ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2462 837526 837489 2026-04-25T04:06:35Z Tamanpreet Kaur 26648 837526 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | image = Amardas-Goindwal.jpg | alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੀ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | caption = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲੀ ਫ਼੍ਰੈਸਕੋ | birth_name = ਅਮਰਦਾਸ | birth_date = 5 ਮਈ 1479 | birth_place = [[ਬਾਸਰਕੇ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|1|1479|05|5}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] | period = 1552–1574 | other_names = ''ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ'' | known_for = * [[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] * ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸਿਸਟਮ, [[ਲੰਗਰ]], ਵਿਸਾਖੀ, ਦਿਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰਤਾ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ | children = ਭਾਈ ਮੋਹਣ, ਭਾਈ ਮੋਹਰੀ, ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | father = ਤੇਜ ਭਾਨ | mother = ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ''' (5 ਮਈ 1479 – 1 ਸਤੰਬਰ 1574) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਤੀਜੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ 26 ਮਈ 1552 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref> [[ਸਿੱਖੀ]] ਨੂੰ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਅਮਰਦਾਸ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਾ ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote=Guru Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਮਰਦਾਸ, 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਿੱਖ ਬਣ, ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|url=https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=[https://archive.org/details/sikhismguideforp0000mand/page/37 37]}}</ref> 1552 ਵਿੱਚ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤਖ਼ਤ ਸੌਂਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਐਲਾਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਨੁਹਾਰਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਨਜ਼ੀਮ ''ਮੰਜੀ'' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤਾਅਰਫ਼ ਕਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋਏ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ, ਸਿਸਟਮ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/><ref name=cole20/> ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜੋ ਆਖ਼ਰ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref name="Fenech2014p41">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=41–42}}</ref><ref name="Balslev2014p39">{{cite book|first=Anindita N. |last=Balslev|author-link=Anindita Balslev|title=On World Religions: Diversity, Not Dissension |url=https://books.google.com/books?id=wO2ICwAAQBAJ&pg=PA39 |year=2014|publisher=SAGE Publications|isbn=978-93-5150-174-9|pages=39–40}}</ref> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ, ਵਿਆਹ ([[ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ]]), ਅਤੇ ਮਰਗ ਵੇਲੇ ਫ਼ਿਊਨਰਲ<ref name=fenech35/><ref name="Mandair2013p89"/> ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ|ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਮਾਘੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Singha2005p101"/><ref name="Sambhi2005p29"/> ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰਾ ਵਾਸਤੇ ਸੈਂਟਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣੀ।<ref name="Arshi1989p5"/> ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ]] ਅਖਵਾਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 ਈਸਵੀ (ਵਿਸਾਖ ਸੁਦੀ 14 ਸੰਮਤ 1536)<ref>{{cite web|url=http://www.sikhs.org/guru3.htm|title=guru3|access-date=2013-09-03|archive-date=2006-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060504143213/http://www.sikhs.org/guru3.htm|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੁਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਾਸਰਕੇ ਨਾਮੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾਸ ਸੀ।<ref name=":82">{{Cite book|last=Jain|first=Harish C.|title=The Making of Punjab|publisher=Unistar Books|year=2003|pages=272–273}}</ref> ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਲਾ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref name=":0222">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> ਆਪ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।<ref name=":0223">{{Cite book|last1=Singh|first1=Pashaura|title=The Sikh World|last2=Mandair|first2=Arvind-Pal Singh|publisher=Taylor & Francis|year=2023|isbn=9780429848384|series=Routledge Worlds|chapter=Guru Amar Das (1479–1574)|quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਣ ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ [[ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ]] ਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। === ਜਨਮ ਸਾਲ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਦਰਜ ਮਿਤੀ 1479 ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ 1509 ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ 1479 ਸਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਖਾਜ਼-ਏ-ਤਵਾਰੀਖ-ਏ-ਸਿੱਖਾਂ, [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ, [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ]]''।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 1509 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਡੇਵੀ ਕਨਿੰਘਮ]] ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ|ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬੜ]] ਦਾ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਵਿੱਚ 1469 ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === ਵਿਆਹ === ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 1530), ਭਾਨੀ (ਧੀ; ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1533), ਮੋਹਨ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 11 ਮਾਰਚ 1536), ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ (ਪੁੱਤਰ; ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1539) ਰੱਖਿਆ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref><ref name=":022" /> ਭਾਨੀ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name=":8" /> === ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref>{{cite book|author=Gopal Singh|title=The Religion of the Sikhs|url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11|year=1971|publisher=Allied|isbn=978-0-210-22296-6|page=11|quote=Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] 'ਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।<ref name=":022">{{Cite book |last1=Singh |first1=Pashaura |title=The Sikh World |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=9780429848384 |series=Routledge Worlds |chapter=Guru Amar Das (1479–1574) |quote=A major institutional development took place during the reign of Guru Amar Das, who introduced fresh measures to provide greater cohesion and unity to the ever- growing Panth. He founded the town of Goindval on the bank of the Beas River, where the three regions of the Punjab (Majha, Doaba, and Malwa) meet. This may account for the spread of the Sikh Panth's influence in all three regions of the Punjab. Guru Amar Das created the institution of manjis ("Cots," seats of authority) for attracting new followers, each headed by men and women of good standing in the Sikh community and helping in the dissemination of the Guru's word in the distant communities. He expanded the scriptural tradition by preparing the Goindval Pothis, set the biannual festivals of Visakhi and Divali that provided an opportunity for the growing community to get together and meet the Guru, and established the first pilgrimage center (baoli) for socialization and attracting new followers. Under his patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi. All these radical measures reflect the expansionist policy of the third Guru. In fact, this early move towards the establishment of a more comprehensive administrative system speaks of the rapidity with which the spiritual appeal of Guru Nanak was gaining ground and of the practicality of those to whom the tradition had been entrusted in dealing with this broadening appeal.}}</ref>ਲਗਭਗ 1539 ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":0225" /> ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀਹਵੀਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ।<ref name="FenechMcLeod2014p293" /><ref name=":0226" /> ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ (ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ)।<ref name=":83" /><ref name=":0227" /> ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ।<ref name="eosamardas3" /><ref name=":0228" /> === ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ === ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਣਥੱਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਲਈ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref name="eosamardas2" /> ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਨੇ 29 ਮਾਰਚ 1552 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ।<ref name=":84" /> ==ਗੁਰੂ ਧਾਰਨਾ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪੱਕੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈਸ਼ਵਰ]] ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ== ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ, ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ। ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸ ਲੈ ਚੱਲੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ’ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 62 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ [[ਬਿਆਸ ਨਦੀ]] ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੌਕਰ, ਪਾਗਲ, ਕਹਾਰ’ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਦਰੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।[[File:Wall plaque giving names of 22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|left|22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਹ ਤਖਤੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਚੁਬਾਰੇ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।]] ==ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ== ਇੱਕ ਰਾਤ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰਦਾਸ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੱਡੀ ਦੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ। ‘ਕੌਣ ਹੈ?’ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਮਰ ਨਿਥਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਚੈਨ ਤੇ ਨਾ ਰਾਤੀਂ ਆਰਾਮ। ਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਨਿਘਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ 12 ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1552 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਕਾਰਜ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਬਉਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੰਗਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ, ਮੌਤ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। [[ਲੰਗਰ]] ਅਤੇ ਪੰਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਵੀ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। [[ਤਸਵੀਰ:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|thumb|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ]]ਦੇਖੋ [[ਮੰਜੀ ਪ੍ਰਥਾ]] ==ਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਣੇ 22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 907 ਸ਼ਬਦ, 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ==ਜੋਤੀ ਜੋਤ== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1 ਸਤੰਬਰ 1574 ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<ref>http://www.gurmatveechar.com/books/Punjabi_Books/Satbir_Singh/03.Parbat.Meran.-.Jeevani.Sri.Guru.Amar.Das.Ji.-.by.Satbir.Singh.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ਪਰਬਤੁ ਮੇਰਾਣੁ ਜੀਵਨੀ ਗੁਰੂ ਅਰਮਦਾਸ ਜੀ</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1479]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1574]] k9nw7wmbtmy7rg2ldeir15reujmgd1u 0 2488 837513 837454 2026-04-24T18:29:17Z Nitesh Gill 8973 /* ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ */ 837513 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ | image = Ram.jpg | alt = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ | caption = ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ | birth_name = ਭਾਈ ਜੇਠਾ | birth_date = 24 ਸਤੰਬਰ 1534 | birth_place = ਚੂੰਨੀ ਮੰਡੀ, [[ਲਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1581|09|01|1534|09|24}} | death_place = [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਭਾਰਤ]]) | other_names = ''ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ'' | known_for = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀ<ref name="ColeSambhi1995p23">{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA23 |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=22–24}}</ref> | occupation = ਗੁਰੂ | predecessor = [[ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸ]] | successor = [[ਗੁਰ ਅਰਜਨ]] | ਧਰਮ ਪਤਨੀ = ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ | ਸੰਤਾਨ = ਪਿਰਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂ ਦੇਵ, [[ਗੁਰ ਅਰਜਨ|ਅਰਜਨ]] | father = ਹਰਿ ਦਾਸ | mother = ਮਾਤਾ ਦਿਆ ਕੌਰ }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ''' '''ਜੀ''' (24 ਸਤੰਬਰ 1534 – 1 ਸਤੰਬਰ 1581) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ '''ਚੌਥੇ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]]''' ਸੀ।<ref name="ColeSambhi1995p23"/><ref name="Mandair2013p38">{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed |url=https://books.google.com/books?id=Jn_jBAAAQBAJ&pg=PA38 |year=2013|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4411-5366-1|pages=38–40}}</ref> ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Mandair2013p38" /><ref name=eosramdas>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Ram Das, Guru (1534–1581) |author=G.S. Mansukhani |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=19 January 2017}}</ref> ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਨਾਥ ਹੋ ਗਏ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਾਨੀ ਕੋਲ ਵੱਡੇ ਹੋਏ।<ref name="Mandair2013p38" /> 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਤੀਜੇ ਆਗੂ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲੀ ਸੇਵਾ, ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਆਗਿਆ ਪਾਲਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Mandair2013p38" /><ref name="eosramdas" /><ref>{{cite book |author=Shakti Pawha Kaur Khalsa |url=https://books.google.com/books?id=E6ZgJvdMEzYC&pg=PA76 |title=Kundalini Yoga: The Flow of Eternal Power |publisher=Penguin |year=1998 |isbn=978-0-399-52420-2 |page=76}}</ref> ਰਾਮ ਦਾਸ ("ਰੱਬ ਦਾ ਸੇਵਕ") ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ 1574 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।<ref name=":2">{{cite book|author=Arvind-pal Singh Mandair|title=Religion and the Specter of the West: Sikhism, India, Postcoloniality, and the Politics of Translation |url=https://books.google.com/books?id=dzeCy_zL0Q8C&pg=PA251 |year=2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-51980-9|pages=251–252}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਧਾਰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ-ਕਾ-ਚੱਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="McLeod1990p28">{{cite book|author=W.H. McLeod|title=Textual Sources for the Study of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=7xIT7OMSJ44C&pg=PA28 |year=1990|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-56085-4|pages=28–29}}</ref><ref name="ShackleMandair2013xv" /> ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਵੇਂ ਤੋਂ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ, ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।<ref name="ShackleMandair2013xv">{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=VvoJV8mw0LwC |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45101-0|pages=xv–xvi}}</ref><ref name="McLeod2009p86">{{cite book|author=W. H. McLeod|title=The A to Z of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC&pg=PA86 |year=2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6344-6|page=86}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1581 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name=":2" /> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਮੰਜੀ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਕਲੈਰੀਕਲ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਵਾਂਗ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=Sep 21, 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 24 ਸਤੰਬਰ ਸੰਨ 1534 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਹਰੀਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਇਆ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ [[ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ]] ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ [[ਬਾਸਰਕੇ|ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ]] ਲੈ ਆਏ। ਆਪ ਜੀ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਬਾਸਕਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ <nowiki>[[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]</nowiki> ਨੇ ਭਾਈ ਗੋਂਦੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ [[ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ]] ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਤਾਂ ਬਾਸਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਾਫੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਹ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਤੰਬਰ 1574 ਇਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]।<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-2</ref> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਭਾਈ ਜੀ ਦੀ [[ਸੇਵਾ]] ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਅਤੇ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹੇ। ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਏਨੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣੇ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਉਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਗੁਰਿਆਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਸੋਢੀ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਖੁਣਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਗੁਰਿਆਈ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਏਥੇ ਹੀ ਸਰੋਵਰ ਖੁਦਵਾਇਆ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਕ ਸਤੰਬਰ, 1581 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਅਰਜਨ। ਆਪ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰ-ਗੱਦੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>ਡਾ. ਐਸ.ਐਸ. ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, 1963, ਪੰਨਾ-127></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਲੈ ਗਈ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਰਹੇ। <ref name="eosramdas" /><ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |url=https://books.google.com/books?id=EhGkVkhUuqoC&pg=PA54 |title=The History of Sikh Gurus |date=2007 |publisher=Lotus Press |isbn=978-81-8382-075-2 |pages=54}}</ref><ref name=":8" /> ਬਾਸਰਕੇ ਵੀ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਸੀ। <ref name=":0222" /> ਜੇਠਾ ਦੀ ਦਾਦੀ ਇੱਕ ਬੇਸਹਾਰਾ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਨਾਥ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। <ref name=":1" /> ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸਿੱਖੇ, ਪਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। <ref name=":12" /> ਜੇਠਾ ਲਗਭਗ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਬਾਸਰਕੇ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਛੋਲੇ, ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਕਾਲੇ ਛੋਲੇ (ਘੁੱਗਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ), ਅਤੇ ਉਬਲੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਵੇਚਦੇ ਸਨ।[11][12] ਜੇਠਾ ਕਈ ਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ-ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਉਪਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। <ref name=":1" /> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਬਸਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨੌਜਵਾਨ ਜੇਠਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।<ref name=":1" /> ਅਮਰ ਦਾਸ ਨੇ ਜਵਾਨ ਜੇਠਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਣ ਦੇਖੇ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾਦੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। <ref name=":1" /> ਅਮਰ ਦਾਸ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਠਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸੀ।<ref name=":1" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਬਸਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਡੂਰ ਲਈ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਅੰਗਦ, ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ।[11] ਜੇਠਾ ਨੇ ਖਡੂਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। <ref name=":1" /> === ਖਡੂਰ ਅਤੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ === ਅਮਰ ਦਾਸ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੀ ਸੰਗਤ (ਧਾਰਮਿਕ ਸਭਾ) ਵਿੱਚ ਖਡੂਰ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੇਠਾ 1546 ਵਿੱਚ ਖਡੂਰ ਗਏ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।<ref name=":1" /><ref name=":0222" /> ਉਹ ਅਕਸਰ ਖਡੂਰ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।[11] ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਖਡੂਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਠਹਿਰੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਬਕਲੀਆਂ (ਉਬਲੀਆਂ ਮੱਕੀ) ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name=":8" /><ref name=":1" /> ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਆਖਰਕਾਰ ਬਾਸਰਕੇ ਵਾਪਸ ਗਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।<ref name=":8" /><ref name=":1" /> ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ 1552 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਵਸ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੇਠਾ ਵੀ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ (ਦਰਬਾਰ) ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।[13] ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਜੇਠਾ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਖੁਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਸ ] ਉਸਨੂੰ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਗਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਾਧੂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।[.<ref name=":1" />ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ, ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last=Kohli |first=Surindar Singh |title=History of Punjabi Literature |publisher=National Book Shop |year=1993 |isbn=9788171161416 |pages=42}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name=":8" /> ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref name=":022">{{Cite book |last=Singh |first=Pashaura |title=The Sikh World |last2=Mandair |first2=Arvind-Pal Singh |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=9780429848384 |series=Routledge Worlds |quote=Under his [Guru Amar Das] patronage, his son-in-law Ram Das received training in the musical traditions of North India, and his nephew Gurdas Bhalla received his early education in Punjabi, Braj, and Persian languages, including Hindu and Muslim literary traditions at Sultanpur Lodhi.}}</ref> === ਵਿਆਹ === 1553 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਾਤਾ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਧੀ ਭਾਨੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੋੜ ਵਜੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਸੀ<ref name=":1" /><ref name=":0222" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ: ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ (1554–1623), ਮਹਾਦੇਵ (1559–1656) ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ (1563–1606) ਸਨ।<ref name="Mandair2013p38" /> ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਅਕਸਰ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name=":1" /> ==ਗੁਰਬਾਣੀ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਰਚਿਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪਰੇਮ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ 30 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਲ 56 ਦੁਪਦੇ, 2 ਪੰਚਪਦੇ, 2 ਛਿਪਦੇ, 12 ਪੜਤਾਲ ਦੁਪਦੇ, 38 ਛੰਦ। ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਲੋਕ, ਇੱਕ ਪਹਿਰਾ, ਇੱਕ ਵਣਜਾਰਾ, 2 ਕਰਹਲੇ, 2 ਘੋੜੀਆਂ, 2 ਸੋਲਹੇ, 30 ਸਲੋਕ, ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, 105 ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਲੋਕ ਅਤੇ 183 ਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਾਰਾਂ, ਘੋੜੀਆਂ, ਲਾਵਾਂ, ਕਰਹਲੇ, ਮਾਰੂ ਸੌਲਹੇ, ਵਣਜਾਰਾ ਅਤੇ ਛਕੇ ਛੰਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵੇਰਵਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੇਠ ਦਰਜ ਹੈ।<ref>ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ, ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ, ਲੋਕਾਇਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਐਸ.ਸੀ.ਓ. 57-59, ਸੈਕਟਰ 17-ਸੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 1984, ਪੰਨਾ-39></ref> ===ਵਾਰਾਂ=== ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦਾ ਉਦਰਾਸ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਚੌਖਟਿਆਂ ਦੀ ਵਲਗਣ, ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁ ਪ੍ਰਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲੇਵਰ 'ਚ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੁਲ 8 ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ, ਰਾਗ ਗਉੜੀ, [[ਰਾਗ ਵਡਹੰਸ]], [[ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ]], [[ਰਾਗ ਬਿਹਾਗੜਾ]], [[ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ]], [[ਰਾਗ ਸਾਰੰਗ]] ਅਤੇ [[ਰਾਗ ਕਾਨੜਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ ਦੀਆਂ 21 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਵਾਰ ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਲੋਕ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਤੁਕਾਂ ਹਨ ਤੇ ਪਉੜੀ ਦੀ ਤੁਕ ਦਾ ਠੀਕ ਵਜ਼ਨ 15+10 ਮਾਤਰਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ- <poem> ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਵਿਚਿ ਤੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਭਾਣਾ॥ ਸਭਿ ਤੁਝੇ ਧਿਆਵਹਿ ਜੀਅ ਜੰਤ, ਹਰਿ ਸਾਰਗ ਪਾਣਾ॥ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਅਗਧਦੇ ਤਿਨ ਹਉ ਕੁਰਬਾਣਾ॥ ਤੂੰ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ ਕਰਿ ਚੋਜ ਵਿਡਾਣਾ॥8 (ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ ਪਉੜੀ ਨੰ:4) </poem> *ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਗਉੜੀ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 33 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 68 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ 26 ਪਉੜੀਆਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ 27 ਤੋਂ 31 ਤੱਕ ਪੰਜ ਪਉੜੀਆਂ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਦੋ ਪਉੜੀਆਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਉੜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ-<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-21></ref> <poem> ਤੂੰ ਸਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਸਚੁ ਹੈ ਸਚੁ ਸਚਾ ਗੁਸਾਈ, ਤੁਧੁ ਨੋ ਸਭ ਧਿਆਇਦੀ ਸਭ ਲਾਗੈ ਤੇਰੀ ਪਾਈ॥ ਵਡੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ ਵਡੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ॥1॥9 </poem> *ਤੀਸਰੀ ਵਾਰ ਬਿਹਾਗੜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 21 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 43 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵਾਰ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਨਿਰੋਲ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਹੀ ਗਾਇਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੇਤੂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਛਿੰਨਭੰਗਰਤਾ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਐਸ.ਐਸ. ਕੋਹਲੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, 1963, ਪੰਨਾ-138></ref> *ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਵਡਹੰਸ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ 21 ਅਤੇ ਸਲੋਕ 43 ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੱਚੀ ਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਉੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਰੇਕ ਪਉੜੀ ਪੰਜ ਤੁਕੀ ਹੈ। *ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੋਰਠਿ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 29 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 58 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਗੁਰੂ-ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਸੋਰਠਿ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ 'ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਨਕ ਅਰਾਧਿਆ ਸਭਿ ਆਖਹੁ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਗੁਰ ਸੇਈ' ਦਾ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲਾਇਆ ਹੈ। *ਛੇਵੀਂ ਵਾਰ [[ਬਿਲਾਵਲ]] ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰਾ ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲਘੂ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਲ 27 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਪਉੜੀ ਨਾਲ 3 ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 2 ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ 24 ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਤੋਲ 15+10=25 ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:- <poem> ਤੂ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਿ ਅਗੰਮੁ ਹੈ ਸਭਿ ਤੁਧੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਤੂ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ॥ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ </poem> *ਸੱਤਵੀਂ ਸਾਰੰਗ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ 36 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 74 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਬਾਈ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] ਜੀ ਦੇ 33, [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਜੀ ਦੇ 9, [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] ਦੇ 23, ਗੁਰੂ ਰਮਾਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਆਪਣੇ 6 ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ: <poem> ਆਪੇ ਆਪਿ ਨਿਰੰਜਨਾ ਜਿਨਿ ਆਪੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਆਪੇ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਓਨੁ ਸਭ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ </poem> *ਅੱਠਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਨੜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ 15 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 30 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੁਰੂ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਨਾਮ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। === ਘੋੜੀਆਂ === [[ਰਾਗ ਵਡਹੰਸ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਰੂਪ ‘ਘੋੜੀਆਂ` ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 575 ਅਤੇ 576 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਆਵੱਸ਼ਕ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਜਾਚੇ 'ਘੋੜੀਆਂ' ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਾੜਾ ਸਜੀ ਹੋਈ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰੀਤ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਘੋੜੀਆਂ` ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਥਾਤ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਘੋੜੀ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਜੀਨ ਪਾ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਕੰਡਿਆਰਾ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਪ੍ਰੇਮ ਰੂਪੀ ਚਾਬਕ ਮਾਰ ਕੇ ਨਾਮ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦਰਸਾਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਘੋੜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਛੇਤੀ ਹੀ [[ਅਕਾਲਪੁਰਖ]] ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ==ਲਾਵਾਂ== *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗ 773-774 ਉਤੇ [[ਸੂਹੀ ਰਾਗ]] ਦੇ ਛੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਛੰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਂਵ ਦਰਅਸਲ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲੰਬੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਰੱਸੀ ਦਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਨੂੜ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪੂਰੇ [[ਰਹੱਸਵਾਦ]] ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਲਾਂਵ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਅਵਸਥਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਣ ਦੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਪਕਿਆਈ ਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: <poem> ਹਰਿ ਪਹਿਲੜੀ ਲਾਵ ਪਰਵਿਰਤੀ ਕਰਮ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਬਾਣੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੇਦੁ ਧਰਮੁ ਦ੍ਰਿੜਹੁ ਪਾਪ ਤਜਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਧਰਮ ਦ੍ਰਿੜਹੁ ਹਰਿ ਨਾਮ ਧਿਆਵਹੁ ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਨਾਮ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਅਰਾਧਹੁ ਸਭਿ ਕਿਲ ਵਿਖ ਪਾਪ ਗਵਾਇਆ॥15 </poem> *[[ਦੂਜੀ ਲਾਂਵ]] ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਉਪਰੰਤ ਮਨ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਉਮੈ ਦੀ ਮੈਲ ਲਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਆਨੰਦ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:- <poem> ਹਰਿ ਦੂਜੜੀ ਲਾਵ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪੁਰਖ ਮਿਲਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਨਿਰਭਉ ਭੈ ਮਨੁ ਹੋਇ ਹਉਮੈ ਮੈਲ ਗਵਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਏਕੋ ਮਿਲਿ ਹਰਿ ਜਨ ਮੰਗਲ ਗਾਏ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਦੂਜੀ ਲਾਵ ਚਲਾਈ ਅਨਹਦ ਸ਼ਬਦ ਵਜਾਏ॥ </poem> *[[ਤੀਸਰੀ ਲਾਂਵ]] ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸੰੁਦਰ ਵਰਣਨ ਹੈ। <poem> ਹਰਿ ਤੀਜੜੀ ਲਾਵ ਮਨਿ ਚਾਉ ਭਇਆ ਬੈਰਾਗੀਆਂ ਬਲਿਰਾਮੁ ਜੀਉ॥ ਹਿਰਦੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਧੁਨਿ ਉਪਜੀ ਹਰਿ ਜਪੀਐ ਮਸਤਕਿ ਭਾਗੁ ਜੀਉ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਤੀਜੀ ਲਾਵੈ ਹਰਿ ਉਪਜੈ ਮਨਿ ਬੈਰਾਗ ਜੀਉ॥ </poem> *[[ਚੌਥੀ ਲਾਂਵ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਿਜ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ। ਜਿਵੇਂ: <poem> ਹਰਿ ਚਉਥੜੀ ਲਾਵ ਮਨਿ ਸਹਜੁ ਭਇਆ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮੁ ਜੀਉ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਿਲਿਆ ਸੁਭਾਇ ਹਰਿ ਮਨਿ ਤਨਿ ਮੀਠਾ ਲਾਇਆ ਬਲਿਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਹਰਿ ਮੀਠਾ ਲਾਇਆ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੁ ਭਾਇਆ ਅਨਦਿਨੁ ਹਰਿ ਲਿਵਲਾਈ॥ ਮਨ ਚਿੰਦਿਆ ਫਲੁ ਪਾਇਆ ਸੁਆਸੀ ਹਰਿਨਾਮਿ ਵਜੀ ਵਾਧਾਈ॥ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭਿ ਠਾਕੁਰਿ ਕਾਜ ਰਚਾਇਆ ਧਨ ਹਿਰਦੈ ਨਾਮਿ ਵਿਗਾਸੀ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਚਉਥੀ ਲਾਵੇ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਪ੍ਰਭੁ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ॥ </poem> ==ਕਰਹਲੇ== ਕਰਹਲੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਰਹਲੇ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਹੱਲਾ ਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣੀ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ‘ਕਰਹਲਾ` ਊਠ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਥੇ '''ਕਰਹਲ''' ਤੋਂ ਭਟਕਦੇ ਜੀਵ ਵਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। '''ਕਰਹਲੇ''' ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨੀ ਜਾਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਥੇ ਭਟਕਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <poem> ਕਰਹਲੇ ਮਨ ਪ੍ਰਦੇਸੀਆ ਕਿਉ ਮਿਲੀਐ ਹਰਿ ਮਾਏ| ਗੁਰੂ ਭਾਗਿ ਪੂਰੈ ਪਾਇਆ, ਗਲਿ ਮਿਲਿਆ ਪਿਆਰਾ ਭਾਇ ਮਨ ਕਰਹਲਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪੁਰਖੁ ਧਿਆਇ| ('''ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹਲਾ ਚੌਥਾ''') </poem> ==ਛੰਤ== ਛਕੇ ਛੰਤ ਛੇ ਛੰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਂ ਹੈ। [[ਆਸਾ ਰਾਗ]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਘਰੁ 4 ਵਿੱਚ ਛੇ ਛੰਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਛੰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਪਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਲ 35 ਪਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪਦੇ ਨੂੰ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਹਰ ਪਉੜੀ ਨਾਲ ਤਰਤੀਬ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਵਣਜਾਰਾ== ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ 81 ਉਤੇ ਵਣਜਾਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਹੀ ਹਨ। [['ਵਣਜਾਰਾ']] ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਅਰਥ ਹਨ- ਵਣਜ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ==ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ/ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਰੱਬੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਚਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਾਗਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ ਉਸ ਸਾਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਗੁਣਾਂ, ਰੂਪੀ ਬੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਬਾਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਿਰਾਰਥਕ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਖੱਜਲ ਖਵਾਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਟਕਣ ਜਾਂ ਖੱਜਲ ਖੁਆਰੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨੀ ਜਾਇਆ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਕਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਉਮੈ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਸਤਿਸੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਆਕਾਰ-ਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਆਕਾਰ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਅਰੂਪ ਆਰੇਖ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹੋ ਹੀ ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਰਹੱਸਵਾਦ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖ ਨੂੰ ਹਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਲਗਦੀ। ਗੁਰਸਿਖ ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅੰਦਰ ਪਰਾਈ ਤਾਤ ਨਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭੁ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਤਮਕ ਉਚਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਆਚਾਰ ਨੀਤੀ ਨੀਅਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>ਡਾ. