally a reserved forest used for cattle grazing) from Takht Hazur Sahib, Nanded, circa 19th century.jpg | caption = ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ | name = ਗੰਗਾ | honorific prefix = ਮਾਤਾ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ''' (ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621) ਪੰਜਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]], ਸ਼੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ।<ref name=":52">{{Cite book|title=The Guru Consorts|last=Singh|first=Jaspal|last2=Gill|first2=M.K.|publisher=Radha Publications|year=1992|isbn=9788185484112|pages=89–118|chapter=9. Mata Ganga}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ [[ਫਿਲੌਰ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ [[ਮਾਉ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref name=":02">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਜੋ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮਹਿਲ (ਪਤਨੀ) ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਸਨ। ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਫਿਲੌਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਊ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।ਵਿਆਹ:ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 1589 ਈਸਵੀ (ਸੰਮਤ 1636) ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦਾਤ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਉਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦਾਤ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਪਾਸ ਗਏ।ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਰਥਾਂ-ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾਮ-ਲਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਗਏ, ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕੋਈ ਬਚਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ **ਮਿੱਸੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ, ਗੰਢੇ (ਪਿਆਜ਼) ਅਤੇ ਲੱਸੀ** ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਗੰਢਾ ਭੰਨਦੇ ਹੋਏ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਾਂਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੰਨ੍ਹੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਹ ਗੰਢਾ ਭੰਨਿਆ ਹੈ। ==ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ== ਇਸੇ ਵਰਦਾਨ ਸਦਕਾ 1595 ਈਸਵੀ (ਸੰਮਤ 1652) ਵਿੱਚ **ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ** ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ 'ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ' ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। == ਵਿਆਹ == ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 19 ਜੂਨ 1589 ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Fresco_depicting_the_story_of_Mata_Ganga_seeking_the_blessing_of_Baba_Buddha_in-order_to_have_a_child,_from_Pothi-Mala,_Guru_Harsahai,_ca.1745.jpg|thumb|ਪੋਥੀ-ਮਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ, ਸੀ. 1745 ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਫਰੈਸਕੋ]] ==ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ== ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਦਿਨ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਮਈ 1621 ਨੂੰ [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ|ਬਕਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ (ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 'ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ' ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ)।<ref name=":04">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":04" /> ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":04" /> ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸਮਾਧ ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":04" /> == ਵਿਰਾਸਤ == ਸਮਾਧ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸਸਕਾਰ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":05">{{Cite book|title=The Encyclopedia of Sikhism|last=Singh|first=Harbans|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=2: E-L|pages=50}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1621]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] oynzh9scgh5v6u8z3jjc1y2qi5ax8sv 0 196158 837444 801771 2026-04-23T16:38:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837444 wikitext text/x-wiki '''ਸੰਧਿਆ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀਆ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sandhya Srikant Visweswariah''') ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]], [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿਭਾਗ<ref>{{Cite web |title=Molecular Reproduction, Development and Genetics at IISc |url=http://www.dbg.iisc.ernet.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110120534/http://www.dbg.iisc.ernet.in/ |archive-date=2020-01-10 |access-date=2016-07-16}}</ref> ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]] ਦੇ ਬਾਇਓਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ<ref name="ernet.in">{{Cite web |title=bsse · iisc |url=http://www.be.iisc.ernet.in/ |website=www.be.iisc.ernet.in |access-date=2025-03-26 |archive-date=2018-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223174040/http://be.iisc.ernet.in/ |url-status=dead }}</ref> ਦੀ ਸਹਿ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਬਰਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,<ref>{{Cite web |title=University of Bergen |url=http://www.uib.no/en/node/36362 |website=University of Bergen |access-date=2025-03-21 |archive-date=2020-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518012418/https://www.uib.no/en/node/36362 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Faculty of Medicine |url=http://www.uib.no/en/mofa}}</ref> ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰੀ ਨਿਊਕਲੀਓਟਾਈਡਸ, ਫਾਸਫੋਡੀਸਟੇਰੇਸ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਈਕਲੇਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿਗਨਲ ਟ੍ਰਾਂਸਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Research Activities |url=http://mrdg.iisc.ernet.in/sandhyav/Research.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322145700/http://www.mrdg.iisc.ernet.in/sandhyav/Research.htm |archive-date=2016-03-22 |access-date=2016-07-16}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ "ETEC-ਮੇਡੀਏਟਿਡ ਡਾਇਰੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਾਨਵਰ ਮਾਡਲ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਲਈ ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਗ੍ਰੈਂਡ ਚੈਲੇਂਜ ਐਕਸਪਲੋਰੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂਟ<ref name="grandchallenges.org">{{Cite web |title=About Grand Challenges - Grand Challenges |url=http://gcgh.grandchallenges.org/about |website=gcgh.grandchallenges.org}}</ref> ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="award">{{Cite web |title=A Small Animal Model of ETEC-Mediated Diarrhea - Grand Challenges |url=http://gcgh.grandchallenges.org/grant/small-animal-model-etec-mediated-diarrhea |website=gcgh.grandchallenges.org}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-09-28 |title=Sandhya's gusto for guts and affirmative action |url=https://thelifeofscience.com/2018/09/28/sandhyas-gusto-guts-affirmative-action/ |access-date=2019-02-16 |website=The Life of Science |language=en-GB}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀਆ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], <ref>{{Cite web |title=Osmania University |url=http://www.osmania.ac.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516013433/http://www.osmania.ac.in/ |archive-date=2014-05-16 |access-date=2018-11-23 |website=www.osmania.ac.in}}</ref> [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਤੋਂ [[ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ [[ਜੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ|ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਬੀ ਐੱਸ ਸੀ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ]] ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ 1980 ਵਿੱਚ [[ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਕਾਨਪੁਰ]] ਤੋਂ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੇ]] ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਭਾਗ<ref>{{Cite web |title=Department of Biochemistry |url=http://biochem.iisc.ernet.in |website=biochem.iisc.ernet.in}}</ref> ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ|ਪੀਐਚਡੀ]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Prof. Sandhya S. Visweswariah |url=http://dbg.iisc.ernet.in/sandhyav/index.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026170830/http://dbg.iisc.ernet.in/sandhyav/index.htm |archive-date=2017-10-26 |access-date=2017-11-08}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ 1987-1988 ਵਿੱਚ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ]] ਐਸਟਰਾ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਐਸਟਰਾ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਉਸੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1993 ਤੱਕ ਰਹੀ। 1993 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੇ]] ਅਣੂ ਪ੍ਰਜਨਨ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਹੈ, 1995 ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਫਿਰ 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name="ernet.in1">{{Cite web |title=Molecular Reproduction, Development and Genetics at IISc |url=http://www.mrdg.iisc.ernet.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110120534/http://www.mrdg.iisc.ernet.in/ |archive-date=2020-01-10 |access-date=2016-07-16 |website=www.mrdg.iisc.ernet.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Loop {{!}} Sandhya Srikant Visweswariah |url=https://loop.frontiersin.org/people/20556/overview |access-date=2019-02-16 |website=loop.frontiersin.org}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਣੂ ਪ੍ਰਜਨਨ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿਭਾਗ,<ref name="ernet.in1" /> [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]], [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ]] ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਬਾਇਓਸਿਸਟਮ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ,<ref name="ernet.in" /> [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]] ਦੀ ਸਹਿ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ। [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]] ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਵਜੋਂ 29 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀਆ ਨੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੀਐਚਡੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Lab Members |url=http://dbg.iisc.ernet.in/sandhyav/Lab%20Members.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817153850/http://mrdg.iisc.ernet.in/sandhyav/Lab%20Members.htm |archive-date=2016-08-17 |access-date=2016-07-16}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ == * ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ, ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. 1978 * ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਮੈਡਲ, 1988।<ref>[http://www.insaindia.org.in/youngmedal.php Article title]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=March 2018|fix-attempted=yes}}</ref> * ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਟਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ<ref>http://dbt.