ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4734</id>
    <revision>
      <id>837762</id>
      <parentid>833014</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T22:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ */</comment>
      <origin>837762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13167" sha1="7eqrp4qdstcdjeav2ps4o93hghceo57" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| other_name               = 
| nickname                 = 
| settlement_type          = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] 
| image_map                = Mansa in Punjab (India).svg
| image_map1               = {{maplink |frame=yes
|frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center
|text= '''ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ'''
|type=shape |id=Q172387
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
|type2=line|id2=Q22424|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ਪੰਜਾਬ
}}
| map_alt                  = 
| map_caption              = ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ
| coordinates              = {{coord|29|59|N|75|23|E|display=inline,title}}
| subdivision_type         = ਦੇਸ਼
| subdivision_name         = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1        = ਰਾਜ
| subdivision_name1        = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| established_title        = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date         = 
| founder                  = 
| named_for                = 
| seat_type                = ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ
| seat                     = [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]]
| government_type          = 
| governing_body           = 
| unit_pref                = Metric
| area_footnotes           = {{cref|‡}}
| area_rank                = 
| area_total_km2           = 2174
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 
| population_total         = 769,751
| population_as_of         = 2011
| population_rank          = 
| population_density_km2   = 350
| population_demonym       = 
| population_footnotes     = 
| demographics_type1       = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1     = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1      = [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਹਿੰਦੀ]]
| timezone1                = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1              = +5:30
| postal_code_type         = &lt;!-- [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] --&gt;
| postal_code              = 
| iso_code                 = [[ISO 3166-2:IN|IN-PB]]
| registration_plate       = 
| blank1_name_sec1         = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ|ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]]
| blank1_info_sec1         = 1000/880 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]]
| blank2_name_sec1         = ਸਾਖਰਤਾ
| blank2_info_sec1         = 63%
| website                  = {{URL|https://mansa.nic.in}}
| footnotes                = 
}}
'''ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mansa.nic.in/|title=District Mansa, Government of Punjab {{!}} Land of white gold {{!}} India|language=en-US|access-date=2022-09-16}}&lt;/ref&gt; ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਸੰਗਰੂਰ]], [[ਰਤੀਆ]], [[ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਿਰਸਾ]] (ਹਰਿਆਣਾ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। 1992 ਵਿੱਚ [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਨਾਲੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਨ ਉਪਰੰਤ ਹੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਬੁਢਲਾਡਾ]] ਤੇ [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] ਉੱਪ-ਬਲਾਕ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]], [[ਬੁਢਲਾਡਾ]], [[ਭੀਖੀ]], [[ਬਰੇਟਾ]], [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]], [[ਬੋਹਾ]] ਅਤੇ [[ਝੁਨੀਰ]] ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁੱਲ '''242 ਪਿੰਡ''' ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mansa.nic.in/pa/%e0%a8%aa%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a1-%e0%a8%85%e0%a8%a4%e0%a9%87-%e0%a8%aa%e0%a9%b0%e0%a8%9a%e0%a8%be%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%be%e0%a8%82/|title=ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤਾਂ {{!}} ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ {{!}} India|language=pa-IN|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt; 1992 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ (ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ)|ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਮਾਨਸਾ ਨੂੰ ਬਠਿੰਡੇ ਨਾਲੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

==ਇਤਿਹਾਸ==
ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਮਾਨਸਾ ਸ਼ਹਿਰ [[1888]] ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਖਿਆਲਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇੱਕ ਫਕੀਰ (ਮਾਣਾਂ) ਇੱਕ ਝੂੰਬੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। [[ਖਿਆਲਾ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਘਰ ਮਾਨਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਇਥੇ ਆ ਵਸੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਮਾਨਸਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕ ਛੋਟੀ ਮਾਨਸਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਤੇ [[1902]] ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਵਿਛਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਣਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਸੋਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਸਨਅਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਮੁੱਚਾ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਅਤ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Lal |first1=B.B|last2=Gupta|first2=S.P.|coauthors=|title=Frontier of Indus Valley Civilization|url=|accessdate=23 January 2012|date= |year=1984|month= |origyear=1981-82|publisher=|location=Delhi|language=|isbn=
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ancient&quot;&gt;{{cite web|url=http://punjabrevenue.nic.in/Ga/MANSA%20II.htm|title=Ancient history of Mansa district|author=|date=|work=B.B. Lal and S.P. Gupta|publisher=www.punjabrevenue.nic.in|accessdate=23 January 2012|archive-date=18 ਜੁਲਾਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718131515/http://punjabrevenue.nic.in/Ga/MANSA%20II.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==ਬਣਤਰ==
[[ਤਸਵੀਰ:District Administrative Complex,Mansa.jpg|left|thumb|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਮਾਨਸਾ]]
ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ 249 ਪਿੰਡਾਂ, ਛੇ ਥਾਣਿਆਂ ਅਤੇ 2 ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਨਸਾ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਰਿਆਸਤ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਬਰਨਾਲਾ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਹਿਸਾਰ]] ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ [[ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ, ਹਰਿਆਣਾ|ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ]], ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਢੁੰਗਾਨਾ ਦੇ ਬਾਹਰੇ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ [[ਬੁਢਲਾਡਾ]] ਥਾਣੇ ਦੇ 12 ਪਿੰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਭੀਖੀ]] ਅਤੇ [[ਬਰੇਟਾ]] ਵੀ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਭੀਖੀ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਚਹਿਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡ ਚਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚਹਿਲਾਂ ਦਾ ਝਲੇਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਕੋਇਆ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਆਏ ਇਰਾਨੀ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਰੱਲਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਗੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਨੰਬਰ ਮਾਨਾਂ, ਤੀਜਾ ਸਿੱਧੂਆਂ, ਚੌਥਾ ਗਿੱਲਾਂ, ਫਿਰ ਦਲਿਓ, ਚੌਹਾਨ, ਧਾਲੀਵਾਲ, ਢਿੱਲੋਂ ਆਦਿ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਘੱਗਰ ਉਤੇ ਵਾਸਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਦੰਦੀਵਾਲਾਂ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਘੱਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ-ਹਿੰਦੂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਸਿੰਚਾਈ ਕੇਵਲ ਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਘੱਗਰ ਸਾਖ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਰਜਵਾਹਿਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

==ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ==
ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜਨਾ ਪਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਲੈਣ ਲਈ ਰਜਵਾੜਾਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੂਝਣਾ ਪਿਆ। [[ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਕੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ ‘[[ਰੱਤਾ ਸਾਲੂ]]’ ਵੀ ਮਾਨਸਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ [[ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿਖਾਰੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।

==ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ==
ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ [[ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਮਾਨਸਾ|ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਕਾਲਜ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਗਰਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਾਨਸਾ ਨਵੀਂ ਕਚਹਿਰੀ ਰੋਡ ਦੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

==ਧਰਮ==
{{bar box|width = 300px
 |barwidth = 250px |cellpadding=&quot;0&quot;
 |title=ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਧਰਮ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mansa District Population Census 2011 - 2021 - 2026  |url=https://www.census2011.co.in/census/district/600-mansa.html |access-date=2026-02-25 |website=www.census2011.co.in |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=ਧਰਮ
|right1=ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ
|bars=
{{bar percent|[[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]|#FFFF00|77.75}}
{{bar percent|[[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]]|#FF6600|18.34}}
{{bar percent|[[ਇਸਲਾਮ]]|#009000|1.35}}
{{bar percent|ਹੋਰ|#9955BB|0.57}}}}

==ਹੋਰ ਦੇਖੋ==
* [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)}}
{{ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ]]</text>
      <sha1>7eqrp4qdstcdjeav2ps4o93hghceo57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਗਤ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5348</id>
    <revision>
      <id>837725</id>
      <parentid>835628</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <origin>837725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197760" sha1="m2sq351qu8b91uenyjshs22wnroyc38" xml:space="preserve">{{about|ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ|ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ}}
{{redirect|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}