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਦਿਆਵਤੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ, ਸਮਾਣਾ, 2005, ਪੰਨਾ-45></ref> ==ਕਾਵਿ ਕਲਾ== ਬਾਣੀ ਦੀ ਬੋਲੀ: ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]], [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਉਰਦੂ]], [[ਹਿੰਦੀ]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਆਦਿ ਬੋਲੀਆਂ ਰਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਰਲਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਅਕਸਰ ਭਰਮਣ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤਤਸਮ ਅਤੇ ਤਦਭਵ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਸੰਜਮਮਈ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ==ਅਲੰਕਾਰ-ਯੋਜਨਾ== ਜਿਥੇ ਅਨੇਕ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਛੇਕਾਂ [[ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ]] ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਛੇਕ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ [[ਸੁਤਿਆਨੁਪ੍ਰਾਸ]] ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ੳ, ਅ, ੲ, ਸ, ਹ ਦੇ ਵਰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ==ਛੰਦ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਗਾਹਾ, ਅਤਿਗੀਤਾ, ਰਵੱਈਆ, ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ ਜਾਂ ਅਨਕਲਾ, ਸੁਗੀਤਕਾ (ਛੰਦ), ਪਉੜੀ, ਸੋਰਠਾ, ਦੋਹਰਾ, ਚੌਪਈ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਛੰਦ ਰਚਨਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੁਲ 29 ਛੰਦ ਹਨ ਜੋ ਵਿਭਿੰਨ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ। ==ਰਸ ਵਿਧਾਨ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ]], ਹਾਸ ਰਾਸ, [[ਕਰੁਣਾ ਰਸ]], [[ਰੌਦਰ ਰਸ]], ਬੀਰ ਰਸ, [[ਭਿਆਨਕ ਰਸ]], ਵੀਭਤਸ ਰਸ, ਅਦਭੁਤ ਰਸ, [[ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ]], ਵਾਤਸ਼ਲਯ ਰਸ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਰਸ ਵਧੇਰੇ ਪਰਬਲ ਹੈ। ==ਸ਼ੈਲੀ== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਸ਼ੈਲਗਤ ਖੂਬੀ ਅਰੁਕ ਵਹਾ, ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਕਥਨ ਵਿਧੀ ਗ੍ਰਾਮੀਨ ਨਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਖਾਸ਼ੀਅਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਹਰਾਉ ਅਕੇਵੇਂ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਹਰਾਉ ਨੀਰਸ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦਾ ਆਂਤਰਿਕ ਸਰੋਦ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਗੀਤਮਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇਹ ਹੋਰ ਅਦੁੱਤੀ ਗੁਣ ਹੈ। ਦਰ-ਬ-ਦਰ ਭਟਕਦੇ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਮਨਮੁਖਾਂ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਨਿੰਦਕਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਮਿੱਠਾ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਾਖੰਡ, ਕੁਕਰਮ ਅਤੇ ਛਲਕਪਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲਘੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਟਾਖਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਜਵਾਬ ਵਡਿਆਈ ਹੈ।<ref>ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿਲੋਂ, ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ: ਜੀਵਨ, ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਬਾਣੀ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1998, ਪੰਨਾ-29></ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ}} {{ਗੁਰਬਾਣੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] mddvnhywebf9i4o9xdi0n0l85bi3bgp 0 12335 837514 578380 2026-04-24T18:40:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837514 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ |ਅਧਿਕਾਰਕ_ਨਾਂ = ਤਾਸ਼ਕੰਤ |other_name = |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ = <small>{{lang-uz|Toshkent, Тошкент}}<br /> {{lang-ru|link=no|Ташкент}} </small> |nickname = |settlement_type = |motto = |ਤਸਵੀਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = International_Business_Center._Tashkent_city.jpg |imagesize = |ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਅਜੋਕਾ ਤਾਸ਼ਕੰਦ |image_flag = |flag_size = |ਤਸਵੀਰ_ਮੋਹਰ =Tashkent emblem.jpg |ਮੋਹਰ_ਅਕਾਰ =120px |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ = ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ |pushpin_label_position = |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ |pushpin_ਨਕਸ਼ਾਅਕਾਰ =300 |coordinates_ਖੇਤਰ = UZ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = {{ਝੰਡਾ|ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ}} |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਸੂਬਾ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਸੂਬਾ |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ = ਮੇਅਰ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ = ਰਖਮਨਬੇਕ ਉਸਮੋਨੋਵ |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਵਸਿਆ |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 5ਵੀਂ ਤੋਂ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 = 334.8 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = 2008 |population_footnotes = |population_note = |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 2200000 |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 = 6600 |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ = |utc_offset = +5 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=41 |latm=16 |lats= |latNS=N |longd=69 |longm=13 |longs= |longEW=E |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |ਵੈੱਬਸਾਈਟ = http://tashkent.uz/ |footnotes = }} [[File:Tashkent, Uzbekistan.JPG|thumb|ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ੀ ਦ੍ਰਿਸ਼]] '''ਤਾਸ਼ਕੰਦ''' ({{IPAc-en|ˌ|t|æ|ʃ|ˈ|k|ɛ|n|t}}; {{lang-uz|'''Toshkent''', Тошкент}} {{IPA-all|tɒʃˈkent|}}; {{lang-ru|link=no|Ташкент}}, {{IPA-ru|tɐʂˈkʲent|}}; ਸ਼ਾਬਦਕ ਅਰਥ "ਚੱਟਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ") [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 22 ਲੱਖ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://tashkent.uz/eng/articles/354/ |title=Official website portal of Tashkent City |access-date=2014-01-25 |archive-date=2014-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012100717/http://tashkent.uz/eng/articles/354/ |dead-url=yes }}</ref> ਗ਼ੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਕ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 44.5 ਲੱਖ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>[http://www.uzbektourism.uz Uzbektourism.uz]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 4hw0h5qp33aadu3swfhrfyl39ednvwy 0 27482 837519 758216 2026-04-24T22:03:24Z ~2026-23762-70 59803 /* ਹਵਾਲੇ */ 837519 wikitext text/x-wiki '''ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ''' ਤੋਂ ਭਾਵ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੰਚਿਤ ਅਤੇ ਅਸਿੰਚਿਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਅਤੇ ਬੌਣੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਫਸਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਐਮ. ਐੱਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਯੋਜਨਾਕਾਰਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅਚੰਭਾਜਨਕ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਹੀ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਗੁਣਾਤਮਕ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਆਈ।<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/india/104.htm|title=The Green Revolution in India|work=U.S. Library of Congress (released in [[public domain]])|title=Library of Congress Country Studies|accessdate=2007-10-06}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == 1960ਵਿਆਂ ’ਚ [[ਭਾਰਤ]] ਬਾਹਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਤੋਂ, [[ਅਨਾਜ]] [[ਦਰਾਮਦ]] ਕਰਦਾ ਸੀ। 1963 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਨੇ 50 ਲੱਖ ਟਨ ਅਨਾਜ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 1966 ਵਿਚ ਇਕ ਕਰੋੜ ਟਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ। [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ 1965|ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ]] ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਅਨਾਜ ਭੇਜਣਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਇਕਸਾਰ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਸਰਮਾਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਪੱਛਮੀ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਕਿਸਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤੀ ਸਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਿਤ ਹੈ ਤੇ ਸਿੰਜਾਈ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹਨ, ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚਲਾ ਅਨਾਜ ਦਾ ਸੰਕਟ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਨ : ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ [[ਬੀਜ]], [[ਖਾਦ|ਖਾਦਾਂ]], [[ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ|ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ]], [[ਟਰੈਕਟਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, [[ਟਿਊਬਵੈੱਲ]] ਅਤੇ [[ਬਿਜਲੀ]], ਬੈਂਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਜ਼ੇ, [[ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ]], ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਿਣਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਖ਼ਰੀਦ, ਖੇਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਬੀਜ ਬਣਾਉਣ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਆਦਿ। ਇਸ ਨੂੰ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ (Green Revolution) ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://punjabitribuneonline.com/news/comment/why-farmers-get-angry-38637|title=ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ|last=ਸਵਰਾਜਬੀਰ|first=Tribune News|date=|website=Tribuneindia News Service|publisher=|language=pa|access-date=2020-12-16}}</ref> ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਥਾਹ ਉੱਦਮ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿਖਾਇਆ। ਕਣਕ ਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਈ ਸਾਲ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਕਮੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਅਨਾਜ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਭਰ ਗਏ। [[ਜਨਤਕ ਵੰਡ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ। ਘੱਟ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਅਨਾਜ ਮਿਲਣ ਲੱਗਾ; ਭੁੱਖਮਰੀ ਘਟੀ। 1980ਵਿਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਅਨਾਜ ਪੱਖੋਂ ਲਗਭਗ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਵਧਿਆ।<ref name=":0" /> ==ਵਧੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ== * Paddock, William C. "[https://www.jstor.org/stable/1295581 How green is the green revolution?]." BioScience (1970): 897-902. ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਭਾਰਤ (1947–ਵਰਤਮਾਨ)]] 3qgpakqdu7m3t6vo4dqvlb9t8kl12wc 0 41671 837531 188174 2026-04-25T07:16:58Z Marde Sehajpreet kaur 45885 "[[:en:Special:Redirect/revision/1341274168|Astrophysics]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 837531 wikitext text/x-wiki {{For|the academic journal|Astrophysics (journal)}} [[ਤਸਵੀਰ:NIEdot362.jpg|thumb|1900 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੌਲਿਕ, ਸੂਰਜੀ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ]]   ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਸਮੇਤ '''ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ''' ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=astrophysics |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/astrophysics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610085146/http://www.merriam-webster.com/dictionary/astrophysics |archive-date=10 June 2011 |access-date=2011-05-22 |publisher=Merriam-Webster, Incorporated}}</ref> ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੇਮਜ਼ ਕੀਲਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ "ਸਵਰਗੀ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਪੁਲਾਡ਼ ਵਿੱਚ ਗਤੀ-ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਕੀ ਹਨ", ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਵਰਗੀ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite journal|last=Keeler|first=James E.|author-link=James E. Keeler|date=November 1897|title=The Importance of Astrophysical Research and the Relation of Astrophysics to the Other Physical Sciences|journal=The Astrophysical Journal|volume=6|issue=4|pages=271–288|bibcode=1897ApJ.....6..271K|doi=10.1086/140401|pmid=17796068|doi-access=free}}</ref> ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਸੂਰਜ]] (ਸੂਰਜੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ), ਹੋਰ ਤਾਰੇ, [[ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ|ਗਲੈਕਸੀਆਂ]], ਬਾਹਰੀ ਗ੍ਰਹਿ, ਇੰ[[ਤਾਰਾ|ਸਟਾਰਸ]] ਮਾਧਿਅਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਪਿਛੋਕਡ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="nasa.gov">{{Cite web |title=Focus Areas – NASA Science |url=https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516154030/https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas |archive-date=2017-05-16 |access-date=2017-07-12 |website=nasa.gov}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ, [[ਸੰਘਣਾਪਣ|ਘਣਤਾ]], [[ਤਾਪਮਾਨ]] ਅਤੇ [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ|ਰਸਾਇਣਕ]] ਰਚਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਟਕਸਾਲੀ ਮਕੈਨਕੀ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]], [[ਬਿਜਲਚੁੰਬਕਤਾ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਜ਼ਮ]], ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ. [[ਤਾਪ ਗਤੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]], ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ। ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ, ਆਧੁਨਿਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ [[ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਸਿਧਾਂਤਕ]] ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਸ਼ਾ[[ਬਲੈਕ ਹੋਲ|ਕਾਲੇ ਹੋਲ]] ਹੈ। ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਮਾਮਲਾ , [[ਹਨੇਰ ਊਰਜਾ|ਹਨੇਰਾ ਊਰਜਾ]] , ਕਾਲਾ ਸੁਰਾਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਕਾਸ਼ਕ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਕਿਸਮਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="nasa.gov">{{Cite web |title=Focus Areas – NASA Science |url=https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516154030/https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas |archive-date=2017-05-16 |access-date=2017-07-12 |website=nasa.gov}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20170516154030/https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas "Focus Areas – NASA Science"]. ''nasa.gov''. Archived from [https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/ the original] on 2017-05-16<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2017-07-12</span></span>.</cite></ref> ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਸੋਲਰ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ|ਸੂਰਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ]] ਵਿਕਾਸ-ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ-ਗਲੈਕਸੀ ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਵਿਕਾਸ-ਚੌੰਬਕ-ਹਾਈਡ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ-[[ਕੌਸਮਿਕ ਕਿਰਨ|ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨਾਂ]] ਦੀ ਉਤਪਤੀ-ਆਮ ਸਾਪੇਖਕਤਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਪੇਖਕਤਾ ਅਤੇ [[ਕੁਆਂਟਮ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੁਆਂਟਮ]] ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਵਿਗਿਆਨ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਅਧਿਐਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ|ਸਤਰ]] ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ-ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਹੀਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ (ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਫਿਊਜ਼ਨ) ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ। [[ਅਰਸਤੂ]] ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਬਦਲਦੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਗੋਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਗਤੀ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਗਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਉਹ ਖੇਤਰ ਸੀ ਜੋ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਗਤੀ ਇੱਕੋ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਸਤੂ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਵਰਗੀ ਖੇਤਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ-ਜਾਂ ਤਾਂ [[ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ|ਪਲੈਟੋ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅੱਗ, ਜਾਂ ਅਰਸਤੂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਈਥਰ<ref>{{Cite book|deadurl=G. E. R. Lloyd|location=Cambridge}}</ref><ref>{{Cite book|deadurl=F. M. Cornford|location=Indianapolis}}</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, [[ਗੈਲੀਲਿਓ ਗੈਲਿਲੀ|ਗੈਲੀਲੀਓ]], [[ਰਨੇ ਦੇਕਾਰਤ|ਡੇਕਾਰਟਸ]], ਅਤੇ [[ਆਇਜ਼ਕ ਨਿਊਟਨ|ਨਿਊਟਨ]] ਵਰਗੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ [[ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਯਮ|ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ।<ref>{{Cite book|deadurl=Galileo Galilei|location=Chicago}}</ref><ref>{{Cite book|deadurl=Richard S. Westfall|location=Cambridge}}</ref><ref name="Burtt">{{Cite book|deadurl=Edwin Arthur Burtt|location=Mineola, NY}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਅਜੇ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Ladislav Kvasz|date=2013|title=Galileo, Descartes, and Newton – Founders of the Language of Physics|url=http://www.physics.sk/aps/pubs/2012/aps-12-06/aps-12-06.pdf|journal=Acta Physica Slovaca|publisher=Institute of Philosophy, [[Academy of Sciences of the Czech Republic]]|access-date=2015-07-18}}</ref> ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਰੁਟੀਨ ਕੰਮ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Case|first=Stephen|date=2015|title='Land-marks of the universe': John Herschel against the background of positional astronomy|journal=Annals of Science|volume=72|issue=4|pages=417–434|bibcode=2015AnSci..72..417C|doi=10.1080/00033790.2015.1034588|pmid=26221834|quote=The great majority of astronomers working in the early nineteenth century were not interested in stars as physical objects. Far from being bodies with physical properties to be investigated, the stars were seen as markers measured in order to construct an accurate, detailed and precise background against which solar, lunar and planetary motions could be charted, primarily for terrestrial applications.|doi-access=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Donnelly|first=Kevin|date=September 2014|title=On the boredom of science: positional astronomy in the nineteenth century|url=https://zenodo.org/record/999531|journal=The British Journal for the History of Science|volume=47|issue=3|pages=479–503|doi=10.1017/S0007087413000915}}</ref> ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਉੱਭਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਈਡ ਵੋਲਾਸਟਨ ਅਤੇ ਜੋਸਫ ਵਾਨ ਫਰੌਨਹੋਫਰ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਕਿ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਗਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ (ਉਹ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ ਘੱਟ ਜਾਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ) [[ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼|ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ]] ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite book|location=Cambridge}}</ref> 1860 ਤੱਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਗੁਸਤਾਵ ਕਿਰਚੋਫ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਾਬਰਟ ਬੰਸਨ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸੂਰਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੇ ਰੇਖਾਵਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਲੱਖਣ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੇਖਾਵਾਂ।<ref>{{Cite journal|last=Kirchhoff|first=Gustav|author-link=Gustav Kirchhoff|date=1860|title=Ueber die Fraunhofer'schen Linien|url=https://zenodo.org/record/1423666|journal=Annalen der Physik|volume=185|issue=1|pages=148–150|bibcode=1860AnP...185..148K|doi=10.1002/andp.18601850115}}</ref> ਕਿਰਚੋਫ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਸੂਰਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਸੂਰਜੀ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] ਦੁਆਰਾ ਜਜ਼ਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Kirchhoff|first=Gustav|author-link=Gustav Kirchhoff|date=1860|title=Ueber das Verhältniss zwischen dem Emissionsvermögen und dem Absorptionsvermögen der Körper für Wärme und Licht|url=https://zenodo.org/record/1423668|journal=Annalen der Physik|volume=185|issue=2|pages=275–301|bibcode=1860AnP...185..275K|doi=10.1002/andp.18601850205|doi-access=free}}</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਸੂਰਜੀ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ-ਪੱਟੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਰਮਨ ਲਾਕਅਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1868 ਵਿੱਚ ਸੂਰਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਹਨੇਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਉੱਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਮਿਸਟ ਐਡਵਰਡ ਫਰੈਂਕਲੈਂਡ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੂਰਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੀਲੀ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋਡ਼ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਰੇਖਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤੱਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਹੇਲੀਓਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Cortie|first=A. L.|year=1921|title=Sir Norman Lockyer, 1836 – 1920|journal=The Astrophysical Journal|volume=53|pages=233–248|bibcode=1921ApJ....53..233C|doi=10.1086/142602}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Jensen|first=William B.|year=2004|title=Why Helium Ends in "-ium"|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/115.%20Helium.pdf|journal=Journal of Chemical Education|volume=81|issue=7|pages=944–945|bibcode=2004JChEd..81..944J|doi=10.1021/ed081p944}}</ref> 1885 ਵਿੱਚ, ਐਡਵਰਡ ਸੀ. ਪਿਕਰਿੰਗ ਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਕਾਲਜ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਵਿਖੇ ਸਟਾਰਰ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਲੀਅਮੀਨਾ ਫਲੇਮਿੰਗ, ਐਂਟੋਨੀਆ ਮੌਰੀ ਅਤੇ ਐਨੀ ਜੰਪ ਕੈਨਨ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਪਲੇਟਾਂ' ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ। 1890 ਤੱਕ, 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਸੀ। ਪਿਕਰਿੰਗ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, 1924 ਤੱਕ ਕੈਨਨ ਨੇ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੂੰ ਨੌਂ ਖੰਡਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਰਵਰਡ ਵਰਗੀਕਰਣ ਸਕੀਮ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ 1922 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1895 ਵਿੱਚ, ਜਾਰਜ ਐਲਰੀ ਹੇਲ ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਈ. ਕੀਲਰ ਨੇ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦਸ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ੀਕਲ ਜਰਨਲਃ ਐਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਵਿ Review ਆਫ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ.<ref name="Hale1895">{{Cite journal|last=Hale|first=George Ellery|author-link=George Ellery Hale|year=1895|title=The Astrophysical Journal|journal=The Astrophysical Journal|volume=1|issue=1|pages=80–84|bibcode=1895ApJ.....1...80H|doi=10.1086/140011}}</ref> ਇਹ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਡ਼ੇ ਨੂੰ ਭਰੇਗਾ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨੇਡ਼ਿਓਂ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਖੋਜ 'ਤੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪ ਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਕਾਰਜਾਂ' ਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਗੈਸੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਦੇ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਨਿਰਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਗ੍ਰਹਿਆਂ, ਧੂਮਕੇਤੂਆਂ, ਉਲਕਾ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਨੀਬੂਲੇ ਅਤੇ ਦੂਰਬੀਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਲਈ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨ' ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Hale1895" /> 1920 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ਹਰਟਜ਼ਸਪ੍ਰੰਗ-ਰਸੇਲ ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜੇ ਵੀ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਲਈ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਰਥਰ ਐਡੀੰਗਟਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਫਿusionਜ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ.<ref name="eddington">{{Cite journal|last=Eddington|first=A. S.|author-link=Arthur Eddington|date=October 1920|title=The Internal Constitution of the Stars|url=https://zenodo.org/record/1429642|journal=The Scientific Monthly|volume=11|issue=4|pages=297–303|bibcode=1920Sci....52..233E|doi=10.1126/science.52.1341.233|jstor=6491|pmid=17747682}}</ref><ref name="eddington2">{{Cite journal|last=Eddington|first=A. S.|author-link=Arthur Eddington|year=1916|title=On the radiative equilibrium of the stars|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=77|pages=16–35|bibcode=1916MNRAS..77...16E|doi=10.1093/mnras/77.1.16|doi-access=free}}</ref> ਐਡਿੰਗਟਨ ਨੇ ਸਹੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਸਰੋਤ [[ਹਾਈਡਰੋਜਨ|ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ]] ਦਾ ਹੀਲੀਅਮ ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਕਲੀ ਮੇਲ|ਫਿਊਜ਼ਨ]] ਸੀ, ਜੋ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਸਮੀਕਰਨ ''E = mc²'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਾਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸੀ ਫਯੂਜਨ ਅਤੇ ਥਰਮੋਨਿਓਕਲੀਅਰ ਊਰਜਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਹ ਤਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਵੇਖੋ ਧਾਤੂ) ਅਜੇ ਤੱਕ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. <ref>{{Cite book|location=Boston}}</ref> 1925 ਵਿੱਚ ਸੇਸੀਲੀਆ ਹੈਲੇਨਾ ਪੇਨੇ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀਸੀਲੀਆ ਪੇਨੇ-ਗੈਪੋਸਚਕਿਨ) ਨੇ ਰੈੱਡਕਲਿਫ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਾਹਾ ਦੀ ਆਇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨਾਲ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਟਾਰਲਰ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਹੀਲੀਅਮ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਸਨ, ਨਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀ ਬਣਤਰ। ਐਡਿੰਗਟਨ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਖੋਜ ਇੰਨੀ ਅਚਾਨਕ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ (ਰਸਲ ਸਮੇਤ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਟੇ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|location=New York}}</ref><ref>{{Cite web |last=Steven Soter and Neil deGrasse Tyson |date=2000 |title=Cecilia Payne and the Composition of the Stars |url=https://www.amnh.org/learn-teach/curriculum-collections/cosmic-horizons-book/cecilia-payne-profile |website=American Museum of Natural History |publisher=[[American Museum of Natural History]]}}</ref> 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਆਪਟੀਕਲ, ਐਕਸ-ਰੇ ਅਤੇ ਗਾਮਾ ਤਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ [[ਗੁਰੂਤਾ ਛੱਲ|ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ]] ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ। == ਨਿਰੀਖਣ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ == [[ਤਸਵੀਰ:N_63A-_Chandra_and_Hubble_-_Heic0507f.tif|thumb|ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ LMC N 63A ਨੂੰ ਐਕਸ-ਰੇ (ਬਲੂ-ਆਪਟੀਕਲ (ਗ੍ਰੀਨ) ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ (ਰੈੱਡ-ਵੇਵਲੈਂਥ) ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਕਸ-ਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਵਿਸਫੋਟ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਦਮੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਭਗ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਗਰਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।]] ਨਿਰੀਖਣ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵੰਡ ਹੈ ਜੋ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਮਾਪਣਯੋਗ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਟੈਲੀਸਕੋਪ|ਦੂਰਬੀਨ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ [[ਖਗੋਲੀ ਚੀਜ਼|ਆਕਾਸ਼ਕ ਵਸਤੂਆਂ]] ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਰੀਖਣ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। * ਰੇਡੀਓ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਕੁਝ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਖੇਤਰ [[ਰੇਡੀਓ ਛੱਲ|ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ]] ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਟਰਸਟੇਲਰ ਗੈਸ ਅਤੇ ਧੂਡ਼ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ-ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ [[ਸੂਖਮ ਛੱਲ|ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ]] ਪਿਛੋਕਡ਼ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਜੋ ਕਿ ਬਿਗ ਬਾਂਗ ਪਲਸਰ ਤੋਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀਆਂ ਤੇ ਲੱਭੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਰੇਡੀਓ ਦੂਰਬੀਨ ਦੀ ਲੋਡ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। * ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਇੱਕ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਹੈ ਪਰ ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਨਿਰੀਖਣ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਾਣੂ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ|ਆਪਟੀਕਲ]] ਦੂਰਬੀਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੂਰਬੀਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਠੰਡੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿ) ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਆਪਟੀਕਲ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸੀ। ਇੱਕ ਚਾਰਜ-ਜੋਡ਼ੇ ਉਪਕਰਣ ਜਾਂ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ੇ ਗਏ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਯੰਤਰ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਪਟੀਕਲ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਆਪਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪੁਲਾਡ਼ ਦੂਰਬੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਚਤਮ ਸੰਭਵ ਚਿੱਤਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ, ਤਾਰੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ, ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਅਤੇ [[ਨੈਬੀਊਲਾ|ਨੀਬੂਲੇ]] ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਸਾਇਣਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। * ਅਲਟਰਾ ਵਾਇਲਟ, ਐਕਸ-ਰੇ ਅਤੇ ਗਾਮਾ ਰੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਬਹੁਤ ਊਰਜਾਵਾਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਈਨਰੀ ਪਲਸਰ, ਬਲੈਕ ਹੋਲ, ਮੈਗਨੈਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵਡ਼ਦੀ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦੋ ਢੰਗ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-ਪੁਲਾਡ਼ ਅਧਾਰਤ ਦੂਰਬੀਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਧਾਰਤ ਇਮੇਜਿੰਗ ਏਅਰ ਚੇਰੇਂਕੋਵ ਦੂਰਬੀਨ (ਆਈ. ਏ. ਸੀ. ਟੀ.) । ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਆਰਐਕਸਟੀਈ, ਚੰਦਰ ਐਕਸ-ਰੇ ਆਬਜ਼ਰਵੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕੰਪਟਨ ਗਾਮਾ ਰੇ ਆਬਜ਼ਰਬੇਟਰੀ ਹਨ। ਆਈ. ਏ. ਸੀ. ਟੀ. ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਾਈ ਐਨਰਜੀ ਸਟੀਰੀਓਸਕੋਪਿਕ ਸਿਸਟਮ (ID1) ਅਤੇ ਮੈਜਿਕ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਹਨ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ। ਬਹੁਤ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਲਗਭਗ 4.6 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਜੇ ਆਪਣੀ ਅੱਧਖੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਿਰੀਖਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਟੀਕਲ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਵਸਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕਡ਼ੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਜੋ [[ਸਦੀ|ਸਦੀਆਂ]] ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਰੇਡੀਓ ਨਿਰੀਖਣ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਲੀ-ਸਕਿੰਟ ਟਾਈਮ ਸਕੇਲ (ਮਿਲੀ-ਸਕਿੱਟ ਪਲਸਰਸ) ਜਾਂ ਡੇਟਾ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋਡ਼ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਪਲਸਰ ਡੀਸੀਲਰੇਸ਼ਨ ਸਟੱਡੀਜ਼) । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਨਿਰੀਖਣ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਦੂਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਤਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੋਰ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅਕਸਰ ਹਰਟਜ਼ਸਪ੍ਰੰਗ-ਰਸੇਲ ਚਿੱਤਰ ਉੱਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਬੰਧਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੱਕ ਇੱਕ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ == ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਪੌਲੀਟ੍ਰੌਪ ਇੱਕ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਮਾਨਤ ਕਰਨ ਲਈ) । ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਕੁਝ ਫ਼ਾਇਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਮਾਡਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇਣ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਮਾਡਲ ਵਰਤਾਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾਣਗੇ। ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਅੰਕਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਈ ਵਿਕਲਪਿਕ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਨਵੇਂ ਅੰਕਡ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸੋਧਣ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੰਗਤਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਰੁਝਾਨ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਫਿੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸੰਗਤ ਡੇਟਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਰ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ-ਗਲੈਕਸੀ ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ-ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਬਣਤਰ-ਬ੍ਰਹਿਮੱਡੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ-ਆਮ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ|ਸਤਰ]] ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ-ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਪੇਖਿਕ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਭੌਤਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਬਲੈਕ ਹੋਲ]] ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂਤਾ ਛੱਲ|ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ]] ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮਕਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਮਾਡਲ, ਜੋ ਹੁਣ ਲੈਂਬਡਾ-ਸੀ. ਡੀ. ਐੱਮ. ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਂ ਧਮਾਕਾ|ਬਿਗ ਬੈਂਗ]], ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਡਾਰਕ ਮੈਟਰ, ਡਾਰਕ ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ === {{Main|Celestial mechanics}} ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ਕ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ '''ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Brumberg|first=V. A.|date=2013|title=Celestial mechanics: Past, present, future|url=http://link.springer.com/10.1134/S0038094613040011|journal=Solar System Research|language=en|volume=47|issue=5|pages=347–358|doi=10.1134/S0038094613040011|issn=0038-0946|url-access=subscription}}</ref> ਹਿੱਪਾਰਕਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਨਿਰੀਖਣ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite book|location=Princeton}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, [[ਆਇਜ਼ਕ ਨਿਊਟਨ|ਆਈਜ਼ੈਕ ਨਿਊਟਨ]] ਨੂੰ ਆਪਣੇ [[ਕੈਲਕੂਲਸ|ਕੈਲਕੁਲਸ]] ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੁਆਰਾ ਫੀਲਡ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੀਲਡ [[ਗ੍ਰਹਿ ਮੋਸ਼ਨ ਦੇ ਕੈਪਲਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ|ਕੇਪਲਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮ]] 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref>{{Cite book|location=Edinburgh}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chebotarev|first=G.A.|date=1975|title=10.3. Johannes Kepler and celestial mechanics|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/008366567590135X|journal=Vistas in Astronomy|language=en|volume=18|pages=557–565|doi=10.1016/0083-6656(75)90135-X|url-access=subscription}}</ref> ਥੀਓਡੋਰ ਵਾਨ ਓਪੋਲਜ਼ਰ ਨੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਵਿਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਐਮ. ਅਤੇ ਜਿਓਡੈਟਿਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ।<ref name=":0">{{Cite book|location=Cambridge [Cambridgeshire] ; New York}}</ref> ਸੇਫਾਈਡ ਵੇਰੀਏਬਲ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ. ਐੱਮ. ਅਤੇ ਜਿਓਡੈਸੀ ਤੋਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ, [[ਪਲਾਜ਼ਮਾ|ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]], ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Longair |first=Malcolm |date=2022-04-05 |title=A Brief History of Astronomy, Astrophysics and Cosmology 1945-2000 {{!}} Royal Society |url=https://royalsociety.org/blog/2022/06/brief-history-of-astronomy-astrophysics-and-cosmology-1945-2000/ |access-date=2026-02-15 |website=royalsociety.org |language=en}}</ref> ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਸਵੀਨ ਰੋਸਲੈਂਡ ਨੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਥੀਓਰੇਟਿਕਲ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜਿਕਸ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ 1934 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Jensen|first=E.|date=1986|title=Svein Rosseland, 31 March 1894 - 19 January 1985.|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1986QJRAS..27..512J/abstract|journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society|language=en|volume=27|issue=3|pages=512–514|issn=0035-8738}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Rosseland|first=S.|date=1928|title=Theoretical Astrophysics|url=https://www.nature.com/articles/122159a0|journal=Nature|language=en|volume=122|issue=3066|pages=159–162|doi=10.1038/122159a0|issn=0028-0836|url-access=subscription}}</ref> ਸੰਨ 1966 ਵਿੱਚ, ਫਰੈੱਡ ਹੋਯੇਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਨੇ [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਪਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਖੋਜ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite journal|last=Hurn|first=M.|date=2004|title=An English astronomical library: the case of the Cambridge Observatory|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2004Obs...124...37H/abstract|journal=The Observatory|language=en|volume=124|pages=37–46|issn=0029-7704}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, "ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਰਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀ. ਐਮ. ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|last=Struve|first=Otto|date=1943|title=Fifty years of progress in astronomy|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1943PA.....51..469S/abstract|journal=Popular Astronomy|language=en|volume=51|pages=469|issn=0197-7482}}</ref> 1985 ਵਿੱਚ, [[ਵਰਜੀਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਫ੍ਰੈਕਟਰ ਦਾ ਘਰ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਨੇਵਲ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਥੀਓਰੇਟਿਕਲ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite book|location=Cambridge [Cambridgeshire] ; New York}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGingerich1984">Gingerich, Owen, ed. (1984). ''Astrophysics and twentieth-century astronomy to 1950''. The General history of astronomy. Cambridge [Cambridgeshire] ; New York: Cambridge University Press. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-521-24256-1|<bdi>978-0-521-24256-1</bdi>]].</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Virginia Institute of Theoretical Astronomy |url=https://astronomy.as.virginia.edu/virginia-institute-theoretical-astronomy |access-date=2026-02-15 |website=Department of Astronomy |language=en}}</ref> ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀ ਦਾ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=What Can You Do with an Astronomy Degree |url=http://erau.edu/hub-spoke/stories/what-can-you-do-with-an-astronomy-degree |access-date=2026-02-15 |website=Embry-Riddle |language=en}}</ref><ref>{{Citation |last=Polyakhova |first=Elena |title=Astrodynamics in Photogravitational Field of the Sun: Space Flights with a Solar Sail |date=2022-12-14 |url=https://www.intechopen.com/chapters/83954 |work=Gravitational Field - Concepts and Applications |editor-last=S. Essa |editor-first=Khalid |publisher=IntechOpen |language=en |doi=10.5772/intechopen.102005 |isbn=978-1-83969-752-4 |access-date=2026-02-15 |last2=Korolev |first2=Vladimir}}</ref> ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਿਰੀਖਣ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜੋਡ਼ੇ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite journal|last=V.|first=Narlikar, Jayant|date=1990|title=Curriculum for the Training of Astronomers|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1990teas.conf....7N/abstract|journal=IAU Colloq. 105: The Teaching of astronomy|language=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20240729103732/https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1990teas.conf....7N/abstract|archive-date=2024-07-29}}</ref> ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|location=Cambridge}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ == ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਜਡ਼੍ਹਾਂ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਉੱਭਰਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਨਿਯਮ ਸਵਰਗੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Burtt">{{Cite book|deadurl=Edwin Arthur Burtt|location=Mineola, NY}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBurtt2003">[[Edwin Arthur Burtt|Burtt, Edwin Arthur]] (2003) [First published 1924]. [https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC ''The Metaphysical Foundations of Modern Science''] (second revised&nbsp;ed.). Mineola, NY: Dover Publications. pp.&nbsp;30, 41, <span class="nowrap">241–</span>2. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-486-42551-1|<bdi>978-0-486-42551-1</bdi>]].</cite></ref> ਅਜਿਹੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਇਲ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਲਾਰੈਂਸ ਕ੍ਰੌਸ, [[ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ|ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਨ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ]], [[ਸਟੀਫਨ ਹਾਕਿੰਗ]], ਹੂਬਰਟ ਰੀਵਜ਼, [[ਕਾਰਲ ਐਡਵਰਡ ਸੇਗਨ|ਕਾਰਲ ਸਾਗਨ]] ਅਤੇ ਪੈਟਰਿਕ ਮੂਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖਿਅਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਕਾਰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਦੇਰ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਯਤਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=D. Mark Manley |date=2012 |title=Famous Astronomers and Astrophysicists |url=http://cnr2.kent.edu/~manley/astronomers.html |access-date=2015-07-17 |publisher=[[Kent State University]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=The science.ca team |date=2015 |title=Hubert Reeves – Astronomy, Astrophysics and Space Science |url=http://www.science.ca/scientists/scientistprofile.php?pID=213 |access-date=2015-07-17 |publisher=GCS Research Society}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015 |title=Neil deGrasse Tyson |url=http://www.haydenplanetarium.org/tyson/ |access-date=2015-07-17 |publisher=[[Hayden Planetarium]]}}</ref> ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਿਟਕੌਮ ਸ਼ੋਅ 'ਦਿ ''[[ਬਿਗ ਬੈਂਗ ਥਿਊਰੀ]]''<nowiki/>' ਨੇ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਕਬੂਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਸਟੀਫਨ ਹਾਕਿੰਗ]] ਅਤੇ ਨੀਲ ਡੀਗ੍ਰੇਸੇ ਟਾਇਸਨ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == {{Main|Outline of astrophysics}} * ਖਗੋਲ ਰਸਾਇਣ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਅਣੂਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ * ਖਗੋਲੀ ਨਿਗਰਾਨ * ਖਗੋਲੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ - ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਮਾਪ * ਕਣ- ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ * ਗੁਰੂਤਾ-ਵੇਵ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ - ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ * ਹਰਟਜ਼ਸਪ੍ਰੰਗ–ਰਸਲ ਚਿੱਤਰ - ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਖਿੰਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਲਾਟ ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਨਾਲ ਚਮਕ ਦਾ ਸਬੰਧ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ * ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ - ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਊਰਜਾਵਾਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ * ਤਾਰਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨਤਾ * ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੀ ਸੂਚੀ - (ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) * ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ - ਘੱਟ ਪੁੰਜ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨਾ * ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਅਤੇ ਰਿਲੇਟਿਵਿਟੀ ਦੀ ਟਾਈਮਲਾਈਨ * * ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਟਾਈਮਲਾਈਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਕਲਸਟ੍ਰਰਸ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਮਾਣੇ ਦੀ ਬਣਤਰ * ਸਫੈਦ ਬੋਣੇ ਦੀ ਟਾਈਮਲਾਈਨ, ਨਿਊਟਰੋਨ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਸੁਪਰਨੋਵਾ - ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕਾਲਕ੍ਰਮਿਕ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜੋ == * {{Cite book|deadurl=Malcolm S. Longair}} * ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ, ਸਕਾਲਰਪੀਡੀਆ ਮਾਹਰ ਲੇਖ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{ਵਿਕੀਬੁਕਸ|Astrophysics}}  * [http://www.aanda.org/ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ, ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜਰਨਲ] * [http://iopscience.iop.org/0004-637X/ ''ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ੀਕਲ ਜਰਨਲ''] * ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਰਨਲ ਡੀ * [https://astro.theoj.org/ ''ਓਪਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ''] * [https://link.springer.com/journal/11207 ''ਸੂਰਜੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ''] * Cosmic Journey: A History of Scientific Cosmology ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਆਰਕਾਈਵ 2008-10-21 * [http://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmolog.htm ਨੇਡ ਰਾਈਟ ਦਾ ਕੌਸਮੋਲੋਜੀ ਟਿਊਟੋਰਿਅਲ, ਯੂ. ਸੀ. ਐਲ. ਏ.] {{Physics-footer}}{{Astronomy subfields}}{{Astronomy navbox}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] l89vjv83v2dea2co8kruweb8yrq23j4 0 51603 837542 597712 2026-04-25T09:45:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837542 wikitext text/x-wiki '''ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ''' ਜਾਂ '''ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਜਾਲ਼''' ਭਾਵ '''ਦੁਨੀਆ ਭਾਰ ਦਾ ਜਾਲ਼''' (ਛੋਟਾ ਰੂਪ '''WWW''' ਜਾਂ '''W3''',<ref>{{cite web|url=http://www.w3.org/|title=World Wide Web Consortium|quote=The World Wide Web Consortium (W3C)...}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ '''ਦੀ ਵੈੱਬ''') [[ਹਾਈਪਰਟੈਕਸਟ]] ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ [[ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ|ਪ੍ਰਬੰਧ]] ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਤੱਕ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ [[ਵੈੱਬ ਫਰੋਲੂ]] ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵੀ [[ਵੈੱਬ ਸਫ਼ਾ|ਵੈੱਬ ਸਫ਼ੇ]] ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤ, [[ਤਸਵੀਰ|ਤਸਵੀਰਾਂ]], ਵੀਡੀਓਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ|ਹਾਈਪਰਲਿੰਕਾਂ]] ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਆ-ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਟਿਮ ਬਰਨਰਸ-ਲੀ]], ਇੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ|ਬਰਤਾਨਵੀ]] ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ [[ਸਰਨ]] ਮੁਲਾਜ਼ਮ,<ref>{{cite web|url=http://www.lepoint.fr/technologie/le-web-a-ete-invente-en-france-31-01-2012-1425943_58.php|title=Le Web a été inventé... en France!|publisher=Le Point|date=1 January 2012|accessdate=2013-04-05}}</ref> ਨੂੰ ਵੈੱਬ ਦਾ ਕਾਢਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite journal|last=Lie|first=Håkon Wium|title=Cascading Style Sheets|date=29 Mar 2005|series=Dissertations|issue=498|page=xix|url=http://www.cn-cuckoo.com/css/Hakon_Wium_Lie_css_2005.pdf|accessdate=25 May 2014|publisher=University of Oslo, Faculty of Mathematics and Natural Sciences|location=Norway|format=Thesis|issn=1501-7710|quote=Tim also gets very special thanks for inventing the Web|journal=|archive-date=25 ਮਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525195146/http://www.cn-cuckoo.com/css/Hakon_Wium_Lie_css_2005.pdf|dead-url=yes}}</ref> 12 ਮਾਰਚ, 1989<ref>[http://googleblog.blogspot.com/2014/03/on-25th-anniversary-of-web-lets-keep-it.html Official Google Blog: On the 25th anniversary of the web, let’s keep it free and open]</ref> ਨੂੰ ਉਹਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ।<ref name=AHT>{{cite news | title = Tim Berners Lee&nbsp;– Time 100 People of the century | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990627,00.html | work = Time Magazine | accessdate = 17 May 2010 | quote = He wove the World Wide Web and created a mass medium for the 21st century. The World Wide Web is Berners-Lee's alone. He designed it. He loosed it on the world. And he more than anyone else has fought to keep it open, nonproprietary and free. | first = Joshua | last = Quittner | date = 29 March 1999 | archive-date = 15 ਅਗਸਤ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070815090521/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html | dead-url = yes }}</ref> 1989 ਦੀ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸਰਨ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਾਰਗਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੀ ਪਰ ਬਰਨਰਜ਼-ਲੀ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.w3.org/Proposal.html WorldWideWeb: Proposal for a HyperText Project]. W3.org (1990-11-12). Retrieved on 2013-07-17.</ref> ==ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ== * {{Cite journal| author=Berners-Lee, Tim; Bray, Tim; Connolly, Dan; Cotton, Paul; Fielding, Roy; Jeckle, Mario; Lilley, Chris; Mendelsohn, Noah; Orchard, David; Walsh, Norman; Williams, Stuart | title=Architecture of the World Wide Web, Volume One | publisher=W3C | date=15 December 2004 | version=Version 20041215 | url=http://www.w3.org/TR/webarch/}} * {{Cite journal| author=Fielding, R.; Gettys, J.; Mogul, J.; Frystyk, H.; Masinter, L.; Leach, P.; Berners-Lee, T. | title=Hypertext Transfer Protocol&nbsp;– HTTP/1.1 | publisher=Information Sciences Institute |date = June 1999| version=Request For Comments 2616}} * Niels Brügger, ed. ''Web History'' (2010) 362 pages; Historical perspective on the World Wide Web, including issues of culture, content, and preservation. * {{cite web| author=Polo, Luciano | title=World Wide Web Technology Architecture: A Conceptual Analysis | year=2003 | work=New Devices}} * {{cite web| author=Skau, H.O. | title=The World Wide Web and Health Information | date= March 1990 | work=New Devices}} ==ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ== * [http://info.cern.ch/hypertext/WWW/TheProject.html ਪਹਿਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]<ref>{{cite web|title=http://info.cern.ch - home of the first website|url=http://info.cern.ch/|publisher=CERN|accessdate=12 June 2014}}</ref> * [http://www.w3.org/History/19921103-hypertext/hypertext/WWW/ ਪਹਿਲੀ ਵੈੱਬ ਸਾਈਟ ਦਾ ਅਗੇਤਰਾ ਆਰਕਾਈਵ] * [http://www.mit.edu/people/mkgray/net/ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅੰਕੜੇ: ਵੈੱਬ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦਾ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226054950/http://www.mit.edu/people/mkgray/net/ |date=2009-02-26 }} * [http://www.livinginternet.com/w/w.htm ਸਜੀਵ ਇੰਟਰਨੈੱਟ] ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ ਸਮੇਤ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਅਤੀਤ * {{dmoz|Computers/Internet/Web_Design_and_Development|ਵੈੱਬ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ}} * [http://www.w3.org/ ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ ਸੰਘ (W3C)] * [http://www.w3.org/Protocols/NL-PerfNote.html W3C ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਘਟਾਈ "ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੇਟ/ਉਡੀਕ"] * [http://www.worldwidewebsize.com/ ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ ਦਾ ਅਕਾਰ] ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਕਾਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ। * [http://cle.ens-lyon.fr/40528325/0/fiche___pagelibre/ Antonio A. Casilli, ਲੀਹ ਉਤਲੇ ਮੇਲਜੋਲ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਾਸਤੇ ਕੁਝ ਤੱਤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501162838/http://cle.ens-lyon.fr/40528325/0/fiche___pagelibre/ |date=2011-05-01 }} * [http://web-graph.org/ ਦੀ ਅਰਡੋਸ ਵੈੱਬਗਰਾਫ਼ ਸਰਵਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301013100/http://web-graph.org/ |date=2021-03-01 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਾਢਾਂ]] lm05zijc7h2iu2evdsorrnmqulxzw1c 0 69728 837515 624195 2026-04-24T19:09:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837515 wikitext text/x-wiki '''ਦ ਇਮਪੀਰਿਅਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ''', 1931 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ ਹੈ, ਜੋਕਿ ਜਨਪਤ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੂਈਨਸਵੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ I ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਨਾਟ ਪਲੇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲਗਜ਼ਰੀ ਗਰੈਂਡ ਹੋਟਲ ਸੀ I<ref>{{cite web|url=http://www.4hoteliers.com/features/article/1777|title=Famous Hotels: Imperial New Delhi - the making of|date=11th December 2006|publisher=4hoteliers.com|accessdate=21 December 2015|archive-date=11 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150611015225/http://www.4hoteliers.com/features/article/1777|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/the-imperial-new-delhi-707567|title=About The Imperial New Delhi|publisher=cleartrip.com |accessdate=21 December 2015}}</ref> ਇਸ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਜੋੜ ਸਵਤੰਤਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ I<ref>{{cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=Ee1HTcplZS0C&pg=PA107&dq=The+Imperial+hotel,+New+Delhi&redir_esc=y#v=onepage&q=The%20Imperial%20hotel%2C%20New%20Delhi&f=false|title=The Imperial Delhi, by Patrick Horton, Richard Plunkett, Hugh Finla|publisher=Lonely Planet |accessdate=21 December 2015}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਹ ਹੋਟਲ 1936 ਵਿੱਚ ਖੁਲਿਆ ਸੀ I ਇਸ ਹੋਟਲ ਦਾ ਵਾਸਤੂ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਅਤੇ ਓਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਲਾਓ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ, ਜਿਹਨੂੰ ਕਿ ਆਰਟ ਡੇਕੋ ਸਟਾਇਲ ਦੀ ਝਲੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ I ਇਸਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਡੀ ਜੇ ਬਲ਼ੂਮਫ਼ੀਲਡ ਸੀ, ਜੋਕਿ ਐਡਵਿਨ ਲ਼ਯੂਤਿਨਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੀ ਸਾਲ ਉਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ I<ref>{{cite web|url=http://www.hotelsite.com/India/New-Delhi/The-Imperial_1231434/history.html|title=History of The Imperial|publisher=hotelsite.com |accessdate=21 December 2015}}</ref> ਇਮਪੀਰਿਅਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਨ ਐਸ.ਬੀ.ਐਸ ਰੰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋਕੋ ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਰ.ਬੀ.ਐਸ. ਨਰੇਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਤੱਰ ਸੀ I ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ 1911 ਦੇ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦਕਿ ਦਿੱਲੀ ਨੂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ Iਹੋਟਲ ਨੂੰ ਸਾਲ 1996 ਅਤੇ 2001 ਵਿਚਕਾਰ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਵਾਇਸ ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਟ, ਹਰਵਿੰਦਰ ਸੈਖੋਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ I ਇਸ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਇਮਪੀਰਿਅਲ ਨੇ ਨੀਦਰਲੈੰਡ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਹਾਲੀਵੁਡ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਹਸੀ ਅਤੇ ਦਿਗਜਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ. I ਉਸ ਨੇ ਛੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਬਾਰ ਵੀ ਖੋਲੇ ਜਿਹੜੇ - “ਸਪਾਇਸ ਰੂਟ”, “ਪਟਿਆਲਾ ਪੈਗ਼ ਬਾਰ”, “1911 ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਬਾਰ”, ਡੇਨਿਯਲ ਤਾਵੇਰਨ ਅਰੇ ਸੇਨ ਗਿਮੀਗਨਾਨੋ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹਨ।ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ “ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹੋਟਲ ਨੇ ਕਲਾ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲ ਦਿਤੇ ਹਨ, ਲੋਸ ਏਨਜਲਸ ਟਾਇਮਜ, ਦਸ੍ਬਰ 7, 1997, ਏਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੇਸ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ-ਫਿਸ਼ਲੋਕ ਇਮ੍ਪੀਰ ਮਿਸਟਰ ਤ੍ਰੇਵੋਰ ਫਿਸ਼੍ਲੋਕ, ਰੋਜਾਨਾ ਟੇਲੀਗ੍ਰਾਫ, ਲੰਦਨ, 27 ਨਵਬਰ 2000. ==ਵਿਰਾਸਤ== ਹੋਟਲ ਇਮਪੀਰਿਅਲ, ਨਵੀਂ ਦਿਲੀ<ref>{{cite web|url=http://www.theimperialindia.com/rooms-and-suites/the-heritage-suite/|title=The Imperial, New Delhi|publisher=theimperialindia.com|accessdate=21 December 2015|archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151130054020/http://www.theimperialindia.com/rooms-and-suites/the-heritage-suite/|dead-url=yes}}</ref> ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਲੇਗੇਸੀ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣੇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਣੇਆ ਪਛਾਣੇਆ ਬਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਪੇਗ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਓਹੀ ਹੋਟਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨੇਹਰੁ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਮੁਹਮਦ ਅਲੀ ਜਿਹਨਾਂ ਅਤੇ ਲੋਰਡ ਮੋਉੰਟਬੇਟਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਅਲੀਗਢ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== 6ojtipa3l04e1o0x40h80akuhm77nq5 0 80013 837517 835677 2026-04-24T21:49:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837517 wikitext text/x-wiki {{distinguish|ਨਿਊਟ੍ਰਾਲੀਨੋ}} {{Other uses}} {{ਕਣ ਜਾਣਕਾਰੀ ਡੱਬਾ | name = ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ/ਐਂਟੀਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ | image = FirstNeutrinoEventAnnotated.jpg | image_size = 250px | caption = 13&nbsp;ਨਵੰਬਰ 1970 ਨੂੰ, [[ਅਰਗੋਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ]] ਵਿਖੇ ਨਿਊਟ੍ਰੋਨ ਪਛਾਣਨ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਹਾਈਡ੍ਰੋਹਨ [[ਬੱਬਲ ਚੈਂਬਰ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਤੋ. ਇੱਕ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਐਟਮ ਵਿੱਚਲੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੌਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਸੱਟ ਮਾਰਦਾ ਹੈ. ਟਕਰਾਓ ਉਸ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਟਰੈਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. | num_types = 3 – ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ, ਮਿਊਔਨ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਅਤੇ ਟਾਓ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ | composition = [[ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ]] | statistics = [[ਫਰਮੀਔਨਿਕ]] | group = [[ਲੈਪਟੌਨ]], ਐਂਟੀਲੈਪਟੌਨ | generation = ਪਹਿਲੀ, ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ | interaction = [[ਕਮਜੋਰ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ]] ਅਤੇ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ]] | particle = | antiparticle = Antineutrinos are possibly identical to the neutrino (see ''[[Majorana fermion]]''). | theorized = {{SubatomicParticle|Electron neutrino}} (Electron neutrino): [[Wolfgang Pauli]] (1930)<br />{{SubatomicParticle|Muon neutrino}} (Muon neutrino): Late 1940s {{SubatomicParticle|Tau neutrino}} (Tau neutrino): Mid 1970s | discovered = {{SubatomicParticle|Electron neutrino}}: [[Clyde Cowan]], [[Frederick Reines]] (1956)<br />{{SubatomicParticle|Muon neutrino}}: [[Leon Lederman]], [[Melvin Schwartz]] and [[Jack Steinberger]] (1962)<br />{{SubatomicParticle|Tau neutrino}}: [[DONUT|DONUT collaboration]] (2000) | symbol = {{SubatomicParticle|Electron neutrino}}, {{SubatomicParticle|Muon neutrino}}, {{SubatomicParticle|Tau neutrino}}, {{SubatomicParticle|Electron antineutrino}}, {{SubatomicParticle|Muon antineutrino}}, {{SubatomicParticle|Tau antineutrino}} | mass = 0.320 &plusmn; 0.081 eV/c² (sum of 3 flavors)<ref name="C4WDefault-3938341">{{cite web |url=http://scitechdaily.com/astronomers-accurately-measure-mass-neutrinos-first-time/ |title=Astronomers Accurately Measure the Mass of Neutrinos for the First Time |work=scitechdaily.com |others=Image credit:NASA, ESA, and J. Lotz, M. Mountain, A. Koekemoer, and the HFF Team (STScI) |date=February 10, 2014 |accessdate=7&nbsp;May 2014 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508044357/http://scitechdaily.com/astronomers-accurately-measure-mass-neutrinos-first-time/ |archivedate=ਮਈ 8, 2014 |deadurl=no }}</ref><ref name="C4WDefault-6322926">{{cite web |url=http://www.natureworldnews.com/articles/5968/20140210/mass-neutrinos-accurately-calculated-first-time-physicists-report.htm |title=Mass of Neutrinos Accurately Calculated for First Time, Physicists Report |work=natureworldnews.com |others=Image credit: . via Wikimedia Commons |date=10&nbsp;February 2014 |accessdate=7&nbsp;May 2014 |first=James A. |last=Foley |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508044537/http://www.natureworldnews.com/articles/5968/20140210/mass-neutrinos-accurately-calculated-first-time-physicists-report.htm |archivedate=ਮਈ 8, 2014 |deadurl=no }}</ref><ref name="arXiv-1308.5870v2">{{cite journal |arxiv=1308.5870v2 |bibcode=2014PhRvL.112e1303B |title=Evidence for Massive Neutrinos from Cosmic Microwave Background and Lensing Observations |journal=Physical Review Letters |volume=112 |issue=5 |pages=051303 |last1=Battye |first1=Richard A. |last2=Moss |first2=Adam |year=2014 |doi=10.1103/PhysRevLett.112.051303 |pmid=24580586 }}</ref> | decay_time = | decay_particle = | electric_charge = 0&nbsp;[[elementary charge|e]] | color_charge = | spin = {{frac|1|2}} | X_charge = −3 | weak_hypercharge = −1 | B-L = −1 }} ਇੱਕ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ({{IPAc-en|n|uː|ˈ|t|r|iː|n|oʊ}} ਜਾਂ {{IPAc-en|nj|uː|ˈ|t|r|iː|n|oʊ}}) (ਜਿਸਨੂੰ [[ਗਰੀਕ]] ਅੱਖਰ ''[[Nu (letter)|ν]]''&nbsp;) ਰਾਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ [[ਲੈਪਟੌਨ]] ([[ਅੱਧਾ-ਅੰਕ ਸਪਿੱਨ]] ਵਾਲਾ ਇੱਕ [[ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ]]) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਕਮਜੋਰ ਉੱਪ-ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬਲ ਅਤੇ ਗਰੂਤਾਕਰਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਦਾ ਪੁੰਜ ਹੋਰ ਉੱਪ-ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.<ref>{{cite web |title=Neutrino |url=http://www.mpg.de/12928/Glossary |work=Glossary for the Research Perspectives of the Max Planck Society |publisher=[[Max Planck Gesellschaft]] |accessdate=2012-03-27 |archive-date=2020-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512193336/https://www.mpg.de/12928/Glossary |dead-url=yes }}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਪੌਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ === === ਸਿੱਧੀ ਡਿਟੈਕਸ਼ਨ === [[File:Clyde Cowan.jpg|thumb|right|ਕਲਾਈਡ ਕੋਵਨ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ c. 1956]] === ਨਿਊਟ੍ਰੌਨੋ ਫਲੇਵਰ === === ਸੂਰਜੀ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਸਮੱਸਿਆ === === ਡੋਲਨ === === ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ === == ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ == === ਮਿਖਾਈਵ-ਸਮਿਰਨੋਵ-ਵੋਲਫੈਂਸਟਾਈਨ ਪ੍ਰਭਾਵ === === ਨਿਉਕਲੀਅਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ === === ਥੋਪਿਆ ਹੋਇਆ ਖਿੰਡਾਓ === === ਗੈਰ ਸਵੈ-ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ === === ਕਿਸਮਾਂ === {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 1em 1em;" |+ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣਾਂ ਦੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ |- !ਫਰਮੀਔਨ !ਚਿੰਨ |- !colspan="2" style="background:#ffdead;"|ਪੀੜੀ 1 |- |style="background:#efefef;"| ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ | {{ਉੱਪ-ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ}} |- |style="background:#efefef;"| ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਐਂਟੀਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ | {{ਉੱਪ-ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਐਂਟੀਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ}} |- !colspan="3" style="background:#ffdead;"|ਪੀੜੀ 2 |- |style="background:#efefef;"| ਮਿਊਔਨ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ | {{ਉੱਪ-ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣ|ਮਿਊਔਨ ਨਿਊਟ੍ਰੌਨੋ}} |- |style="background:#efefef;"| ਮਿਊਔਨ ਐਂਟੀਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ | {{ਉੱਪ-ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣ|ਮਿਊਔਨ ਐਂਟੀਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ}} |- !colspan="3" style="background:#ffdead;"|ਪੀੜੀGeneration 3 |- |style="background:#efefef;"| ਟਾਓ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ | {{ਉੱਪ-ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣ|ਟਾਓ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ}} |- |style="background:#efefef;"| ਟਾਓ ਐਂਟੀਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ | {{ਉੱਪ-ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣ|ਟਾਓ ਐਂਟੀਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ}} |} === ਐਂਟੀਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ === {{ਐਂਟੀਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ}} === ਫਲੇਵਰ ਡੋਲਨ === === ਸਪੀਡ === === ਪੁੰਜ === {{ਅਣਸੁਲਝੀ|ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੀ ਅਸੀਂ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਪੁੰਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ [[ਫਰਮੀ-ਡੀਰਾਕ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ|ਡੀਰਾਕ]] ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ [[ਮਾਜੋਰਾਨਾ ਫਰਮੀਔਨ|ਮਾਜੋਰਾਨਾ]] ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਦੀ?}} === ਅਕਾਰ === === ਚੀਰੈਲਿਟੀ === == ਸੋਮੇਂ == === ਬਣਾਵਟੀ ਸੋਮੇ === ==== ਰੀਐਕਟਰ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ==== ==== ਐਕਸਲ੍ਰੇਟਰ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ==== ==== ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਬੰਬ ==== === ਜੀਓਲੌਜਿਕ === [[File:Proton proton cycle.svg|350px|thumb|ਸਟੈਂਡਰਡ ਸੋਲਰ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਸੋਲਰ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ([[ਪ੍ਰੋਟੌਨ-ਪ੍ਰੋਟੋਿਨ ਵੇਨ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ|ਪ੍ਰੋਟੌਨ=ਪ੍ਰੋਟੌਨ ਚੇਨ]])]] === ਐਟਮੋਸਫੀਅਰ === === ਸੋਲਰ === === ਸੁਪਰਨੋਵਾਇ === [[Image:Supernova-1987a.jpg|thumb|[[ਸੁਪਰਨੋਵਾ 1987a|SN 1987A]]]] === ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਰੈਮਨੈਂਟ === === ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ === == ਡਿਟੈਕਸ਼ਨ == == ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ == == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] {{ਬੁੱਕ ਬਾਰ|1=ਲੈਪਟੌਨ|3=ਮਿਆਰੀ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਕਣ}} *[[ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਡੋਲਨ]] == ਨੋਟਸ == {{Reflist|group=nb|30em}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਗ੍ਰੰਥ-ਸੂਚੀ == {{refbegin}} * {{Cite arXiv |last1=Adam |first1=T. |author2= ([[OPERA|OPERA collaboration]]) |date=2011 |title=Measurement of the neutrino velocity with the OPERA detector in the CNGS beam |eprint=1109.4897 |class=hep-ex |display-authors=etal}} * {{cite journal |last1=Alberico |first1=W. M. |last2=Bilenky |first2=S. M. |date=2004 |title=Neutrino Oscillations, Masses And Mixing |journal=[[Physics of Particles and Nuclei]] |volume=35 |issue= |pages=297–323 |arxiv=hep-ph/0306239 |bibcode=2003hep.ph....6239A }} * {{Cite book |last=Bahcall |first1=J. N. |date=1989 |title=Neutrino Astrophysics |url=https://archive.org/details/neutrinoastrophy0000bahc |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=0-521-35113-8 }} * {{cite web |last=Bumfiel |first=G. |date=1 October 2001 |title=The Milky Way's Hidden Black Hole |url=http://www.scientificamerican.com/article/the-milky-ways-hidden-bla/ |work=[[Scientific American]] |accessdate=2010-04-23 }} * {{Cite book |last=Close |first=F. |date=2010 |title=Neutrino |url=https://archive.org/details/neutrino0000clos |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-957459-9 }} * {{Cite book |last=Griffiths |first=D. J. |date=1987 |title=Introduction to Elementary Particles |url=https://archive.org/details/introductiontoel0000grif_o7r4 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=0-471-60386-4 }} * {{Cite book |last=Perkins |first=D. H. |date=1999 |title=Introduction to High Energy Physics |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=0-521-62196-8 }} * {{Cite book |last=Povh |first=B. |date=1995 |title=Particles and Nuclei: An Introduction to the Physical Concepts |url=https://archive.org/details/particlesnucleii0000unse_c1n8 |publisher=[[Springer-Verlag]] |isbn=0-387-59439-6 }} * {{cite web |author=Riazuddin |date=2005 |title=Neutrinos |url=http://www.ncp.edu.pk/docs/12th_rgdocs/Riazuddin.pdf |publisher=[[National Center for Physics]] |access-date=2016-06-25 |archive-date=2011-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007003127/http://www.ncp.edu.pk/docs/12th_rgdocs/Riazuddin.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |last=Schopper |first=H. F. |date=1966 |title=Weak interactions and nuclear beta decay |url=https://archive.org/details/weakinteractions0000scho |publisher=[[North-Holland (imprint)|North-Holland]] |isbn= }} * {{cite web |last1=Tammann |first1=G. A. |last2=Thielemann |first2=F. K. |last3=Trautmann |first3=D. |date=2003 |title=Opening new windows in observing the Universe |url=http://www.europhysicsnews.org/articles/epn/abs/2003/02/epn03208/epn03208.html |publisher=[[Europhysics News]] |accessdate=2006-06-08 }} * {{Cite book |last1=Tipler |first1=P. |last2=Llewellyn |first2=R. |date=2002 |title=Modern Physics |edition=4th |publisher=[[W. H. Freeman]] |isbn=0-7167-4345-0 }} * {{cite book |last=Tomonaga |first=S.-I. |date=1997 |title=The Story of Spin |url=https://archive.org/details/storyofspin0000tomo |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn= }} * {{Cite book |last=Zuber |first=K. |date=2003 |title=Neutrino Physics |url=https://archive.org/details/neutrinophysics0000zube |publisher=[[IOP Publishing]] |isbn=978-0-7503-0750-5 }} {{refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ|ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ}} * [http://www.ps.uci.edu/~superk/neutrino.html "What's a Neutrino?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925101827/http://www.ps.uci.edu/~superk/neutrino.html |date=2010-09-25 }}, Dave Casper ([[University of California, Irvine]]) * [http://www.nu.to.infn.it/ Neutrino unbound]: On-line review and e-archive on Neutrino Physics and Astrophysics * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/neutrino/ Nova: The Ghost Particle]: Documentary on US public television from WGBH * [http://space.newscientist.com/article/dn13414-universe-submerged-in-a-sea-of-chilled-neutrinos.html?feedId=online-news_rss20 Universe submerged in a sea of chilled neutrinos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510083931/http://space.newscientist.com/article/dn13414-universe-submerged-in-a-sea-of-chilled-neutrinos.html?feedId=online-news_rss20 |date=2008-05-10 }}, ''New Scientist'', 5 March 2008 *[http://www.hep.anl.gov/ndk/hypertext/ The neutrino oscillation industry] * [https://web.archive.org/web/20070927012833/http://www.mpi-hd.mpg.de/non_acc/POSITIVE-EVID/NEW-2004/PL586-2004.pdf Search for neutrinoless double beta decay with enriched 76Ge in Gran Sasso 1990–2003] * [http://www.nytimes.com/2002/04/28/weekinreview/ideas-trends-cosmic-weight-gain-a-wispy-particle-bulks-up.html?pagewanted=all&src=pm Cosmic Weight Gain: A Wispy Particle Bulks Up by George Johnson] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/science_and_environment/10364160.stm Neutrino 'ghost particle' sized up by astronomers] BBC News 22 June 2010 * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=Neutrinos|url=http://www.sixtysymbols.com/videos/neutrinos.htm|work=Sixty Symbols|publisher=[[Brady Haran]] for the [[University of Nottingham]]|author2=Copeland, Ed|author3=Bowley, Roger|date=2010}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.youtube.com/watch?v=AYqEtm0X2Sc&feature=youtu.be The Neutrino with Dr. Clyde L. Cowan (Lecture on Project Poltergeist by Clyde Cowan)] * [http://www.nuclear-power.net/nuclear-power/reactor-physics/atomic-nuclear-physics/fundamental-particles/antineutrino/nuclear-reactor-antineutrino-source/ Nuclear Reactor as the Source of Antineutrinos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912112258/http://www.nuclear-power.net/nuclear-power/reactor-physics/atomic-nuclear-physics/fundamental-particles/antineutrino/nuclear-reactor-antineutrino-source/ |date=2016-09-12 }} * [https://www.bibnum.education.fr/physique/physique-nucleaire/chers-mesdames-et-messieurs-radioactifs Pauli's letter (December 1930)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315140410/https://www.bibnum.education.fr/physique/physique-nucleaire/chers-mesdames-et-messieurs-radioactifs |date=2016-03-15 }}, the hypothesis of the neutrino (online and analyzed, for English version click 'Télécharger') {{ਕਣ}} {{Authority control}} [[Category:ਡਾਰਕ ਮੈਟਰ]] [[Category:ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ]] [[Category:ਅਜੀਬ ਪਦਾਰਥ]] [[Category:ਲੈਪਟੌਨ]] [[Category:ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ| ]] 8ih09ly6djkbv617x9ips4or77ztl5i 0 90673 837529 537307 2026-04-25T04:36:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837529 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਫਲੋਰਾ ਨਵਾਪਾ | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = Florence Nwanzuruahu Nkiru Nwapa.jpg | image_size = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1931|01|13|df=yes}} | birth_place = [[ਓਗੁਟਾ]] | death_date = {{death date and age|1993|10|16|1931|01|13|df=yes}} | death_place = [[ਇਨੁਗੂ]] | resting_place = | occupation = | language = | nationality = [[ਨਾਈਜੀਰੀਆ|ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ]] | ethnicity = [[ਇਗਬੋ ਲੋਕ|ਇਗਬੋ]] | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genres = ਨਾਵਲ; ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀਆਂ | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notableworks = <!-- or: | notablework = --> | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc; or omit --> }} '''ਫਲੋਰਾ ਨਵਾਨਜ਼ੁਰੁਅਹੁ ਨਕੀਰੂ ਨਵਾਪਾ''' ([[13 ਜਨਵਰੀ]], [[1931]]—[[16 ਅਕਤੂਬਰ]]-[[1993]]) ਇੱਕ [[ਨਾਈਜੀਰੀਆ]] ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ ਜੋ "ਫਲੋਰਾ ਨਵਾਪਾ" ਨਾਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਫਲੋਰਾ ਨੂੰ [[ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ]] ਦੀ ਪਿਤਾਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਔਰਤ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਰਹੀ, ਫਲੋਰਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਲੋਰਾ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name=DofA>[[Margaret Busby]], "Flora Nwapa", ''[[Daughters of Africa: An International Anthology of Words and Writings by Women of African Descent]]'' (1992), Vintage: 1993, p. 399.</ref> ਜੋ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ [[ਇਫੁਰੂ]] ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸਨੇ [[1966]] ਵਿੱਚ [[ਹੇਇਨੇਮੰਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਬੂਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਹ ਕਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ ਸੀ, ਫਲੋਰਾ ਇੱਕ [[ਇਗਬੋ ਲੋਕ|ਇਗਬੋ]] ਔਰਤ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਸਿਰਜਿਤ ਕਰਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਚਰਚਿਤ ਸੀ।.<ref name=Emory>Susan Leisure, [https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/2014/06/11/nwapa-flora/ "Nwapa, Flora"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330140234/https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/2014/06/11/nwapa-flora/ |date=2023-03-30 }}, Postcolonial Studies @ Emory, Emory University, Fall 1996.</ref> ==ਮੁਢੱਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਨਵਾਪਾ [[ਓਗੁਟਾ]],<ref name="born">Hamilton, Janice, ''Nigeria in Pictures'', p. 71.</ref> ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਫਲੋਰਾ ਨਵਾਪਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਇਜੇਓਮਾ ਅਤੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਮਾਰਥਾ ਨਵਾਪਾ, ਡਰਾਮਾ ਦੀ ਅਧਿਆਪਿਕਾ, ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ।<ref>[http://www.informationng.com/2013/03/interesting-things-about-flora-nwapa-nigerias-first-female-novelist.html "Interesting Things About Flora Nwapa, Nigeria’s First Female Novelist"], Information Nigeria, 1 March 2013.</ref> ਫਲੋਰਾ ਨਵਾਪਾ ਨੇ [[ਓਗੁਟਾ]], [[ਪੋਰਟ ਹਾਰਕੋਰਟ]] ਅਤੇ [[ਲਾਗੋਸ]] ਵਿੱਖੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਬੀ.ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ,[[1957]] ਵਿੱਚ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇਬਡਾਨ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਇਬਡਾਨ]] ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ==ਕੈਰੀਅਰ== ===ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੇਵਾ=== ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਾਪਿਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵਾਪਾ ਨੇ [[ਕਾਲਾਬਾਰ]] ਵਿੱਖੇ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ [[1959]] ਤੱਕ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਫਲੋਰਾ ਨੇ [[ਇਨੁਗੂ]] ਵਿੱਚ, ਕ਼ੁਵਿਨ'ਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ [[1969]] ਤੋਂ [[1971]] ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਵਿਲ ਸਰਵਿਸ ਦੋਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਜਾਰੀ ਰਖਿਆ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਗੋਸ]] ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਰਹੀ। [[ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਸਿਵਿਲ ਵਾਰ]], [[1967]]-[[1970]], ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਕੈਬੀਨੇਟ ਆਫ਼ਿਸ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਕਰਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== *[[ਇਫੁਰੂ]], ਹੇਇਨੇਮੰਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਬੂਕਸ, 1966; ਵੇਵਲੈਂਡ ਪ੍ਰੈਸ, 2013, ਆਈਐਸਬੀਐਨ 9781478613275 *[[ਇਡੂ]], ਹੇਇਨੇਮੰਨ ਅਫਰੀਕਨ ਰਾਇਟਰਸ ਸੀਰੀਜ਼, ਨੰ. 56, ਆਈਐਸਬੀਐਨ 0-435-90056-0; 1970 *[[ਨੈਵਰ ਅਗੇਨ]], ਇਨੁਗੂ: ਤਾਨਾ ਪ੍ਰੈਸ, 1975; ਨਵਾਮਿਫੇ, 1976; ਅਫਰੀਕਾ ਵਰਲਡ ਪ੍ਰੈਸ, 1992, ਆਈਐਸਬੀਐਨ 9780865433182 *[[ਵਨ ਇਜ਼ ਇਨਫ਼]], ਇਨੁਗੂ: ਫਲੋਰਾ ਨਵਾਪਾ ਕੋ., 1981; ਤਾਨਾ ਪ੍ਰੈਸ, 1984; ਅਫਰੀਕਾ ਵਰਲਡ ਪ੍ਰੈਸ, 1992, ਆਈਐਸਬੀਐਨ 9780865433229 *ਵੁਮੈਨ ਆਰ ਡਿਫਰੈਂਟ, ਇਨੁਗੂ: ਤਾਨਾ ਪ੍ਰੈਸ, 1986; ਅਫਰੀਕਾ ਵਰਲਡ ਪ੍ਰੈਸ, 1992, ਆਈਐਸਬੀਐਨ 9780865433267 ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਗਬੋ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1931 ਪੈਦਾਇਸ਼]] 2vh2gfyz2m566cvgekpj1bbb9zma8iw 0 90914 837527 706298 2026-04-25T04:22:39Z Gurtej Chauhan 27423 837527 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jasmine Sandlas | native_name = {{lang|pa|ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ}} | native_name_lang = pa | image = Jasmine Sandlas.jpg | caption = | age = 22 | birth_date = | birth_place = [[ਰੋਪੜ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | home_town = [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], [[ਅਮਰੀਕਾ]] | occupation = {{hlist|ਗਾਇਕਾ|ਗੀਤਕਾਰਾ}} | spouse = | partner = | children = | years_active = 2008–ਵਰਤਮਾਨ | net_worth = | website = [http://www.facebook.com/JasmineSandlasMusic/ Official Facebook] | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = ਸੋਲੋ ਗਾਇਕਾ | instrument = ਵੋਕਲ | Genre = {{ਫਲੈਟਲਿਸਟ| * R&B * ਪੰਜਾਬੀ ਰੈਪ * ਬਾਲੀਵੁੱਡ * ਹਿੰਦੂਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ * [[ਪੌਪ]] * ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਕ}} | label = ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ<br />ਯੂਨਿਵਰਸਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ<ref name="TOI 2015">{{cite web | title=Jasmine Sandlas released ਤੇਰੇ ਵਾਂਗੂ | website=[[The Times of India]] | date=4 ਦਿਸੰਬਰ 2015 | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/Jasmine-Sandlas-released-Tere-Vangu/articleshow/20794292.cms | accessdate=25 May 2016}}</ref> | associated_acts = [[ਗੈਰੀ ਸੰਧੂ]]<br>[[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]]<br>[[ਬੋਹੇਮੀਆ]]<br>[[ਹਨੀ ਸਿੰਘ|ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ]] }} }} '''ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਸੈਂਡਲਸ, [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਟਾਕਟਨ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੈਂਡਲਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ "ਮੁਸਕਾਨ" (2008) ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕਿਕ' ਲਈ ਗੀਤ 'ਯਾਰ ਨਾ ਮਿਲੇ' ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਉਣ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਉੱਤੇ 'ਯਾਰ ਨਾ ਮਿਲੇ' ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਤੇ ਗਿਆ। ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਜੈਸਮੀਨ ਕੌਰ ਸੈਂਡਲਸ ਦਾ ਜਨਮ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਬਾਣਾ, ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਸਕੂਲੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਈ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਵੈਸਟ ਕੋਸਟ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗੀਤ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। == ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ == ਲਾਲੀ ਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਐਲਬਮ 'ਦਿ ਡਾਇਮੰਡ' ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ 'ਮੁਸਕਾਨ', ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰੈਪਰ ਬੋਹੇਮੀਆ ਨਾਲ 'ਗੁਲਾਬੀ' ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਕੀਤੀ। "ਗੁਲਾਬੀ" ਐਲਬਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ ਸਿੰਗਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਵਾਕ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੈਸਮੀਨ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 2008 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਐਲਬਮ 'ਦਿ ਡਾਇਮੰਡ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਕੈਰੀਅਰ ਕਿੱਕ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ "ਡੈਵਿਲ-ਯਾਰ ਨਾ ਮਿਲੀ" ਗੀਤ ਕੀਤਾ। === 2012:ਗੁਲਾਬੀ === 2012 ਵਿੱਚ, ਗੁਲਾਬੀ ਐਲਬਮ ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>https://open.spotify.com/album/0q7fOnRNzE55c198HQj0iz</ref> === 2014:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਐਂਟਰੀ === 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਕਿੱਕ<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Zti5s48tc7k</ref> ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। === 2016 === ਜੈਸਮੀਨ ਨੇ ਵਨ ਨਾਈਟ ਸਟੈਂਡ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੋ ਸਿੰਗਲ "ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਸੂਟਾ" ਅਤੇ "ਰਾਤ ਜਸ਼ਨ ਦੀ" ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜੈਸਮੀਨ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਏਂਜਲਸ ਆਫ਼ ਰੌਕ, ਨਾਮਕ ਮਹਿਲਾ-ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਉੱਤੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ੳਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜੈਸਮੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਵਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ ਤੱਕ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਇਆ (ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਯੂਪੀ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ), ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੁਝ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਹਰ ਐਪੀਸੋਡ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੀਤ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੀਜ਼ਨ 1 ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਪੀਸੋਡ, 31 ਜੁਲਾਈ 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ। === 2020: ਇੱਕ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ === 2020 ਵਿੱਚ, ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਤੀਜੀ ਐਲਬਮ What's In A Name ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਐਲਬਮ “What’s In A Name” ਵਿੱਚ 8 ਗੀਤ ਹਨ। ਸੰਗੀਤ ਇੰਟੈਂਸ ਅਤੇ ਹਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ ਨੇ ਇਸ ਐਲਬਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦੇ Instagram ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਐਲਬਮ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਸੀ ਉਸਨੇ ਆਰਟ ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਥੀਮ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਕਾਫੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀਕਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ VFX ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == 2026 ਧੁਰੰਦਰ-2 == [[ਧੁਰੰਦਰ 2]] ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਜਾਈਏ ਸੱਜਣਾ ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ [[ਸਤਿੰਦਰ ਸਰਤਾਜ]] ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਗਾਏ ਗਏ ਹਨ<ref>https://open.spotify.com/playlist/2NK1gugGMbH25DQSnT5hQN</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 81wi42hdp40c4hwk5yqd77268wj32kc 837528 837527 2026-04-25T04:27:38Z Gurtej Chauhan 27423 /* 2016 */ 837528 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jasmine Sandlas | native_name = {{lang|pa|ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ}} | native_name_lang = pa | image = Jasmine Sandlas.jpg | caption = | age = 22 | birth_date = | birth_place = [[ਰੋਪੜ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | home_town = [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], [[ਅਮਰੀਕਾ]] | occupation = {{hlist|ਗਾਇਕਾ|ਗੀਤਕਾਰਾ}} | spouse = | partner = | children = | years_active = 2008–ਵਰਤਮਾਨ | net_worth = | website = [http://www.facebook.com/JasmineSandlasMusic/ Official Facebook] | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = ਸੋਲੋ ਗਾਇਕਾ | instrument = ਵੋਕਲ | Genre = {{ਫਲੈਟਲਿਸਟ| * R&B * ਪੰਜਾਬੀ ਰੈਪ * ਬਾਲੀਵੁੱਡ * ਹਿੰਦੂਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ * [[ਪੌਪ]] * ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਕ}} | label = ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ<br />ਯੂਨਿਵਰਸਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ<ref name="TOI 2015">{{cite web | title=Jasmine Sandlas released ਤੇਰੇ ਵਾਂਗੂ | website=[[The Times of India]] | date=4 ਦਿਸੰਬਰ 2015 | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/Jasmine-Sandlas-released-Tere-Vangu/articleshow/20794292.cms | accessdate=25 May 2016}}</ref> | associated_acts = [[ਗੈਰੀ ਸੰਧੂ]]<br>[[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]]<br>[[ਬੋਹੇਮੀਆ]]<br>[[ਹਨੀ ਸਿੰਘ|ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ]] }} }} '''ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਸੈਂਡਲਸ, [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਟਾਕਟਨ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੈਂਡਲਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ "ਮੁਸਕਾਨ" (2008) ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕਿਕ' ਲਈ ਗੀਤ 'ਯਾਰ ਨਾ ਮਿਲੇ' ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਉਣ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਉੱਤੇ 'ਯਾਰ ਨਾ ਮਿਲੇ' ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਤੇ ਗਿਆ। ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਜੈਸਮੀਨ ਕੌਰ ਸੈਂਡਲਸ ਦਾ ਜਨਮ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਬਾਣਾ, ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਸਕੂਲੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਈ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਵੈਸਟ ਕੋਸਟ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗੀਤ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। == ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ == ਲਾਲੀ ਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਐਲਬਮ 'ਦਿ ਡਾਇਮੰਡ' ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ 'ਮੁਸਕਾਨ', ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰੈਪਰ ਬੋਹੇਮੀਆ ਨਾਲ 'ਗੁਲਾਬੀ' ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਕੀਤੀ। "ਗੁਲਾਬੀ" ਐਲਬਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ ਸਿੰਗਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਵਾਕ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੈਸਮੀਨ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 2008 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਐਲਬਮ 'ਦਿ ਡਾਇਮੰਡ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਕੈਰੀਅਰ ਕਿੱਕ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ "ਡੈਵਿਲ-ਯਾਰ ਨਾ ਮਿਲੀ" ਗੀਤ ਕੀਤਾ। === 2012:ਗੁਲਾਬੀ === 2012 ਵਿੱਚ, ਗੁਲਾਬੀ ਐਲਬਮ ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>https://open.spotify.com/album/0q7fOnRNzE55c198HQj0iz</ref> === 2014:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਐਂਟਰੀ === 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਕਿੱਕ<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Zti5s48tc7k</ref> ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। === 2016 === ਜੈਸਮੀਨ ਨੇ ਵਨ ਨਾਈਟ ਸਟੈਂਡ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੋ ਸਿੰਗਲ "ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਸੂਟਾ" <ref>https://www.youtube.com/watch?v=QR_AQW6OYbw</ref>ਅਤੇ "ਰਾਤ ਜਸ਼ਨ ਦੀ"<ref>https://www.youtube.com/watch?v=D--rQj49heE</ref> ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜੈਸਮੀਨ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਏਂਜਲਸ ਆਫ਼ ਰੌਕ, ਨਾਮਕ ਮਹਿਲਾ-ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਉੱਤੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ੳਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜੈਸਮੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਵਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ ਤੱਕ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਇਆ (ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਯੂਪੀ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ), ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੁਝ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਹਰ ਐਪੀਸੋਡ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੀਤ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੀਜ਼ਨ 1 ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਪੀਸੋਡ, 31 ਜੁਲਾਈ 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ। === 2020: ਇੱਕ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ === 2020 ਵਿੱਚ, ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਤੀਜੀ ਐਲਬਮ What's In A Name ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਐਲਬਮ “What’s In A Name” ਵਿੱਚ 8 ਗੀਤ ਹਨ। ਸੰਗੀਤ ਇੰਟੈਂਸ ਅਤੇ ਹਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ ਨੇ ਇਸ ਐਲਬਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦੇ Instagram ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਐਲਬਮ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਸੀ ਉਸਨੇ ਆਰਟ ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਥੀਮ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਕਾਫੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀਕਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ VFX ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == 2026 ਧੁਰੰਦਰ-2 == [[ਧੁਰੰਦਰ 2]] ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਜਾਈਏ ਸੱਜਣਾ ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ [[ਸਤਿੰਦਰ ਸਰਤਾਜ]] ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਗਾਏ ਗਏ ਹਨ<ref>https://open.spotify.com/playlist/2NK1gugGMbH25DQSnT5hQN</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9qjwhzrwifduoqdndbnt43y5qo35kn6 0 95270 837503 636789 2026-04-24T13:48:45Z Yirba 59796 837503 wikitext text/x-wiki {{Merge|ਸਟੋਰਮੀ ਡੈਨੀਅਲਜ਼|ਮਿਤੀ=ਅਪਰੈਲ 2026}} {{Infobox adult biography | name = ਸਟੋਰਮੀ ਡੇਨਿਅਲਸ | image = Stormy_Daniels_2015.jpg | caption = {{small|2015 ਵਿੱਚ [[ਡੱਲਾਸ]] [[ਐਕਸਐਕਸੋਟਿਕਾ]] ਵਿੱਚ ਡੇਨਿਅਲਸ}} | birth_name = ਸਟੈਫਨੀ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲਿਫ਼ਫੋਰਡ<ref name=stormy/> | birth_date = {{Birth date and age|1979|03|17}}<ref name=SmokingGun/> | birth_place = [[ਬਾਟਨ ਰੂਜ, ਲੁਸੀਆਨਾ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | death_date = | death_place = | spouse = [[ਪਟ ਮਿਨ]]<br>(m. 2003-2005; ਤਲਾਕ)<br>ਮਾਇਕ ਮੋਜ਼<br>(m. 2007-2009; divorced) | partner = | children = 1 | height = {{height|ft=5|in=7}} | weight = {{convert|130|lb|kg|abbr=on}} | alias = ਸਟੋਰਮੀ, ਸਟੋਰਮੀ ਵਾਟਰਸ | number_of_films = {{plainlist| * 184 as performer * 66 as director * {{small|(per [[Internet Adult Film Database|IAFD]])}}</small><ref>{{iafd name|StormyDaniels|f}}</ref> }} | website = {{url|www.stormydaniels.com}} }} '''ਸਟੈਫਨੀ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲਿਫ਼ਫੋਰਡ '''(ਜਨਮ 17 ਮਾਰਚ, 1979),<ref name="SmokingGun">{{Cite web|url=http://www.thesmokinggun.com/archive/years/2009/0729093stormy1.html|title=Stormy Relationship|date=2009-07-29|publisher=[[The Smoking Gun]]|access-date=2009-10-18}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ]],<ref>{{Cite journal|last=Steiner|first=Linda|author-link=Linda Steiner|date=March 2008|title=A manifesto for a genderless feminist critique|url=http://dx.doi.org/10.1111/j.1753-9137.2007.00002.x|journal=[[Communication, Culture & Critique]]|publisher=[[Wiley-Blackwell|Wiley]]|volume=1|issue=1|page=14|doi=10.1111/j.1753-9137.2007.00002.x|quote=Stormy Daniels said: "I own my own company. I write my own scripts and make the money... If I’m so exploited, how come it’s the only industry in the world where women make double what the men make?"|ref=harv}}</ref> ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਡਾਇਰੈਕਟਰ]] ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਇਸਦੇ ਸਟੇਜੀ ਨਾਂ '''ਸਟੋਰਮੀ ਡੇਨਿਅਲਸ'''  ਨਾਲ ਅਤੇ '''ਸਟ੍ਰੋਮੀ ਵਾਟਰਸ '''ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਟ੍ਰੋਮੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਇਟਮੂਵਸ, ਏਵੀਐਨ ਅਤੇ ਐਕਸਆਰਸੀ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਭਰਤੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਲੁਸੀਆਨਾ ਵਿੱਚ 2010 ਦੇ ਸੈਨੇਟ ਚੋਣ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਡੈਵਿਡ ਵਿੱਟਰ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਡੇਨਿਅਲਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਹੀ ਪਾਲਿਆ। ਡੈਨੀਅਲਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ "ਔਸਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਮਦਨੀ ਵਾਲੇ ਘਰ ਸੀ... ਇੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਦਿਨ ਸੀ।"<ref>{{Cite web|url=http://www.thenewsstar.com/article/20090704/NEWS01/907030318|title=Porn star makes Roosters stop|last=Matthew Hamilton|date=2009-07-04|publisher=[[Monroe News Star]]|access-date=2009-07-05}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Stormy_Daniels_6.jpg|left|thumb|2007 ਵਿੱਚ ਸਟੋਰਮੀ ਡੇਨਿਅਲਸ]] ਡੈਨੀਅਲਸ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ''ਬਾਟਨ ਰੂਜ ਕਲਬ  ''ਵਿੱਚ ਸਟਰਿਪਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ,<ref name="adultdvd">{{Cite web|url=http://www.adultdvdtalk.com/talk/stormy.asp|title=Stormy Daniels interview|last=Lee Carver|date=2002-11-11|publisher=Adult DVD Talk|access-date=2007-05-12|archive-date=2012-04-09|archive-url=https://www.webcitation.org/66nwTdCfd?url=http://www.adultdvdtalk.com/enter.asp?r=%2Ftalk%2Fstormy.asp|dead-url=yes}}</ref> ਫਿਰ ਸਤੰਬਰ 2000 ਵਿੱਚ, ਕੰਟੀਨੇਂਟਲ ਥੀਏਟਰਲ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਬਣਨ ਲਈ ਫੈਲਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://dejavu.com/stormy-daniels/|title=Deja Vu Showgirls – Stormy Daniels|publisher=Dejavu.com|access-date=2014-01-14|archive-date=2018-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113150320/https://dejavu.com/stormy-daniels/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੋਤਲਲੀ ਕਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਜ਼ ਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਸਿਸਟ, ਨਿਕਕੀ ਸਿਕਸੈਕਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੜਕੀ ਸਟਾਰਮ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.stormydaniels.org/stormy_daniels_FAQ.htm|title=Stormy Daniels FAQ, 8 Jan 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20060816065441/http://www.stormydaniels.org/stormy_daniels_FAQ.htm|archive-date=2006-08-16|access-date=2015-05-03}}</ref> [[ਜੈਕ ਡੇਨਿਅਲਸ]] ਦੀ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ, ਜੋ ਕਿ "ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਹੈ" ਤੋਂ ਇਸਨੇ, ਲੁਈਸਿਆਨਾ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਨਾਮ "ਡੇਨਿਅਲਸ" ਚੁਣਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://hotmoviesblog.com/porn/hotmovies-interview-of-the-week-stormy-daniels.html|title=HotMovies Interview of the Week: Stormy Daniels|last=PBR Princess|date=October 7, 2008|publisher=[[HotMovies]]|access-date=June 8, 2015|archive-date=ਦਸੰਬਰ 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151227182023/http://hotmoviesblog.com/porn/hotmovies-interview-of-the-week-stormy-daniels.html|dead-url=yes}}</ref> ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਡੇਵਨ ਮਾਇਕਲਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਗਾਮੀ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]] ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ - ਇੱਕ ਵਿਕ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੀਨ ਸਿਟੀ ਲਈ- ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਡੈਨੀਅਲ ਨੂੰ ਇਸੇ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="nutt">{{Cite web|url=http://pornstar.dvdempire.com/exec/pornstar.asp?cast_id=155662&tab=12&media_id=147&process=2&userid=99365669598709|title=Interview with Stormy|last=Shannon T. Nutt|date=2004-04-29|publisher=Adult DVD Empire|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927183605/http://pornstar.dvdempire.com/exec/pornstar.asp?cast_id=155662&tab=12&media_id=147&process=2&userid=99365669598709|archive-date=2007-09-27|access-date=2007-05-12|dead-url=no}}</ref> === ਰੂਪ === ਡੈਨੀਅਲਸ ਰਿਅਲ ਸੈਕਸ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ 2001 ਮਿਸ ਨਿਊਡ ਗਰੇਟ ਪਲੇਨਜ਼ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>[[imdbtitle:1702899|"Real Sex" Real Sex 29 (TV Episode 2002) - IMDb]]</ref>  2007 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਫਐਕਸ ਨੈਟਵਰਕ 'ਤੇ ਗੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਟੀਪਰ ਖੇਡੀ, ਜੋ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਰਿਕ ਫ਼ੋਕਸ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.eonline.com/gossip/planetgossip/detail/index.jsp?uuid=2a5064cf-eebe-4899-a6d5-0d09a5b8b9f1|title=Cox's Dirt-y Porn Pal|last=Mark Malkin|date=2007-01-04|publisher=E! Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20080507194813/http://www.eonline.com/gossip/planetgossip/detail/index.jsp?uuid=2a5064cf-eebe-4899-a6d5-0d09a5b8b9f1|archive-date=2008-05-07|access-date=2015-05-04}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2007 ਵਿੱਚ, ਡੇਨਿਅਲਸ ਮਾਰੂਨ 5 ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ  ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਗੀਤ "ਵੇਕ ਅਪ ਕਾਲ" ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੋਲ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦ 40 ਈਅਰ ਔਲਡ ਵਰਜਨ'' ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਡੇਨਿਅਲਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬਤੌਰ '''ਸਟੈਫਨੀ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲਿਫਾਰਡ'''<ref name="stormy">{{Cite web|url=http://www.wbrz.com/news/charges-against-stormy-daniels-dropped/|title=Charges against Stormy Daniels dropped|website=WBRZ|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121095429/http://www.wbrz.com/news/charges-against-stormy-daniels-dropped/|archive-date=January 21, 2015|access-date=25 January 2015}}</ref> ਬੈਟਨ ਰੂਜ, ਲੂਸੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਡੇਨਿਅਲਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ (ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ, 2011) ਜੋ ਇਸਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਤੀ ਗਲੇਡਨ ਕਰੇਂਨ ਦੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਧੀ ਹੈ।.<ref>{{Cite web|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/08/23/stormy-daniels-on-being-a-porn-star-mom.html|title=Stormy Daniels on Being a Porn-Star Mom|last=Battista-Frazee|first=Kristin|publisher=thedailybeast.com|access-date=23 August 2012}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == {| class="infobox" style="width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; vertical-align: middle; margin-bottom: 34px;" |+ '''ਸਟੋਰਮੀ ਡੇਨਿਅਲਸ ਦੁਆਰਾ ਖੱਟੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇ<br> ''' | colspan="2" | {| class="collapsible collapsed" style="width: 100%;" ! colspan="2" style="background: rgb(217, 232, 255) none repeat scroll 0% 0%; text-align: center;" | ਅਵਾਰਡ |- style="background: rgb(217, 232, 255) none repeat scroll 0% 0%; text-align: center;" | '''ਪੁਰਸਕਾਰ''' | style="background: rgb(204, 238, 204) none repeat scroll 0% 0%; width: 50px;" | '''ਜਿੱਤਿਆ''' |- | style="text-align: center;" | ; AVN ਅਵਾਰਡ |{{won|5}} |- | style="text-align: center;" | ; XRCO ਅਵਾਰਡ |{{won|4}} |- | style="text-align: center;" | ; XBIZ ਅਵਾਰਡ |{{won|3}} |- | style="text-align: center;" | ; F. A. M. E. ਅਵਾਰਡ |{{won|4}} |- | style="text-align: center;" | ; NightMoves ਅਵਾਰਡ |{{won|9}} |- | style="text-align: center;" | ; ਆਦਮ ਫਿਲਮ ਜਗਤ ਗਾਈਡ ਅਵਾਰਡ |{{won|3}} |} |- style="background: rgb(217, 232, 255) none repeat scroll 0% 0%;" | colspan="2" style="text-align: center;" | ; '''ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ  ''' |- |{{won|'''Totals'''}} |{{won|'''28'''}} |- style="background: rgb(217, 232, 255) none repeat scroll 0% 0%;" | colspan="2" style="font-size: smaller; text-align: center;" | [[Stormy Daniels#References|ਹਵਾਲੇ]] |} ; ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! Year ! Ceremony ! Award |- | '''2007''' | align="center" | ਨਾਇਟਮੂਵਸ ਅਵਾਰਡ<br> |  ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ |- | rowspan="2" | '''2014''' | align="center" |ਏਵੀਐਨ ਅਵਾਰਡ<br> | ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ |- | align="center" | ਐਕਸਆਰਸੀਓ ਅਵਾਰਡ | ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * List of porn stars who appeared in mainstream films == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|40em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.stormydaniels.com}} * {{IMDb name|1317917|Stormy Daniels}} * {{iafd name|id=StormyDaniels|gender=female|name=Stormy Daniels}}ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{afdb name|id=2151|gender=female|name=Stormy Daniels}}ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪਰੋਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ckcr0x4w5xbyolx41mp9ysaorkuq7p2 0 102756 837536 411886 2026-04-25T08:32:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837536 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ|name=ਰਾਣੀ ਕਰਨਾਵਤੀ|title=ਰਾਣੀ|spouse=[[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]]|issue=[[ਵਿਕਰਮਦੱਤਿਆ ਸਿੰਘ]]<br>[[ਉਦੈ ਸਿੰਘ II]]|death_date=8 ਮਾਰਚ 1535}} '''ਰਾਣੀ ਕਰਨਾਵਤੀ''' ਨੂੰ ਬਤੌਰ '''ਰਾਣੀ ਕਰਮਾਵਤੀ''' ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਮੌਤ 8 ਮਾਰਚ 1535), ਬੁੰਦੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਥੁੜ-ਚਿਰੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਹਾਕਮ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ [[ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ]], [[ਮੇਵਾੜ]] ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ,ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਣਾ ਸੰਗਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅਗਲੇ ਦੋ ਰਾਣਾ, ਰਾਣਾ ਵਿਕਰਮਦੱਤਿਆ ਅਤੇ ਰਾਣਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ ਅਤੇ [[ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ]] ਦੀ ਦਾਦੀ ਸੀ। ਉਹ 1527 ਤੋਂ 1533 ਤੱਕ, ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਦੌਰਾਨ ਰੀਜੈਂਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ==ਸਰੋਤ== * [https://books.google.com/books?id=0Rm9MC4DDrcC&redir_esc=y Medieval India: From Sultanat to the Mughals Part - II] ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [http://www.blonnet.com/2000/04/10/stories/101072m1.htm Stones of Rajput valour]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at ''[[Business Line]]'', [[The Hindu]], April 10, 2000 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] jbv9eosg5ekqp25wc3296mueb8i04lh 0 108134 837520 625855 2026-04-24T22:55:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837520 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=Nestlé S.A.|logo=Nestlé.svg|type=[[S.A. (corporation)|ਸੋਏਟੀਏਐਨੇਨੀਮੇ]]|foundation=1866 ਵਿੱਚ, ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਪੇਜ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਰੀਨ ਲਾਕਤੀ ਹੇਨਰੀ ਨੇਸਲੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1866 ਹੇਨਰੀ ਨੇਸਲੇ ਨੇ ਕਿੱਤੀ|founder=[[ਹੈਨਰੀ ਨੇਸਟੇ]], ਚਾਰਲਸ ਪੇਜ, ਜੋਰਜ ਪੇਜ|location=[[ਵੇਵੇ]], [[ਵੌੜ]], ਸਵਿੱਟਜਰਲੈਂਡ|area_served=ਦੁਨਿਆਭਰ|key_people=[[ਪੌਲ ਬਲਕੀ]]<ref name="Management">{{cite web|url=http://www.nestle.com/aboutus/management|title=Management|publisher=Nestlé|accessdate=29 May 2017}}</ref><br>{{small|(Chairman)}}<br>[[Ulf Mark Schneider]]<ref name="Management"/><br>{{small|(CEO)}}|industry=[[ਭੋਜਨ ]]|products=ਬੇਬੀ ਭੋਜਨ, ਕੌਫੀ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ, ਨਾਸ਼ਤੇ ਦਾ ਅਨਾਜ, ਕਨਚੈਸਰੀ, ਬੋਤਲ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਆਈਸ ਕ੍ਰੀਮ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਭੋਜਨ|revenue={{Increase}} [[Swiss Franc|CHF]]89.8 billion (2017)<ref name="AR2015">{{cite web |url=http://www.rts.ch/info/economie/9336807-nestle-degage-un-benefice-net-en-baisse-de-15-8-en-2017.html |format=PDF|title=Nestlé dégage un bénéfice net en baisse de 15,8% en 2017 |accessdate=15 February 2017 |publisher=RTS}}</ref>|operating_income={{Increase}} CHF13.16 billion (2016)<ref name="AR2015" />|intl=yes|net_income={{Decrease}} CHF8.88 billion (2016)<ref name="AR2015" />|assets={{Decrease}} CHF131.9 billion (2016)<ref name="AR2015" />|equity={{Decrease}} CHF65.98 billion (2016)<ref name="AR2015" />|num_employees=335,000 (2016)<ref name="AR2015" />|homepage={{official website}}}}'''ਨੇਸਲੇ ਐਸ.ਏ.''' ਇੱਕ ਸਵਿਸ [[ਬਹੁਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਟ੍ਰਾੰਸ]] ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਕੰਪਨੀ  ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵੇਵੇ, ਵੋਡ, [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]] ਹੈ। ਇਹ 2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੋਜਨ ਕੰਪਨੀ ਹੈ।<ref name="money.cnn.com">[http://money.cnn.com/2011/04/01/news/companies/nestle_brabeck_medical_foods.fortune/index.htm "Nestlé's Brabeck: We have a "huge advantage" over big pharma in creating medical foods"], ''CNN Money'', 1 April 2011</ref><ref>[http://www.economist.com/node/14744982 "Nestlé: The unrepentant chocolatier"], ''The Economist'', 29 October 2009. Retrieved 17 May 2012</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.foodengineeringmag.com/articles/94498-the-worlds-top-100-food-beverage-companies---2015-change-is-the-new-normal|title=The world's top 100 food & beverage companies – 2015: Change is the new normal|last=Rowan|first=Claire|date=9 September 2015|publisher=Food Engineering|access-date=14 November 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2016/05/27/the-worlds-largest-food-and-beverage-companies-2016-chocolate-beer-and-soda-lead-the-list/#4b327483c719|title=The World's Largest Food And Beverage Companies 2016: Chocolate, Beer And Soda Lead The List|last=McGrath|first=Maggie|date=27 May 2016|publisher=Forbes|access-date=14 November 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2017/05/24/worlds-largest-food-and-beverage-companies-2017-nestle-pepsi-and-coca-cola-dominate-the-landscape/#6ef7ec6e3a69|title=Nestlé tops list of largest food companies in the world|publisher=Forbes|access-date=26 October 2017}}</ref> ਇਹ 2017 ਵਿੱਚ ਫਾਰਚਿਊਨ ਗਲੋਬਲ 500 ਤੇ ਨੰਬਰ 64 ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਫੋਰਬਸ ਗਲੋਬਲ 2000 ਦੀ 2016 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 33 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://fortune.com/global500/list/filtered?searchByName=nestle|title=Fortune Global 500 List 2017: See Who Made It|website=Fortune|language=en-US|access-date=2018-01-30|archive-date=2018-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130145530/http://fortune.com/global500/list/filtered?searchByName=nestle|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/list/#tab:overall|title=The World's Biggest Public Companies|publisher=Forbes|access-date=14 November 2016}}</ref> ਨੇਸਟੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਮੈਡੀਕਲ ਭੋਜਨ, ਬੋਤਲਬੰਦ ਪਾਣੀ, ਨਾਸ਼ਤੇ ਦੇ ਅਨਾਜ, ਕੌਫ਼ੀ ਅਤੇ ਚਾਹ, ਕਾਨਨਫੇਰੀ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ, ਆਈਸ ਕਰੀਮ, ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਸਨੈਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨੇਸਟੇ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੇ ਚਹੱਸੇ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਕਰੀ 1.1 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ<ref>[http://money.cnn.com/2010/07/02/news/companies/nestle_refreshes_brand.fortune/index.htm "Nestlé: Tailoring products to local niches"] CNN, 2 July 2010.</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੇਸਪ੍ਰੈਸੋ, ਨੈਸੈਫਿੇ, ਕਿਟ ਕਟ, ਸਮਰੀਜ਼, ਨੈਸਕੀਕ, ਸਟੌਫਰਜ਼, ਵਿੱਟਲ ਅਤੇ ਮੈਗੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨੇਸਟੇ ਵਿੱਚ 447 ਕਾਰਖਾਨੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ 194 ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 339,000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="AR2014">{{Cite web|url=http://www.nestle.com/asset-library/documents/library/documents/annual_reports/2014-annual-report-en.pdf|title=Annual Results 2014|publisher=Nestlé|format=PDF|access-date=25 March 2015}}</ref>  ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮੱਗਰੀ ਕੰਪਨੀ ਲੋਅਰੀਅਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ੇਅਰ ਹੋਲਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>[https://www.bloomberg.com/news/2011-04-14/nestle-to-decide-on-l-oreal-stake-in-2014-chairman-brabeck-says.html "Nestlé to Decide on L’Oreal in 2014, Chairman Brabeck Says"]. Bloomberg, 14 April 2011</ref> ਨੇਸਟੇਲੋ 1905 ਵਿੱਚ ਐਂਗਲੋ-ਸਵਿਸ ਮਿਲਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਿਲੀਨਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1866 ਵਿੱਚ, ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਪੇਜ, ਅਤੇ '''ਫ਼ਾਰੀਨ ਲਾਕਤੀ ਹੇਨਰੀ ਨੇਸਲੇ '''ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1866 ਹੇਨਰੀ ਨੇਸਲੇ ਨੇ ਕਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.cleverism.com/the-history-of-nestle/|title=The History of Nestlé|date=2015-09-03|work=Cleverism|access-date=2018-05-25|language=en-US|archive-date=2018-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525204658/https://www.cleverism.com/the-history-of-nestle/|url-status=dead}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਗੁੰਝਣ ਵਾਲੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਈ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਐਕਵਾਇਰਿਸਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1950 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੌਸ ਅਤੇ ਬਲੈਕਵੈਲ, 1963 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਨਡੁਸ, 1971 ਵਿੱਚ ਲਿੱਬੀਸ, 1988 ਵਿੱਚ ਰਾਨਟ੍ਰੀ ਮੈਕਿੰਟੌਸ਼, 1998 ਵਿੱਚ ਕਲੀਮ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਗੇਰਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਨੇਸਟੇ ਦੀ ਛੇ ਸਵਿਸ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸੂਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਿਸ ਮਾਰਕੀਟ ਇੰਡੈਕਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ।  == ਇਤਿਹਾਸ == ਯੂਰੋਨੈਕਸਟ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਨੇਸਟਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1860 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਵਾਸ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੇਸਟੇ ਦੀ ਕੋਰ ਬਣਾਵੇਗੀ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਮਾਰਿਆ। ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਲੀ ਕਾਊਂਟੀ ਦੇ ਭਰਾ ਚਾਰਜ ਪੇਜ਼ (ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ) ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਪੇਜ ਨੇ ਐਮ ਐਲਰੋ-ਸਵਿਸ ਕਨੈਂਡਡ ਮਿਲਕ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੁਹਿੰਮ 1873 ਵਿੱਚ ਚਿਪੈਂਹੈਮ, ਵਿਲਟਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Nestlé|ਨੇਸਲੇ}} * {{official website|http://nestle.com}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ ਫੂਡ ਕੰਪਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਸਲੇ]] s3ytfde09plnnhlguan5oneh038opew 0 114221 837510 768745 2026-04-24T16:04:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837510 wikitext text/x-wiki {{infobox person |name=ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ |image=ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ.jpeg |birth_date= {{Birth date|1927|12|1|df=y}} |birth_place=ਲਢਾਣਾ ਝਿੱਕਾ, [[ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] |death_date= {{Death date and age|2017|07|17|1927|12|1|df=y}} |occupation=ਨਾਵਲਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਕਵੀ |spouse=ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ |children=4 }} '''ਜੋੋੋੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ''' (1 ਦਸੰਬਰ 1927 - 17 ਜੁਲਾਈ 2017) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਫ਼ਿਜੀਆਈ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.fijitimes.com/a-tribute-to-kanwal/|title=A tribute to Kanwal|website=FijiTimes|language=en|access-date=2019-01-08}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1927 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਚੰਨਨ ਸਿੰਘ [[ਫ਼ਿਜੀ]] ਚਲੇ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਤਾਂ ਕੰਵਲ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤਾਂ ਕੰਵਲ ਨੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਮਾਸਟਰ ਔਂਫ ਅਰਟਸ ਕੀਤੀ। 1955 ਵਿਚ, ਸ੍ਰੀ ਕੰਵਲ ਨੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਟੀਚਰਜ਼ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਜੀ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੱਸ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ 1960 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1987 ਤੱਕ [[ਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਫ਼ਿਜੀ|ਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਫ਼ਿਜੀ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ]] ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਨ। 1987-1991 ਤੱਕ ਫ਼ਿਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਖੇ ਬਿਜਨਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ,1993-2003 ਤੋਂ ਫਿਜੀ ਇੰਡੀਅਨ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਬਾ ਵਿੱਚ ਮਲਟੀ-ਨਸਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਜਸਟਿਸ ਰਹੇ। ਸਰਦਾਰ ਕੰਵਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 17 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਬੁੱਧਵਾਰ,18 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। == ਰਚਨਾਵਾਂ == '''ਨਾਵਲ''' * ਸਵੇਰਾ<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/title/savera/oclc/71210594|title=Saverā|last=Kam̆wala|first=Jogindara Siṅgha|date=1976|publisher=Ḍāyamaṇḍa Pakeṭa Buksa: Vitaraka Pañjābī Pustaka Bhaṇḍāra|location=Naī Dillī}}</ref> * ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/title/dharti-meri-mata/oclc/156199220|title=Dharti meri mata|last=Kam̆wala|first=Jogindara Siṅgha|date=1978|publisher=Star Publications|location=New Delhi|language=Hindi}}</ref> * ਕਰਵਟ * ਏ ਲਵ ਸਟੋਰੀ 1920 '''ਗੈੈਰ-ਗਲਪ''' * ਏ ਹੰੰਡਰਡ ਯੀਅਰ ਆਫ਼ ਹਿੰਦੀ ਇਨ ਫ਼ਿਜੀ * ਮੇੇੇੇਰਾ ਦੇੇਸ਼, ਮੇੇਰੇ ਲੋੋਗ * ਵਾਲਕਿੰਗ '''ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ''' * ਯਾਦੋ ਕੀ ਖੁਸ਼ਬੋ * ਕੁਛ ਪੱਤੇ ਕੁਛ ਪੰਖੁੜੀਆਂ * ਦਰਦ ਅਪਨੇ ਅਪਨੇ * ਫ਼ਿਜੀ ਦੀ ਛੋਟੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ<ref>{{Cite web|url=https://www.bharatdarshan.co.nz/author-profile/130/joginder-singh-kanwal-fiji-biography.html|title=जोगिन्द्र सिंह कंवल का जीवन परिचय {{!