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161008173032/https://dbt.nic.in/ |date=2016-10-08 }} {{Dead link|date=February 2019|fix-attempted=yes}}</ref>1998 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਿਸੂਰੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ। * ਹਿਊਮਨ ਫਰੰਟੀਅਰ ਸਾਇੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (HFSP) ਸ਼ਾਰਟ ਟਰਮ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (2002) ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਪ੍ਰੋ. ਜੌਨ ਕੁਰੀਅਨ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਦਾ]] ਦੌਰਾ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{Cite web |title=Kuriyan Lab |url=https://jkweb.berkeley.edu/ |website=jkweb.berkeley.edu |access-date=2025-03-26 |archive-date=2022-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011161339/https://jkweb.berkeley.edu/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2002 |title=Annual report |url=http://www.hfsp.org/sites/www.hfsp.org/files/webfm/Executive/Annual%20Report%2020022003.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617093110/http://www.hfsp.org/sites/www.hfsp.org/files/webfm/Executive/Annual%20Report%2020022003.pdf |archive-date=17 June 2018 |website=hfsp.org |page=63}}</ref> * ਸੈਂਟਰਲ ਡਰੱਗ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ<ref>{{Cite web |title=Welcome to CDRI :::: Central Drug Research Institute |url=http://www.cdriindia.org/home.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722155859/http://www.cdriindia.org/home.asp |archive-date=2016-07-22 |access-date=2016-07-16}}</ref> ਡਰੱਗ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2005 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.cdriindia.org/Web%20Notification.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216194753/http://www.cdriindia.org/Web%20Notification.pdf |archive-date=2016-02-16 |access-date=2016-07-16}}</ref> * ਵਾਈਟੀ ਥਥਾਚਾਰੀ ਅਵਾਰਡ 2009 ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ। * ਡਾ. ਰੋਜਰ ਬਕਸਟਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ, ਯੂਕੇ,<ref>{{Cite web |date=9 July 2011 |title=MRC National Institute for Medical Research, London |url=http://www.nimr.mrc.ac.uk/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709012857/http://www.nimr.mrc.ac.uk/ |archive-date=9 July 2011}}</ref> ਲੰਡਨ, 2008-2011 ਨਾਲ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ। * ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ-ਨਹਿਰੂ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ,<ref>{{Cite web |title=Fulbright-Nehru Senior Research Program |url=http://www.usief.org.in/US-Fellows-2013-2014-Fulbright-Nehru-Senior-Research-Program.aspx |website=www.usief.org.in |access-date=2025-03-26 |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806203708/http://www.usief.org.in/US-Fellows-2013-2014-Fulbright-Nehru-Senior-Research-Program.aspx |url-status=dead }}</ref> 2011-2012,<ref>{{Cite web |title=USIEF |url=http://www.usief.org.in/2011-2012%20Fellows/Fulbright-Nehru%20Senior%20Research%20Fellowships/Dr.Sandhya-S.-Visweswariah.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111216235252/http://www.usief.org.in/2011-2012%20Fellows/Fulbright-Nehru%20Senior%20Research%20Fellowships/Dr.Sandhya-S.-Visweswariah.html |archive-date=2011-12-16 |access-date=2016-07-16}}</ref> ਡਾ. ਸਬੀਨ ਏਹਰਟ,<ref>{{Cite web |title=Ehrt, Sabine |url=http://vivo.med.cornell.edu/display/cwid-sae2004 |website=vivo.med.cornell.edu}}</ref> ਵੇਲ ਕਾਰਨੇਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ,<ref>{{Cite web |title=Weill Cornell Medicine |url=http://weill.cornell.edu |website=weill.cornell.edu}}</ref> [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। * ਐਸਟਰਾਜ਼ੇਨੇਕਾ ਰਿਸਰਚ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]], ਅਗਸਤ 2012 - 2015। * ਜੇ.ਸੀ. ਬੋਸ ਫੈਲੋ,<ref>{{Cite web |title=Intensification of Research in High Priority Area (IRHPA): Science and Engineering Research Board, Established through an Act of Parliament: SERB Act 2008, Department of Science & Technology, Government of India |url=http://www.serb.gov.in/jcbn.php |website=www.serb.gov.in}}</ref> 2013–ਵਰਤਮਾਨ। * ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਗ੍ਰੈਂਡ ਚੈਲੇਂਜ ਐਕਸਪਲੋਰੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ,<ref name="grandchallenges.org"/> 2014<ref name="award"/> * 2018 ਵਿੱਚ, ਉਹ TWAS ਦੀ ਫੈਲੋ ਬਣ ਗਈ [https://twas.org/directory/visweswariah-sandhya ।] <ref>{{Cite web |title=Visweswariah, Sandhya |url=https://twas.org/directory/visweswariah-sandhya |access-date=2019-02-16 |website=TWAS |language=en}}</ref><ref>{{Cite tweet|user=iitkanpur}}</ref> * ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਚੇਅਰ, SERB 2023-ਮੌਜੂਦਾ * ਪ੍ਰੋਵੋਸਟ ਦੇ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ (ਸਤੰਬਰ 2023-ਸਤੰਬਰ 2024) == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀਆ ਦੇ ਨਾਮ ਪੀਅਰ-ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ 5 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਹਵਾਲੇ 2000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀਆ ਲੈਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ PubMed<ref>{{Cite web |last=pubmeddev |title=sandhya s visweswariah - PubMed - NCBI |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=sandhya+s+visweswariah |website=www.ncbi.nlm.nih.gov}}</ref><ref>{{Cite web |title=India Alliance |url=https://www.indiaalliance.org/fellowsprofile/main/publication/id/335 |access-date=2019-02-16 |website=www.indiaalliance.org |language=en}}</ref> ਅਤੇ ResearchGate 'ਤੇ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sandhya Visweswariah - PhD - Indian Institute of Science, Bengaluru - IISC - Department of Developmental Biology and Genetics |url=https://www.researchgate.net/profile/Sandhya_Visweswariah |website=www.researchgate.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=Publications |url=http://www.mrdg.iisc.ernet.in/sandhya/Publications.htm |access-date=2019-02-16 |website=www.dbg.iisc.ernet.in |archive-date=2019-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153220/http://www.mrdg.iisc.ernet.in/sandhya/Publications.htm |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] g1zz4t0bnzqcs800vjdn9yr8uznhole 0 196476 837438 801347 2026-04-23T13:00:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837438 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=ਸਿੰਕੀ|image=ਸਿੰਕੀ ਦਾ ਝੋਲ (ਖਮੀਰ ਮੂਲੀ ਸੂਪ).jpg|caption=''ਸਿੰਕੀ ਝੋਲ'' (Soup)|alternate_name=|country={{ਝੰਡਾ|ਭੂਟਾਨ}}<br>{{ਝੰਡਾ|ਨੇਪਾਲ}}|region=[[ਨੇਪਾਲ]], [[ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਸਿੱਕਮ]],|creator=|course=|served=|main_ingredient=ਮੂਲੀ ਜੋ ਲੈਕਟੋਬੈਸੀਲਸ ਦੁਆਰਾ ਖਮੀਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ|variations=|calories=|other=}} '''''ਸਿੰਕੀ''''' (ਨੇਪਾਲਃ ) ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖਮੀਰ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਹੈ, ਜੋ ਗੁੰਡਰੁਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Heaton |first=Thomas |date=6 July 2018 |title=A Kiwi takes to gundruk |url=https://www.nepalitimes.com/here-now/a-kiwi-takes-to-gundruk/ |access-date=2022-02-14 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tamang|first=Jyoti|last2=Sarkar|first2=Prabir|date=1993-08-01|title=Sinki: A traditional lactic acid fermented radish tap root product|url=https://www.researchgate.net/publication/247877260|journal=Journal of General and Applied Microbiology|volume=39|issue=4|pages=395–408|doi=10.2323/jgam.39.395|doi-access=free}}</ref> ਗੁੰਡਰਕ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ''ਸਿੰਕੀ'' [[ਮੂਲੀ]] ਦੇ ਟੂਟੀ ਦੀਆਂ ਜਡ਼੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2021-12-12 |title=A fervour for fermentation |url=https://www.deccanherald.com/sunday-herald/sunday-herald-melange/a-fervour-for-fermentation-1059074.html |access-date=2022-02-14 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਇਸ ਪੀਡ਼੍ਹੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਪੁਰਾਣੇ ਮੂਲੀ ਦੇ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਤੂਡ਼ੀ ਨਾਲ ਕਤਾਰਬੱਧ ਇੱਕ ਮੋਰੀ ਵਿੱਚ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਬਨਸਪਤੀ, ਚੱਟਾਨਾਂ, ਲੱਕਡ਼ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਕਡ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਕਵਰ ਦੁਆਰਾ ਤਾਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=27 July 2023 |title=What Is Sinki? |url=http://www.wisegeek.com/what-is-sinki.htm |website=wiseGEEK}}</ref> == ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ == ਸਿੰਕੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮੂਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮੁਰਝਾਣ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਿਖਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਲੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੂਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੱਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੂਲੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਢਿੱਕੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਿੰਕੀ ਨੂੰ ਫਰਮੈਂਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਚਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੂਲੀ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਿਰਫ਼ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, 2– ਤੋਂ 3–ਫੁੱਟ (0.6– ਤੋਂ 0.9-ਮੀਟਰ) ਦਾ ਟੋਆ ਪੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਪੀਰੀਅਡ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਅੱਗ ਬਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਟੋਏ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਗਰਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਤੂੜੀ ਨਾਲ ਲਾਈਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਮੂਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਹੋਰ ਬਨਸਪਤੀ, ਬੋਰਡ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਵਾ-ਰੋਧਕ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਸਿੰਕੀ ਨੂੰ ਲੈਕਟਿਕ ਐਸਿਡ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਫਰਮੈਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀਹ ਤੋਂ ਤੀਹ ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿੰਕੀ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਖਪਤ == ਸਿੰਕੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਆਮ ਪਕਵਾਨ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਸੂਪ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਫਰਮੈਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਮੂਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10 ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਭਿਓ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿਆਜ਼, ਟਮਾਟਰ ਅਤੇ ਮਿਰਚਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਛਾਂਟੀ ਹੋਈ ਮੂਲੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਨਮਕ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਪਾਊਡਰ ਪਾ ਕੇ ਭੁੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1] ਇਹ ਸੂਪ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚੌਲਾਂ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ 10 ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਪਕਾਉਣ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਸਿੰਕੀ ਨੂੰ ਅਚਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਚਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਿੰਕੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਤਲਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://thewondernepal.com/articles/gundruk-and-sinki-the-art-of-fermenting-vegetables-in-nepal/ Gundruk and Sinki: The Art of Fermenting Vegetables in Nepal]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਪਕਵਾਨ]] 4rxuzducsmhuvkf9gypdy5otn052jhc 0 200565 837460 819588 2026-04-23T22:02:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837460 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬਜਾਜ | image = 2020 ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਤ ਵਰਮਾ ਦੇ ਦੀਵਾਲੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬਜਾਜ (cropped).jpg | image_size = 220px | caption = ਬਾਂਬੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ 2020 ਵਿਖੇ ਬਜਾਜ | birth_date = {{ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|1991|10|24|df=ਹਾਂ}} | birth_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ | ਭਾਰਤੀ]] | occupation = {{hlist|[[ਅਦਾਕਾਰ]]}} | years_active = 2011–ਵਰਤਮਾਨ }} '''ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬਜਾਜ''' (ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1991) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribunenewsline.com/abhishek-bajaj-bonds-with-tiger-shroff-over-fitness/|title=Abhishek Bajaj bonds with Tiger Shroff|work=Tribune|access-date=2025-09-20|archive-date=2024-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213063935/http://www.tribunenewsline.com/abhishek-bajaj-bonds-with-tiger-shroff-over-fitness/|url-status=dead}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰਾਮਾ 'ਪਰਵਰਿਸ਼-ਕੁਛ ਖਾਤੇ ਕੁਛ ਮੀਠੀ' (2011) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਜਾਜ ਨੂੰ ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ 2 (2019) ''ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਕਰੇ ਆਸ਼ਿਕੀ'' (2021) ਅਤੇ ''ਬਬਲੀ ਬਾਊਂਸਰ'' (2022) ਸਮੇਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/abhishek-bajaj-student-of-the-year-2-5263170/|title=Abhishek Bajaj Student of the year 2|work=Indian Express}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) ਸੀਜ਼ਨ 19|ਬਿੱਗ ਬੌਸ 19]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਬਜਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1991 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ[2] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ - ਕੁਝ ਖੱਟੀ ਕੁਛ ਮੀਠੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਬ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਏ ਸੀਰੀਅਲ ਦਿਲ ਦੇ ਕੇ ਦੇਖੋ ਵਿੱਚ ਰਾਹੁਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਕ ਨੰਦ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕੀ ਚਾਭੀ ਮੇਰੀ ਭਾਭੀ (ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ), ਬਿੱਟੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਾਲੀ, [3] ਦਿਲ ਦੇ ਕੇ ਦੇਖੋ, [4] ਸਿਲਸਿਲਾ ਪਿਆਰ ਕਾ, ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ ਕ੍ਰਾਸਰੋਡਸ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਜੌਹਰ ਦੀ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ 2[2] (2019) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਾਈਗਰ ਸ਼ਰਾਫ, [3] ਤਾਰਾ ਸੁਤਾਰੀਆ, ਅਨੰਨਿਆ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੁਆਏਜ਼ ਵਿਦ ਟੌਇਜ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਜਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1991 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/from-weight-loss-to-rippling-muscles-these-tv-actors-transformed-beyond-belief/abhishek-bajaj/photostory/65869975.cms|title=TV Actor transformed beyond belief|work=The Times of India}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਦੇ ਪਰਵਰਿਸ਼-ਕੁੱਛ ਖਾਤੀ ਕੁੱਛ ਮੀਠੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਰੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੀਰੀਅਲ ਦਿਲ ਦੇ ਕੇ ਦੇਖੋ ਵਿੱਚ ਰਾਹੁਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ [[ਸੋਨੀ ਸਬ|ਸਬ ਟੀਵੀ]] ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/lifestyle/fashion/abhishek-bajaj-rashami-desai-and-vishal-aditya-singh-walk-for-rohit-verma-at-the-bombay-times-fashion-week/videoshow/74616941.cms|title=Abhishek Bajaj Rashami Desai and Vishal Aditya Singh walks for Rohit Verma at Bombay Times Fashion|work=The Times of India}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ '''ਏਕ ਨਾਨਦ ਕੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀਓਂ ਕੀ ਚਾਬੀ ਮੇਰੀ ਭਾਬੀ''<nowiki/>' ([[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਬਿੱਟੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਾਲੀ, ਦਿਲ ਦੇ ਕੇ ਦੇਖੋ, ''ਸਿਲਸਿਲਾ ਪਿਆਰ ਕਾ'', ''ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਂ'', ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ ਕਰਾਸਰੋਡਸ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv-tv-actor-abhishek-bajaj-looks-up-to-varun-dhawan-s-badri-for-inspiration-442439|title=TV actor Abhishek Bajaj looks up to Varun Dhawan's 'Badri' for inspiration|work=www.indiatvnews.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/anything-in-excess-is-bad-says-abhishek-bajaj|title=Anything in excess is bad says Abhishek Bajaj|work=The Free Press Journal}}</ref> ਵਿਵਾਨ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ੋਯਾ ਅਫ਼ਰੋਜ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਫਿਲਮ 'ਦ ਕੋਇਨਕੋ' ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਓ. ਟੀ. ਟੀ. ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.asianage.com/entertainment/tv/161116/abhishek-bajaj-turns-moneylender.html|title=Abhishek Bajaj turns money lender|work=The Asian Age}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-bajaj-wraps-up-his-greece-schedule/articleshow/68741517.cms|title=Abhishek Bajaj wraps up his Greece schedule.|work=The Times of India}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" | style="background:#ffc;" |{{Dagger}} |ਉਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ |} {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" |{{Tooltip|Ref|Reference(s)}} |- |2019 |ਸਟੂਡੇੰਟ ਆਫ਼ ਦਾ ਈਅਰ 2 |ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ | | |- |2021 |ਦਾ ਕੋਇਨ |ਸੈਮ | | |- |2021 |''ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਕਰੇ ਆਸ਼ਿਕੀ'' |ਸੈਂਡੀ | |<ref>{{Cite web |title=Abhishek Bajaj is the villain in Ayushmann Khurrana's 'Chandigarh Kare Aashiqui' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-bajaj-is-the-villain-in-ayushmann-khurranas-chandigarh-kare-aashiqui/articleshow/80194507.cms |access-date=23 January 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 December 2021 |title=Chandigarh Kare Aashiqui 2021 Film - Box Office, Cast, Movie & Cinema Showtimes |url=https://in.bookmyshow.com/movies/chandigarh-kare-aashiqui/ET00145956}}</ref> |- |2022 |''ਬਬਲੀ ਬਾਊਂਸਰ'' |ਵਿਰਾਜ | | |} == ਹਵਾਲੇ ==<!-- Inline citations added to your article will automatically display here. See en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB for instructions on how to add citations. --> {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] hvc8zi1huhlxavi4r0iuyfosx7tmy21 4 203558 837442 837427 2026-04-23T15:09:08Z Mulkh Singh 9921 /* ਟਿੱਪਣੀ */ 837442 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) rkuo6mtj5jtuxr9ox8yn68jv0aa66sg 0 204286 837495 837072 2026-04-24T09:12:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837495 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ਕੈਮਿਸਟ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਗਰੁੱਪ | logo = | logo_size = 170px | image = Chemist Warehouse, Cannington South.jpg | image_caption = ਕੈਨਿੰਗਟਨ, ਪੱਛਮੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਸਟ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਸਟੋਰ | type = ਸਹਾਇਕ | traded_as = <!-- this is for stock market codes, not trading names --> | industry = ਪ੍ਰਚੂਨ | founded = {{Start date and age|2000|df=yes}} | founder = {{Unbulleted list|ਜੈਕ ਗੈਂਸ | ਮਾਰੀਓ ਵੇਰੋਚੀ}} | hq_location = ਪ੍ਰੈਸਟਨ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ <br>ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ | num_locations = | area_served = [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]], [[ਆਇਰਲੈਂਡ]], [[ਚੀਨ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] | key_people = | products = | brands = | num_employees = 20,000 | parent = | website = }} '''ਕੈਮਿਸਟ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਗਰੁੱਪ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chemist Warehouse Group''') ਇੱਕ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ]] ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਕੈਮਿਸਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟੋਰ ਹਨ,<ref>{{Cite web |last=Rowley |first=David |date=2023-04-19 |title=Chemist Warehouse hits magic 500 |url=https://ajp.com.au/news/chemist-warehouse-hits-magic-500/ |url-access=registration |access-date=2023-10-12 |website=AJP |language=en-AU}}</ref> ਅਤੇ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ladhams |first=Tim |date=2023-08-06 |title=Chemist Warehouse: a healthy dose of growth |url=https://franchiseexecutives.com.au/chemist-warehouse-a-healthy-dose-of-growth/ |access-date=2023-10-15 |website=Franchise Executives |language=en-US}}</ref> ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਸਮਾਨ ਲਈ ਛੋਟ ਵਾਲੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਬ੍ਰਾਂਡ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="INFO">{{Cite web |title=Australia's Cheapest Online Pharmacy |url=https://www.chemistwarehouse.com.au/AboutUs |website=www.chemistwarehouse.com.au}}</ref><ref>{{Cite web |title=The rise (and rise) of Chemist Warehouse |url=http://www.roymorgan.com/findings/rise-of-chemist-warehouse-201308212347 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914131933/http://www.roymorgan.com/findings/rise-of-chemist-warehouse-201308212347 |archive-date=14 September 2017 |access-date=14 September 2017 |website=Roy Morgan}}</ref> ਕੰਪਨੀ ਇੱਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ 24 ਘੰਟੇ "ਕਲਿਕ ਐਂਡ ਕਲੈਕਟ" ਡਿਸਪੈਂਸ ਜਾਂ ਪਿਕ-ਅੱਪ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Interior_of_Chemist_Warehouse_at_Rocklea,_Queensland.jpg|thumb|ਕੈਮਿਸਟ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਰੌਕਲੀਆ, ਕਵੀਂਸਲੈਂਡ]] == ਰੇਡੀਓ == ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਕੈਮਿਸਟ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਰੀਮਿਕਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਸਟੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ DAB+ ਅਤੇ iHeartRadio ਐਪ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ARN ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=3 September 2018 |title=ARN launches new digital station Chemist Warehouse REMIX |url=https://radiotoday.com.au/arn-launches-new-digital-station-chemist-warehouse-remix/ |access-date=25 April 2023 |website=Radio Today}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Has Chemist Warehouse got the Mix right? |url=https://www.trulydeeply.com.au/2011/07/has-chemist-warehouse-got-the-mix-right/ |access-date=25 April 2023 |website=Truly Deeply }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਵਿਵਾਦ == ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਫਾਰਮੇਸੀ ਗਿਲਡ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਸਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="newscw">{{Cite web |title=It's the Bunnings of pharmacy: How Chemist Warehouse made a motza |url=http://www.news.com.au/finance/business/retail/chemist-warehouse-is-the-bunnings-of-pharmacy-turning-over-4-billion-a-year-for-its-secretive-owners/news-story/48bf856c67a954dbc36f4ee59132bc33 |website=www.news.com.au}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਫੇਅਰ ਵਰਕ ਓਮਬਡਸਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਡਿਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੈਮਿਸਟ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 6,000 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ $3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Millar |first=Royce |last2=Schneiders |first2=Ben |date=2016-11-07 |title=Australia's cheapest chemist? Watchdog probes Chemist Warehouse pay |url=https://www.smh.com.au/national/australias-cheapest-chemist-watchdog-probes-chemist-warehouse-pay-20161107-gsjsgy.html |access-date=2018-12-04 |website=The Sydney Morning Herald}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-11-30 |title=Chemist Warehouse's bumper back-pay to staff |url=https://insideretail.com.au/news/chemist-warehouses-bumper-back-pay-to-staff-201611 |access-date=2023-10-13 |website=Inside Retail Australia |language=en-US}}</ref> ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਡ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਕਾਰਨ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਭਾੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Schneiders |first=Ben |date=2019-03-28 |title=Stunning win for Chemist Warehouse workers on both wages and labour hire |url=https://www.smh.com.au/business/workplace/stunning-win-for-chemist-warehouse-workers-on-both-wages-and-labour-hire-20190328-p518gc.html |access-date=2023-10-15 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਕੈਮਿਸਟ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੇ ਫੈਟਬਲਾਸਟਰ ਕਲੀਨਿਕਲ ਕੈਪਸੂਲ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਰਜਿਸਟਰ ਆਫ਼ ਥੈਰੇਪਿਊਟਿਕ ਗੁੱਡਜ਼ ਤੋਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ $53,280 ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=24 March 2021 |title=CW IP Pty Ltd fined $53,280 for alleged advertising breaches on the Chemist Warehouse and My Chemist websites |url=https://www.tga.gov.au/news/media-releases/cw-ip-pty-ltd-fined-53280-alleged-advertising-breaches-chemist-warehouse-and-my-chemist-websites |access-date=21 June 2025 |website=Therapeutic Goods Administration}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website}} * [https://www.chemistwarehouse.co.nz/ Official NZ website] gq5pmquzedbc6i45z4kojiy1c632kwb 0 204288 837499 837088 2026-04-24T10:36:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837499 wikitext text/x-wiki '''ਖੇਤੀ-ਪਰਿਆਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Agroecosystems''') ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਖੇਤੀ-ਪਰਿਆਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਪਹੁੰਚਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ [[ਐਗਰੋਈਕੋਲੋਜੀ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਪਰਿਆਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਉਤਪਾਦਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮੂਲ ਇਕਾਈ ਹਨ। ਹੋਰ ਈਕੋਸਿਸਟਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ, ਪੌਦੇ, ਰੋਗਾਣੂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਤ ਜੀਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਿਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਸਥਾਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਖੇਤ|ਫਾਰਮ]]) ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਯਾਨੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠਾਂ ਅਤੇ [[ਖੁਰਾਕ ਲੜੀ|ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਦੀ]] ਗੁੰਝਲਤਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਸੰਘਣੀ ਖੇਤੀ|ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ]] ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ "ਕੁਦਰਤੀ" ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸਰਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਕਸਰ ਉੱਚੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਇਨਪੁਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੁੜੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਯੂਟ੍ਰੋਫਿਕੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Ref_c">Agroecosystem Management for Improved Human Health: Applying principles of integrated pest management to people. D. G. Peden. Published in New Directions in Animal Production Systems. Proceedings of the Annual Meeting of the Canadian Society of Animal Science, July 5–8, 1998, Vancouver, British Columbia, Canada. Edited by R. Blair, R. Rajamahendran, L.S. Stephens, M.Y. Yang. {{Cite web |title=Agroecosystem Management for Improved Human Health: Applying principles of integrated pest management to people: International Development Research Centre |url=http://www.idrc.ca/en/ev-3443-201-1-DO_TOPIC.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501184619/http://www.idrc.ca/en/ev-3443-201-1-DO_TOPIC.html |archive-date=2008-05-01 |access-date=2008-12-09}}</ref> == ਉਪਯੋਗਤਾ == ਜੰਗਲੀ ਗਾਰਡਨ ਸ਼ਾਇਦ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲਚਕੀਲੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗਠਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੇ ਰਾਹ ਵਜੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਖੇਤੀ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਿਚਾਅ, ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ [[ਖੋਰ (ਧਰਤ ਵਿਗਿਆਨ)|ਕਟੌਤੀ]] ਅਤੇ [[ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ]] ਘਟੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਇਸ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਮੁੱਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ, ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਉਪਾਅ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਰੀਬ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ, ਵਧੇਰੇ ਉਤਪਾਦਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਫਾਈ, ਜਾਂ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ [[ਜਲਗਾਹ|ਵੈਟਲੈਂਡ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ।<ref>{{Cite web |title=Wayback Machine |url=http://www.iwmi.cgiar.org/News_Room/pdf/The-scientist_com-Opinion_The%20Water_Deficit.pdf |access-date=2026-04-19 |website=www.iwmi.cgiar.org |archive-date=2012-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125654/http://www.iwmi.cgiar.org/news_room/pdf/The-scientist_com-Opinion_The%20Water_Deficit.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ਐਗਰੋਈਕੋਲੋਜੀ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ]] ਘਟਾ ਕੇ (ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਟ੍ਰੌਫਿਕ ਗੁੰਝਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਇਨਪੁਟਸ/ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ) ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾ ਕੇ ਕਿ "ਡਾਊਨਸਟ੍ਰੀਮ" ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੌਰਨ ਬੈਲਟ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਹਾਈਪੌਕਸਿਕ ਜ਼ੋਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ)। ਪਹਿਲੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਲਈ [[ਪੌਲੀਕਲਚਰ]] ਜਾਂ ਬਫਰ ਸਟ੍ਰਿਪਸ ਇੱਕ ਫਸਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜਟਿਲਤਾ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ [[ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ]] ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਇਨਪੁਟਸ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਯਤਨ ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟਸ ਦਾ ਲੇਕ ਮੈਂਡੋਟਾ ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਐਲਗਲ ਬਲੂਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਖੁਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਤੋਂ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="Ref_d">TMDL Case Study: Wisconsin {{Cite web |title=TMDL Case Study: Wisconsin - National Association of Conservation Districts |url=http://www.nacdnet.org/policy/environment/water/tmdl/casestudies/wisconsin.phtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120012845/http://www.nacdnet.org./policy/environment/water/tmdl/casestudies/wisconsin.phtml |archive-date=2008-11-20 |access-date=2008-12-09}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] * [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰ੍ਭਾਵ]] == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite journal|last=Loucks|first=Orie|author-link=Orie Loucks|date=November 1977|title=Emergence of Research on Agro-Ecosystems|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=8|issue=|pages=173–192|doi=10.1146/annurev.es.08.110177.001133|id=}} * Seabrook, Wendy, 2022, [https://www.learningfromnature.com.au/how-to-choose-regenerative-practices/ How to Choose Regenerative Practices] – that Work. Learning from Nature == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ]] 1uafqwptfzxxuhd2xi5kxcwk85ze0qi 0 204316 837465 837245 2026-04-24T02:36:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837465 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg|thumb|ਇਸਕੰਦਰ ਮੁਦਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਜੋ ਯੋਸੇਫ ਦੁਆਰਾ ਬੰਦਾ ਆਚੇਹ ਦੇ ਆਚੇਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ (1980) ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।]] '''ਇਸਕੰਦਰ ਮੁਦਾ''' (ਲਗਭਗ 1583<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref>–27 ਦਸੰਬਰ 1636<ref name="Yusra">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref>) ਆਚੇ ਦਰੁੱਸਲਾਮ ਦਾ 12ਵਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ, ਸੁਲਤਾਨਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੇਤਰੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮਲਾਕਾ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਧਨਵਾਨ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। "ਇਸਕੰਦਰ ਮੁਦਾ" ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਜਵਾਨ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ" ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਕਸਰ ਮਹਾਨ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref name="Yusra2">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਆਚੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਚੇ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਅਲੀ ਮੁਗਯਾਤ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਰਦ ਵੰਸ਼ਜ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਆਖਰੀ ਆਚੇ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ। ਇਸ਼ਕੰਦਰ ਮੁਦਾ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਮੇਕੁਤਾ ਅਲਮ ਰਾਜਵੰਸ਼, ਜੋ ਆਚੇ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ, ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। [[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Aceh_Sultanate.svg|left|thumb|250x250px|ਆਚੇਹ ਖੇਤਰ ਦਾ ਝੰਡਾ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "ਓਟੋਮੈਨ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟੋਰੇਟ" ਬਣ ਗਿਆ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Gunongan_Putroë_Phang.JPG|thumb|300x300px|ਗੁਨੋਂਗਨ ਸੁਲਤਾਨ ਇਸਕੰਦਰ ਮੁਦਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਪੁਤਰੋ ਫਾਂਗ ਨੂੰ ਪਹਾਂਗ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|left|thumb|ਇਸਕੰਦਰ ਮੁਦਾ ਵੱਲੋਂ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੇ ਜੇਮਜ਼ ਪਹਿਲੇ ਨੂੰ 1615 ਵਿੱਚ ਪੱਤਰ]] == ਹਵਾਲੇ == 396ydglis4bglvgo1n05c9dkq7kyuqu 0 204321 837481 837291 2026-04-24T05:38:47Z Gurtej Chauhan 27423 837481 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways|Indian Railway]] | image = | caption = | address = Station Rd, [[Nawanshahr]], [[Shaheed Bhagat Singh Nagar district]], [[Punjab, India|Punjab]] | country = India | coordinates = {{Coord|31.1217|N|76.1089|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|256.3|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = Phagwara–Nawanshahar line <br/> Nawanshahar–Jaijon line <br/> Nawanshahar–Rahon line | platforms = 1 | tracks = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = Yes | bicycle = | accessible = | status = Functioning | code = {{Indian railway code | code = NSS | division = {{rwd|Firozpur}} }} | opened = | electrified = Yes | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Punjab | map_dot_label = Nawanshahr Doaba Jn. railway station | map_caption = Location in Punjab | map_size = 280 }} '''[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ NSS ਹੈ।ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Tarn Taran railway station |url=https://indiarailinfo.com/station/map/nawanshahr-doaba-junction-nss/5033 |access-date=4 September 2020 |publisher=indiarailinfo.com}}</ref> == ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ 256.3 ਮੀਟਰ (841) ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ, [5 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ (1,676 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ, ਫਗਵਾਡ਼ਾ-ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਲਾਈਨਾਂ, ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ-ਜੈਜੋਂ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ-ਰਾਹੋਂ ਲਾਈਨ, ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=How to reach Nawanshahr |url=https://nawanshahr.nic.in/how-to-reach/ |access-date=4 September 2020 |publisher=Shaheed Bhagat Singh Nagar district official website}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nawanshahr Doaba Train Station |url=http://www.totaltraininfo.com/station/NSS/ |archive-url= |archive-date= |access-date=4 September 2020 |website=Total Train Info}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nawanshahr Doaba Junction Trains Schedule and station information |url=https://www.goibibo.com/trains/nawanshahr-doaba-junction-nss/ |archive-url= |archive-date= |access-date=4 September 2020 |website=[[Ibibo|goibibo]]}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਟਰੈਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Nawanshahr Doaba railway station |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=NSS |access-date=4 September 2020 |publisher=Rail Drishti}}</ref> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਕਿੰਗ ਖਿੜਕੀ ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਜਨਤਕ ਪਖਾਨੇ, ਢੁਕਵੇਂ ਬੈਠਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Nawanshahr Doaba railway station |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=NSS |access-date=4 September 2020 |publisher=Rail Drishti}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=NSS "Passenger amenities details of Nawanshahr Doaba railway station"]. Rail Drishti<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 September</span> 2020</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=NSS&locname=NAWASHAR-DOABA%20JN. ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] {{Railway stations in the Punjab, India}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] gjzk1cb666us77ndljw05q898f1ge4k 837482 837481 2026-04-24T05:46:31Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ */ 837482 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways|Indian Railway]] | image = | caption = | address = Station Rd, [[Nawanshahr]], [[Shaheed Bhagat Singh Nagar district]], [[Punjab, India|Punjab]] | country = India | coordinates = {{Coord|31.1217|N|76.1089|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|256.3|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = Phagwara–Nawanshahar line <br/> Nawanshahar–Jaijon line <br/> Nawanshahar–Rahon line | platforms = 1 | tracks = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = Yes | bicycle = | accessible = | status = Functioning | code = {{Indian railway code | code = NSS | division = {{rwd|Firozpur}} }} | opened = | electrified = Yes | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Punjab | map_dot_label = Nawanshahr Doaba Jn. railway station | map_caption = Location in Punjab | map_size = 280 }} '''[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ NSS ਹੈ।ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Tarn Taran railway station |url=https://indiarailinfo.com/station/map/nawanshahr-doaba-junction-nss/5033 |access-date=4 September 2020 |publisher=indiarailinfo.com}}</ref> == ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁਡੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ 256.3 ਮੀਟਰ (841) ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ, [5 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ (1,676 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ, ਫਗਵਾੜਾ-ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਲਾਈਨਾਂ, ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ-ਜੈਜੋਂ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ-ਰਾਹੋਂ ਲਾਈਨ, ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=How to reach Nawanshahr |url=https://nawanshahr.nic.in/how-to-reach/ |access-date=4 September 2020 |publisher=Shaheed Bhagat Singh Nagar district official website}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nawanshahr Doaba Train Station |url=http://www.totaltraininfo.com/station/NSS/ |archive-url= |archive-date= |access-date=4 September 2020 |website=Total Train Info}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nawanshahr Doaba Junction Trains Schedule and station information |url=https://www.goibibo.com/trains/nawanshahr-doaba-junction-nss/ |archive-url= |archive-date= |access-date=4 September 2020 |website=[[Ibibo|goibibo]]}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਟਰੈਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Nawanshahr Doaba railway station |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=NSS |access-date=4 September 2020 |publisher=Rail Drishti}}</ref> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਕਿੰਗ ਖਿੜਕੀ ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਜਨਤਕ ਪਖਾਨੇ, ਢੁਕਵੇਂ ਬੈਠਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Nawanshahr Doaba railway station |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=NSS |access-date=4 September 2020 |publisher=Rail Drishti}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=NSS "Passenger amenities details of Nawanshahr Doaba railway station"]. Rail Drishti<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 September</span> 2020</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=NSS&locname=NAWASHAR-DOABA%20JN. ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] {{Railway stations in the Punjab, India}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] et0gv76v8zdj6adm409sndymgyoedip 837483 837482 2026-04-24T05:47:20Z Gurtej Chauhan 27423 837483 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways|Indian Railway]] | image = | caption = | address = Station Rd, [[Nawanshahr]], [[Shaheed Bhagat Singh Nagar district]], [[Punjab, India|Punjab]] | country = India | coordinates = {{Coord|31.1217|N|76.1089|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|256.3|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = Phagwara–Nawanshahar line <br/> Nawanshahar–Jaijon line <br/> Nawanshahar–Rahon line | platforms = 1 | tracks = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = Yes | bicycle = | accessible = | status = Functioning | code = {{Indian railway code | code = NSS | division = {{rwd|Firozpur}} }} | opened = | electrified = Yes | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Punjab | map_dot_label = '''ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | map_caption = Location in Punjab | map_size = 280 }} '''[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ NSS ਹੈ।ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Tarn Taran railway station |url=https://indiarailinfo.com/station/map/nawanshahr-doaba-junction-nss/5033 |access-date=4 September 2020 |publisher=indiarailinfo.com}}</ref> == ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁਡੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ 256.3 ਮੀਟਰ (841) ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ, [5 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ (1,676 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ, ਫਗਵਾੜਾ-ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਲਾਈਨਾਂ, ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ-ਜੈਜੋਂ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ-ਰਾਹੋਂ ਲਾਈਨ, ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=How to reach Nawanshahr |url=https://nawanshahr.nic.in/how-to-reach/ |access-date=4 September 2020 |publisher=Shaheed Bhagat Singh Nagar district official website}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nawanshahr Doaba Train Station |url=http://www.totaltraininfo.com/station/NSS/ |archive-url= |archive-date= |access-date=4 September 2020 |website=Total Train Info}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nawanshahr Doaba Junction Trains Schedule and station information |url=https://www.goibibo.com/trains/nawanshahr-doaba-junction-nss/ |archive-url= |archive-date= |access-date=4 September 2020 |website=[[Ibibo|goibibo]]}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਟਰੈਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Nawanshahr Doaba railway station |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=NSS |access-date=4 September 2020 |publisher=Rail Drishti}}</ref> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਕਿੰਗ ਖਿੜਕੀ ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਜਨਤਕ ਪਖਾਨੇ, ਢੁਕਵੇਂ ਬੈਠਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Nawanshahr Doaba railway station |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=NSS |access-date=4 September 2020 |publisher=Rail Drishti}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=NSS "Passenger amenities details of Nawanshahr Doaba railway station"]. Rail Drishti<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 September</span> 2020</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=NSS&locname=NAWASHAR-DOABA%20JN. ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] {{Railway stations in the Punjab, India}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] g4n7svefh10cba4uggzo7rnj770m1u8 837490 837483 2026-04-24T07:24:05Z Gurtej Chauhan 27423 837490 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways|Indian Railway]] | image = | caption = | address = ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = India | coordinates = {{Coord|31.1217|N|76.1089|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|256.3|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = Phagwara–Nawanshahar line <br/> Nawanshahar–Jaijon line <br/> Nawanshahar–Rahon line | platforms = 1 | tracks = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = Yes | bicycle = | accessible = | status = ਚਾਲੂ | code = {{Indian railway code | code = NSS | division = {{rwd|Firozpur}} }} | opened = | electrified = ਹਾਂ | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Punjab | map_dot_label = '''ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | map_caption = Location in Punjab | map_size = 280 }} '''[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ NSS ਹੈ।ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Tarn Taran railway station |url=https://indiarailinfo.com/station/map/nawanshahr-doaba-junction-nss/5033 |access-date=4 September 2020 |publisher=indiarailinfo.com}}</ref> == ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁਡੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ 256.3 ਮੀਟਰ (841) ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ, [5 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ (1,676 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ, ਫਗਵਾੜਾ-ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਲਾਈਨਾਂ, ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ-ਜੈਜੋਂ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ-ਰਾਹੋਂ ਲਾਈਨ, ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=How to reach Nawanshahr |url=https://nawanshahr.nic.in/how-to-reach/ |access-date=4 September 2020 |publisher=Shaheed Bhagat Singh Nagar district official website}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nawanshahr Doaba Train Station |url=http://www.totaltraininfo.com/station/NSS/ |archive-url= |archive-date= |access-date=4 September 2020 |website=Total Train Info}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nawanshahr Doaba Junction Trains Schedule and station information |url=https://www.goibibo.com/trains/nawanshahr-doaba-junction-nss/ |archive-url= |archive-date= |access-date=4 September 2020 |website=[[Ibibo|goibibo]]}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਟਰੈਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Nawanshahr Doaba railway station |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=NSS |access-date=4 September 2020 |publisher=Rail Drishti}}</ref> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਕਿੰਗ ਖਿੜਕੀ ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਜਨਤਕ ਪਖਾਨੇ, ਢੁਕਵੇਂ ਬੈਠਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Nawanshahr Doaba railway station |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=NSS |access-date=4 September 2020 |publisher=Rail Drishti}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=NSS "Passenger amenities details of Nawanshahr Doaba railway station"]. Rail Drishti<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 September</span> 2020</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=NSS&locname=NAWASHAR-DOABA%20JN. ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] {{Railway stations in the Punjab, India}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] 0hvw1aqt6gsipy293nzcit64hmva73y 3 204354 837443 2026-04-23T15:23:34Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837443 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Sneakysasquatchfan}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:23, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 01y2xvd8tlela9f0l22ru0rua3q1u9g 3 204355 837447 2026-04-23T16:55:44Z J ansari 15836 J ansari ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shan Multan]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shanvr]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Shan Multan|Shan Multan]]" to "[[Special:CentralAuth/Shanvr|Shanvr]]" 837447 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shanvr]] 7wgvfd9tqkp7bjlpywtussym4t8ya6l 3 204356 837449 2026-04-23T16:56:40Z J ansari 15836 J ansari ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ранко Николић]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ран-кан]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Ранко Николић|Ранко Николић]]" to "[[Special:CentralAuth/Ран-кан|Ран-кан]]" 837449 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ран-кан]] k17rk67o0n2axul4e7zo66g8vj2fov3 3 204357 837450 2026-04-23T17:02:35Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837450 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Esaeus}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:02, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) n2npj4x995aj7r3idgzn5kv4qa90uek 3 204358 837459 2026-04-23T20:36:41Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837459 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=सृष्टि}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:36, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ssuxs2c5e2o66i7xo42worpkv8p3gc7 3 204359 837466 2026-04-24T02:55:03Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837466 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Ajwi17}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 02:55, 24 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) blhmfwmat9t39j3pgk6n6afg0pxun1d 3 204360 837477 2026-04-24T05:01:31Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837477 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Rahulgarg2254804}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:01, 24 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) crb57oaqa9ksrws76nv09zdp9w91v2c 0 204361 837479 2026-04-24T05:32:20Z Gurtej Chauhan 27423 "[[:en:Special:Redirect/revision/1303282182|Garhi Fateh Khan]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 837479 wikitext text/x-wiki  {{Infobox settlement | name = Garhi Fateh Khan | native_name = | native_name_lang = pan | settlement_type = Village | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_map_caption = Location in Punjab, India | coordinates = {{coord|31.0181387|N|76.0958854|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Punjab, India|Punjab]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Shaheed Bhagat Singh Nagar district|Shaheed Bhagat Singh Nagar]] | government_type = [[Panchayati raj (India)|Panchayat raj]] | governing_body = [[Gram panchayat]] | unit_pref = Metric | elevation_m = 355 | population_total = 887<ref name=census>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=35298|title=Garhi Fateh Khan Population per Census India|work=[[2011 Census of India]]}}</ref> | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = [[Human sex ratio|Sex ratio]] 467/421 [[male|♂]]/[[female|♀]] | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 144517 | area_code = 01823 | area_code_type = [[Telephone code]] | iso_code = IN-PB | registration_plate = | blank1_name_sec2 = [[Post office]] | blank1_info_sec2 = [[Rahon]]<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-villagedirectory/Directory/short_code_rural_03.pdf|title=All India Pincode Directory|work=censusindia.gov.in}}</ref> | website = {{URL|nawanshahr.nic.in}} | demographics1_info1 = [[Punjabi language|Punjabi]] | demographics1_title2 = | demographics1_info2 = }} '''ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]], ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਹੋਂ ਤੋਂ 3.7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (2 ਮੀਲ), [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] ਤੋਂ 13.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (8 ਮੀਲ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (8.1 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ 87 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (54 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਸਰਪੰਚ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=List of Sarpanches of Gram Panchayats in SBS Nagar district |url=http://nawanshahr.gov.in/Election%20website/DDPO16-09-2013/Elected%20Sarpanches%20Distt.%20SBS%20Nagar2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924184443/http://nawanshahr.gov.in/Election%20website/DDPO16-09-2013/Elected%20Sarpanches%20Distt.%20SBS%20Nagar2013.pdf |archive-date=24 September 2017 |access-date=28 November 2016 |website=nawanshahr.gov.in (extract from Punjab Government Gazette)}}</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 170 ਘਰ ਹਨ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ 887 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 467 ਪੁਰਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ 420 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਦੀ [[ਸਾਖਰਤਾ|ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ]] 82.38% ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 75.84% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 121 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 13.64% ਹੈ,ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Child Sex Ratio in India (2001-2011) |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=103437 |website=pib.nic.in}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜੋ ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 45.89% ਹੈ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ 261 ਲੋਕ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 239 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 22 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਪੋਰਟ 2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 98.85% ਕਾਮੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 1.15% ਕਾਮੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook SBS Nagar |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0305_PART_B_DCHB%20_SAHID%20BHAGAT%20SINGH%20NAGAR.pdf |website=censusindia.gov.in}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਧਿਅਮ, ਸਹਿ-ਸੰਸਕਰਣ ਉੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ 1981 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SBSNP">{{Cite web |title=List of Schools and Colleges in SBS Nagar district |url=http://www.sbsnagarpolice.com/Forms/School%20College%20of%20SBS%20Nagar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511042829/http://www.sbsnagarpolice.com/Forms/School%20College%20of%20SBS%20Nagar.pdf |archive-date=11 May 2021 |access-date=13 November 2016 |website=sbsnagarpolice.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Details about GMS Garhi Fateh Khan School |url=http://www.icbse.com/schools/gms-garhi-fateh-khan/03060402902 |website=icbse.com}}</ref> ਇਹ ਸਕੂਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਐਕਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 6 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੇ. ਸੀ. ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਦੋਆਬਾ ਖਾਲਸਾ ਟਰੱਸਟ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਇੰਸਟੀਟਿਊਸ਼ਨਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਕਾਲਜ ਹਨ।<ref name="SBSNP" /> ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ (ਆਈ. ਟੀ. ਆਈ. ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ) ਪਿੰਡ ਤੋਂ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (8.7 ਮੀਲ) ਅਤੇ [[ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] 58 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (36 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। == ਆਵਾਜਾਈ == ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਵਾਂਸ਼ਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਹੈ ਜੋ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (28,1 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡ਼ਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Distance from Garhi Fateh Khan (Multiple routes) |url=https://www.google.co.in/maps/dir/Garhi+Fateh+Khan,+Punjab/Nawanshahr+Railway+Station,+Railway+Road,+Guru+Ravidas+Nagar,+Nawanshahr,+Punjab/Garhi+Fateh+Khan,+Punjab/Garhshankar+Junction,+Garhshankar-Hoshiarpur+Road,+Garhshankar,+Punjab/Garhi+Fateh+Khan,+Punjab/Ludhiana+Airport,+Ludhiana,+Punjab/Garhi+Fateh+Khan,+Punjab/Sri+Guru+Ram+Dass+Jee+International+Airport,+Ajnala+Rd,+Rajasansi,+Amritsar,+Punjab+143101/@31.2760533,74.9400889,9z/am=t/data=!3m1!4b1!4m50!4m49!1m5!1m1!1s0x391aa2f23458a4db:0xf2930ff5782f7583!2m2!1d76.1116997!2d31.023397!1m5!1m1!1s0x391abdc00733d547:0xb47c552bf41ad7ec!2m2!1d76.1089072!2d31.1216023!1m5!1m1!1s0x391aa2f23458a4db:0xf2930ff5782f7583!2m2!1d76.1116997!2d31.023397!1m5!1m1!1s0x391abf70c8ccbed7:0xe1194be2a5ffb5d8!2m2!1d76.1385636!2d31.2240694!1m5!1m1!1s0x391aa2f23458a4db:0xf2930ff5782f7583!2m2!1d76.1116997!2d31.023397!1m5!1m1!1s0x391a83a8f16dc85d:0x4d81be91b95ee708!2m2!1d75.9569956!2d30.8505353!1m5!1m1!1s0x391aa2f23458a4db:0xf2930ff5782f7583!2m2!1d76.1116997!2d31.023397!1m5!1m1!1s0x39196609c25343eb:0x2284aab8b51ba16d!2m2!1d74.8066719!2d31.7055209!3e0 |website=Google Map}}</ref>&nbsp; == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.punjabtourism.gov.in/ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ] * [https://web.archive.org/web/20180804201629/http://punjabcensus.gov.in/ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ] * [https://web.archive.org/web/20161018231343/http://cept.gov.in/lbpsd/placesearch.aspx ਸਥਾਨ ਅਧਾਰਿਤ ਪਿੰਨਕੋਡ] {{Shaheed Bhagat Singh Nagar district}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] d3y7ff5z5jp7fpx668p9bj6kkueq37x 837480 837479 2026-04-24T05:35:28Z Gurtej Chauhan 27423 837480 wikitext text/x-wiki  {{Infobox settlement | name = '''ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ''' | native_name = | native_name_lang = pan | settlement_type = Village | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_map_caption = Location in Punjab, India | coordinates = {{coord|31.0181387|N|76.0958854|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Punjab, India|Punjab]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Shaheed Bhagat Singh Nagar district|Shaheed Bhagat Singh Nagar]] | government_type = [[Panchayati raj (India)|Panchayat raj]] | governing_body = [[Gram panchayat]] | unit_pref = Metric | elevation_m = 355 | population_total = 887<ref name=census>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=35298|title=Garhi Fateh Khan Population per Census India|work=[[2011 Census of India]]}}</ref> | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = [[Human sex ratio|Sex ratio]] 467/421 [[male|♂]]/[[female|♀]] | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 144517 | area_code = 01823 | area_code_type = [[Telephone code]] | iso_code = IN-PB | registration_plate = | blank1_name_sec2 = [[Post office]] | blank1_info_sec2 = [[Rahon]]<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-villagedirectory/Directory/short_code_rural_03.pdf|title=All India Pincode Directory|work=censusindia.gov.in}}</ref> | website = {{URL|nawanshahr.nic.in}} | demographics1_info1 = [[Punjabi language|Punjabi]] | demographics1_title2 = | demographics1_info2 = }} '''ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]], ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਹੋਂ ਤੋਂ 3.7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (2 ਮੀਲ), [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] ਤੋਂ 13.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (8 ਮੀਲ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (8.1 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ 87 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (54 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਸਰਪੰਚ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=List of Sarpanches of Gram Panchayats in SBS Nagar district |url=http://nawanshahr.gov.in/Election%20website/DDPO16-09-2013/Elected%20Sarpanches%20Distt.%20SBS%20Nagar2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924184443/http://nawanshahr.gov.in/Election%20website/DDPO16-09-2013/Elected%20Sarpanches%20Distt.%20SBS%20Nagar2013.pdf |archive-date=24 September 2017 |access-date=28 November 2016 |website=nawanshahr.gov.in (extract from Punjab Government Gazette)}}</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 170 ਘਰ ਹਨ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ 887 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 467 ਪੁਰਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ 420 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਦੀ [[ਸਾਖਰਤਾ|ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ]] 82.38% ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 75.84% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 121 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 13.64% ਹੈ,ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Child Sex Ratio in India (2001-2011) |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=103437 |website=pib.nic.in}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜੋ ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 45.89% ਹੈ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ 261 ਲੋਕ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 239 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 22 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਪੋਰਟ 2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 98.85% ਕਾਮੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 1.15% ਕਾਮੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook SBS Nagar |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0305_PART_B_DCHB%20_SAHID%20BHAGAT%20SINGH%20NAGAR.pdf |website=censusindia.gov.in}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਧਿਅਮ, ਸਹਿ-ਸੰਸਕਰਣ ਉੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ 1981 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SBSNP">{{Cite web |title=List of Schools and Colleges in SBS Nagar district |url=http://www.sbsnagarpolice.com/Forms/School%20College%20of%20SBS%20Nagar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511042829/http://www.sbsnagarpolice.com/Forms/School%20College%20of%20SBS%20Nagar.pdf |archive-date=11 May 2021 |access-date=13 November 2016 |website=sbsnagarpolice.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Details about GMS Garhi Fateh Khan School |url=http://www.icbse.com/schools/gms-garhi-fateh-khan/03060402902 |website=icbse.com}}</ref> ਇਹ ਸਕੂਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਐਕਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 6 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੇ. ਸੀ. ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਦੋਆਬਾ ਖਾਲਸਾ ਟਰੱਸਟ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਇੰਸਟੀਟਿਊਸ਼ਨਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਕਾਲਜ ਹਨ।<ref name="SBSNP" /> ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ (ਆਈ. ਟੀ. ਆਈ. ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ) ਪਿੰਡ ਤੋਂ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (8.7 ਮੀਲ) ਅਤੇ [[ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] 58 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (36 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। == ਆਵਾਜਾਈ == ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ [[ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ [[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਹੈ ਜੋ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (28,1 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡ਼ਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Distance from Garhi Fateh Khan (Multiple routes) |url=https://www.google.co.in/maps/dir/Garhi+Fateh+Khan,+Punjab/Nawanshahr+Railway+Station,+Railway+Road,+Guru+Ravidas+Nagar,+Nawanshahr,+Punjab/Garhi+Fateh+Khan,+Punjab/Garhshankar+Junction,+Garhshankar-Hoshiarpur+Road,+Garhshankar,+Punjab/Garhi+Fateh+Khan,+Punjab/Ludhiana+Airport,+Ludhiana,+Punjab/Garhi+Fateh+Khan,+Punjab/Sri+Guru+Ram+Dass+Jee+International+Airport,+Ajnala+Rd,+Rajasansi,+Amritsar,+Punjab+143101/@31.2760533,74.9400889,9z/am=t/data=!3m1!4b1!4m50!4m49!1m5!1m1!1s0x391aa2f23458a4db:0xf2930ff5782f7583!2m2!1d76.1116997!2d31.023397!1m5!1m1!1s0x391abdc00733d547:0xb47c552bf41ad7ec!2m2!1d76.1089072!2d31.1216023!1m5!1m1!1s0x391aa2f23458a4db:0xf2930ff5782f7583!2m2!1d76.1116997!2d31.023397!1m5!1m1!1s0x391abf70c8ccbed7:0xe1194be2a5ffb5d8!2m2!1d76.1385636!2d31.2240694!1m5!1m1!1s0x391aa2f23458a4db:0xf2930ff5782f7583!2m2!1d76.1116997!2d31.023397!1m5!1m1!1s0x391a83a8f16dc85d:0x4d81be91b95ee708!2m2!1d75.9569956!2d30.8505353!1m5!1m1!1s0x391aa2f23458a4db:0xf2930ff5782f7583!2m2!1d76.1116997!2d31.023397!1m5!1m1!1s0x39196609c25343eb:0x2284aab8b51ba16d!2m2!1d74.8066719!2d31.7055209!3e0 |website=Google Map}}</ref>&nbsp; == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.punjabtourism.gov.in/ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ] * [https://web.archive.org/web/20180804201629/http://punjabcensus.gov.in/ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ] * [https://web.archive.org/web/20161018231343/http://cept.gov.in/lbpsd/placesearch.aspx ਸਥਾਨ ਅਧਾਰਿਤ ਪਿੰਨਕੋਡ] {{Shaheed Bhagat Singh Nagar district}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] 04il5b05xdm6f0r8t6tynqncrnmbvsh 0 204362 837484 2026-04-24T05:48:34Z Gurtej Chauhan 27423 "{{Infobox station | name = '''ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways|Indian Railway]] | image = | caption = | address = Station Rd, [[Nawanshahr]], [[Shaheed Bhagat Singh Nagar district]], [[Punjab, India|Punjab]] | country = India | coordinates = {{Coord|31.1217|N|76.1089|E|type:railwa..