{{Infobox person
| name               = ਭਗਤ ਸਿੰਘ
| image              = Lahore conspiracy case poster 9th Oct 193o jindal sunam 12x9 copy (cropped).jpg
| caption            = ਸਿੰਘ 1929 ਵਿੱਚ
| party              = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| other_names        = ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ''
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1907|09|27}}{{efn|name=birth}}
| birth_place        = [[ਬੰਗਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਬੰਗਾ]], [[ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]]&lt;br /&gt;(ਹੁਣ [[ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1931|03|23|1907|09|27}}
| death_place        = [[ਲਾਹੌਰ]] [[ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਲਾਹੌਰ|ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]&lt;br /&gt;(ਹੁਣ [[ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
| death_cause        = ਫ਼ਾਂਸੀ
| monuments          = [[ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ]]
| movement           = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ]]
| criminal_charges   = ਜੌਹਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ&lt;ref name=odnb-bhagat_singh&gt;{{Cite ODNB|id=73519|last=Deol|first=Jeevan Singh|year=2004|title=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu|quote=The trial of Bhagat Singh and a number of his associates from the Hindustan Socialist Republican Association for the killing of Saunders and Channan Singh followed. On 7 October 1929 Bhagat Singh, Rajguru, and Sukhdev Thapar were sentenced to death.Bhagat Singh, Sukhdev Thapar, and Shiv Ram Hari Rajguru were executed by hanging at the central gaol, Lahore, on 23 March 1931.}}&lt;/ref&gt;
| criminal_penalty   = [[ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ]]
| criminal_status    = 
| mother             = ਵਿਦਯਾਵਤੀ
| father             = ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
| signature          = Bhagat Singh signature.svg
| notable_works      = ''[[ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ]]''
| organization       = [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]]&lt;br /&gt;[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]]
}}
'''ਭਗਤ ਸਿੰਘ{{efn|{{langx|pa|ਭਗਤ ਸਿੰਘ|Bhagat Siṅgh}}; {{IPA|pa|pə˩.ɡət̪ sɪŋ˥|IPA}}}}''' (27 ਸਤੰਬਰ 1907{{efn|name=birth}}&amp;nbsp;– 23 ਮਾਰਚ 1931) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ&lt;ref&gt;{{citation |last=Jeffrey |first=Craig |title=Modern India: A Very Short Introduction |url=https://books.google.com/books?id=R3w7DwAAQBAJ&amp;pg=PA30 |page=30 |year=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-876934-7 |quote=Congress was often split on the question of the extent to which all protests should be non-violent. Gandhi, though highly influential, had opponents. It is particularly important to recognize the existence of a socialist, radical wing within the nationalist movement. Historians often discuss this wing with reference to Bhagat Singh, a charismatic Indian revolutionary executed by the British with two other revolutionaries in 1931 for murdering a British police officer.}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ]] ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;assassination-cimbined2&quot;&gt;* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ |pages=106&amp;ndash;107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=Bhagat Singh's life epitomized the political journeys of many disaffected youths who took to revolutionary and militant activism.  Involved in a (mistaken) high-profile assassination of John Saunders, ...}}
* {{Citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |url=https://books.google.com/books?id=9sqCDwAAQBAJ&amp;pg=PA78 |pages=78–79 |year=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-75005-9 |quote=One month after Lajpat Rai's death, at 4:30 pm on 17 December 1928, members of the HSRA ambushed Assistant Superintendent of Police J. P. Saunders as he was leaving the police station on Lahore's College Road. He was shot once by Shivaram Rajguru, and then again by Bhagat Singh.&quot; As the two fled through the gates of the DAV College located opposite the station, their comrade Chandrashekhar Azad fired at the pursuing officer, Constable Chanan Singh. Both Singh and Saunders died from their wounds. Amid the chaos, there was some room for farce. Saunders was not the primary target; the HSRA's Jaigopal mistook the assistant for his boss, Mr. Scott, the man who had ordered police to charge the Simon Commission protestors two months earlier. Once it was clear this was a subordinate and not Scott, the revolutionaries scrambled to amend posters prepared in advance to announce the act.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;combined-misplaced2&quot;&gt;* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&amp;pg=PA121 |page=121 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=The memoirs poignantly recount how they would be filled with agony and remorse after the assassinations and the deaths of the innocent. For instance, Azad shot the Indian constable Chanan Singh, who had chased Bhagat and Rajguru as they escaped through the DAV College after shooting Saunders. Azad was standing guard a few metres away from Bhagat and Rajguru supervising the operation and, if needed, was supposed to give them cover. Azad called out to Chanan Singh to give up the chase before shooting but Chanan did not heed the warning and kept running. Azad lowered his gun and aimed at his legs and shot a preventive bullet. It got Chanan in the groin and he eventually bled to death. The well-being of Chanan Singh's family kept nagging Azad, who would voice his worries time and again to his associates.}}
* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&amp;pg=PA121 |pages=121–122 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=Despite it being a vengeful act, even Rajguru and Bhagat Singh were deeply disturbed and filled with remorse after shooting Saunders. Rajguru opined: &quot;Bhai bada sundar naujawan tha [Saunders!]. Uske gharwalon ko kaisa lag raha hoga?' (Brother, he [Saunders] was a very handsome young man. How his family must be feeling?)! Similar was Bhagat's state. Mahour recounts that he met Bhagat after the Saunders murder and found him deeply shaken. 'Kitna udvelit tha unka manas. Unke sayant kanth se unka uddveg ubhara pada tha. Baat karte karte ruk jaate the aur der tak chup raha kar phir baat ka sutra pakad kar muskaraane ke prayatn karte aage badte the'  (How shaken his mind was. Despite his measured tone his discomposure was visible. He would suddenly stop talking mid-sentence and then stay quiet for a while before making an effort to smile and move forward.)}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ - ਭਾਰਤੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰੇ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ - ਉਸਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ, 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;combined-hero2&quot;&gt;* {{Citation |last=Maclean |first=Kama |title=Anxieties, Fear and Panic in Colonial Settings: Empires on the verge of a Nervous Breakdown |page=154 |year=2016 |editor1-last=Fischer-Tine |editor1-first=Harald |series=Cambridge Imperial and Post-Colonial Studies |chapter=The Art of Panicking Quietly: British Expatriate Responses |chapter-url=https://books.google.com/books?id=MosJDgAAQBAJ&amp;pg=PA154 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-3-319-45136-7 |quote=Several HSRA members, including Bhagat Singh and Sukhdev, had dabbled in journalism and enjoyed friendships with journalists and editors in nationalist newspapers in Punjab, UP and Delhi, with the result that much of the coverage in Indian-owned newspapers was sympathetic to the revolutionary cause. By the end of 1929, Bhagat Singh was a household name, his distinctive portrait widely disseminated ...}}
* {{Citation |last=Grant |first=Kevin |title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890–1948 |url=https://books.google.com/books?id=RWWTDwAAQBAJ&amp;pg=PA143 |page=143 |year=2019 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-97215-5 |quote=After 1929 the British regime became increasingly concerned that the hunger strike might break down discipline across the prison system and demoralize the police and army. In this year the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case. This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi. Bhagat Singh, the charismatic leader of the group, had participated in both actions.}}
* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&amp;pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=His trial became the stuff of popular legend, as did his hanging — and those of his comrades Raj Guru and Sukhdev – in Lahore in March 1931. Bhagat Singh's death earned him the title of Shaheed-e-Azam (Great Martyr). He was not the only Shaheed who went to the gallows for his or her revolutionary activities, nor was he the only Shaheed-e-Azam.}}&lt;/ref&gt; ਬੋਲਸ਼ੇਵਵਾਦ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਉਧਾਰ ਲੈਣਾ,&lt;ref name=&quot;combined-bolshev-anarchist2&quot;&gt;* {{citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=Revolutionary Passions: Latin America, Middle East and India |date=22 September 2017 |page=122 |editor1-last=Bozarsian |editor1-first=Hamit |chapter=The Making of Indian Revolutionaries (1885–1931) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H-krDwAAQBAJ&amp;pg=PT122 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-37809-3 |quote=The man who epitomizes this transition is Bhagat Singh. His Janus-like appearance reflected his two sources of inspiration (Bolshevism and Anarchism), the Marxist one becoming dominant by the late 1920s.  But his evolution has been followed by others, including Shiv Verma, one of the founders of the HSRA. Verma, however, admitted in a 1986 article, that if in 1928 the firm resolution to turn away from 'anarchism and to make socialism an act of faith' had been taken, 'in practice, we held on to our old style of individual actions' |author-link=Christophe Jaffrelot |editor2-last=Batallion |editor2-first=Gilles |editor3-last=Jaffrelot |editor3-first=Christophe}}
* {{citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |url=https://books.google.com/books?id=9sqCDwAAQBAJ&amp;pg=PA66 |pages=66–67 |year=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-75005-9 |quote=the HSRA emerged out of the ashes of the Hindustan Republican Association, its leadership decimated in the 1926–1927 Kakori Conspiracy Case ... This shift is immediately signified in the addition of 'Socialist' to the organization's name.  The decision to do so, often attributed to Bhagat Singh, indicates a reading of the Indian present through the lens of the Bolshevik revolution and the emergence of the Soviet state, developments which populated Indian newspaper columns throughout the 1920s.}}