}} Joginder Singh Kanwal Biography {{!}} Hindi poet, writer in Fiji|website=www.bharatdarshan.co.nz|access-date=2019-01-08|archive-date=2025-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20251126000000/https://www.bharatdarshan.co.nz/author-profile/130/joginder-singh-kanwal-fiji-biography.html|url-status=dead}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == * 1981 - ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਪੁਰਸਕਾਰ * 1984 - ਬਾ ਟਾਊਨ ਕੌਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ਆਉਟਸਟੈਡਿੰਗ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ * 1993 - ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਊਥ ਪੈਸੀਫਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ * 1995 - ਮੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਦ ਓਡਰ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਜੀ * 2001 - ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸੰਵਰਧਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ * 2001 - ਫ਼ਿਜੀ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਮਿਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2007 - ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਵਾਰਡ - ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੀ ਸੰਮਨ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] mviyp8l16vixkeonwpr1hs2y3uij98p 0 118636 837533 596292 2026-04-25T08:02:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837533 wikitext text/x-wiki '''ਮੈਰੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਜਾਧਵ''' ਐਮ ਬੀ ਈ (1909-1975) ਇਕ ਭਾਰਤੀ [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ]] ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਚੇਨਈ]] ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ [[ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ|ਐੱਨ ਜੀ ਓ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਗਠਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਾਪਤ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ''ਗਿਲਡ ਆਫ ਸਰਵਿਸ'' [[ਯਤੀਮਖ਼ਾਨਾ|ਅਨਾਥਾਂ]], [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ|ਮਾਦਾ ਸਾਖਰਤਾ]], ਅਪਾਹਜਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਯੂਨਿਟ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article193841.ece|title=Guild of Service founder’s role hailed|date=30 September 2009|work=The Hindu|access-date=4 July 2012}}</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਮੈਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1909 ਵਿਚ [[ਊਟੀ|ਉਟਾਕਮੁੰਡ]] ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ|ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਵਿਚ ਰੁਸਤਮ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਆਲਮਾਈ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮਦਰਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 300-ਮਜ਼ਬੂਤ [[ਪਾਰਸੀ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref name="sculturemaryjadhav">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article229916.ece|title=Mary Clubwala sculpture unveiled|date=14 July 2009|access-date=4 July 2012}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਨੋਗੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। 1930 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਕ ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸਰੋ, ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। 1935 ਵਿਚ ਇਕ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਨੋਜੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਮੇਜਰ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਕੇ ਜਾਧਵ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>http://madrasmusings.com/Vol%2018%20No%2015/the_parsis_of_madras_3.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == 1942 ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ, ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹੋਸਪਿਟੈਲਿਟੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਗਿਲਡ ਆਫ ਸਰਵਿਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਿੱਚੀਆਂ ਮਦਦਗਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜਾਂ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਨ। ਮਿਸਜ਼ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਕੰਟੇਨਜ਼, ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਦੌਰੇ, ਡਾਇਵਰੈਸੈਨਲ ਥੈਰੇਪੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਸੀ। ਜਨਤਾ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯੁੱਧ ਫੰਡ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਜੇਤੂ 14ਵੀਂ ਆਰਮੀ ਨੇ ਮੈਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੱਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਤਲਵਾਰ ਭੇਂਟ 'ਚ ਦਿੱਤੀ। 1956 ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਮਿਸ ਆਰ ਈ ਕੈਸਟਲ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸ਼ੈਰਿਫ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/article3035875.ece|title=dated December 20, 1956: New Sheriff of Madras|date=20 December 2006|work=The Hindu|access-date=4 July 2012}}</ref> ਉਸ ਨੇ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/article3035875.ece|title=dated December 20, 1956: New Sheriff of Madras|date=20 December 2006|work=The Hindu|access-date=4 July 2012}}</ref> 1961 ਵਿਚ ਮਦਰਾਸ (ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ]]) ਦੀ ਫੇਰੀ ਤੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਡਿਊਕ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-09/chennai/32139995_1_royal-couple-queen-elizabeth-ii-prince-philip|title=When Queen came calling|date=9 June 2012|work=The Times of India|access-date=4 July 2012|archive-date=29 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729220401/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-09/chennai/32139995_1_royal-couple-queen-elizabeth-ii-prince-philip|dead-url=yes}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == * ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (ਐੱਮ.ਬੀ.ਈ.) (1941 ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਆਨਰਜ਼) <ref>{{London Gazette|issue=35029|supp=y|page=19|date=31 December 1940}}</ref> * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮਾ ਸ਼੍ਰੀ]] (1955) * [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (1968) <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|dead-url=yes|access-date=21 July 2015}}</ref> * [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ (1975)<ref>{{Cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080131164854/http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|archive-date=31 January 2008|dead-url=yes|access-date=2009-06-28}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.guildofservicecentral.org Guild of Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809151201/http://guildofservicecentral.org/ |date=2018-08-09 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] r18m4pgx1g1a8ax1wuxub9r1y6ebb1y 0 125210 837502 832190 2026-04-24T13:45:32Z ~2026-25078-87 59797 ਅੱਜ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗਵ ਚੱਡਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਜੁਆਇਨ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ 837502 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Raghav Chadha.jpg | caption = ਰਾਘਵ ਚੱਡਾ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1988|11|11}} | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | office = [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ]] | constituency = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | termstart = 2 ਮਈ 2022 | predecessor = [[ਨਰੇਸ਼ ਗੁਜਰਾਲ]] | constituency1 = ਰਜਿੰਦਰ ਨਗਰ | office1 = [[ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ]] | term_start1 = 12 ਫਰਵਰੀ 2020 | term_end1 = 24 ਮਾਰਚ 2022 | predecessor1 = ਵਿਜੇਂਦਰ ਗਰਗ ਵਿਜੇ | successor1 = ਦੁਰਗੇਸ਼ ਪਾਠਕ | office2 = ਦਿੱਲੀ ਜਲ ਬੋਰਡ ਦਾ ਉਪ ਚੇਅਰਮੈਨ | term_start2 = 2 ਮਾਰਚ 2020<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/aap-mla-raghav-chadha-appointed-delhi-jal-board-vice-chairman-2522837.html|title=AAP MLA Raghav Chadha Appointed Delhi Jal Board Vice Chairman|date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.delhijalboard.nic.in/sites/default/files/All-PDF/PR_RC_03.03.2020_E_0.pdf|title=PRESS RELEASE DELHI JAL BOARD|website=www.delhijalboard.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215134238/http://www.delhijalboard.nic.in/sites/default/files/All-PDF/PR_RC_03.03.2020_E_0.pdf|archive-date=2022-02-15}}</ref> | term_end2 = 22 ਮਾਰਚ 2022 | predecessor2 = ਦਿਨੇਸ਼ ਮੋਹਨੀਆ | successor2 = ਦਿਨੇਸ਼ ਮੋਹਨੀਆ | alma_mater = [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<br/>[[ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] | profession = ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ | party = ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | spouse = {{marriage|[[ਪ੍ਰੀਨਿਤੀ ਚੋਪੜਾ]]|2023}}<ref>{{Cite web |title=Parineeti Chopra and Raghav Chadha Wedding |url=https://digitalkmedia.in/entertainment/parineeti-chopra-and-raghav-chadha-wedding/ |access-date=2023-09-27 |website=Digi Talk Media |date=25 September 2023 |archive-date=2023-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009060126/https://digitalkmedia.in/entertainment/parineeti-chopra-and-raghav-chadha-wedding/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Official Spokespersons|url=http://www.aamaadmiparty.org/official-spokespersons|publisher=Aam Aadmi Party|access-date=11 September 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Meet Raghav Chadha, AAP ka cute quotient|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Meet-Raghav-Chadha-AAP-ka-cute-quotient/articleshow/46296450.cms|work=The Times of India|date=19 February 2015}}</ref> | children = 1 }} '''ਰਾਘਵ ਚੱਢਾ''' ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਮਲੇ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.aamaadmiparty.org/political-affairs-committee|title=Political Affairs Committee|publisher=Aam Aadmi Party|access-date=11 September 2016}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਜ਼ਾਨਚੀ<ref>https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/raghav-chadha-no-longer-aap-treasurer-mishra-claims-he-was-941259-2017-06-09</ref> ਅਤੇ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ|ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ]] ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੁਲਾਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਟੈਂਟ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਲ 2019 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ<ref>https://indianexpress.com/article/india/aap-scouting-candidates-for-ls-polls-atishi-marlena-raghav-chadha-and-dilip-pandey-probables-5129062/</ref> ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵੀ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/elections/people-will-vote-on-basis-of-work-not-in-the-name-of-ram-aaps-raghav-chadha/1566877/|title=People will vote on basis of work, not in the name of Ram: AAP's Raghav Chadha - The Financial Express|date=3 May 2019|work=Finantials Times}}</ref> ਉਹ ਰਾਜਿੰਦਰ ਨਗਰ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://news.abplive.com/videos/news/india-aaps-raghav-chadha-wins-from-rajendra-nagar-seat-1157864|title=AAP's Raghav Chadha wins from Rajendra Nagar seat}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਰਾਘਵ ਦਾ 11 ਨਵੰਬਰ 1988 ਨੂੰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਚੱਡਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਡਰਨ ਸਕੂਲ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਡੀਯੂ) ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਸੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਡੇਲੋਇਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂਟ ਥੋਰਨਟਨ ਸਮੇਤ ਅਕਾਊਂਟੈਂਸੀ ਫਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਦੇ ਬਜਟ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਮਨੀਸ਼ ਸਿਸੋਦੀਆ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ 1 ਰੁਪਿਆ ਮਾਣ ਭੱਤਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਅਪਰੈਲ, 2018 ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>https://www.business-standard.com/article/politics/sacked-aap-adviser-raghav-chadha-refunds-rs-2-5-salary-to-home-ministry-118041800900_1.html</ref><ref>https://www.ndtv.com/india-news/ex-aap-adviser-raghav-chaddha-sends-rs-2-50-pay-slip-to-rajnath-singh-after-being-sacked-1839365</ref><ref>https://www.firstpost.com/politics/sacked-aap-advisor-raghav-chadha-sends-rs-2-5-demand-draft-to-home-ministry-claims-centre-targeting-honest-people-4437039.html</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਜੈਕਟਿਵ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ 2019 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>https://indianexpress.com/article/india/aap-scouting-candidates-for-ls-polls-atishi-marlena-raghav-chadha-and-dilip-pandey-probables-5129062/</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ, ਤਤਕਾਲੀ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ, ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਨੀਸ਼ ਸਿਸੋਦੀਆ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ 9 ਹੋਰ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|date=18 April 2018|title=Sacked AAP adviser Raghav Chadha refunds Rs 2.5 salary to home ministry|newspaper=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/politics/sacked-aap-adviser-raghav-chadha-refunds-rs-2-5-salary-to-home-ministry-118041800900_1.html|via=Business Standard}}</ref> === 2019 ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ === ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ [[‘ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ|ਆਪ’]] ਪਾਰਟੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਰਮੇਸ਼ ਬਿਧੂਰੀ ਤੋਂ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Citation|title=People will vote on basis of work, not in the name of Ram: AAP's Raghav Chadha|url=}}</ref> 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ [[ਮਦਨ ਲਾਲ ਖੁਰਾਨਾ]], [[ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਮਲਹੋਤਰਾ]], [[ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ]] ਅਤੇ [[ਰਮੇਸ਼ ਬਿਧੂਰੀ]] ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਬਲਰਾਜ ਮਧੋਕ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਹੈ, ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=South Delhi: Congress, Aam Aadmi Party all guns blazing in BJP's den |newspaper=Business Standard India |date=10 May 2019 |url=https://www.business-standard.com/article/elections/south-delhi-congress-aam-aadmi-party-all-guns-blazing-in-bjp-s-den-119051000068_1.html|last1=Dutta |first1=Arnab }}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, 'ਆਪ' ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ, ਚੱਢਾ ਨੂੰ 2022 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ 'ਆਪ' ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਹਿ-ਇੰਚਾਰਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅੰਤਮ ਭਾਰੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿੱਥੇ 'ਆਪ' ਨੇ 117 ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/elections/punjab-assembly-polls-2022/story/ruckus-during-aap-leader-raghav-chadha-s-press-conference-in-jalandhar-over-ticket-distribution-1897414-2022-01-07|title=Ruckus in AAP leader Raghav Chadha's press conference in Jalandhar over ticket distribution|date=7 January 2022|website=India Today|access-date=9 January 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/jalandhar/unhappy-over-ticket-distribution-raghav-chadha-shown-black-flags-7712388/|title=Punjab: Unhappy over ticket distribution, Raghav Chadha shown black flags|date=8 January 2022|website=India Today|access-date=9 January 2022}}</ref> === 2020 ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ === ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜਿੰਦਰ ਨਗਰ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2020 ਦੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ]] ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਰਦਾਰ ਆਰ ਪੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 20,058 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/raghav-chadha-aap-election-result-2020-live-updates-counting-of-votes-to-start-at-8am-2495587.html|title=Raghav Chada of AAP wins}}</ref> ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਜਲ ਬੋਰਡ (ਡੀਜੇਬੀ) ਦਾ ਉਪ-ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਫ਼, 24x7 ਪਾਈਪਾਂ ਵਾਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੀ ਸਫਾਈ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ। === ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ === [[21 ਮਾਰਚ]] [[2022]] ਨੂੰ, ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਚੱਡਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 'ਆਪ' ਵੱਲੋਂ 2022 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Rajya Sabha 21 March 2022">{{cite news |title=AAP's Rajya Sabha List: Ex Cricketer, IIT Professor, Raghav Chadha |url=https://www.ndtv.com/india-news/aap-nominates-ex-cricketer-harbhajan-singh-raghav-chadha-ashok-kumar-mittal-sandeep-pathak-for-rajya-sabha-from-punjab-2833521 |work=NDTV.com |date=21 March 2022}}</ref> ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref name="AAP RS 24 March 2022">{{cite news |title=All five nominees of AAP from Punjab elected unopposed to Rajya Sabha |url=https://newsonair.gov.in/News?title=All-five-nominees-of-AAP-from-Punjab-elected-unopposed-to-Rajya-Sabha&id=437831 |access-date=27 March 2022 |work=newsonair.gov.in |date=24 March 2022}}</ref> ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ 33 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਬਾਰੇ ਸੰਸਦ ਦੀ ਸਥਾਈ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਮੇਟੀ ਤਿੰਨ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=AAP's Raghav Chadha, Youngest In Rajya Sabha, Now Part Of Finance Panel |url=https://www.ndtv.com/india-news/aaps-raghav-chadha-youngest-in-rajya-sabha-now-part-of-finance-panel-3405305}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ, ਚੱਢਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਦੰਗੇ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2022-04-21 |title='Bangladeshis & Rohingyas': AAP and BJP find common ground to target each other |url=http://www.millenniumpost.in/delhi/bangladeshis-rohingyas-aap-and-bjpfind-common-ground-to-target-each-other-475106 |access-date=2022-06-05 |website=www.millenniumpost.in |language=en}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ 18 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਚੱਢਾ ਨੂੰ 2022 ਦੀਆਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਸਹਿ-ਇੰਚਾਰਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Gujarat co-incharge">{{cite news |title=Raghav Chadha appointed AAP's Gujarat co-incharge for Assembly election |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/raghav-chadha-appointed-aaps-gujarat-co-incharge-for-assembly-election/article65906031.ece |access-date=18 September 2022 |work=The Hindu |date=18 September 2022 |language=en-IN}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਦਾ ਨੇਤਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web | url=https://www.ndtv.com/india-news/aap-raghav-chadha-appointed-party-leader-in-rajya-sabha-in-place-of-sanjay-singh-4685083 | title=Raghav Chadha New AAP Rajya Sabha Leader, Replaces Jailed Sanjay Singh }}</ref> ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 'ਆਪ' ਦੇ ਫਲੋਰ ਲੀਡਰ ਸੰਜੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਆਂਇਕ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਪਾਰਟੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2023 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨੂੰ ਚੱਡਾ ਨੂੰ 'ਆਪ' ਦੇ ਅੰਤਰਿਮ ਸਦਨ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਦ (ਸਹੂਲਤਾਂ) ਐਕਟ, 1998 ਦੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਵ੍ਹਿਪ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਲਾਗੂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |title=Rajya Sabha chairman declines AAP's request to appoint Raghav Chadha as party's interim leader in House |url=https://www.telegraphindia.com/india/rajya-sabha-chairman-declines-aaps-request-to-appoint-raghav-chadha-as-partys-interim-leader-in-house/cid/1990168 |work=The Telegraph Online |agency=Press Trust of India |date=2023-12-29 |access-date=2023-12-31|ref=none}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਚੱਢਾ ਦੀ ਮੰਗਣੀ 13 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਪਰਿਣੀਤੀ ਚੋਪੜਾ]] ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=13 May 2023 |title=Parineeti Chopra gets engaged to Raghav Chadha, shares first pics: 'Everything I prayed for' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/parineeti-chopra-raghav-chadha-engagement-photos-videos-8605619/lite/ |access-date=13 May 2023 |work=The Indian Express}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 24 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਲੀਲਾ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |date=24 September 2023 |title=Parineeti Chopra and Raghav Chadha wedding live updates: Raagrina done with pheras, are now married |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/parineeti-chopra-raghav-chadha-wedding-live-updates-udaipur-pictures-videos-guests-101695526408661-amp.html |access-date=24 September 2023 |work=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite news |title=Parineeti Chopra and Raghav Chadha are now married! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/parineeti-chopra-and-raghav-chadha-are-now-married/articleshow/103908105.cms |access-date=24 September 2023 |work=The Times of India}}</ref> ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ 19 ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ, ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ,<ref name="It's a boy! Parineeti Chopra and Raghav Chadha welcome their first child together">{{cite news |title=It's a boy! Parineeti Chopra and Raghav Chadha welcome their first child together |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/parineeti-chopra-and-raghav-chadha-welcome-their-first-child-together/articleshow/124684148.cms |access-date=19 October 2025 |work=The Times of India |date=19 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019163017/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/parineeti-chopra-and-raghav-chadha-welcome-their-first-child-together/articleshow/124684148.cms |archive-date=19 October 2025}}</ref> ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ 'ਨੀਰ' ਰੱਖਿਆ।<ref name="Parineeti Chopra and Raghav Chadha reveal the name of their baby boy, share first pics">{{cite news |date=19 November 2025 |title=Parineeti Chopra and Raghav Chadha reveal the name of their baby boy, share first pics |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/parineeti-chopra-and-raghav-chadha-reveal-the-name-of-their-baby-boy-share-first-pictures-of-baby-boy-neer-101763532750075.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119142312/https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/parineeti-chopra-and-raghav-chadha-reveal-the-name-of-their-baby-boy-share-first-pictures-of-baby-boy-neer-101763532750075.html |archive-date=19 November 2025 |access-date=19 November 2025 |publisher=Hindustan Times |language=en}}</ref> 2024 ਵਿੱਚ, ਚੱਢਾ ਵਿਟਰੈਕਟੋਮੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲੰਡਨ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਲੰਬੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਰਟੀ ਸਾਥੀ ਸੌਰਭ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਗੁਆ ਸਕਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2024-04-30 |title=AAP leader on Raghav Chadha: 'Could have lost eyesight, had surgery in UK' |url=https://www.indiatoday.in/india/story/raghav-chadha-surgery-uk-blindness-missing-lok-sabha-election-aap-saurabh-bhardwaj-2533383-2024-04-30 |access-date=2024-04-30 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਵਿਵਾਦ == 8 ਅਗਸਤ 2023 ਨੂੰ, ਪੰਜ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਘਵ ਚੱਢਾ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਮਤੇ ਰਾਹੀਂ, ਦਿੱਲੀ ਐਨਸੀਆਰ ਸੋਧ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੱਢਾ 'ਤੇ ਜਾਅਲਸਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ।ref>{{Cite web |last=ANI News |date=2023-08-08 |title="May have forged..." 5 Rajya Sabha MPs demand Privilege Motion against AAP MP Raghav Chadha |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/may-have-forged-5-rajya-sabha-mps-demand-privilege-motion-against-aap-mp-raghav-chadha20230808001049 |website=ANI News}}</ref><ref>{{cite web |title=On Amit Shah's Fraud Claim Against AAP Motion, Raghav Chadha Said |url=https://www.ndtv.com/india-news/on-amit-shahs-fraud-claim-against-aap-motion-raghav-chadha-said-4278066}}</ref> 11 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, ਚੱਢਾ ਨੂੰ "ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਘੋਰ ਉਲੰਘਣਾ" ਲਈ ਰਾਜ ਸਭਾ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Raghav Chadha Suspended From Rajya Sabha Over "Gross Violation Of Rules" |url=https://www.ndtv.com/india-news/aaps-raghav-chadha-suspended-from-rajya-sabha-over-forgery-allegations-4289255 |access-date=2023-10-02 |website=NDTV.com}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਵਿੱਚ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤਰੀ ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ਵਿਧਾਇਕ) ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ (ਆਈਪੀਐਸ) ਅਧਿਕਾਰੀ, ਕੁੰਵਰ ਵਿਜੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਾਘਵ ਚੱਢਾ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੱਢਾ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{cite news |last1=Sethi |first1=Chitleen K. |title=Cops linked to Raghav Chadha 'supporting drug trade' — AAP MLA's accusations spark firestorm in Punjab |url=https://theprint.in/politics/cops-linked-to-raghav-chadha-supporting-drug-trade-aap-mlas-accusations-spark-firestorm-in-punjab/2049059/ |access-date=7 September 2025 |work=ThePrint |date=20 April 2024}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸਫੋਟਕ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅੱਗ ਦਾ ਤੂਫਾਨ ਭੜਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਨੀਲ ਜਾਖੜ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਨੂੰ "ਦੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ" ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਡਰੱਗ ਮਾਫੀਆ ਨੂੰ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਚੱਢਾ ਦੀ ਕਥਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲੈਣ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |title=Probe Raghav Chadha's role in patronising drug mafia: Punjab BJP chief - www.lokmattimes.com |url=https://www.lokmattimes.com/national/probe-raghav-chadhas-role-in-patronising-drug-mafia-punjab-bjp-chief/ |access-date=7 September 2025 |work=Lokmat Times |date=18 April 2024 |language=en}}</ref> ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, 'ਆਪ' ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕੁੰਵਰ ਵਿਜੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news |title=AAP suspends Punjab MLA Kunwar Vijay for 5 years after he opposes arrest of SAD leader Bikram Singh Majithia |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/aap-suspends-punjab-mla-kunwar-vijay-sad-majithia-10095512/ |access-date=7 September 2025 |work=The Indian Express |date=29 June 2025 |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{cite news |title=Raghav Chadha's decade in politics: From volunteer at anti-corruption movement to youngest Rajya Sabha member |url=https://indianexpress.com/article/india/political-pulse/raghav-chadhas-anti-corruption-movement-aap-rajya-sabha-punjab-7833878/ |access-date=24 March 2022 |work=The Indian Express |date=24 March 2022 |language=en}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{Commons-inline}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਾਕਾਰ]] lcxvh79tf05dp57uoxlyaiv9lurt1u9 0 132147 837543 753678 2026-04-25T10:00:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837543 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਵਿਦਿਆ ਬਾਲ|image=Vidya Bal Portrait.jpg|birth_date={{birth date|1937|01|12}}|death_date={{death date and age |2020|01|30|1937|01|12}}|death_place=[[ਪੁਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ}}'''ਵਿਦਿਆ ਬਾਲ''' ( [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ|ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] : विद्या बाळ) (ਸੀ. 12 ਜਨਵਰੀ 1937 - 30 ਜਨਵਰੀ 2020) [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ / ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ ਖ਼ਾਸਕਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/veteran-social-activist-and-feminist-writer-vidya-bal-no-more/story-JENOmrkcQ3BEONRfo14oHN_.html|title=Veteran social activist and feminist writer Vidya Bal no more|date=January 30, 2020|publisher=[[Hindustan Times]]|access-date=January 30, 2020|archive-date=ਜਨਵਰੀ 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130081520/https://www.hindustantimes.com/cities/veteran-social-activist-and-feminist-writer-vidya-bal-no-more/story-JENOmrkcQ3BEONRfo14oHN_.html|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/veteran-social-activist-and-feminist-writer-vidya-bal-passes-away/article30691306.ece|title=Vidya Bal, veteran social activist and feminist writer no more|last=Banerjee|first=Shoumojit|date=2020-01-30|work=[[The Hindu]]|access-date=2020-02-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਉਹ 1964 ਵਿਚ ਮਾਸਿਕ ''ਇਸਤਰੀ'' (स्त्री) ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਟਾਫ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 1983 ਤੋਂ 1986 ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1989 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਮਿਲੂਨ ਸਾਰਯਾਜਨੀ (मिळून सार्याजणी) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sakaltimes.com/pune/veteran-social-activist-vidya-bal-passes-away-45822|title=Veteran social activist Vidya Bal passes away|date=January 30, 2020|website=Sakal Times|publisher=Sakal Times|access-date=30 January 2020|archive-date=1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200201075855/https://www.sakaltimes.com/pune/veteran-social-activist-vidya-bal-passes-away-45822|url-status=dead}}</ref> ਵੈੱਬ ਪੇਜ http://www.miloonsaryajani.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170614215928/http://www.miloonsaryajani.com/ |date=2017-06-14 }} ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਉਸਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਮਿਲੂਨ ਸਾਰਯਾਜਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨੀ ਕਮਲਾਕੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਵਾਲਵੰਤੀਤਾਲ ਵਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਵਿਦਿਆ ਬਾਲ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟੀਪਾ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। == ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ == * ਸੰਵਾਦ * ''ਕਥਾ ਗੌਰੀਚੀ'' * ''ਤੁਮਾਚਯ ਮਾਝਯਾਸਠੀ'' * ''ਅਪਰਾਜਿਤਾਚੇ ਨਿਹਸ਼ਵਾਸ'' * ''ਸ਼ੋਧ ਸਵੱਚਤਾ'' * ''ਕਮਲਾਕੀ'' (ਜੀਵਨੀ) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਸਤਿਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] iqev2zvyp9clw9p2yv9yrolz9lmbt3r 0 136801 837509 822813 2026-04-24T15:33:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837509 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:James Peace at his home in Wiesbaden3.jpg|thumb|360x360px|ਜੇਮਜ਼ ਪੀਸ ਵਿਸਬਾਡੇਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਘਰ]] ਕੇਂਨਥ ਜੇਮਜ਼ ਪੀਸ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Kenneth James Peace), 28 ਸਤੰਬਰ, 1963 ਨੂੰ ਪੈਸਲੇ ([[ਸਕਾਟਿਸ਼ ਗੌਲਿਕ]] : Pàislig) ਵਿਚ ਜਨਮਿਆਂ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਨੋਵਾਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ [[ਕਲਾਕਾਰ]] (ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਿਸਟ) ਹੈꓲ == ਜੀਵਨੀ == ਜੇਮਜ਼ ਪੀਸ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ, 1963 ਨੂੰ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਪੈਸਲੇ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":0">Birgitta Lampert. “ਵਿਦਆਊਟ 'ਪ੍ਰਿਕਲੀ' ਸਾਊਂਡਸ” । Wiesbadener Tagblatt (ਜਰਮਨ ਅਖਬਾਰ), 10 ਫਰਵਰੀ 2011</ref><ref name=":1">Julia Anderton. “ਟੈਂਗੋ ਲਾਇਕ ਏ ਬਿਟਰਸਵੀਟ ਸਟੋਰੀ” । Wiesbadener Kurier (ਜਰਮਨ ਅਖਬਾਰ), 24 ਮਾਰਰ 2012</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ([[ਸਕਾਟਿਸ਼ ਗੌਲਿਕ]] : Alba) ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਬਣੇ ਇੱਕ ਰਿਜੋਰਟ ਹੇਲਨਸਬਰਗ ([[ਸਕਾਟਿਸ਼ ਗੌਲਿਕ]] : Baile Eilidh) ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਜੌਨ ਮੈਕਗੀ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : John McGhie), ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਫੈਲਿਕਸ ਬਰਨਜ਼ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Felix Burns) ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name=":0" /><ref name=":2">Sabine Klein. “ਮਾਈ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇਜ਼ ਲਾਇਕ ਮੀ - ਵੈਰੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ” । Frankfurter Rundschau (ਜਰਮਨ ਅਖਬਾਰ), 1992. ਨੰ.254, ਪੰਨਾ 2</ref> ਉਸਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਿਆਨੋ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲਾ ਦਾ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਕੌਟ ਜੋਪਲਿਨ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Scott Joplin) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਰਾਇਲ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਰਾਮਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਇਲ,[[ਸਕਾਟਿਸ਼ ਗੌਲਿਕ]] : Conservatoire Rìoghail na h-Alba, ਕੰਜ਼ਰਸੈਟੋਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":3">G Müller. “ਏ ਵਰਚੁਓਸਿਕ ਐਂਡ ਸੈਂਸੀਟੀਵੇਲੀ ਕਲਰਡ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਵਰਲਡ” । Kulturspiegel Wetterauer (ਜਰਮਨ ਅਖਬਾਰ), 17 ਜਲੀ 2001, ਪੰਨਾ 5</ref><ref name=":4">[[ਜਰਮਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਰਮਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ.]] [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=showFullRecord&currentResultId=K.+and+James+and+Peace%26any&currentPosition=2 “ਜੇਮਜ਼ ਪੀਸ”]</ref> 1983 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗਲਾਸਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ([[ਸਕਾਟਿਸ਼ ਗੌਲਿਕ]] : Oilthigh Ghlaschu) ਤੋਂ ਪਿਆਨੋ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>“ਜੇਮਜ਼ ਪੀਸ” । FRIZZ (ਜਰਮਨ ਰਸਾਲਾ), ਜਨਵਰੀ 2012, ਪੰਨਾ 5</ref><ref name=":5">Manfred Merz. “ਦ ਪਿਆਨੋਜ਼ ਸੋਲ ਡਾਂਸਜ਼ ਟੈਂਗੋ"। Wetterauer Zeitung (ਜਰਮਨ ਅਖਬਾਰ), 12 ਦਸੰਥਰ 1992, ਪੰਨਾ 19</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ RSAMD ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਨਾਲ ਮੈਂਡੇਲਸੋਹਨਜ਼ ਪਿਆਨੋ ਕਨਸਰਟ ਨੰ: 1 ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਿਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":0" /> ਰਸਮੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਮੰਗ ਸੀ ਅਤੇ 1988-1991 ਵਿਚ [[ਐਡਿਨਬਰਾ|ਐਡਨਬਰਗ]] ([[ਸਕਾਟਿਸ਼ ਗੌਲਿਕ]] : Dùn Èadeann) ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name=":0" /><ref name=":2" /> ਜੇਮਜ਼ ਪੀਸ ਨੇ 1991-2009 ਤੱਕ ਬੈਡ ਨੌਹਾਈਮ ([[ਜਰਮਨੀ|ਅਲਮਾਨੀ]] : Bad Nauheim), [[ਜਰਮਨੀ]] ([[ਜਰਮਨੀ|ਅਲਮਾਨੀ]] : Bundesrepublik Deutschland) ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।<ref name=":0" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref name=":6">“ਜੇਮਜ਼ ਪੀਸ” । The Tango Times of New York (ਰਸਾਲਾ), ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਮਿਤੀ: 2003/2004, ਪੰਨਾ-5</ref> 1998 ਤੋਂ ਉਸਨੇ [[ਟੈਂਗੋ]] ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਟੈਂਗੋ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪਿਆਨੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਡੀ ਟੈਂਗੋ ਐਸਕੋਸ (ਸਕੌਟਿਸ਼ ਟੈਂਗੋ) ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ,<ref name=":0" /><ref name=":6" /><ref name=":7">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLS_ALMA21615957400004341&context=L&vid=44NLS_VU1&lang=en_US&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=default_tab&query=any,contains,K.%20James%20Peace&mode=basic National Library of Scotland. “ਟੈਂਗੋ ਅਸਕੋਸ”।]</ref> ਅਤੇ 2002 ਵਿਚ ਉਹ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Victoria College of Music) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : “Fellow”) ਬਣ ਗਿਆ।<ref name=":2" /><ref name=":6" /> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਸਤੰਬਰ / ਅਕਤੂਬਰ ਵਿਚ ਉੱਤਰੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗਿਆ, [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Hong Kong) ਵਿਚ ਆਪਣੀ “ਟੈਂਗੋ XVII” ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name=":5" /><ref>La Cadena (ਡੱਚ ਰਸਾਲਾ), ਸਤੰਬਰ 2002, ਪੰਨਾ 26</ref><ref>TangoTang (ਅਖਬਾਰ), ਹਾਂਗਕਾਂਗ, 8 ਅਕਤੂਬਰ 2002</ref><ref>[https://www.scmp.com/article/393890/james-peace “ਜੇਮਜ਼ ਪੀਸ” । South China Morning Post (ਪੱਤਰ), 9 ਅਕਤੂਬਰ 2002] </ref><ref name=":8">{{Cite web |url=http://ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |title=International Piano Duo Society (ਟੋਕੀਓ). Prizewinners, 2002 |access-date=2021-08-26 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527164059/http://www.ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |url-status=dead }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano).wav|thumb|Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano)]] [[ਤਸਵੀਰ:James Peace - Idylls Op.4b.webm|left|thumb|299x299px|James Peace - Idylls Op.4b]] ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ [[ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਟੈਂਗੋ ਕਲਾ-ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ: [[ਅਮਸਤੱਰਦਮ|ਐਮਸਟਰਡਮ]], [[ਐਥਨਜ਼]]<ref>ਸਮਾਰੋਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਰੋਸ਼ਰ (ਗ੍ਰੀਸ ਦਾ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾ), {Για σένα, Αγγελικη}, 27 ਮਈ 2016</ref>, [[ਬਰਲਿਨ]]<ref>Tangodanza (ਜਰਮਨ ਅਖਖਾਰ). Issue number 1/2002 - 9</ref>, [[ਬਰੂਸਲ]], [[ਹੈਲਸਿੰਕੀ]]<ref>ਸਮਾਰੋਹ ਪੋਸਟਰ (ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ, 2014)</ref>, [[ਲਿਸਬਨ]]<ref>ਸਮਾਰੋਹ ਪੋਸਟਰ (ਪੁਰਤਗਾਲ, 2016)</ref>, [[ਲੰਡਨ]], [[ਮਾਦਰੀਦ]]<ref>ਸਮਾਰੋਹ ਪੋਸਟਰ (ਸਪੇਨ ਦਾ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾ) “¡Feliz cincuenta cumpleaños 2013!”