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 837484 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways|Indian Railway]] | image = | caption = | address = Station Rd, [[Nawanshahr]], [[Shaheed Bhagat Singh Nagar district]], [[Punjab, India|Punjab]] | country = India | coordinates = {{Coord|31.1217|N|76.1089|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|256.3|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = Phagwara–Nawanshahar line <br/> Nawanshahar–Jaijon line <br/> Nawanshahar–Rahon line | platforms = 1 | tracks = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = Yes | bicycle = | accessible = | status = Functioning | code = {{Indian railway code | code = NSS | division = {{rwd|Firozpur}} }} | opened = | electrified = Yes | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Punjab | map_dot_label = Nawanshahr Doaba Jn. railway station | map_caption = Location in Punjab | map_size = 280 }} '''ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਹੋਂ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''RHU''' ਹੈ। ਰਾਹੋਂ (RHU) ਤੋਂ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2 ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 17 ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਹਨ। ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। == ਰੇਲਾਂ == #74951 ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਫਗਵਾੜਾ ਡੇਮੂ। == ਹਵਾਲੇ == https://indiarailinfo.com/station/news/news-rahon-rhu/5034 q12qqdmtjyxismrzinezzt2jnc52pa1 837485 837484 2026-04-24T05:50:08Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਹਵਾਲੇ */ 837485 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways|Indian Railway]] | image = | caption = | address = Station Rd, [[Nawanshahr]], [[Shaheed Bhagat Singh Nagar district]], [[Punjab, India|Punjab]] | country = India | coordinates = {{Coord|31.1217|N|76.1089|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|256.3|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = Phagwara–Nawanshahar line <br/> Nawanshahar–Jaijon line <br/> Nawanshahar–Rahon line | platforms = 1 | tracks = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = Yes | bicycle = | accessible = | status = Functioning | code = {{Indian railway code | code = NSS | division = {{rwd|Firozpur}} }} | opened = | electrified = Yes | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Punjab | map_dot_label = Nawanshahr Doaba Jn. railway station | map_caption = Location in Punjab | map_size = 280 }} '''ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਹੋਂ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''RHU''' ਹੈ। ਰਾਹੋਂ (RHU) ਤੋਂ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2 ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 17 ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਹਨ। ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। == ਰੇਲਾਂ == #74951 ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਫਗਵਾੜਾ ਡੇਮੂ। == ਹਵਾਲੇ == https://indiarailinfo.com/station/news/news-rahon-rhu/5034 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ddnitc4zlf13eyz0x0tneb5iayn62gw 837486 837485 2026-04-24T05:50:52Z Gurtej Chauhan 27423 837486 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways|Indian Railway]] | image = | caption = | address = Station Rd, [[Nawanshahr]], [[Shaheed Bhagat Singh Nagar district]], [[Punjab, India|Punjab]] | country = India | coordinates = {{Coord|31.1217|N|76.1089|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|256.3|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = Phagwara–Nawanshahar line <br/> Nawanshahar–Jaijon line <br/> Nawanshahar–Rahon line | platforms = 1 | tracks = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = Yes | bicycle = | accessible = | status = Functioning | code = {{Indian railway code | code = NSS | division = {{rwd|Firozpur}} }} | opened = | electrified = Yes | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Punjab | map_dot_label = ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | map_caption = Location in Punjab | map_size = 280 }} '''ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਹੋਂ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''RHU''' ਹੈ। ਰਾਹੋਂ (RHU) ਤੋਂ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2 ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 17 ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਹਨ। ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। == ਰੇਲਾਂ == #74951 ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਫਗਵਾੜਾ ਡੇਮੂ। == ਹਵਾਲੇ == https://indiarailinfo.com/station/news/news-rahon-rhu/5034 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] pp1i9o339jl77mg6p8kaoudn3ahw4co 837487 837486 2026-04-24T05:59:15Z Gurtej Chauhan 27423 837487 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways|Indian Railway]] | image = | caption = | address = ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਰਾਹੋਂ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ , ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = India | coordinates = {{Coord|31.059983|N|76.108626|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|256.3|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = Phagwara–Nawanshahar line <br/> Nawanshahar–Jaijon line <br/> Nawanshahar–Rahon line | platforms = 1 | tracks = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = Yes | bicycle = | accessible = | status = Functioning | code = {{Indian railway code | code = NSS | division = {{rwd|Firozpur}} }} | opened = | electrified = ਹਾਂ | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Punjab | map_dot_label = ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | map_caption = Location in Punjab | map_size = 280 }} '''ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਹੋਂ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''RHU''' ਹੈ। ਰਾਹੋਂ (RHU) ਤੋਂ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2 ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 17 ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਹਨ। ਰਾਹੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। == ਰੇਲਾਂ == #74951 ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਫਗਵਾੜਾ ਡੇਮੂ। == ਹਵਾਲੇ == https://indiarailinfo.com/station/news/news-rahon-rhu/5034 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 2pt861i0gti5zyj7u3jy6gfzf1ug0ls 0 204363 837488 2026-04-24T06:19:23Z Gurtej Chauhan 27423 "{{Infobox station | name = '''ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | other_name = | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] station | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption = Indian Railways logo | address = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ]], [..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 837488 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | other_name = | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] station | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption = Indian Railways logo | address = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ]], [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[Punjab, India|Punjab]] | country = {{flagu|India}} | coordinates = {{coord|31.223155|76.137703|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|355|m|ft}} | owned = [[Indian Railway]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ | platforms = 2 | tracks = 1 | connections = | structure = Standard (on-ground station) | depth = | levels = | parking = ਹਾਂ | bicycle = ਹਾਂ | accessible = | status = Single Track Electrified | code = {{Indian railway code | code = JJJ | zone = [[Northern Railway zone]] | division = {{rwd|firozpur}} }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ਹਾਂ | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> | map_type = India Punjab#India }} '''ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ GSRR ਹੈ ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਸਟਾਪ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਰੇਲ ਜ਼ੋਨ: ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ (NR) ਡਿਵੀਜ਼ਨ: ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: 1 ਟ੍ਰੈਕ: ਸਿੰਗਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ-ਲਾਈਨ ਉਚਾਈ: ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 260 ਮੀਟਰ ਪਤਾ: NH103A, ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ - 144527, ਪੰਜਾਬ ਮੁੱਖ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ DEMU (ਡੀਜ਼ਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਮਲਟੀਪਲ ਯੂਨਿਟ) ਅਤੇ ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੰਬਰ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ ਨਾਮ ਆਗਮਨ/ਰਵਾਨਗੀ 74951 ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਫਗਵਾੜਾ DEMU~11:37 AM74954 ਫਗਵਾੜਾ - ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ DEMU~04:59 PM54625/6 ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਯਾਤਰੀ ਸਵੇਰ/ਸ਼ਾਮ ਨੋਟ: ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਸੀਮਤ ਲੰਬੀ-ਦੂਰੀ ਦੀ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇੜਲੇ ਹੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ (54 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਤੇ ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ (36 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਜੋ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਲਿੰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == https://indiarailinfo.com/station/timeline/edits-garhshankar-gsr/5035 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] fumeifbo9eaelatilts9lg87y5nm4rr 3 204364 837492 2026-04-24T08:20:55Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837492 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Maris Dreshmanis}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:20, 24 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) o748kbl9wvl5xv66l3f7p14s8t3uwzg 2 204365 837494 2026-04-24T08:52:47Z Maris Dreshmanis 59791 Creating user page 837494 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,000+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (140 national registries, 245,000+ entries) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 21 languages [[Category:Wikipedians]] bhwbuqpk2yn05lbwnfuckwjwbrdzu54 0 204366 837496 2026-04-24T09:41:24Z Marde Sehajpreet kaur 45885 "[[:en:Special:Redirect/revision/1347048009|Molecular biology]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 837496 wikitext text/x-wiki Localized exception with key rest-html-backend-error [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 70610r5z7vhw2wpqjrwbkx3uuhggexj 3 204367 837497 2026-04-24T09:58:23Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837497 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Jassd3p}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:58, 24 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) d3vk6v134t227ooqdyy2zq5airgncly 3 204368 837498 2026-04-24T10:14:52Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837498 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=JoabLovesStuff}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:14, 24 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) p7sknirdhkrv7sj14wb1h6keje1t1hv 3 204369 837500 2026-04-24T11:10:24Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837500 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Selena Rhodes}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:10, 24 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) h3d4ze3fmhqmf4pw2xe62fmhnwz2um9