* {{citation |last=Moffat |first=Chris |title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action |pages=73&amp;ndash;89; 82 |year=2015 |editor1-last=Maclean |editor1-first=Kama |chapter=Experiments in Political Truth |location=London and New York |publisher=Routledge |isbn=978-1-138-79497-9 |quote=For Bhagat Singh and his comrades, the precedent set by Lenin and his 'professional revolutionaries' is enabling: the Bolshevik stands as the signal of a 'New Age' and an unfolding world-historical moment.  This is not, then, the 'textbook' Lenin of post-war Soviet Studies, tied casually to statism and Stalinism via the party and interventionist vanguard. |editor2-last=Elam |editor2-first=J. David}}
* {{citation |last=Elam |first=J. Daniel |title=World Literature for the Wretched of the Earth: Anticolonial Aesthetics, Postcolonial Politics |url=https://books.google.com/books?id=hEBOEAAAQBAJ&amp;pg=PA8 |page=8 |year=2021 |publisher=Fordham University Press |quote=Despite their significant disagreements, the thinkers presented here share a common theoretical belief: that the true practice of anticolonialism must be uninhibited by the telos of its realization.  In Bhagat Singh's Bolshevik-inspired terms, this was permanent revolution.}}
* {{Citation |last=Balinisteanu |first=Tudor |title=Violence, Narrative and Myth in Joyce and Yeats: Subjective Identity and Anarcho-Syndicalist Traditions |page=141 |year=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-29095-2 |quote=To capture better the political value of the manifestation of the contrary tendencies of monoglossia and heteroglossia in Joyce and Sorel, we might employ a term used to define the identity of the Indian anarchist Bhagat Singh: 'mystical atheism'. Singh developed his own brand of anarchism in the context of anti-colonial movements in India led by Gandhi and partly in relation to Irish anti-imperialism. Singh read anarchist philosophy extensively and translated Daniel Breen's ''My Fight for Irish Freedom'' (1924) under the name of Balwant Singh (Dublin, 1982, p. 54). In his 'Why I am an Atheist's, written in jail awaiting execution, Singh reflected on the role of religious belief in producing the romantic conviction required of the revolutionaries, but reasserted his faith in reason.}}
* {{Citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |year=2019 |location=Cambridge, UK, and New York |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781108655194 |isbn=978-1-108-49690-2 |quote=(p. 34) The worldliness of these spaces and print areas – rallies against the bombing of Medina at Mochi Bagh, reports from Munich in Lajpat Rai's weekly. The People, speeches on South Africa at the Bradlaugh Hall, books on the Soviet Union smuggled into Lahore by underground booksellers – allows us to approach a problem related to Bhagat Singh's biography: the manner in which the young man negotiated transnational currents so deftly, citing French anarchists in manifestos and regularly alluding to revolutionary Moscow, without ever once leaving India.  (p. 151) The second function of the journey metaphor is to posit the eventual arrival at something refined, comprehensive, stable. If Bhagat Singh is separated from a 'terrorist' past above, here he is propelled into the future, beyond the event of death. The nature of his destination varies across the corps: for some it is most certainly Marxist, for others anarchist. &lt;Footnote 128:&lt;small&gt;Regarding the move from 'libertarian socialism' to 'decentralized collectives', the American historian and anarchist activist Maia Ramnath writes on Bhagat Singh that 'one revolutionary who might have been capable of persuasively elaborating such a synthesis died too soon to do so.' Ramnath, ''Decolonizing Anarchism'', 145&lt;/small&gt;&gt; |s2cid=158993652 |doi-access=free}}
* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaries |page=123 |year=2021 |location=Cambridge, UK and New York |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-83808-5 |lccn=2021005366 |quote=As Bhagat wrote in one his essays: 'All forms of government rest on violence.' The state, in the Marxist–anarchist conception, was the focal point of violence. &quot;at is, the state created and perpetuated conditions of violence. If elimination of structural violence was the aim then the state as a form of human governance had to be done away with. Bhagat Singh questioned the desirability of all forms of state systems, democratic or otherwise: 'They say: &quot;Undermine the whole conception of the State and then only we will have liberty worth having.&quot;' In Bhagat's conception, anti-statism (or astatism) was almost indistinguishable from anarchism. The post-revolutionary society was to be one with absolute individual  freedom: a society created, maintained and experienced collectively, and where military and bureaucracy were no longer needed.  