</ref>, [[ਓਸਲੋ]]<ref>{{Cite web |url=https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt |title=Listen.no: Konsert - James Peace, Flygel. Munch Museum, Oslo. 16 ਅਕਭੂਥਰ 2004 |access-date=2021-08-26 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608114526/https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt |url-status=dead }}</ref>, [[ਰੇਕੀਆਵਿਕ]]<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/823608/ Ríkarður Ö. Pálsson. “Skozir Slaghörputangoár”. Morgunblaðið (mbl). 14 ਅਕਭੂਥਰ 2004]</ref> ਅਤੇ [[ਵਿਆਨਾ]]<ref>ਸਮਾਰੋਹ ਪੋਗਰਾਮ ਥਰੋਸ਼ਰ (ਵਿਆਨਾ, 23 ਜਨਵਰੀ, 2015)</ref> ਵਿੱਚ। 2008 ਵਿਚ ਉਹ ਟੈਂਗੋ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ [[ਲੰਡਨ]] ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : London College of Music) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : “Fellow”) ਬਣਿਆ।<ref name=":0" /> [[ਤਸਵੀਰ:Tango Milonga op. 26.wav|thumb|Tango Milonga op. 26]] ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿਣ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2010 ਵਿਚ ਵਿਅਸਬਾਡੇਨ ([[ਜਰਮਨੀ|ਅਲਮਾਨੀ]] : Wiesbaden) ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਰਮਨੀ ਪਰਤਿਆ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਇਸ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ “ਜੇਮਜ਼ ਪੀਸ ਇਨ ਵਿਅਸਬਾਡੇਨ” ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ।<ref name=":9">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?vid=44NLS_VU1&tab=default_tab&docid=44NLS_ALMA21438757900004341&lang=en_US&context=L&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,K.%20James%20Peace&mode=basic James Peace in Wiesbaden”. National Library of Scotland]</ref><ref name=":10">[https://portal.dnb.de/opac/simpleSearch?query=James+Peace+in+Wiesbaden “James Peace in Wiesbaden”.] [[ਜਰਮਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]]</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ, “ਐਗਨੇਸ ਮਿਲਰ” ਮੁਕਾਬਲਾ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Agnes Millar Prize for sight-reading), [[ਗਲਾਸਗੋ]], 1983<ref name=":3" /> * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ, “ਡਨਬਾਰਟਨਸ਼ਾਇਰ ਈ.ਆਈ.ਐੱਸ.” ਮੁਕਾਬਲਾ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Dunbartonshire E.I.S. Prize for piano accompaniment), [[ਗਲਾਸਗੋ]], 1984<ref name=":3" /> * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ, ਸਿਬੇਲੀਅਸ ਲੇਖ ਮੁਕਾਬਲਾ, [[ਗਲਾਸਗੋ]], 1985<ref name=":3" /> * ਡਿਪਲੋਮਾ, ਟੀ.ਆਈ.ਐਮ. ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤਕ-ਰਚਨਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ([[ਇਟਲੀ|ਇਤਾਲਵੀ]] : Torneo Internazionale di Musica), [[ਰੋਮ]], 2000<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" /> * ਡਿਪਲੋਮਾ, IBLA ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ|ਨਿਊਯਾਰਕ]], 2002<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" /> * ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਮਗਾ (ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ), ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪਿਆਨੋ ਡੁਓ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, [[ਟੋਕੀਓ]], 2002<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" /><ref name=":8" /> * ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ, ਲੂਟਿਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ([[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ]] : Internationale Académie de Lutèce), [[ਪੈਰਿਸ]], 2005<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * ਉਹ ਝਰਨਾ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : The Waterfall)                                * ਆਈਡੀਲਜ਼ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Idylls)                                    * ਸਵੇਰ ਦਾ ਗੀਤ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Aubade)  * ਚੁੱਪ ਅੱਥਰੂ ([[ਇਟਲੀ|ਇਤਾਲਵੀ]] : Lento Lacrimoso)                                      * ਭੁੱਲੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Forgotten Leaves)     * ਸੋਨਾਟਾ ਫ਼ਾਰ ਓਬੋ ਅਤੇ ਪਿਆਨੋ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Oboe Sonata)                     * ਬਾਲੇਡ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Ballade) * ਸਮਾਰੋਹ ਪਰੇਡ ਨੰ.੧ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Ceremonial March No.1) * ਸਮਾਰੋਹ ਪਰੇਡ ਨੰ. ੨ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Ceremonial March No.2) * ਪਤਝੜ ਦਾ ਸੋਨਾ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Autumn Gold)<ref>Schwäbische Post (ਜਰਜਨ ਅਖਥਾਰ). “ਦ ਸਾਊਂਡ ਆਫ਼ ਦ ਵਾਇਲਨ ਸੌਰਜ਼ ਓਵਰ ਦ ਆਰਕੈਸਟਰਾ”। 4 ਜੂਨ 1994</ref> * ਸਦੀਵੀ ਗਾਣਾ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] : Eternal Song) * ਜਾਰਜੀਆ ਲਈ ([[ਜਾਰਜੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ]] : საქართველოსთვის)  ਬੋਲ: ਤਾਮਾਰੀ ਚਿਕਵੈਦਜ਼, ਜ਼ੁਰਾਥੀ ਚਿਕਵੈਦਜ਼ ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਪੀਸ * 28 ਟੈਂਗੋ ਫ਼ਾਰ ਪਿਆਨੋ ਸੋਲੋ<ref name=":0" /><ref name=":7" /><ref name=":9" /><ref name=":10" /> == ਹੋਰ ਵੇਖੋ == * [https://www.youtube.com/watch?v=UVRnWXsqxZE Souvenir de Buenos Aires (ਪਿਆਨੋ ਲਬੀ)] ਯੂਟਿਊਬ ਉਤੇ * ''[https://www.youtube.com/watch?v=_VKxG2dmQn4 Autumn Gold]'' ਯੂਟਿਊਬ ਉਤੇ * ''[https://www.youtube.com/watch?v=ZcMRNnwNJhk Lento Lacrimoso]'' ਯੂਟਿਊਬ ਉਤੇ == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1963]] n34kwr00u4tdst5shn25qbbbs3lf0gk 0 151576 837521 830717 2026-04-25T01:37:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837521 wikitext text/x-wiki '''ਪੂਨਮ ਗੁਪਤਾ''' OBE (ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1976 ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼) ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਈ ਸੀ। ਪੂਨਮ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ 2017 ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਚੈਰਿਟੀ ਲਈ ਉਸਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਆਰਡਰ ਆਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ (OBE) ਦੀ ਅਫਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/publications/new-years-honours-list-2017|title=New Year's Honours list 2017 - Publications - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=2017-02-02}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/new-years-honours-2017-full-9535776|title=Revealed, the New Year's Honours 2017 in full|last=Glaze|first=Ben|date=2016-12-31|newspaper=mirror|access-date=2017-02-02}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=http://news.gov.scot/news/queens-new-year-honours-list-2017|title=Queen's New Year Honours list 2017|website=Scottish Government News|language=en|access-date=2017-02-02}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|url=http://www.heraldscotland.com/business/15038846.From_preparing_to_die_to_building_a___20m_global_commodities_group/?ref=ar|title=From preparing to die to building a £20m global commodities group|website=HeraldScotland|language=en|access-date=2017-02-02}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.greenocktelegraph.co.uk/news/15001068.Inverclyde_businesswoman_s_delight_at_OBE_honour/?ref=twtrec|title=Inverclyde businesswoman's delight at OBE honour|website=Greenock Telegraph|language=en|access-date=2017-02-02}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲੇਡੀ ਇਰਵਿਨ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਰਿਟ 'ਤੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਫੋਰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਾਲੈਂਡ ਦੇ ਮਾਸਟਰਿਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਮਬੀਏ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 2022 ਵਿੱਚ, ਪੂਨਮ ਨੂੰ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਈਕੋਲ ਸੁਪਰੀਊਰ ਰਾਬਰਟ ਡੀ ਸੋਰਬਨ ਵਿਖੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ. ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬੇਲਫਾਸਟ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ ਪੁਨੀਤ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਕੱਠੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਿਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 2005 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦਾ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 2007 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ<ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-39665958|title=The paper queen who refused to fold|last=Brocklehurst|first=Steven|date=2017-04-25|work=BBC News|access-date=2017-04-28|language=en-GB}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.asianimage.co.uk/news/business/8366327.Meet_the_husband_and_wife_team_behind___10m_success/|title=Meet the husband and wife team behind £10m success|website=Asian Image|language=en|access-date=2017-07-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.heraldscotland.com/business_hq/15038846.display/|title=From preparing to die to building a £20m global commodities group|website=HeraldScotland|language=en|access-date=2017-07-14}}</ref> ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਗਰਭ-ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੂਨਮ ਨੂੰ [[ਟੀਬੀ|ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਤਪਦਿਕ]] ਦੇ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":5" /><ref name=":6" /> == ਚੈਰੀਟੇਬਲ == ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਯੋਗਦਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਪਛੜੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਕੈਂਸਰ, ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ।<ref name=":4" /> ਉਹ ਐਕਸ਼ਨ ਫਾਰ ਚਿਲਡਰਨ ਚੈਰਿਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਪਾਂਸਰ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਡਿਨਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਲੱਖਾਂ ਪੌਂਡ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ, ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਐਨੀ ਲੈਨੋਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਕਸਫੈਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਸਰਕਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਚੈਰਿਟੀ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। 2015 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ, ਪੂਨਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਪੁਨੀਤ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਐਲੀਫੈਂਟ ਫੈਮਿਲੀ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿਕਸ਼ਾ ਰੇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਚੈਰਿਟੀ ਜੋ ਕਿ ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨਿਸਟ ਅਤੇ ਡਚੇਸ ਆਫ ਕਾਰਨਵਾਲ ਦੇ ਭਰਾ, ਮਰਹੂਮ ਮਾਰਕ ਸ਼ੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnicnow.com/lifestyle/sport/asian-entrepreneurs-help-raise-funds-for-action-for-children/|title=Asian entrepreneurs help raise funds for Action For Children - Ethnic Now|website=www.ethnicnow.com|language=en-GB|access-date=2017-02-02|archive-date=2017-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203160846/http://www.ethnicnow.com/lifestyle/sport/asian-entrepreneurs-help-raise-funds-for-action-for-children/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ethnicnow.com/charity/pg-paper-team-up-with-action-for-children/|title=PG Paper Team Up With Action For Children - Ethnic Now|website=www.ethnicnow.com|language=en-GB|access-date=2017-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.greenocktelegraph.co.uk/news/14020960.Inverclyde_firm_s_charity_fundraiser_was_a_knockout_success/|title=Inverclyde firm's charity fundraiser was a knockout success|website=Greenock Telegraph|publisher=Greenock Telegraph|language=en|access-date=2017-02-02}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.printweek.com/print-week/news/1159891/honours-for-notable-industry-women|title=Honours For Notable Industry Women|last=Francis|first=Jo|work=Print Week|access-date=5 June 2017|archive-date=16 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816221047/https://www.printweek.com/print-week/news/1159891/honours-for-notable-industry-women|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.heraldscotland.com/news/homenews/14169375.Scots_couple_survive_near_misses_in_jungle_on_way_to_winning_charity_rickshaw_race/|title=Scots couple survive near misses in jungle on way to winning charity rickshaw race|website=HeraldScotland|language=en|access-date=2017-07-13}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਪੂਨਮ ਨੇ [https://www.womensbusinessmentoring.com ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਸਲਾਹਕਾਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120055100/https://www.womensbusinessmentoring.com/ |date=2018-01-20 }} ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.insider.co.uk/news/scotlands-top-female-executives-back-10539491|title=Scotland's top female executives back new Women's Business Mentoring initiative|last=Gates|first=Philip|date=2017-06-01|work=businessInsider|access-date=2017-06-02}}</ref> ਪੂਨਮ ਨੇ [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਕੇ ਬਾਲ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸੱਚਾ ਜਾਫ਼ਰੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ 'ਤੇ ਜੇਤੂ ਬੋਲੀ ਲਗਾਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/cricket/virat-kohli-painting-goes-for-impressive-2-9-million-pounds-in-charity-auction/story-bLJ0YuOYWK37dC7SYxlqUM.html|title=Virat Kohli painting goes for impressive 23.7 crore rupees in charity auction|date=2017-06-13|work=hindustantimes.com/|access-date=2017-07-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/the-ceo-who-paid-2-9-mn-for-virat-kohli-painting-says-cricket-is-like-running-a-business/articleshow/59434101.cms|title=The CEO, who paid £2.9 mn for Virat Kohli painting, says cricket is like running a business|last=Rebello|first=Maleeva|date=2017-07-04|work=The Economic Times|access-date=2017-07-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://cricket.yahoo.com/news/virat-kohli-painting-bought-290-114508737.html|title=Virat Kohli Painting Bought For 290 Thousand GBP|access-date=2017-07-13|language=en-IN|archive-date=2017-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171003223605/https://cricket.yahoo.com/news/virat-kohli-painting-bought-290-114508737.html|url-status=dead}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਡੀਆ ਕੋਵਿਡ ਅਪੀਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਘਾਤਕ ਦੂਜੀ ਕੋਵਿਡ ਲਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਕਸੀਜਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web|title=Scots firm in life-saving mercy response to send Covid oxygen aid to India|url=https://www.heraldscotland.com/news/19369189.covid-scotland-owners-paper-firm-lead-push-send-life-saving-equipment-stricken-india/|access-date=2021-06-22|website=HeraldScotland|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=HindiPath|date=2021-06-08|title=जितना पाया, उससे ज़्यादा स्वदेश को लौटाया जाए : पूनम गुप्ता|url=https://hindipath.com/poonam-gupta-corona-help-india/|access-date=2021-06-22|website=हिंदी पथ|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Greenock firm sends oxygen machines to India amid coronavirus crisis|url=https://www.greenocktelegraph.co.uk/news/19359710.greenock-firm-sends-3-000-life-saving-oxygen-machines-india-help-combat-coronavirus-crisis/|access-date=2021-06-22|website=Greenock Telegraph|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-06-08|title=LIFE-Saving Effort By Greenock Company To Help With India's Covid Oxygen Crisis|url=https://www.inverclydenow.com/life-saving-effort-by-greenock-company-to-help-with-indias-covid-oxygen-crisis/|access-date=2021-06-22|website=Inverclyde Now|language=en}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਪੂਨਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰੋਬਾਰ - [https://www.pgpaper.com ਪੀਜੀ ਪੇਪਰ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ] 2003 ਵਿੱਚ ਕਿਲਮਾਕੋਲ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ ਜੋ ਅਕਸਰ ਲੈਂਡਫਿਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪੀਜੀ ਪੇਪਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 53 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਆਯਾਤ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੇਪਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.insider.co.uk/special-reports/insider-regional-review-inverclyde-10634347|title=Insider regional review: Inverclyde|last=Insider|first=Business|date=2017-06-19|work=businessInsider|access-date=2017-07-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.heraldscotland.com/business/13197850.PG_Paper_closes_in_on_international_deals/|title=PG Paper closes in on international deals|website=HeraldScotland|language=en|access-date=2017-02-07}}</ref> 2015 ਤੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੀਨੌਕ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਸਟਮ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.heraldscotland.com/business/13774549.PG_Paper_moves_to_Greenock_s_Custom_House/|title=PG Paper moves to Greenock's Custom House|website=HeraldScotland|language=en|access-date=2017-02-07}}</ref> ਗੁਪਤਾ ਹੁਣ ਪੀਜੀ ਵਰਲਡ, ਐਸਏਪੀਪੀ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼, ਐਸਏਪੀਪੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਐਸਏਪੀਪੀ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ, ਐਨਵਾਈਜ਼ ਡੈਂਟਲ ਹੈਲਥ, ਪੁਨਵ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਇੰਕ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ 'ਯੂਕੇ-ਭਾਰਤ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ' ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite book |url=https://indiaincgroup.com/wp-content/uploads/2019/06/100-Most-Influential-in-UK-India-relations-3rd-Edition-2019.pdf |title=UK-India 100: Most Influential People in UK-India Relations: Celebrating Women |publisher=PWC |page=18 |access-date=29 September 2022 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:PG_Paper_Headquarters.jpg|thumb| 2015 ਪੀਜੀ ਪੇਪਰ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਕਸਟਮ ਹਾਊਸ, ਗ੍ਰੀਨੌਕ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ।]] == ਅਵਾਰਡ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ/ਸਨਮਾਨ/ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ! ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ |- | 2022 | ਸਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਲੀਡਰ - ਵੂਮੈਨ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਸਕਾਟਲੈਂਡ<ref>{{Cite web |date=2022-10-28 |title=Women’s Enterprise Scotland Awards winners unveiled - with Nicola Sturgeon praising event's fostering of female leaders |url=https://www.scotsman.com/business/womens-enterprise-scotland-awards-winners-unveiled-with-guest-speaker-nicola-sturgeon-praising-events-spotlight-on-female-entrepreneurship-3897459 |access-date=2022-10-28 |website=www.scotsman.com |language=en}}</ref> | ਅਵਾਰਡ |- | 2020 | ਡੰਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਉੱਦਮੀ ਮਾਨਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਅਵਾਰਡ |- | 2019 | ਸਾਲ 2019 ਦੇ ਉੱਦਮੀ ਯੂਕੇ - ਅਰਨਸਟ ਐਂਡ ਯੰਗ<ref name="Symon">{{Cite web|url=https://www.insider.co.uk/news/scottish-businesses-scoop-two-prizes-20834266|title=Two Scottish businesses win at UK-wide entrepreneur awards|last=Symon|first=Ken|date=2019-11-08|website=businessInsider|access-date=2020-03-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.scotsman.com/business/scottish-leaders-win-duo-titles-ey-entrepreneur-year-awards-1402953|title=Scottish leaders win duo of titles at EY Entrepreneur of the Year awards|website=www.scotsman.com|language=en|access-date=2020-03-12}}</ref> | ਜੇਤੂ |- | 2019 | ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਲਈ ਸਾਲ ਦਾ ਉੱਦਮੀ - ਅਰਨਸਟ ਐਂਡ ਯੰਗ<ref>{{Cite web|url=https://www.heraldscotland.com/business_hq/17705483.pg-paper-boss-gupta-named-scotlands-top-entrepreneur/|title=PG Paper boss Gupta named Scotland's top entrepreneur|website=HeraldScotland|language=en|access-date=2019-06-24}}</ref><ref name="Symon"/> | ਜੇਤੂ |- | 2019 | ਸਕੇਲ ਅੱਪ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ - ਅਰਨਸਟ ਐਂਡ ਯੰਗ<ref>{{Cite web|url=https://www.insider.co.uk/events/poonam-gupta-named-ey-entrepreneur-16515983|title=Entrepreneur of the year is named|last=Symon|first=Ken|date=2019-06-14|website=businessInsider|access-date=2019-06-24}}</ref> | ਜੇਤੂ |- | 2019 | ਨੰਬਰ 1 ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਮੇਜ਼ਿੰਗ ਬਿਜ਼ਨਸ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=https://www.sundaypost.com/fp/no-1-magazine-amazing-women-awards-the-winners|title=No. 1 Magazine Amazing Women Awards - The Winners|last=McEachern|first=Megan|website=Sunday Post|language=en-US|access-date=2019-06-03}}</ref> | ਜੇਤੂ |- | 2019 | ਗਲਾਸਗੋ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਘਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ | ਨਿਯੁਕਤੀ |- | 2018 | ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚੈਂਬਰਜ਼ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ<ref>{{Cite web|url=https://www.scottishchambers.org.uk/about-us/scc-board|title=SCC Board {{!}} Welcome to the Scottish Chambers of Commerce website|website=www.scottishchambers.org.uk|access-date=2019-06-03}}</ref> | ਨਿਯੁਕਤੀ |- | 2018 | ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ<ref>{{Cite news|url=https://www.insider.co.uk/news/bws-wescotland-poonam-gupta-awards-13526446|title=Business Women Scotland and Women's Enterprise Scotland Awards winners revealed|last=Kemp|first=Kenny|date=2018-11-05|work=businessInsider|access-date=2018-11-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greenocktelegraph.co.uk/news/17204728.head-of-a-greenock-based-company-has-been-crowned-scotlands-top-female-entrepreneur/|title=Head of a Greenock-based company has been crowned Scotland's top female entrepreneur|website=Greenock Telegraph|language=en|access-date=2018-11-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bwsltd.co.uk/business-women-scotland-and-wes-scotland-awards-2018-winners/|title=Business Women Scotland and WES Scotland Awards 2018 Winners {{!}} Business Women Scotland {{!}} BWS magazine {{!}} Business network events|website=bwsltd.co.uk|language=en-GB|access-date=2018-11-24|archive-date=2018-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125030730/https://bwsltd.co.uk/business-women-scotland-and-wes-scotland-awards-2018-winners/|url-status=dead}}</ref> | ਜੇਤੂ |- | 2017 | CEMVO ਨਸਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਵਾਰਡ - ਬਿਜ਼ਨਸ ਫੀਮੇਲ ਅਵਾਰਡ | ਜੇਤੂ |- | 2017 | ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ 100 ਜੀਵੰਤ ਚਿਹਰੇ<ref>{{Cite news|url=https://faces.grantthornton.co.uk/faces/poonam-gupta-obe/|title=Poonam Gupta OBE - Faces of a Vibrant Economy - Grant Thornton|work=Faces of a Vibrant Economy - Grant Thornton|access-date=2018-02-26|language=en-US|archive-date=2018-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226211802/https://faces.grantthornton.co.uk/faces/poonam-gupta-obe/|url-status=dead}}</ref> | ਸਨਮਾਨ |- | 2017 | ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਸਕਿੱਲ ਰਣਨੀਤਕ ਬੋਰਡ ਦੇ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ - ਸਕਾਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ।<ref>{{Cite web|url=https://beta.gov.scot/publications/enterprise-and-skills-strategic-board-members-biographies/|title=Enterprise and Skills Strategic Board: members' biographies - gov.scot|website=beta.gov.scot|language=en|access-date=2018-02-26}}</ref> | ਨਿਯੁਕਤੀ |- | 2017 | ਵੂਮੈਨ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਸਕਾਟਲੈਂਡ<ref>{{Cite web|url=https://www.womensbusinessmentoring.com/advisory-board|title=Women's Business Mentoring {{!}} Home|website=Women's Business Mentoring {{!}} Home|language=en|access-date=2018-02-26|archive-date=2018-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227034450/https://www.womensbusinessmentoring.com/advisory-board|url-status=dead}}</ref> | ਰਾਜਦੂਤ |- | 2016 | ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਆਰਡਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ<ref name=":0" /><ref name=":3" /><ref name=":2" /><ref name=":1" /> | ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਡਲ |- | 2013 | ਡੇਲੋਇਟ ਫੀਮੇਲ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਸਾਲ ਦੀ<ref>{{Cite web |last=michael |date=2013-05-12 |title=Aberdeen represented well in The Scottish Business Awards, Scotland's biggest business awards event |url=https://www.sbnn.co.uk/2013/05/12/aberdeen-represented-well-in-the-scottish-business-awards-scotland-s-biggest-business-awards-event/ |access-date=2017-02-07 |website=SBNN |archive-date=2017-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207192521/https://www.sbnn.co.uk/2013/05/12/aberdeen-represented-well-in-the-scottish-business-awards-scotland-s-biggest-business-awards-event/ |url-status=dead }}</ref> | ਫਾਈਨਲਿਸਟ |- | 2011 | ਅਰਨਸਟ ਐਂਡ ਯੰਗ ਦਾ ਸਾਲ ਦਾ ਉੱਦਮੀ | ਫਾਈਨਲਿਸਟ |- | 2009 | ਸਾਲ ਦੀ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵੂਮੈਨ<ref>{{Cite web |title=Meet the husband and wife team behind £10m success |url=http://www.asianimage.co.uk/news/business/8366327.Meet_the_husband_and_wife_team_behind___10m_success/ |access-date=2017-02-07 |website=Asian Image |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Welcome to The Scottish Asian Business Awards |url=http://www.theasianbusinessawards.info/scotland-2010/2009.html |access-date=2017-02-07 |website=www.theasianbusinessawards.info |archive-date=2010-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101211132928/http://www.theasianbusinessawards.info/scotland-2010/2009.html |url-status=dead }}</ref> | ਜੇਤੂ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] 8rwsfbs4hxx71nxh3qbr3eh242mby0g 0 156556 837522 731127 2026-04-25T02:28:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837522 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪ੍ਰਵੀਨਾ | image = | caption = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਆਵਾਜ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | years_active = 1992 - ਮੌਜੂਦ | spouse = ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ }} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:No local image but image on Wikidata]] '''ਪ੍ਰਵੀਨਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Praveena''') ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/malayalam/i-would-love-to-play-adhiparashakthi-again-praveena/amp_articleshow/62230016.cms|title=I would love to play Adhiparashakthi again: Praveena - Times of India|last=Ur|first=Arya|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>[http://www.mangalam.com/women/interview/87067 പ്രവീണ സീരിയല്‍ അഭിനയം നിര്‍ത്തിയതിനു പിന്നില്‍? - Mangalam]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved 24 August 2013</ref> ਉਸਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਗੋਰੀ'' ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/actress-praveena-on-returning-to-television-after-a-long-break/article22358688.ece|title=I need a break from intense roles: Praveena - The Hindu|last=M|first=Athira|date=3 January 2018|work=The Hindu}}</ref> ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ''ਅਗਨੀਸਾਕਸ਼ੀ'' ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ''ਓਰੂ ਪੇਨਮ ਰੰਦਾਨੁਮ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards (Page 3) |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=24 August 2012 |website=Government of Kerala}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards (Page 4) |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707210332/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |archive-date=7 July 2015 |access-date=24 August 2012 |website=Government of Kerala}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/06/04/stories/2009060454240100.htm|title=Five awards for Adoor's Oru Pennum Randanum|date=4 June 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=4 June 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607091854/http://www.hindu.com/2009/06/04/stories/2009060454240100.htm|archive-date=7 June 2009}}</ref> ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਇਲੈਕਟਰਾ<ref>{{Cite web |last=Pavithra Srinivasan |date=5 January 2011 |title=Praveena conquers Tamil TV |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-tv-praveena-conquers-tamil-tv/20110105.htm |access-date=20 July 2011 |website=[[Rediff.com]]}}</ref> ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ''ਇਵਾਨ ਮੇਘਰੂਪਨ''<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article3660473.ece|title=Dileep, Shwetha make the cut|date=20 July 2012|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref> ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਵੀਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਲਲਿਤਾਬਾਈ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪ੍ਰਮੋਦ ਨਾਇਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਵਿਰਾਮ ਲਿਆ। ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ।  == ਅਵਾਰਡ ==   '''ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ''' * 1998: ਦੂਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ''ਅਗਨੀਸਾਕਸ਼ੀ'' * 2008: ਦੂਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ''ਓਰੂ ਪੇਨਮ ਰੈਂਡਾਨਮ'' * 2010: ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ - ''ਇਲੈਕਟ੍ਰਾ'' * 2011: ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ - ''ਇਵਾਨ ਮੇਘਰੂਪਨ'' '''ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ''' * 2005- ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਮੇਘਮ * 2011- ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਦੇਵੀਮਹਾਥਮਯਮ * 2018- ਸਰਵੋਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ- ਕਸਤੂਰੀਮਨ '''ਕੇਰਲ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ''' * 1999 - ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਵਸੰਤਿਯੁਮ ਲਕਸ਼ਮੀਯੁਮ ਪਿੰਨੇ ਨਜਾਨੁਮ * 2007 - ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ - ਨਾਵਲ '''ਸੁਨ ਕੁਡੰਬਮ ਵਿਰੁਥੁਗਲ''' * 2018 - ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਂ ਲਈ ਸੁਨ ਕੁਡੰਬਮ ਵਿਰੁਥੁਗਲ - ਪ੍ਰਿਯਮਨਵਲ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] qf8uid649fqkljb1e7rbzd7mh8dlx1p 837523 837522 2026-04-25T02:28:03Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s 837523 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪ੍ਰਵੀਨਾ | image = | caption = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਆਵਾਜ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | years_active = 1992 - ਮੌਜੂਦ | spouse = ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ }} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:No local image but image on Wikidata]] '''ਪ੍ਰਵੀਨਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Praveena''') ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/i-would-love-to-play-adhiparashakthi-again-praveena/articleshow/62230016.cms|title=I would love to play Adhiparashakthi again: Praveena - Times of India|last=Ur|first=Arya|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>[http://www.mangalam.com/women/interview/87067 പ്രവീണ സീരിയല്‍ അഭിനയം നിര്‍ത്തിയതിനു പിന്നില്‍? - Mangalam]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved 24 August 2013</ref> ਉਸਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਗੋਰੀ'' ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/actress-praveena-on-returning-to-television-after-a-long-break/article22358688.ece|title=I need a break from intense roles: Praveena - The Hindu|last=M|first=Athira|date=3 January 2018|work=The Hindu}}</ref> ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ''ਅਗਨੀਸਾਕਸ਼ੀ'' ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ''ਓਰੂ ਪੇਨਮ ਰੰਦਾਨੁਮ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards (Page 3) |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=24 August 2012 |website=Government of Kerala}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards (Page 4) |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707210332/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |archive-date=7 July 2015 |access-date=24 August 2012 |website=Government of Kerala}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/06/04/stories/2009060454240100.htm|title=Five awards for Adoor's Oru Pennum Randanum|date=4 June 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=4 June 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607091854/http://www.hindu.com/2009/06/04/stories/2009060454240100.htm|archive-date=7 June 2009}}</ref> ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਇਲੈਕਟਰਾ<ref>{{Cite web |last=Pavithra Srinivasan |date=5 January 2011 |title=Praveena conquers Tamil TV |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-tv-praveena-conquers-tamil-tv/20110105.htm |access-date=20 July 2011 |website=[[Rediff.com]]}}</ref> ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ''ਇਵਾਨ ਮੇਘਰੂਪਨ''<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article3660473.ece|title=Dileep, Shwetha make the cut|date=20 July 2012|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref> ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਵੀਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਲਲਿਤਾਬਾਈ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪ੍ਰਮੋਦ ਨਾਇਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਵਿਰਾਮ ਲਿਆ। ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ।  == ਅਵਾਰਡ ==   '''ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ''' * 1998: ਦੂਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ''ਅਗਨੀਸਾਕਸ਼ੀ'' * 2008: ਦੂਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ''ਓਰੂ ਪੇਨਮ ਰੈਂਡਾਨਮ'' * 2010: ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ - ''ਇਲੈਕਟ੍ਰਾ'' * 2011: ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ - ''ਇਵਾਨ ਮੇਘਰੂਪਨ'' '''ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ''' * 2005- ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਮੇਘਮ * 2011- ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਦੇਵੀਮਹਾਥਮਯਮ * 2018- ਸਰਵੋਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ- ਕਸਤੂਰੀਮਨ '''ਕੇਰਲ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ''' * 1999 - ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਵਸੰਤਿਯੁਮ ਲਕਸ਼ਮੀਯੁਮ ਪਿੰਨੇ ਨਜਾਨੁਮ * 2007 - ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ - ਨਾਵਲ '''ਸੁਨ ਕੁਡੰਬਮ ਵਿਰੁਥੁਗਲ''' * 2018 - ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਂ ਲਈ ਸੁਨ ਕੁਡੰਬਮ ਵਿਰੁਥੁਗਲ - ਪ੍ਰਿਯਮਨਵਲ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] dn1o86l6pw50ikgg5ulron3dzlf9w4m 0 158399 837518 824650 2026-04-24T22:01:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837518 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Nithya Das | image = | caption = | birth_name = <!-- only if different than 'name' --> | birth_date = | birth_place = [[Calicut district|Calicut]], Kerala, India | death_date = | death_place = | occupation = Actress | spouse = Arvind Singh | children = 2<!-- # of children (e.g., 3); only list names of independently notable or particularly relevant children.--> | parents = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਨਿਥਿਆ ਦਾਸ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਦਾਸ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=இவ்ளோ இளமையான அம்மா எங்கயாச்சும் இருக்காங்களா? 'கண்ணான கண்ணே' நித்யா தாஸ் |url=https://tamil.indianexpress.com/lifestyle/nithya-das-kannana-kanne-serial-sun-tv-serial-actress-nithya-das-232770/}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2001 ਵਿੱਚ ਥਾਹਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਅਭਿਨੀਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਈ ਪਰਾਕੁਮ ਥਾਲਿਕਾ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/ee-parakkum-thalika-actress-nithya-das-dance-is-now-trending-on-social-media/articleshow/76247401.cms|title=Ee Parakkum Thalika actress Nithya Das' dance is now trending on social media - Times of India|work=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://theprimetime.in/what-happened-later-in-the-life-of-all-the-actresses-who-came-as-dileeps-heroine/|title=What happened later in the life of all the actresses who came as Dileep's heroine|date=17 September 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ''ਕੰਨਮਾਸ਼ੀ'' ਵਿੱਚ ਕਲਾਭਵਨ ਮਨੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਬਲੇਤਨ'', ''[[Choonda|ਚੁੰਡਾ]]'', ''ਹਿਰਦੈਥਿਲ ਸੂਕਸ਼ਿਕਨ'', ''ਨਾਗਰਮ'', ''ਸੂਰਿਆ ਕਿਰੀਦਮ'' ਅਤੇ ''ਨਰੀਮਨ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=മഞ്ഞ പുതച്ച കടുകുപാടങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ; യാത്രാവിശേഷങ്ങളുമായി നിത്യ ദാസ് |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/actress-nithya-das-punjab-travel-photos-451315/}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਿਆ ਟੀਵੀ, ਕੈਰਾਲੀ ਟੀਵੀ, ਸਨ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਜਯਾ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2023 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪੱਲੀਮਣੀ'' ਰਾਹੀਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nithya-das-to-make-her-comeback-to-the-malayalam-film-industry-with-the-film-pallimani/articleshow/88068523.cms|title=Nithya Das to make her comeback to the Malayalam film industry with the film 'Pallimani'|date=3 December 2021|work=The Times Of India|access-date=14 December 2021}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨਿਥਿਆ ਦਾਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜਮਵਾਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਨਿਥਿਆ ਉਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਰਵਿੰਦ ਫਲਾਈਟ ਦੇ ਕਰਿਊ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref name="mathrubhumi.chand.2017.07.25" /> ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।