The  statement the HSRA revolutionaries made to the Commissioner of the Special Tribunal, for instance, declared: 'Revolutionaries by virtue of their altruistic principles are lovers of peace – a genuine and permanent peace based on justice and equity, not the illusory peace resulting from cowardice and maintained at the point of bayonets.'  Here ''poorna swaraj'' transformed into an 'astatist' and 'aviolent' utopia for absolute political and human freedom even if the means of achieving this goal were violent or involved staging an armed revolution.}}&lt;/ref&gt; 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਅਹਿੰਸਕ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਫਲ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{multiref|{{cite book|last=Chenoy|first=Kamal Mitra|chapter=Russian Revolution and the Global South|publisher=Palgrave Macmillan|year=2021|title=Hundred Years of the Russian Revolution: Its Legacies in Perspective|isbn=9789813347854|editor1-first=Anuradha M.|editor1-last=Chenoy|editor2-first=Archana|editor2-last=Upadhyay |chapter-url=https://books.google.com/books?id=XxIoEAAAQBAJ&amp;pg=PA73|quote=Indian communists, who became active in the early 1920s and called for independence from Great Britain in 1925, became a significant force in the 1930s and 1940s and influenced several other progressive movements inspired by the Russian Revolution. Most popular and well known among them were the Hindustan Socialist Revolutionary Army established in 1928, whose '''charismatic leader Bhagat Singh''' and his comrades were all executed and buried in unmarked graves by the British colonialists.}}|{{cite book|last=Grant|first=Kevin|title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890&amp;ndash;1948|publisher=University of California Press|page=143|year=2019|isbn=9780520301009|lccn=2018057018|quote=In this year (1929) the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case.  This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi.  Bhagat Singh, '''the charismatic leader''' of the group, had participated in both actions}}|{{cite book|last=Misra|first=Maria|author-link=Maria Misra|title=Vishnu's Crowded Temple: India Since the Great Rebellion|location=New Haven|publisher=Yale University Press|page = 174| year=2007|isbn=978-0-300-13721-7|lccn=2007936529|quote=The slavishly pro-Moscow communists left room for another form of Marxism, more fully blended with nationalism.  In 1928 the Hindustan Socialist Republican Army (HSRA), an out-growth of the older revolutionary tradition of the Punjab, was founded in Lahore.  Led by a '''charismatic 22-year-old student''', Bhagat Singh, it departed from its pre-war terrorist lineage by adopting Marxist militant atheism as its ideology.  The HSRA favoured acts of 'exemplary' revolutionary violence.}}|{{cite book|last=Maclean|first=Kama|title=A Revolutionary History of Interwar India: Violence, Image, Voice and Text|publisher=Penguin Books|isbn=978-0143426332|year=2016|page=184|quote=Chapter 8, Controlling Political Violence, Prisoner as Pedagogy: The bulk of the memoirs, oral histories and visual artefacts that I have drawn on to demonstrate the intersection between revolutionary and Congress activity in 1929&amp;ndash;1930 are so heavily focused on the lives and adventures of personalities, especially '''the charismatic Bhagat Singh''' and the more enigmatic Chandrashekhar Azad, that evidence of revolutionary energies being chanelled into Congress activity in the aftermath of their deaths becomes elusive.  From the perspective of Manmathnath Gupta, after the loss of these two figureheads, the revolutionary movement 'became divorced from its moorings and was more artificial and people came into it because of romantic glamour attached to it, not out of any deep idealism.'}}|{{cite book|last=Young|first=Robert J. C.|title=Postcolonialism: An Historical introduction|publisher=Wiley Blackwell|edition=Anniversary|page=324|year=2016|orig-year=2001|isbn=9781405120944|lccn=2016025068|quote=Even within Gandhi's own closest political entourage his prohibitions against violence were interpreted with some liberality, the understanding being that violence against people was unacceptable, but violence against property was permissible. In political terms Gandhics position also served to distinguish him clearly from the violence of the Bengali Hindu, Maharashtran chitpavan Brahmin, and communist terrorists, such as the celebrated group under Surjya Sen that carried out the Chittagong Armoury Raid in 1930, the followers of Vinayak Damodar Savarkar, or the '''charismatic Bhagat Singh’s Hindustan Socialist Republic Association'''. Although this terrorism was carried out by small groups and never seriously endangered British rule, its militancy, its increasing frequency from 1930 onwards, and its popularity greatly worried the British Government of India and led to fierce repression.  It also made the government much more receptive to the liberal Congress Party that adopted Gandhi’s stance of non-violence. As always in liberation struggles, militant ‘extremists’ encouraged the administration to negotiate with the moderates.}}|{{harvnb|Nair|2011|p=258}}: &quot;The '''charisma and sacrifice of Bhagat Singh''' and thirteen other prisoners could unite the entire spectrum of political opinion in the Punjab and beyond, a significant achievement for a particularly fractured Congress, but for reasons never clear, the non-violent hunger strikers failed to move Gandhi very much. At any rate, the “Punjab wrongs” brought Indians from the rest of India into the politics of the province, courting arrest, writing in the press, and returning their medals of honour in protest against British imperialism.