<ref name="mathrubhumi.chand.2017.07.25" /><ref>{{Cite web |title=Mangalam-varika-6-May-2013 |url=http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/86/26 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509011142/http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/86/26 |archive-date=9 May 2013 |access-date=31 October 2013 |publisher=mangalamvarika.com}}</ref> ਉਹ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="mathrubhumi.chand.2017.07.25">{{Cite web |last=Chand |first=Veena |date=25 July 2017 |script-title=ml:ബസന്തി ഹാപ്പിയാണ്,16 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും!! |trans-title=Basanti is happy, even after 16 years!! |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/women/interview/actress-nithyadas-interview--1.2114466 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801110607/https://www.mathrubhumi.com/women/interview/actress-nithyadas-interview--1.2114466 |archive-date=1 August 2017 |website=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 June 2007 |title=Marriage registration of actress declined |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/june-07-04/27-06-07-nithya-das.html |access-date=5 September 2019 |publisher=behindwoods.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 June 2020 |title=Chiranjeevi Sarja and Meghana were expecting their first baby - Malayalam News |url=https://www.indiaglitz.com/actress-nithya-das-dance-video-with-daughter-viral-malayalam-news-262277 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" |+ਨਿਤਿਆ ਦਾਸ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੀ ਸੂਚੀ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ |- | 2001 | ''ਈ ਪਾਰਕੁਮ ਥਲਿਕਾ'' <ref>{{Cite web |title=Ee Parakkum Thalika |url=http://www.seventymm.com/Movie/Ee_Parakkum_Thalika/17036/Profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716043601/http://www.seventymm.com/Movie/Ee_Parakkum_Thalika/17036/Profile |archive-date=16 July 2011}}</ref> | ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ/ਬਸੰਤੀ | ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਸਾਲ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨਵਾਂ ਚਿਹਰਾ (ਮਹਿਲਾ) |- | 2001 | ''ਨਰੀਮਨ'' | ਸਰੁਤੀ | |- | 2002 | ''ਕਨਮਾਸ਼ੀ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> | ਸੇਤੁਲਕਸ਼ਮੀ/ਕਨਮਾਸ਼ੀ | |- | 2002 | ''ਕੁੰਜੀਕੂਨਨ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> | ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਪਤਨੀ | ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ |- | 2003 | ''ਬਲੇਟਨ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> | ਦੇਵਕੀ | |- | 2003 | ''ਵਰੁਮ ਵਰੁਣੁ ਵਣੁ ॥'' | ਪੋਡੀਮੋਲ | |- | 2003 | ''ਚੌਂਦਾ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> | ਅਨੀਤਾ | |- | 2004 | ''ਕਢਵਸੇਸ਼ਨ'' <ref>{{Cite web |title=കഥാവശേഷൻ |url=https://m3db.com/film/kathavaseshan-epilogue-life-lived}}</ref> | ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ | |- | 2004 | ''ਮਰਾਠਾ ਨਾਡੂ'' | ਸ਼ਾਹੀਨਾ | |- | 2004 | ''ਆਜ਼ਾਦੀ'' | ਸ਼ਾਲਿਨੀ | |- | 2005 | ''ਹਦਯਥਿਲ ਸੂਕ੍ਸ਼ਿਕਂ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> | ਨੰਦਿਤਾ | |- | 2005 | ''ਪੋਨ ਮੇਗਲਾਈ'' <ref>{{Cite web |date=9 February 2006 |title=Glamour for Nityadas too |url=https://www.indiaglitz.com/glamour-for-nityadas-too-tamil-news-20304 |access-date=5 September 2019 |publisher=indiaglitz.com |archive-date=4 ਸਤੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904195745/https://www.indiaglitz.com/glamour-for-nityadas-too-tamil-news-20304 |url-status=dead }}</ref> | ਮੇਖਲਾ | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਡੈਬਿਊ |- | 2005 | ''ਅਮਲਾਪੁਰਮ ਤੋਂ 123''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> | ਅਸਵਿਨੀ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਡੈਬਿਊ |- | 2006 | ''ਮਾਨਥੋਦੁ ਮਝਾਈਕਲਮ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> | ਸਤਿਆ | ਤਾਮਿਲ |- | 2007 | ''ਨਗਰਮ'' | ਪੁਨਕੋਡੀ | |- | 2007 | ''ਸੂਰ੍ਯਾ ਕਿਰੀਦਮ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> | ਉਰਮਿਲਾ | |- | 2023 | ''ਪੱਲਿਮਣੀ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> | ਅਵੰਤਿਕਾ | 15 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਿਸ ਆਓ। |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable sortable" |+ਨਿਤਿਆ ਦਾਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੀ ਸੂਚੀ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਚੈਨਲ ! scope="col" | ਭਾਸ਼ਾ |- | 2007 | ''ਸ਼੍ਰੀ ਅਯੱਪਨਮ ਵਾਵਰੁਮ'' | ਆਇਸ਼ਾ | ਸੂਰਿਆ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="2" | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2008 | ''ਮਾਨਾਪੁਰੁਥਮ'' | ਮਾਇਆ | ਕੈਰਾਲੀ ਟੀ.ਵੀ |- | 2009-2012 | ''ਇਧਾਯਾਮ'' | ਨੰਦਿਨੀ | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | 2010 | ''ਇੰਦਰਨੀਲਮ'' | ਗੀਤਾਂਜਲੀ/ਗੀਠੂ | ਸੂਰਿਆ ਟੀ.ਵੀ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2012-2015 | ''ਭੈਰਵੀ ਅਵਿਗਲੁਕਃ ਪ੍ਰਿਯਮਾਨਵਲਃ'' | ਭੈਰਵੀ | rowspan="2" | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="3" | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | 2013 | ''ਕਾਟ੍ਰਿਨਿਲੇ ਵਰੁਮ ਗੀਤਮ੍'' | |- | 2014-2015 | ''ਅੱਕਾ'' | ਸੀਥਾ | ਜਯਾ ਟੀ.ਵੀ |- | 2016–2017 | ''ਓਟਾਚਿਲਾਂਬੂ'' <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/i-will-comeback-if-great-roles-come-my-way-nithya-das/articleshow/55870059.cms|title=I will comeback if great roles come my way : Nithya das - Times of India|work=The Times of India}}</ref> | ਸਿਆਮੰਡਕਮ/ਸੀਮੰਤਿਨੀ | ਮਜ਼੍ਹਵੀਲ ਮਨੋਰਮਾ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2018 | ''ਅਜ਼ਗੁ'' | ਐਸ਼ਵਰਿਆ | rowspan="3" | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="3" | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | 2020-2022 | ''ਕੰਨਨਾ ਕੰਨੇ'' | rowspan="2" | ਯਮੁਨਾ |- | rowspan="2" | 2021 | ''ਅੰਬੇ ਵਾ'' |- | ''ਚਿੰਤਨਕਾਲਮਾਨ'' | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | ਸੂਰਿਆ ਟੀ.ਵੀ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |} {| class="wikitable sortable" |+ਨਿਤਿਆ ਦਾਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੀ ਸੂਚੀ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਚੈਨਲ ! scope="col" | ਭਾਸ਼ਾ |- | 2017 | ''ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ'' | ਮਹਿਮਾਨ | ਮਾਤ੍ਰਭੂਮੀ ਨਿਊਜ਼ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2018–2019 | ''ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਭਾਰਤਮ੍'' | ਮੇਜ਼ਬਾਨ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="4" | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2018 | ''ਐਨੀਜ਼ ਕਿਚਨ'' | ਮਹਿਮਾਨ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ |- | 2018 | ''ਆਨੰ ਆਨੰ ਮੂਨੰ ॥'' | ਮਹਿਮਾਨ | ਮਜ਼੍ਹਵੀਲ ਮਨੋਰਮਾ |- | rowspan="2" | 2020 | ''ਕਾਮੇਡੀ ਸਿਤਾਰੇ ਸੀਜ਼ਨ 2'' | ਜੱਜ | ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ |- | ''ਵਣਕਮ ਤਮੀਝਾ'' | ਮਹਿਮਾਨ | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="2" | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | rowspan="3" | 2021 | ''ਵਡਾ ਦਾ'' | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | ਸੂਰਜ ਸੰਗੀਤ |- | ''ਸਟਾਰ ਮੈਜਿਕ'' | rowspan="2" | ਸਲਾਹਕਾਰ | rowspan="3" | ਫੁੱਲ | rowspan="5" | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | ''ਸੁਪਰ ਪਾਵਰ'' |- | 2022 | ''ਅਮਾਮਾਰੁਦੇ ਸਮਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮ੍ਮੇਲਨਮ੍'' | ਮਹਿਮਾਨ |- | 2022 | ''ਲਾਲ ਚਟਾਈ'' | ਸਲਾਹਕਾਰ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ |- | 2022-2023 | ''Njanum Njanumentalum'' <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/njanum-entalum-judge-nithya-das-gains-laurels-for-her-statement-on-respecting-parents/articleshow/95143830.cms|title=Njanum Entalum: Judge Nithya das gains laurels for her statement on respecting parents|work=The Times of India}}</ref> | ਜੱਜ | ਜ਼ੀ ਕੇਰਲਮ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|1522872}} * [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Nithyadas&limit=10 Nithya Das at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003329/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Nithyadas&limit=10 |date=2016-03-04 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 91iadvvbmplg8u3id4ymx3a9n8gxhn8 0 161849 837504 663417 2026-04-24T13:49:03Z Yirba 59796 837504 wikitext text/x-wiki {{Merge|ਸਟੋਰਮੀ ਡੇਨਿਅਲਸ|ਮਿਤੀ=ਅਪਰੈਲ 2026}} {{Infobox person | name = ਸਟੋਰਮੀ ਡੈਨੀਅਲਜ਼ | image = Stormy Daniels 2015.jpg | caption = ਡੈਨੀਅਲਜ਼ ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ | birth_name = ਸਟੈਫਨੀ ਏ. ਗ੍ਰੈਗਰੀ <ref name="Flegenheimer 2018"/> | birth_date = {{Birth date and age|1979|03|17}}<ref>{{cite web | url=https://www.yahoo.com/lifestyle/meet-stormy-daniels-adult-film-star-trump-allegedly-paid-130k-hush-money-221148341.html | title=Meet Stormy Daniels, the adult-film star Trump allegedly paid $130K in hush money | access-date=May 26, 2022 | archive-date=May 26, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220526195551/https://www.yahoo.com/lifestyle/meet-stormy-daniels-adult-film-star-trump-allegedly-paid-130k-hush-money-221148341.html | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.cbsnews.com/losangeles/news/behind-the-name-who-is-stormy-daniels/ | title=Behind the Name: Who is Stormy Daniels? | website=[[CBS News]] | access-date=May 26, 2022 | archive-date=May 26, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220526195550/https://www.cbsnews.com/losangeles/news/behind-the-name-who-is-stormy-daniels/ | url-status=live }}</ref> | birth_place = [[ਬੈਟਨ ਰੂਜ, ਲੁਈਸਿਆਨਾ]], ਯੂਐਸ | occupation = {{hlist|ਅਸ਼ਲੀਲ ਅਦਾਕਾਰਾ|ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜੋ ਅਪਣੇ ਕਪੜੇ ਲਹੁੰਦੀ|ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ}} | known_for = [[ਸਟੋਰਮੀ ਡੇਨੀਅਲਸ-ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਵਿਵਾਦ]], ਅਸ਼ਲੀਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਕੱਮ | children = 1 }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਟੈਫਨੀ ਏ. ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲਿਫੋਰਡ''' (ਜਨਮ '''ਸਟੈਫਨੀ ਏ. ਗ੍ਰੈਗਰੀ''' ; 17 ਮਾਰਚ, 1979), ਜੋ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਸਟੋਰਮੀ ਡੇਨੀਅਲਸ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, <ref name="wbrz-dropped">{{Cite web |date=September 3, 2009 |title=Charges against Stormy Daniels dropped |url=http://www.wbrz.com/news/charges-against-stormy-daniels-dropped/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150121095429/http://www.wbrz.com/news/charges-against-stormy-daniels-dropped/ |archive-date=January 21, 2015 |publisher=WBRZ-TV |agency=Associated Press |location=Baton Rouge}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/24/style/stormy-daniels.html|title=Stormy Daniels, Porn Star Suing Trump, Is Known for Her Ambition: ‘She’s the Boss’|last=Flegenheimer|first=Matt|date=2018-03-24|work=The New York Times|access-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325011540/https://www.nytimes.com/2018/03/24/style/stormy-daniels.html|archive-date=March 25, 2018|last2=Ruiz|first2=Rebecca R.|language=en-US|issn=0362-4331|last3=Syckle|first3=Katie Van}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਸ਼ਲੀਲ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] <ref>{{Cite web |last=Bart |first=Peter |author-link=Peter Bart |date=March 19, 2018 |title=Donald Trump's Nightmare, Stormy Daniels Has A Secret Side As Prolific Film Director With Skills |url=https://deadline.com/2018/03/stormy-daniels-donald-trump-prolific-film-director-porn-films-60-minutes-1202346231/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101120223/https://deadline.com/2018/03/stormy-daniels-donald-trump-prolific-film-director-porn-films-60-minutes-1202346231/ |archive-date=November 1, 2020 |access-date=October 29, 2020 |website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Townsend Rodgers |first=Lissa |date=February 9, 2016 |title=The Female Porn Director Winning All the Awards |url=https://www.thecut.com/2016/02/stormy-daniels-wanted.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121173631/https://www.thecut.com/2016/02/stormy-daniels-wanted.html |archive-date=November 21, 2020 |access-date=October 29, 2020 |website=[[The Cut (website)|The Cut]]}}</ref> ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ [[ਸਟਰਿੱਪਰ|ਕਪੜੇ ਉਤਾਰਨ ਵਾਲੀ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ [[NightMoves ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ|ਨਾਈਟ ਮੂਵਜ਼ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ]], [[AVN ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ|ਏਵੀਐਨ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ]] ਅਤੇ [[XRCO ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ|ਐਕਸਆਰਸੀਓ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਭਰਤੀ ਦੇ ਯਤਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ [[ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ|ਲੁਈਸਿਆਨਾ]] ਵਿੱਚ [[ਲੁਈਸਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਚੋਣ, 2010|2010 ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਚੋਣ]] ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਮੌਜੂਦਾ [[ਡੇਵਿਡ ਵਿਟਰ|ਡੇਵਿਡ ਵਿਟਰ ']] ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] 9ujcglt20w6auwqummmkhuyctuugauu 0 162526 837540 665201 2026-04-25T09:00:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837540 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰੂਬੀ ਭਾਟੀਆ | image = The VJ, TV Personality and Actress Ms. Ruby Bhatia at the Plenary Session on "Diaspora Youth and India Blueprint for Engagement" at the 2nd Pravasi Bharatiya Divas - 2004 in New Delhi on January 9, 2004.jpg | alt = | caption = ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਰੂਬੀ ਭਾਟੀਆ 9 ਜਨਵਰੀ, 2004 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਦਿਵਸ - 2004 ਵਿੱਚ "ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਯੂਥ ਐਂਡ ਇੰਡੀਆ ਬਲੂਪ੍ਰਿੰਟ ਫਾਰ ਐਂਗੇਜਮੈਂਟ" ਉੱਤੇ ਪਲੇਨਰੀ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ। | other_names = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|11|1}} | birth_place = ਅਜੈਕਸ, ਓਨਟਾਰੀਓ, [[ਟੋਰਾਂਟੋ]], ਕੈਨੇਡਾ | death_place = | nationality = ਕੈਨੇਡੀਅਨ | occupation = ਵੀ.ਜੇ., ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ, ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼, ਅਭਿਨੇਤਰੀ | known_for = | height = | spouse = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰੂਬੀ ਭਾਟੀਆ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ruby Bhatia'''; ਜਨਮ 1 ਨਵੰਬਰ, 1973) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਵੀਜੇ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਭਾਟੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਕੈਨੇਡਾ ਸਥਿਤ ਹਰਬੰਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਲਤਾ ਭਾਟੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੂੰ 3 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਅਤੇ ਚਾਚਾ,<ref name="un">{{Cite web |date=Oct 12, 2003 |title=Ruby Bhatia: The unseen scenes |url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/city/delhi-times/Ruby-Bhatia-The-unseen-scenes/articleshow/228813.cms |access-date=2013-07-16 |website=The Times of India}}</ref> ਪ੍ਰੇਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਰੋਜ ਭਾਟੀਆ ਦੁਆਰਾ ਗੋਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਅਜੈਕਸ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, [[ਟੋਰਾਂਟੋ]] ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਡੇਨਿਸ ਓ'ਕੋਨਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਡਾਂਸ, ਲੰਡਨ ਦੀ ਟੋਰਾਂਟੋ ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ ਬੈਲੇ, ਟੈਪ, ਜੈਜ਼ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਡਾਂਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Imran Sayed |date=2003-09-18 |title=Ruby Bhatia |url=http://www.rubybhatia.com/childhood.php |access-date=2013-07-16 |publisher=Ruby Bhatia |archive-date=2020-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329142441/https://rubybhatia.com/childhood.php |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਲੈਵਲ 4 ਤੱਕ ਡਾਂਸ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਡਾਂਸ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸ ਸਿਖਾਇਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਭਾਟੀਆ ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਕੈਨੇਡਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 1994 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਹ ਚੈਨਲ V ਲਈ ਵੀਜੇ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ''ਬੀਪੀਐਲ ਓਏ'' ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|''ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ'']] ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਰਿਚਰਡ ਸਟੀਨਮੇਟਜ਼ ਨਾਲ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਮਿਸ ਵਰਲਡ 1996 ਦੀ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name="times04">{{Cite web |date=Mar 4, 2004 |title=Ruby Bhatia scores a perfect 10 |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-03-04/hyderabad/28345031_1_ruby-bhatia-television-scores |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130717082600/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-03-04/hyderabad/28345031_1_ruby-bhatia-television-scores |archive-date=July 17, 2013 |access-date=16 July 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 1997 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਯੇ ਹੈ ਰਾਜ਼'' ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਪਰ [[ਦੀਪਤੀ ਭਟਨਾਗਰ]] ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ ਦੇ'' ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਭਾਟੀਆ ਦਾ 1999 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਇਕ ਨਿਤਿਨ ਬਾਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="times">{{Cite web |date=Aug 25, 2002 |title=Once is enough |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/stoi/Once-is-enough/articleshow/20065945.cms |access-date=16 July 2013 |website=The Times of India}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਜੀਤ ਐਸ ਦੱਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Marcellus Baptista |date=2009-12-06 |title=Ruby Bhatia is now Ruby Dutta! |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-06/tv/28092924_1_ruby-bhatia-ajit-s-dutta-sri-sri-paramahansa-yogananda |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025135800/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-06/tv/28092924_1_ruby-bhatia-ajit-s-dutta-sri-sri-paramahansa-yogananda |archive-date=2012-10-25 |access-date=2013-07-16 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>[http://www.weddingsutra.com/community/celeb_ruby.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213171625/http://www.weddingsutra.com/community/celeb_ruby.asp|date=February 13, 2010}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] gdtxllkiiuxrbb9v1bzpajm7zmvf003 0 176459 837508 718029 2026-04-24T15:33:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837508 wikitext text/x-wiki {{Infobox President | name = ਜੇਮਸ ਅਬਰਾਮ ਗਾਰਫੀਲਡ | image = James Abram Garfield, photo portrait seated.jpg | caption = ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, 1881 | order = 20ਵੇਂ | office = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | successor = [[ਚੈਸਟਰ ਏ. ਆਰਥਰ]] | predecessor = [[ਰੁਦਰਫੋਰਡ ਬੀ. ਹੇਈਜ਼|ਰਦਰਫੋਰਡ ਬੀ ਹੇਜ਼]] | term_start = 4 ਮਾਰਚ 1881 | term_end = 19 ਸਤੰਬਰ 1881 | vicepresident = ਚੈਸਟਰ ਏ. ਆਰਥਰ | birth_name = ਜੇਮਜ਼ ਅਬਰਾਮ ਗਾਰਫੀਲਡ | birth_date = {{birth date|1831|11|19}} | birth_place = [[ਓਹਾਇਓ|ਮੋਰਲੈਂਡ ਹਿਲਸ, ਓਹਾਇਓ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | death_date = {{death date and age|1881|09|19|1831|11|19}} | death_place = [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ|ਐਲਬਰੋਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | spouse = {{Marriage|ਲੂਕ੍ਰੇਟੀਆ ਗਾਰਫੀਲਡ|November 11, 1858}} | children = 7 | party = [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ]] | occupation = {{hlist|ਸਿਆਸਤਦਾਨ|ਵਕੀਲ|ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ}} | signature = James Abram Garfield Signature.svg }} '''ਜੇਮਜ਼ ਅਬਰਾਹਮ ਗਾਰਫੀਲਡ''' (19 ਨਵੰਬਰ 1831 – 19 ਸਤੰਬਰ 1881) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰਚ 1881 ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਸਤੰਬਰ 1881 ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 20ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=2023-09-15 |title=James A. Garfield {{!}} Biography, Facts, & Assassination {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/James-A-Garfield |access-date=2023-10-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ਉਹ [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ==ਨੋਟ== {{notelist}} ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|24em}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Sister project links|wikt=no|commons=James A. Garfield|q=|s=|v=no|n=no|b=no|d=Q34597|mw=no|m=no|species=no}} * [http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=G000063 Garfield, James Abram, (1831–1881) Congressional Biography] * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/garfield/index.html James Garfield: A Resource Guide] from the Library of Congress * {{DBCS}} * [http://millercenter.org/president/garfield Brief essays on James A. Garfield and his administration from the [[Miller Center of Public Affairs]] * [http://www.c-span.org/video/?151093-1/life-portrait-james-garfield "Life Portrait of James Garfield"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', July 26, 1999 * {{Internet Archive author |sname=James Abram Garfield |sopt=t}} * {{Librivox author |id=11291}} * [https://web.archive.org/web/20160930170240/http://www.deltau.org/aboutus/notablealumni Notable alumni] of [[Delta Upsilon]] fraternity, including Garfield * [http://www.shapell.org/Collection/Presidents/Garfield-James-A James A. Garfield Personal Manuscripts] * [https://archivesspace.williams.edu/repositories/4/resources/275 James A. Garfield Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115151147/https://archivesspace.williams.edu/repositories/4/resources/275 |date=2021-01-15 }} at Williams College Chapin Library * [https://archivesspace.williams.edu/repositories/2/resources/54 James A. Garfield Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126183657/https://archivesspace.williams.edu/repositories/2/resources/54 |date=2021-01-26 }} at Williams College Archives and Special Collections [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] gcstpcwgi0xc3ondkup67ulwxglov27 0 182185 837506 740613 2026-04-24T14:01:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837506 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = | name = ਜਯੋਤਸਨਾ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ | image = Jyotsna radhakrishnan.jpg | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = ml | alias = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1986|9|5}} | occupation = ਗਾਇਕਾ | years_active = 1998–ਹੁਣ }} '''ਜਯੋਤਸਨਾ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ''' (ਜਨਮ 5 ਸਤੰਬਰ 1986) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]], ਤਮਿਲ, [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] ਸਮੇਤ 12 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ, [[ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ആ കത്ത് വായിച്ച് ഞാന് കരഞ്ഞു |url=http://www.mangalam.com/mangalam-varika/72490 |access-date=2016-05-15 |website=mangalam.com |language=ml |archive-date=2016-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507042530/http://www.mangalam.com/mangalam-varika/72490 |url-status=dead }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਜਯੋਤਸਨਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੁਵੈਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅਬੂ ਧਾਬੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਤੋਂ {{Convert|240|km|miles|abbr=off}} ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਰੂਵਾਈਸ ਦੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। == ਗਾਉਣ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ == ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਜਯੋਤਸਨਾ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੰਗਦ ਨਟੇਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨਾਟਕ ਵੋਕਲ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਿਨੇਸ਼ ਦੇਵਦਾਸ ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] ਕਲਾਸੀਕਲ ਵੋਕਲ ਸ਼ੈਲੀ ਸਿੱਖੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2002 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ 'ਪ੍ਰਣਯਮਨੀ ਤੂਵਲ' ਦੇ ਗੀਤ 'ਵਲਾਕਿਲੁਕਮ ਕੇਟੇਡੀ' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਨੰਮਲ ਤੋਂ "ਸੁਘਾਮਨੀ ਨੀਲਵੂ" ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Sarkar |first=Suparno |date=2015-07-22 |title=Popular Malayalam Singer Jyotsna Welcomes Baby Boy |url=http://www.ibtimes.co.in/popular-malayalam-singer-jyotsna-welcomes-baby-boy-640088 |access-date=2016-05-15 |website=International Business Times, India Edition |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਮਿਲ ਅਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 800 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 200 ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ ''ਸਵਪਨਕੂਡੂ'' ਤੋਂ "ਕਰੁੱਪਿਨਾਝਗੂ", ਮਨਾਸਿਨੱਕਰੇ ਤੋਂ "ਮੇਲਲੀਓਨ" ਅਤੇ ''ਪੇਰੂਮਾਝੱਕਲਮ'' ਤੋਂ "ਮਹੇਰੁਬਾ" ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ "ਲੂਸੀਫਰ" ਵਿੱਚ ਰਫਤਾਰ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਤਾਜ਼ਾ ਫਿਲਮਾਂ ਕਲਾਸਮੇਟਸ, ''ਪੋਥੇਨ ਵਾਵਾ'', ਡੌਨ, ''ਨੋਟਬੁੱਕ'' ਅਤੇ ''ਜਨਮਮ'' ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂ. ਕੇ.]], ਯੂ. ਐੱਸ., [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗਾਇਕ ਜੀ. ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਉੱਨੀ ਮੈਨਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਮੇਸ਼ ਪਿਸ਼ਾਰੋਡੀ ਵੀ ਸਨ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 26 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਜਯੋਤਸਨਾ ਨੇ [[ਕੋਚੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਸੁਰੇਂਦਰਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ 9 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ, ਇੱਕ ਲਡ਼ਕੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":0" /> == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਕੇਰਲ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2013-ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ-ਜ਼ਚਾਰੀਆਉਡੇ ਗਰਭਿਨਿਕਾਲਜ਼ਚਾਰੀਆਉਡੇ ਗਰਭੀਨਿਕਲ * 2017-ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ-ਕੱਟੂਕਾੱਟੂ * ਟਾਈਟਲ ਟਰਾਫੀ "ਰਸਨਾ ਗਰਲ 2001" ਦੀ ਜੇਤੂ, ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲਾ ਯੂਏਈ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ * ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਯੂਏਈ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ "ਸੰਗੀਤਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸੰਗਮਮ" ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ * ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਸ਼ਰੁਤੀ ਭਾਰਤਮ ਅਵਾਰਡ 2003 * ਪੱਲਵੂਰ ਅੱਪੂ ਮਰਾਰ ਸਮਾਰਕ ਕਲਾ ਖੇਤਰ 2003 ਦੁਆਰਾ "ਯੁਵਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾ" ਪੁਰਸਕਾਰ * ਆਲ ਕੇਰਲ ਯੂਥ ਕੈਂਪਸ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ 2004 * ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ 2004 * ਜੈਸੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ "ਆਉਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਯੰਗ ਪਰਸਨ" ਅਵਾਰਡ * ਕਾਵੇਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ 2004 * ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਲਈ ਜੈਸੀਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ * ਫ਼ਿਲਮ ਦਰਸ਼ਕ ਪੁਰਸਕਾਰ 2005 * ਗਲਫ਼ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ 2006 * ਮਜ਼ਾਵਿਲ ਮੈਂਗੋ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ 2017-ਬੈਸਟ ਨਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == * ''ਆਈਡੀਆ ਸਟਾਰ ਸਿੰਗਰ'' ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ (ਏਸ਼ੀਆ) * ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ''ਗੰਧਰਵ ਸੰਗੀਤਮ'' (ਕੈਰਾਲੀ ਟੀਵੀ) * ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ''2 ਕਰੋਡ਼ ਐਪਲ ਮੈਗਾ ਸਟਾਰ'' (ਜੀਵਨ ਟੀਵੀ) * ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ''ਜੋਡ਼ੀ'' (ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀਵੀ) * ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਸੰਗੀਤ ਮੋਜੋ'' (ਕੱਪਾ ਟੀਵੀ) * ਜੱਜ ਵਜੋਂ ''ਪਥਿਨਾਲਮ ਰਾਵੂ'' (ਮੀਡੀਆ ਵਨ) * ''ਵੇਰੂਥੇ ਅੱਲਾ ਭਰੀਆ ਸੀਜ਼ਨ 3'' ਗ੍ਰੈਂਡ ਫਿਨਾਲੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ (ਮਜ਼ਾਵਿਲ ਮਨੋਰਮਾ) ਵਜੋਂ * ''ਪਦਮ ਨਾਮੁਕ ਪਦਮ'' ਜੱਜ ਵਜੋਂ (ਮਜ਼ਾਵਿਲ ਮਨੋਰਮਾ) * ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਖਡ਼੍ਹੇ (ਮਜ਼ਾਵਿਲ ਮਨੋਰਮਾ) * ਜੱਜ ਵਜੋਂ ''ਚੋਟੀ ਦੇ ਗਾਇਕ ਸੀਜ਼ਨ 1'' (ਫਲਾਵਰਜ਼ ਟੀਵੀ) * ''ਸੁਪਰ 4 ਸੀਜ਼ਨ 2'' ਜੱਜ ਵਜੋਂ (ਮਜ਼ਾਵਿਲ ਮਨੋਰਮਾ) * ''ਅਥਮ ਪਾਥੂ ਰੁਚੀ 2021'' ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਵਜੋਂ (ਮਜ਼ਾਵਿਲ ਮਨੋਰਮਾ) * ਸੁਪਰ 4 ਕਿਡਜ਼ ਬਤੌਰ ਜੱਜ (ਮਜ਼ਾਵਿਲ ਮਨੋਰਮਾ) == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20070930014744/http://jyotsnamusic.org/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * {{IMDb name|1549859}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] lp6c1hiewvnucfb59wfnq4ripntzv24 0 186383 837530 832368 2026-04-25T06:24:03Z CommonsDelinker 156 Replacing Logotipo_de_Venevisión_(unoffical_blue_version).svg with [[File:Logotipo_de_Venevisión_(alternate_blue_version).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless 837530 wikitext text/x-wiki [[File:Logotipo de Venevisión (alternate blue version).svg|thumb|right|]] '''ਵੇਨੇਵਿਜ਼ਨ''' ({{lang-es|Venevisión}}) ਇੱਕ [[ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈਟਵਰਕ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸਿਸਨੇਰੋਸ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1 ਮਾਰਚ, 1961 ਨੂੰ ਡਿਏਗੋ ਸਿਸਨੇਰੋਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਕਰਾਕਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ]] 9r4x58td2ymj7j4957olszvnm4me99o 0 204317 837512 837247 2026-04-24T16:50:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 837512 wikitext text/x-wiki   {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਪਾਤਰ|name=Tony Tony Chopper|series=[[One Piece]]|image=Tony Tony Chopper.jpg|caption=Chopper in his most common form, as a human-reindeer hybrid as illustrated by [[Eiichiro Oda]] in the color spread of [[List of One Piece chapters (807–1015)|Chapter 1000]]|first=''[[One Piece]]'' chapter 134: "Dr. Kureha" (''[[Weekly Shōnen Jump]]'' No. 23, May 8, 2000)|last=|creator=[[Eiichiro Oda]]|voice='''Japanese''' <br /> [[Ikue Otani]] (ep. 83-253, 264+) <br /> [[Kazue Ikura]] (ep. 254-263) <br /> '''English''' <br /> [[Lisa Ortiz]] ([[4Kids Entertainment|4Kids]])<br /> [[Brina Palencia]] ([[FUNimation Entertainment|FUNimation]]) <br /> [[Emlyn Morinelli]] (Singapore, [[Odex]]) <br /> [[Mikaela Hoover]] ([[One Piece (2023 TV series)|live action series]])|alias="Cotton Candy Lover"|occupation=[[Pirate]] ([[Physician|Doctor]])|relatives=[[Hiriluk]] (surrogate father)<br />[[Dr. Kureha|Kureha]] (surrogate mother)|lbl21=Affiliations|data21={{plainlist| * [[Straw Hat Pirates]] (Doctor) * Straw Hat Grand Fleet * Foxy Pirates (Former) * Ninja-Pirate-Mink-Samurai Alliance (Disbanded)<ref>One piece, chapter 819, Alliance was formed.</ref> }}|lbl22=Age|data22=15 (debut)<ref name="vol19">{{cite book|last=Oda|first=Eiichirō|title=Rebellion|series=One Piece|volume=19|year=2008|publisher=[[Viz Media]]|isbn=978-1-4215-1513-7|page=26}}</ref><br> 17 (after the timeskip)|lbl31=[[Devil Fruit]]|data31={{nihongo|Human-Human Fruit|ヒトヒトの実|Hito Hito no Mi}}|lbl1=Birthday|data1=[[December 24]]|lbl32=Bounties|data32=[[File:Berrysymbol.png]]1000 {{small|(current)}}<br> [[File:Berrysymbol.png]]100 {{small|(second)}}<br> [[File:Berrysymbol.png]]50 {{small|(first)}}<ref name="vol45"> {{cite book |last=Oda |first=Eiichiro |title= You Have My Sympathies |series=One Piece |volume=45 |year=2007 |publisher=[[Shueisha]] |language= |isbn=978-1-4215-3461-9 |chapter=435 You Have My Sympathies }}</ref><ref name=vol80> {{cite book |last=Oda |first=Eiichiro |title= Opening Speech |series=One Piece |volume=80 |year=2015 |publisher=[[Shueisha]] |language= |isbn= 978-1-42-159024-0 |chapter=801 Opening Speech }}</ref>|gender=Male|species=[[Reindeer]]/[[Human]]}}ਟੋਨੀ ਟੋਨੀ ਚੋਪਰ (ਜਪਾਨੀਃ тнитные тони сопер, ਹੈਪਬਰਨਃ Tonī Tonī Choppa), ਜਿਸ ਨੂੰ "ਕਾਟਨ ਕੈਂਡੀ ਪ੍ਰੇਮੀ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਮਾਂਗਾ|ਮੰਗਾ]] ਲਡ਼ੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਵਨ ਪੀਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਈਇਚੀਰੋ ਓਡਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਤਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਡ਼ੀ ਦੇ 134ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 8 ਮਈ, 2000 ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ [[Shueisha|ਸ਼ੁਈਸ਼ਾ]] ਦੇ ਵੀਕਲੀ ਸ਼ੋਨੇਨ ਜੰਪ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਟ੍ਰੌ ਹੈਟ ਪਾਇਰੇਟਸ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਡ਼ੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਸਕੋਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੋਆਨ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਮਨੁੱਖੀ ਫਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਹਿੱਟ, ਹਿਟੋ ਹਿਟੋ ਨੋ ਮੀ) ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਰੇਨਡੀਅਰ ਜਾਂ ਰੇਨਡੀਅਰ-ਮਨੁੱਖ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਵਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ "ਰੰਬਲ ਬਾਲ" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ (ਰਣਬੁਰੂ ਬੋਰੂ) ਉਸਨੂੰ ਥੋਡ਼ੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨੀਲੇ ਨੱਕ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਦਾ ਫਲ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਡਰੱਮ ਟਾਪੂ ਦੇ ਕੁੱਕ [[ਡਾਕਟਰ]] ਹੀਰਿਲੁਕ ਦੁਆਰਾ ਬਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਰਫ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਚੈਰੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੋਸ਼ਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਹਿਰਿਲੁਕ ਇੱਕ ਘਾਤਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚੋਪਰ ਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਿਲੁਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਾਕਟਰ ਕੁਰੇਹਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਟਰਾਅ ਹੈਟਸ ਦੇ ਡਰੱਮ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਚੋਪਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਰੇਹਾ ਹਿਰਿਲੁਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬਰਫੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚੈਰੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਹਿਰਿਲੁਕ ਦੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੋਪਰ ਭਡ਼ਕ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਚੀਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। [ch. 140] ਲਡ਼ੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਚੱਲ ਰਹੀ ਰੁਕਾਵਟ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਉਸਨੂੰ <nowiki><i id="mwNg">ਤਨੁਕੀ</i></nowiki> ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਟੋਨਾਕਾਈ ("ਰੇਨਡੀਅਰ" ਲਈ ਜਪਾਨੀ) ਹੈ। == ਬਾਰੇ == === ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ === ਚੋਪਰ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਓਡਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Oliveira |first=Willian |date=April 18, 2019 |title=Estas são as idades e alturas corretas de cada membro dos Chapéus de Palha em One Piece |url=https://criticalhits.com.br/anime/one-piece-idade-alturas-chapeu-de-palha/ |access-date=April 30, 2022 |website=Critical Hits |language=pt}}</ref> ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਵਨ ਪੀਸ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਟ੍ਰੌ ਹੈਟ ਪਾਇਰੇਟਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀਅਤ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਓਡਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਚੋਪਰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੋਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web |last=Koide |first=Jamie |date=October 1, 2015 |title=One Piece characters' nationalities revealed, but fans have mixed opinions |url=https://soranews24.com/2015/10/01/one-piece-characters-nationalities-revealed-but-fans-have-mixed-opinions/ |access-date=May 29, 2021 |website=SoraNews24}}</ref> ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੋਪਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੋਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸੌਪ ਦੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ, ਅਤਿਕਥਨੀ ਵਾਲੇ ਝੂਠ ਵੀ। ਚੋਪਰ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਪਸੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਟਾਈਮ-ਸਕਿੱਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ "ਲੁਫੀ ਲਈ ਦਾਨਵ" ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। === ਯੋਗਤਾਵਾਂ === ਜ਼ੋਆਨ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਮਨੁੱਖੀ ਫਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਟੋਨੀ ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈਃ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵ, ਮਨੁੱਖੀ ਵੱਡਾ ਬਾਰਾਸਿੰਘਾ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਡਿਫਾਲਟ ਵੱਡਾ ਬਾਰਾਸਿੰਘਾ ਰੂਪ। [ch. 140] ਆਪਣੀਆਂ ਆਮ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚੋਪਰ ਨੇ ਇੱਕ ਦਵਾਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਰੰਬਲ ਬਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ (ਰੰਬਲ ਬੋਲ, ਰਣਬੁਰੂ ਬਰੂ) ਗੋਲ ਪੀਲੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਚਾਰ ਵਾਧੂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੰਬਲ ਬਾਲ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਮਿੰਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, [ch. 149] ਚੋਪਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਾਡ਼ੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਛੇ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਦੂਜੀ ਗੇਂਦ ਦਾ ਸੇਵਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰੰਬਲ ਬਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੰਟਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ. [ਚੈ. 406] ਜੇ ਚੋਪਰ ਛੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ ਰੰਬਲ ਗੇਂਦਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। [ch. 407] ਇਹ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੌਨਸਟਰ ਪੁਆਇੰਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਚੋਪਰ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਡ਼ਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਹੈ। ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਟਾਈਮ-ਕਿੱਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੋਪਰ ਬਿਨਾਂ ਰੰਬਲ ਬਾਲ ਦੇ ਛੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੌਨਸਟਰ ਪੁਆਇੰਟ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰੰਬਲ ਗੇਂਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। [ch. 645] [ch. 656] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਕੈਦੀ ਸੀਜ਼ਰ ਕਲੌਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਚੋਪਰ ਫਾਰਮੂਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੰਬਲ ਬਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਕੇ ਤੀਹ ਮਿੰਟ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ, [ch. 1014] ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੋਪਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡ਼ੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁੰਗਡ਼ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੇਬੀ ਗੀਜ਼ਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ. [ਚੈ. 