&quot;|{{cite book|last=Grant|first=Kevin|title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890&amp;ndash;1948|location=Oakland, CA|publisher=University of California Press|series=Berkeley series in British studies|date=18 June 2019 |isbn=9780520301009|lccn=2018057018|page=143|quote=After 1929 the British regime became increasingly concerned that the hunger strike might break down discipline across the prison system and demoralize the police and army. In this year the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case.” This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi. Bhagat Singh, '''the charismatic leader''' of the group, had participated in both actions.}}|{{cite book|last=Tickell|first=Alex|title=Terrorism, Insurgency and Indian English Literature, 1830&amp;ndash;1947|series=Routledge Research in Postcolonial Literatures series|date=17 June 2013 |location=London and New York|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-87715-2|lccn=2011019599|url=https://books.google.com/books?id=wJhD6My4tR0C&amp;pg=PT221|quote='''Under its charismatic leader, Bhagat Singh''', the HSRA carried out several high-profile terror-attacks, including the assassination of J. P.Saunders, the Lahore assistant superintendent of police, whom they wrongly held responsible for Lala Lajpat Rai's death as the result of police brutality during a demonstration.' The HSRA also carried out two bombings: the first, a daring attack on the Legislative Assembly in session at Delhi, in which bombs were thrown from the public gallery but little damage was caused; and a subsequent attempt to blow up the viceroy's train. Bhagat Singh and a co-revolutionary, Sukhdev, were soon arrested and underwent a highly publicized trial before being executed in 1931. Baghwati Charan Vohra, another leading light of the association, died testing a bomb that would have been used to try to liberate Bhagat Singh from the Lahore Central Jail.}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;raza-lead-12&quot;&gt;* {{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=Revolutionary Passions: Latin America, Middle East and India |date=22 September 2017 |page=122 |editor1-last=Bozarsian |editor1-first=Hamit |chapter=The Making of Indian Revolutionaries (1885–1931) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H-krDwAAQBAJ&amp;pg=PT122 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-37809-3 |quote=The man who epitomizes this transition is Bhagat Singh. His Janus-like appearance reflected his two sources of inspiration (Bolshevism and Anarchism), the Marxist one becoming dominant by the late 1920s.  But his evolution has been followed by others, including Shiv Verma, one of the founders of the HSRA. Verma, however, admitted in a 1986 article, that if in 1928 the firm resolution to turn away from 'anarchism and to make socialism an act of faith' had been taken, 'in practice, we held on to our old style of individual actions' |editor2-last=Batallion |editor2-first=Gilles |editor3-last=Jaffrelot |editor3-first=Christophe}}
* {{Citation |last=Misra |first=Maria |title=Vishnu's Crowded Temple: India Since the Great Rebellion |url=https://books.google.com/books?id=QjxiMSd0YwoC&amp;pg=PA174 |page=174 |year=2008 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-14523-6 |quote=In 1928 the Hindustan Socialist Republican Army (HSRA), an out-growth of the older revolutionary tradition of the Punjab, was founded in Lahore. Led by a charismatic 22-year-old student, Bhagat Singh, it departed from its pre-war terrorist lineage by adopting Marxist militant atheism as its ideology. The HSRA favoured acts of 'exemplary' revolutionary violence.}}
* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&amp;pg=PA75 |page=75 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=Bhagat's use of the 'socialist' language in his later writings has created the assumption of him being a theoretically sophisticated author. Daniel Elam in his analysis of Bhagat's jail notebook, however, observes that there has been 'a politically sympathetic attempt to place Bhagat Singh in line with other radical writers, especially Antonio Gramsci'. While Bhagat was believed to be a singular anti-colonial 'author' figure of his jail notebook, the text was actually an assemblage of quotations, fragments and notes. He is also believed to have authored all the HSRA propaganda materials (pamphlets, posters, court statements and essays) that were in fact a product of brainstorming and collective authorial contribution of Shiv Verma, Bhagwati Charan Vohra, Yashpal and others.}}
* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&amp;pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=Bhagat Singh's hanging further galvanized a radical and militantly nationalistic politics that was in a state of ferment from the mid-1920s onwards.&lt;Footnote 22: A point made, among others, by Kama Maclean in ''A Revolutionary History of Interwar India'' ...&gt;   It also lent an added urgency to the ongoing civil disobedient movement.}}