1017][ch. 1017] ਚੂਁਕਿ ਚੋਪਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ-ਮਨੁੱਖੀ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। [ਚੈ. 154][ch. 154] === ਪੋਰਟਰੇਟਸ === {{Multiple image | total_width = 310px | image1 = Brina_Palencia_by_Gage_Skidmore.jpg | image2 = Mikalea Hoover (54855090273).jpg | caption1 = [[Brina Palencia]] voices Tony Tony Chopper in the [[Funimation]] English dub of the anime series. | caption2 = [[Mikaela Hoover]] voices and performs the face capture for Tony Tony Chopper in the live-action series. }} ਵਨ ਪੀਸ ਦੇ ਮੂਲ ਜਪਾਨੀ ਐਨੀਮੇ ਵਿੱਚ, ਟੋਨੀ ਟੋਨੀ ਚੋਪਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਆਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਇਕੂ ਓਟਾਨੀ ਹੈ। ਕਾਜ਼ੂ ਇਕੁਰਾ ਨੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਲਈ ਟੋਨੀ ਟੋਨੀ ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ 254-263।<ref>{{Citation |title=Nami Tamashii no Sakebi! Mugiwara no Luffy Fukkatsu! |url=http://www.imdb.com/title/tt1030266/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210052604/http://www.imdb.com/title/tt1030266/ |access-date=2020-03-31 |archive-date=2017-02-10}}</ref> ਬ੍ਰਿਨਾ ਪਾਲੈਂਸੀਆ ਨੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫਿਊਨੀਮੇਸ਼ਨ ਡੱਬ ਵਿੱਚ ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੀਜ਼ਾ ਓਰਟਿਜ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 4ਕਿਡਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਡੱਬ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਦੇ ਓਡੇਕਸ ਡੱਬ ਵਿੱਚ ਐਮਲੀਨ ਮੋਰਿਨੇਲੀ ਨੇ ਚੋਪਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਅਨੁਕੂਲਣ ਵਿੱਚ, ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮਿਕੇਲਾ ਹੂਵਰ ਦੁਆਰਾ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਫੇਸ ਕੈਪਚਰ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=White |first=Peter |date=May 31, 2025 |title='One Piece' Finds Its Tony Tony Chopper In Mikaela Hoover; Netflix Confirms Season 2 Will Air In 2026 |url=https://deadline.com/2025/05/one-piece-tony-tony-chopper-mikaela-hoover-1236414681/ |website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਐਨਕੋਨ ਮਾਮੇਤਜਾ ਚੋਪਰ ਦੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਰੂਪ ਲਈ ਆਨ-ਸੈੱਟ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੇਵਿਨ ਗੋਮਸ ਚੋਪਰ ਦੇ ਹੈਵੀ ਪੁਆਇੰਟ ਲਈ ਸੂਟ ਪਰਫਾਰਮਰ ਵਜੋਂ ਕੰم ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Olivia Harrison |date=March 10, 2026 |title=Tony Tony Chopper in ''ONE PIECE'': What to Know About the Adorable Reindeer Boy |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/one-piece-tony-tony-chopper-character-bio |website=Netflix Tudum}}</ref>{{Clear}} == ਦਿੱਖ == === ਇੱਕ ਟੁਕਡ਼ੇ ਵਿੱਚ''ਇਕ ਟੁਕਡ਼ਾ'' === ਚੋਪਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਟਾਪੂ ਡਰੱਮ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨੀਲੀ ਨੱਕ ਕਾਰਨ ਰੇਨਡੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਹਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਿਊਮਨ-ਹਿਊਮਨ ਫਰੂਟ (ਹਿੱਟ ਹਿੱਟ, ਹਿਟੋ ਹਿਟੋ ਨੋ ਮਿਆ) ਖਾਧਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ, ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਯੋਗਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਰੇਨਡੀਅਰ ਤੋਂ ਹੋਰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਝੁੰਡ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਚੋਰ, ਨਕਲੀ ਡਾਕਟਰ ਹੀਰਿਲੁਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ, ਜੋ ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਨੂੰਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਿਲੁਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਡਾ. ਕੁਰੇਹਾ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੁਫੀ "ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਚਾਲਕ ਦਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ" ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚੋਪਰ ਲਫੀ ਨੂੰ ਸਲਿੱਪ ਦੇਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ ਹੈ। ਲੁਫੀ ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੋਪਰ ਨੂੱ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਅਸਲ ਦੋਸਤ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Scott |first=Tim Mason |date=July 4, 2020 |title=One Piece: Top 10 Episodes of the First 130, According To IMDb |url=https://screenrant.com/one-piece-top-episodes-first-130-according-imdb/ |access-date=April 30, 2022 |website=[[Screen Rant]]}}</ref> ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮਤ ਫਲਾਂ, ਜਡ਼੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਚਾਰ ਅਤੇ ਅਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਸ ਨੇ ਡਾ. ਕੁਰੇਹਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਬਰਡੀ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਆਪਣੇ 'ਬਰੇਨ ਪੁਆਇੰਟ' (Brain Point) ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚੌਪਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 90 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (2 ਫੁੱਟ 11 ਇੰਚ) ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ 20 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (44 ਪੌਂਡ) ਹੈ। ਉਹ ਮੈਡੀਸਨ (ਦਵਾਈ), ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਕੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਅਸਧਾਰਨ ਜੀਨੀਅਸ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਾਵਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਕਲਾਸ A ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੱਡੀ ਇਮਾਰਤ (Large Building) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਟੀ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਸੁਪਰਸੋਨਿਕ+ (Supersonic+) ਤੋਂ ਹਾਈਪਰਸੋਨਿਕ+ (Hypersonic+) ਤੱਕ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲਿਫਟਿੰਗ ਤਾਕਤ ਕਲਾਸ 5 ਤੋਂ ਕਲਾਸ M ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਚੌਪਰ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਲੜਾਕੂ ਹੈ ਜੋ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਯੋਗਤਾਵਾਂ (transformative abilities) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਟੈਮਿਨਾ (ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ) ਹੈ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊਤਾ ਸਿਟੀ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਦਾ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਲੜਨ ਦੇ ਅਯੋਗ (immobilized) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।.<ref>{{Cite web |title=Tony Chopper: One Piece's Adorable Reindeer Doctor |url=https://www.divineonepiece.com/2024/11/tony-chopper-one-pieces-adorable.html}}</ref> ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਨੂੰ ਸਟਰਾਅ ਹੈਟਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਮਿਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਟਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਵਿਵਹਾਰ ਕਾਰਨ ਐਂਟੀਡੋਟਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਕ ਹੈਜ਼ਰਡ ਚਾਪ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਰ ਕਲੌਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਐਂਟੀਡੋਟ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-08-21 |title=Chopper: The Doctor of the Straw Hat Pirates - One Piece Fans |url=https://onepiece-fans.com/chopper-the-doctor-of-the-straw-hat-pirates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241114140506/https://onepiece-fans.com/chopper-the-doctor-of-the-straw-hat-pirates/ |archive-date=November 14, 2024 |access-date=2024-10-31 |language=de-DE}}</ref> === ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ === ਚੋਪਰ ਮੰਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਐਨੀਮੇ ਅਨੁਕੂਲਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ 3: ਚੋਪਰ ਦੀ ਕਿੰਗਡਮ ਆਫ਼ ਸਟ੍ਰੇਂਜ ਐਨੀਮਲ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਨ ਪੀਸ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਨੌਵੀਂ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪੁਨਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੋਪਰ ਕਈ ਵਨ ਪੀਸ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੇਮ ਵਿੱਚ, ਵਨ ਪੀਸਃ ਗ੍ਰੈਂਡ ਬੈਟਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੌ ਹੈਟ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੇਬਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੇਮ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਗਠਜੋਡ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਕੀ ਸਟਰਾਅ ਹੈਟਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਬਦਲਵੇਂ ਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਨਲੌਕ ਕਰਨ ਯੋਗ ਪੁਸ਼ਾਕ ਹਨ। ''ਵਨ ਪੀਸਃ ਗ੍ਰੈਂਡ ਐਡਵੈਂਚਰ'' ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਟਰਾਅ ਹੈਟਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਜੰਪ ਸੁਪਰ ਸਟਾਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪਾਤਰ ਵੀ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ''[[ਡਰੈਗਨ ਬਾਲ|ਡ੍ਰੈਗਨ ਬਾਲ]]''/ਵਨ ਪੀਸ/''ਨਾਰੂਟੋ'' ਕਰਾਸਓਵਰ ਗੇਮ ''ਬੈਟਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਡੀ. ਓ. ਐਨ.'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਡਣ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਨੂੰ ''ਬੋਕੁਸਾਤਸੂ ਟੇਨਸ਼ੀ ਡੋਕੁਰੋ-ਚਾਨ'' ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਕੁਰਾ ਨੇ "ਰੇਨਡੀਅਰ ਜੋ ਡਾਕਟਰ ਹਨ" ਅਤੇ ਐਨੀਮੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੈਬਕਾਮਿਕ ਵੀ. ਜੀ. ਬਿੱਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋ ਵਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੋਪਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਕਰਾਸ ਐਪੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਵਨ ਪੀਸ ਅਤੇ ਡ੍ਰੈਗਨ ਬਾਲ ਜ਼ੈਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਰਾਸਓਵਰ ਹੈ। ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਵਿੱਚ, ਮਿਕੇਲਾ ਹੂਵਰ ਚੋਪਰ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਮੋਸ਼ਨ ਕੈਪਚਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਨਕੋਨ ਮਾਮੇਟਜਾ ਆਨ-ਸੈੱਟ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੈਵਿਨ ਗੋਮਸ ਸੁਪਰਸਾਈਜ਼ਡ "ਹੈਵੀ ਪੁਆਇੰਟ" ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Maas |first=Jennifer |date=2026-03-11 |title=How Netflix’s ‘One Piece’ Season 2 Brought Iconic Manga Character Tony Tony Chopper to Life |url=https://variety.com/2026/tv/news/one-piece-season-2-tony-tony-chopper-dragon-characters-1236677442/ |access-date=2026-03-15 |website=Variety |language=en-US}}</ref> ਵਿਜ਼ੂਅਲ-ਇਫੈਕਟ ਕੰਪਨੀ ਫਰੇਮਸਟੋਅਰ ਨੇ ਵਿਕਟਰ ਸਕੈਲੀਜ਼ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਚੋਪਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Hatchett |first=Keisha |date=June 2, 2025 |title=ONE PIECE Season 2 Debuts First Look at Tony Tony Chopper |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/one-piece-season-2-tony-tony-chopper |url-status=live |website=Tudum, Netflix}}</ref> ਓਡਾ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਟੀਮ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਪਾਤਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਭਰੇ ਹੋਏ ਖਿਡੌਣੇ ਵਜੋਂ ਵੇਖਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਘਾਟੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। <ref>{{Cite web |last=Valdez |first=Nick |date=2026-03-14 |title=One Piece Creator Explains Why Netflix's Live-Action Chopper Needed to Change |url=https://comicbook.com/anime/feature/one-piece-creator-explains-why-netflixs-live-action-chopper-needed-to-change/ |access-date=2026-03-15 |website=ComicBook.com |language=en-US}}</ref> === ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ === ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਚੋਪਰ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਮਹਿੰਗੇ ਅੰਕਡ਼ੇ ਅਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੀਜ਼ਨ ਅਧਾਰਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Stuffed Costume Chopper D with Pumpkin |url=http://www.hlj.com/product/BNP45170-D |access-date=2008-11-08 |publisher=Hobby Link Japan |archive-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216125650/http://www.hlj.com/product/BNP45170-D |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Super DX Stuffed Chopper Winter: Gloves |url=http://www.hlj.com/product/BNP45373-B |access-date=2008-11-08 |publisher=Hobby Link Japan |archive-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216125655/http://www.hlj.com/product/BNP45373-B |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Stuffed Talking Chopper A Smiling |url=http://www.hlj.com/product/BNP44952-A |access-date=2008-11-08 |publisher=Hobby Link Japan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਚੋਪਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਕਡ਼ੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ <ref>{{Cite web |title=60&nbsp;cm Big Tony Tony Chopper |url=http://www.hlj.com/product/BAN952946 |access-date=2008-11-08 |publisher=Hobby Link Japan}}</ref><ref>{{Cite web |title=One Piece Figure & Bank: Chopper Red Mantle |url=http://www.hlj.com/product/BNP44729-B |access-date=2008-11-08 |publisher=Hobby Link Japan}}</ref><ref>{{Cite web |title=1/8 Portrait of Pirates Neo-EX: Tony Tony Chopper |url=http://www.hlj.com/product/MEG71133 |access-date=2008-11-08 |publisher=Hobby Link Japan}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚੋਪਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਟੁਕਡ਼ੇ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਸ਼ਨ, ਕੱਪਡ਼ੇ, ਤੌਲੀਏ, ਕੁੰਜੀ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ, ਅਤੇ ਘਡ਼ੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title=One Piece S-DX Cushion: Chopper |url=http://www.hlj.com/product/BNP45381-A |access-date=2008-11-08 |publisher=Hobby Link Japan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=March 2026|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Cite web |title=Karakuri Castle Chopper Parka Black M |url=http://www.hlj.com/product/CSP22480 |access-date=2008-11-08 |publisher=Hobby Link Japan}}</ref><ref>{{Cite web |title=One-Piece Bath Towel: A Chopper |url=http://www.hlj.com/product/BNP44621-A |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216125633/http://www.hlj.com/product/BNP44621-A |archive-date=December 16, 2008 |access-date=2008-11-08 |publisher=Hobby Link Japan}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chopper Rubber Key Chain |url=http://www.hlj.com/product/CSP30277 |access-date=2008-11-08 |publisher=Hobby Link Japan}}</ref><ref>{{Cite web |title=One-Piece Clock: B Chopper Design |url=http://www.hlj.com/product/BNP45656-B |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216125706/http://www.hlj.com/product/BNP45656-B |archive-date=December 16, 2008 |access-date=2008-11-08 |publisher=Hobby Link Japan}}</ref> == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ == === ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਵਾਗਤ === ਸਕ੍ਰੀਨ ਰੈਂਟ ਦੇ ਸੀਨ ਕਿਊਬਿਲਾਸ ਨੇ ਚੌਪਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਵਾਲੇ ਐਨੀਮੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਦਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ, "ਇਹ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਮੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ, ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੇਨਡੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ, ਟੋਨੀ ਟੋਨੀ ਚੌਪਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ, ਸੁਆਗਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ 'ਵਨ ਪੀਸ' ਮਰਚੈਂਡਾਈਜ਼ ਹੈ।" [1] ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਕਿਊਬਿਲਾਸ ਲਿਖਦੇ ਹਨ "ਟੋਨੀ ਟੋਨੀ ਚੌਪਰ ਸਿਰਫ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਹੀ ਕਾਫੀ ਆਈਕੋਨਿਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਲੜੀ ਦੇ ਮਾਸਕੋਟ (mascot) ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਨ ਪੀਸ ਮਰਚੈਂਡਾਈਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਸਦੀ ਬੈਕਸਟੋਰੀ (ਪਿਛੋਕੜ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਹਿਲੁਲੁਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੱਤਿਆ, ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੇ ਸੂਪ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਦੁਖਦਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੌਪਰ ਹਿਰਿਲੁਕ ਦਾ ਪਾਈਰੇਟ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਡਾ. ਕੁਰੇਹਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵੱਲ ਭੱਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕੇ।" ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਕਿਊਬਿਲਾਸ ਨੇ ਲਡ਼ੀਵਾਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਗੈਗਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਐਂਟਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਕਾਓਰਡਲੀ ਟ੍ਰਾਈਓ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਚੋਪਰ ਇੱਕ ਅਸਲ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਉਸੋਪ ਵਾਂਗ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਲਈ, ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਲੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ... ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਤਰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਤਨੁਕੀ (ਜਾਂ ਇੱਕ ਰੈਕੂਨ ਕੁੱਤਾ) ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Cubillas |first=Sean |date=May 23, 2021 |title=One Piece: 10 Funniest Running Gags, Ranked |url=https://screenrant.com/one-piece-best-running-gags/ |access-date=June 5, 2021 |website=[[Screen Rant]]}}</ref> ਮੰਗਾ ਦੀ ਇੱਕ ਆਈ. ਜੀ. ਐਨ. ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ਚੋਪਰ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਲਡ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਛੋਹਣ ਅਤੇ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਦੋਵੇਂ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।<ref name="ign">{{Cite web |last=Sparrow |first=A. E. |date=April 18, 2008 |title=One Piece: Volume 17 Review: Tony Tony Chopper rules! |url=http://comics.ign.com/articles/865/865087p1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615060702/http://comics.ign.com/articles/865/865087p1.html |archive-date=June 15, 2011 |access-date=November 8, 2008 |publisher=[[IGN Entertainment]]}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਮਾਸਕੋਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੋਪਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਸਟਰਾ ਹੈਟਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੂਡ਼੍ਹੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਵਿਕਸਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਡਾਇਲਰ ਕਰੂਜ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "[[ਪਿਕਾਚੂ]] ਨੇ 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨਮੋਹਕ ਮਾਸਕੋਟ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੰਗਾ ਅਤੇ ਐਨੀਮੇ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਟ੍ਰੌਪ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਟੋਪੀ ਸੀ। ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ, ਓਡਾ ਨੇ ਟੋਨੀ ਚੋਪਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖਿਡੌਣੇ ਵਰਗਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਰਲ ਬਣਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਓਡਾ ਨੇ ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਮਾਸਕੋਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੋਪਰ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਧਦੀ ਗਈ ਹੈ, ਚੋਪਰ ਹੁਣ ਅਕਸਰ ਮਜ਼ਾਕ ਜਾਂ ਪਿਆਰੇ ਪਲਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਹਾਣੀ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ [https://www.divineonepiece.com/2024/11/tony-chopper-one-pieces-adorable.html] ਪਿਕਾਚੂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਜ਼ ਅਦਾਕਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |last=Crews |first=Dyler |date=December 14, 2021 |title=One Piece: 10 Most Clichéd Characters, Ranked |url=https://www.cbr.com/one-piece-most-cliched-characters/}}</ref> ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਚੋਪਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਕੇਲਾ ਹੂਵਰ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ, ਰਾਫੇਲ ਮੋਟਾਮੇਅਰ ਨੇ ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਟੈਂਡਆਉਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Gonzalez |first=Elijah |date=March 10, 2026 |title=One Piece season 2 was worth the long wait |url=https://www.avclub.com/one-piece-season-2-review-tv-netflix |quote=For those unfamiliar, Chopper is a cute little two-legged reindeer who wants to be a doctor, and he offers a big challenge for the show in that he’s a major character that would be very difficult to render without CGI. Thankfully, he comes alive seamlessly. Part of this has to do with Hoover’s voice performance, which gets at the character’s insecurities and underlying charm. It also helps that the digital effects team sidestepped an Ugly Sonic situation, splitting the difference between adorable and realistic (for this show, anyway).}}</ref><ref>{{Cite web |last=Motomayor |first=Rafael |date=March 10, 2026 |title=Netflix's One Piece Season 2 Review |url=https://www.ign.com/articles/netflx-one-piece-season-2-review-recap |publisher=IGN}}</ref> ਡੇਵਿਡ ਕਾਬੇਲੇਰੋ ਨੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਕਿ ਚੋਪਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਆਪਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, "ਸੀ. ਜੀ. ਆਈ. ਬਸ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਹੂਵਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |last=Caballero |first=David |date=March 10, 2026 |title='One Piece' Season 2 Review: Netflix's Near-Perfect Fantasy Proves Why It's the Best Adaptation on TV Right Now |url=https://collider.com/one-piece-season-2-review-netflix-into-the-grand-line/ |publisher=Collider}}</ref> === ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ === ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੂਜੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦੌਰਾਨ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਨੂੰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਚੋਪਰ ਦੂਜੇ, ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਤਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਚੋਪਰ ਨੂੰ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੋਪਰ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਚਾਪ ਨੂੰ ਵਨ ਪੀਸ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲ ਦਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੰਗਿਆ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀਃ ਗੋਇੰਗ ਮੈਰੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ, ਰੌਬਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਟਰਾ ਹੈਟਸ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ, ਸਟਰਾ ਟੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੋਇੰਜ ਮੈਰੀ, ਅਤੇ ਉਪਰੋਕਤ ਡੀਨੋਮੈਂਟ, ਜਦੋਂ ਕੁਰੇਹਾ ਇੱਕ ਸਕੁਰਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਡਰੱਮ ਨੂੰ "ਖਿਡ਼" ਬਣਾ ਕੇ ਹਿਰਿਲੁਕ ਦੀ ਮਰ ਰਹੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੈਮੀ ਲੀ ਕਰਟਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਅਨੁਕੂਲਣ ਵਿੱਚ ਚੋਪਰ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੁਰੇਹਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂਬੱਧ ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Davidson |first=Danica |date=March 29, 2022 |title=Jamie Lee Curtis Is Interested in Playing Kureha in Netflix's One Piece |url=https://otakuusamagazine.com/jamie-lee-curtis-is-interested-in-playing-kureha-in-netflixs-one-piece/ |access-date=April 29, 2021 |website=Otaku US Magazine}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 July 2024 |title=Marty Adelstein & Becky Clements on More 'Snowpiercer', 'One Piece' S2 as Tomorrow Studios Turns 10 & Adelstein Inks New ITV Studios Deal |url=https://deadline.com/2024/07/marty-adelstein-becky-clements-snowpiercer-one-piece-season-2-1236008903/}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਸਟਰਾ ਟੋਪੀਆਂ * ਇੱਕ ਟੁਕਡ਼ੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਨੋਟਸ == * {{Cite web |title=One Piece v16 |url=http://www.mangalife.com/reviews/OnePiecev16.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219103803/http://www.mangalife.com/reviews/OnePiecev16.htm |archive-date=December 19, 2008 |website=MangaLife}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==   * [http://www.toei-anim.co.jp/chopperman ਸਰਕਾਰੀ ਚੋਪਰਮੈਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟ (ਜਪਾਨੀ)] * [http://www.toei-anim.co.jp/movie/2002_spring/one.html ਵਨ ਪੀਸ ਮੂਵੀ 3 ਅਧਿਕਾਰਕ ਸਾਈਟ (ਜਪਾਨੀ)] * [http://www.toei-anim.co.jp/movie/2008_onepiece/ ਵਨ ਪੀਸ ਮੂਵੀ 9 ਅਧਿਕਾਰਕ ਸਾਈਟ (ਜਪਾਨੀ)] {{One Piece characters}}{{Pirates}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] c4ql2b9qihn2u6ea04zideob4i7mg9y 2 204365 837516 837494 2026-04-24T21:47:48Z Maris Dreshmanis 59791 Update babel to lv|ru-4 (remove en-3, de-1) 837516 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,400+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (27 national registries + ESCO, 57,000+ occupation entries, 26,991 Wikidata items, 152,000+ multilingual labels across 53 languages) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 27 source languages [[Category:Wikipedians]] 1tm661nfud90u9uzogktjy8qwfpriv4 3 204370 837501 2026-04-24T13:39:48Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837501 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Yirba}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:39, 24 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 9o9zgdud2w9zpv5oho45w4mmn9dtmxn 3 204371 837505 2026-04-24T13:51:13Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837505 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=1md.amin786}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:51, 24 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) 95vxhr3l2tyafqdckqpqyio08gg09vn 3 204372 837507 2026-04-24T15:17:45Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837507 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Queen Vika}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:17, 24 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) df4b85pb4rugzfot7z4yx8v007rxbhx 3 204373 837511 2026-04-24T16:46:53Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837511 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Mshallom}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:46, 24 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) e8x5i8bu3lwm20ppjp2xezlbubcbe9r 0 204374 837524 2026-04-25T02:40:43Z Charan Gill 4603 Redirected page to [[ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] 837524 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] pkav5aslmzs7rg5p8sp62d8kf233xbq 0 204375 837525 2026-04-25T02:42:19Z Charan Gill 4603 Redirected page to [[ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] 837525 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] pkav5aslmzs7rg5p8sp62d8kf233xbq 0 204376 837532 2026-04-25T08:02:16Z ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ 12797 "'''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਜੋ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 837532 wikitext text/x-wiki '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਉੱਜਵਲ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਧਾਰਿਤ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਗਿਆਨ, ਢੁੱਕਵੇਂ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=About US – Guru Nanak College |url=https://gncfzr.in/about-us/ |access-date=2026-04-25 |language=en-US}}</ref> ਇਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸ.ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਾਂਈਆਂ ਵਾਲਾ ਜੀ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == jzq56lodkn2rc8bau5dcca6hz6tt5vk 837534 837532 2026-04-25T08:24:42Z ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ 12797 837534 wikitext text/x-wiki '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਉੱਜਵਲ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਧਾਰਿਤ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਗਿਆਨ, ਢੁੱਕਵੇਂ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=About US – Guru Nanak College |url=https://gncfzr.in/about-us/ |access-date=2026-04-25 |language=en-US}}</ref> ਇਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸ.ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਾਂਈਆਂ ਵਾਲਾ ਜੀ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3AMaharaja_Ranjit_sing_statue_in_GNC%2C_Fzr_cantt.jpg#file == ਹਵਾਲੇ == 15j7whip546xf08nhblfmdagv7vbnkj 837535 837534 2026-04-25T08:25:08Z ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ 12797 837535 wikitext text/x-wiki '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਉੱਜਵਲ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਧਾਰਿਤ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਗਿਆਨ, ਢੁੱਕਵੇਂ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=About US – Guru Nanak College |url=https://gncfzr.in/about-us/ |access-date=2026-04-25 |language=en-US}}</ref> ਇਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸ.ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਾਂਈਆਂ ਵਾਲਾ ਜੀ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == bv1ptxl75bwe4koa07vbejw2ncz65n9 3 204377 837537 2026-04-25T08:37:41Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837537 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Rafayel.Mehrabyan2003}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:37, 25 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) tvdefpsqlifn6d2mpdjmyrn0ovkg9m7 0 204378 837538 2026-04-25T08:39:20Z ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ 12797 "[[:en:Special:Redirect/revision/1296985280|Firozpur Fort]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 837538 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:"Ferozepore_(Firozpur)_–_the_Fort,"_from_the_Illustrated_London_News,_1851.jpg|thumb|''ਸਚਿੱਤਰ ਲੰਡਨ ਨਿਊਜ਼'', 1851 ਤੋਂ "ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹਾ"]] ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੇ-ਭੁਜੀ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ਼|ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ]] (1351-1388) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸਿੱਖ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.outlooktraveller.com/News/ferozepur-fort-in-punjab-reopens-to-public-after-200-years|title=Ferozepur Fort In Punjab Reopens To Public After 200 Years|date=5 June 2025|work=Outlook Traveller|access-date=6 June 2025}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/colonial-era-ferozepur-fort-that-hitler-envied-for-its-ammo-reserves-opens-to-public-after-200-years/|title=Colonial-era Ferozepur Fort that Hitler envied for its ammo reserves opens to public after 200 years|last=Gupta|first=Anirudh|date=2 June 2025|work=The Tribune|access-date=6 June 2025}}</ref> ਲਛਮਣ ਕੌਰ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 1835 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਗੀਰ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਿਊਕ ਆਫ਼ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਣ ਅਤੇ 1839 ਤੱਕ 1844 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੌਕੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1858 ਤੱਕ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10,000 ਬਲਦ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ 150 ਊਠ ਸਨ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਡਿਪੂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਅਡੋਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ|ਹਿਟਲਰ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੇਨ ਕੈਂਫ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 1941 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਨੂੰ ਕਾਸੁਬੇਗੂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":1" /> ਇਤਿਹਾਸਕ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਗੋਲਡਨ ਐਰੋ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਾ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/colonial-era-ferozepur-fort-that-hitler-envied-for-its-ammo-reserves-opens-to-public-after-200-years/|title=Colonial-era Ferozepur Fort that Hitler envied for its ammo reserves opens to public after 200 years|last=Gupta|first=Anirudh|date=2 June 2025|work=The Tribune|access-date=6 June 2025}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGupta2025">Gupta, Anirudh (2 June 2025). [https://www.tribuneindia.com/news/punjab/colonial-era-ferozepur-fort-that-hitler-envied-for-its-ammo-reserves-opens-to-public-after-200-years/ "Colonial-era Ferozepur Fort that Hitler envied for its ammo reserves opens to public after 200 years"]. ''The Tribune''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 June</span> 2025</span>.</cite></ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.outlooktraveller.com/News/ferozepur-fort-in-punjab-reopens-to-public-after-200-years|title=Ferozepur Fort In Punjab Reopens To Public After 200 Years|date=5 June 2025|work=Outlook Traveller|access-date=6 June 2025}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.outlooktraveller.com/News/ferozepur-fort-in-punjab-reopens-to-public-after-200-years "Ferozepur Fort In Punjab Reopens To Public After 200 Years"]. ''Outlook Traveller''. 5 June 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 June</span> 2025</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> {{Sikh Empire}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|30.946|74.598|type:landmark_region:IN|display=title}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਟਲਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਲ੍ਹਾ]] howii5sim990zqup48gk10tdbg6c5nf 837539 837538 2026-04-25T08:41:54Z ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ 12797 837539 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:"Ferozepore_(Firozpur)_–_the_Fort,"_from_the_Illustrated_London_News,_1851.jpg|thumb|''ਸਚਿੱਤਰ ਲੰਡਨ ਨਿਊਜ਼'', 1851 ਤੋਂ "ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹਾ"]] ਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੇ-ਭੁਜੀ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ਼|ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ]] (1351-1388) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸਿੱਖ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.outlooktraveller.com/News/ferozepur-fort-in-punjab-reopens-to-public-after-200-years|title=Ferozepur Fort In Punjab Reopens To Public After 200 Years|date=5 June 2025|work=Outlook Traveller|access-date=6 June 2025}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/colonial-era-ferozepur-fort-that-hitler-envied-for-its-ammo-reserves-opens-to-public-after-200-years/|title=Colonial-era Ferozepur Fort that Hitler envied for its ammo reserves opens to public after 200 years|last=Gupta|first=Anirudh|date=2 June 2025|work=The Tribune|access-date=6 June 2025}}</ref> ਲਛਮਣ ਕੌਰ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 1835 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਗੀਰ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਿਊਕ ਆਫ਼ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਣ ਅਤੇ 1839 ਤੱਕ 1844 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੌਕੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1858 ਤੱਕ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10,000 ਬਲਦ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ 150 ਊਠ ਸਨ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਡਿਪੂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਅਡੋਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ|ਹਿਟਲਰ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੇਨ ਕੈਂਫ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 1941 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਨੂੰ ਕਾਸੁਬੇਗੂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":1" /> ਇਤਿਹਾਸਕ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਗੋਲਡਨ ਐਰੋ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਾ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/colonial-era-ferozepur-fort-that-hitler-envied-for-its-ammo-reserves-opens-to-public-after-200-years/|title=Colonial-era Ferozepur Fort that Hitler envied for its ammo reserves opens to public after 200 years|last=Gupta|first=Anirudh|date=2 June 2025|work=The Tribune|access-date=6 June 2025}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGupta2025">Gupta, Anirudh (2 June 2025). [https://www.tribuneindia.com/news/punjab/colonial-era-ferozepur-fort-that-hitler-envied-for-its-ammo-reserves-opens-to-public-after-200-years/ "Colonial-era Ferozepur Fort that Hitler envied for its ammo reserves opens to public after 200 years"]. ''The Tribune''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 June</span> 2025</span>.</cite></ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.outlooktraveller.com/News/ferozepur-fort-in-punjab-reopens-to-public-after-200-years|title=Ferozepur Fort In Punjab Reopens To Public After 200 Years|date=5 June 2025|work=Outlook Traveller|access-date=6 June 2025}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.outlooktraveller.com/News/ferozepur-fort-in-punjab-reopens-to-public-after-200-years "Ferozepur Fort In Punjab Reopens To Public After 200 Years"]. ''Outlook Traveller''. 5 June 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 June</span> 2025</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਟਲਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਲ੍ਹਾ]] 2elbdpfjhv72whva1f03kpbo4axbjxw 3 204379 837541 2026-04-25T09:15:49Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837541 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Vaxtang.Yeganyan.2000}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:15, 25 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) tw3cv2bboz6c5rwwswu9tnov1p3js4u 3 204380 837544 2026-04-25T10:59:00Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837544 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=ਬਿੱਟੂ ਮਲਿਕਪੁਰਾ}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:59, 25 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) knvu2xe31qaa3d0i40w7edieurqpqqh 3 204381 837545 2026-04-25T11:05:16Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837545 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੀਵਾਲੀਆ}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:05, 25 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) cfihz0nkuvjs127t9muyuorxasg7kbk 3 204382 837546 2026-04-25T11:32:42Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 837546 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=AbdullahMeh}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:32, 25 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) bs4jc77tael9j5ob1srsh4mf5zwmj9c