* {{cite book|last=Stein|first=B.|author-link=Burton Stein|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC&amp;pg=PA289|title=A History of India|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|year=2010|isbn=978-1-4051-9509-6|editor-last=Arnold|editor-first=D.|edition=2nd|place=Oxford|page=289|quote=Gandhi was the leading genius of the later, and ultimately successful, campaign for India's independence.}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ, [[ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਰਾਜਗੁਰੂ]], ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਮੂਹ, [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਜੋ ਕਿ ਆਰਮੀ, ਜਾਂ ਐਚਐਸਆਰਏ ਵੀ ਹੈ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਨੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇੱਕ 21 ਸਾਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ, [[ਜੇ ਪੀ ਸਾਂਡਰਸ|ਜੌਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ]] ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਬੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੀ, ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ, ਜੇਮਜ਼ ਸਕਾਟ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।{{sfn|Moffat|2016|pp=83, 89}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ]] ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਂਡਰਸ ਇੱਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਹ ਰਾਜਗੁਰੂ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼, ਦੁਆਰਾ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}}{{sfn|Maclean|Elam|2016|p=28}} ਜਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਪਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਕਈ ਵਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ, ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।{{sfn|Moffat|2016|p=89}} ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ, [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]] ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ, ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਵੇਲੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}}{{sfn|Maclean|Elam|2016|p=28}}

ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪੋਸਟਰ ਲਗਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੇਮਸ ਸਕਾਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਬਦਲਿਆ ਸੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}} ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਭੱਜਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ, [[ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ]] ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਬੈਂਚਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਘੱਟ-ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲੇ ਘਰੇਲੂ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ 'ਤੇ ਗੈਲਰੀ ਤੋਂ ਪਰਚੇ ਵਰ੍ਹਾਏ, ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ, ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=84}} ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਏ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਹਮਦਰਦੀ ਉਦੋਂ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕੈਦੀਆਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਜੇਲ੍ਹ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਤੀਵਾਦੀ [[ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾਸ|ਜਤਿਨ ਦਾਸ]] ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੜਤਾਲ ਸਤੰਬਰ 1929 ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਾਲ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1931 ਵਿੱਚ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਭੁੱਲ ਗਈ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ।&quot;{{sfnp|Mittal|Habib|1982|ps=}} ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ|ਨਾਸਤਿਕ]] ਅਤੇ [[ਸਮਾਜਵਾਦ|ਸਮਾਜਵਾਦੀ]] ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਜਿੱਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਇਨਕਲਾਬੀ, ਵੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਾਂ ਹਿੰਸਕ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੰਘ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ &quot;ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ&quot;) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;raza-lead-22&quot;&gt;{{citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&amp;pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=His trial became the stuff of popular legend, as did his hanging — and those of his comrades Raj Guru and Sukhdev – in Lahore in March 1931. Bhagat Singh's death earned him the title of Shaheed-e-Azam (Great Martyr). He was not the only Shaheed who went to the gallows for his or her revolutionary activities, nor was he the only Shaheed-e-Azam.}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ, 1907 ਨੂੰ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹਾ|ਲਾਇਲਪੁਰ]] (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] (ਹੁਣ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]) ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ [[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ]] ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਦਯਾਵਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਜੱਟ ਸਿੱਖ{{sfnp|Gaur|2008|p=53|ps=}} ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]] ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਚਾਚਿਆਂ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|pp=12–13|ps=}} ਉਸ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ, ਕੁਝ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।&lt;ref name=s380&gt;{{citation |title=Punjab Reconsidered: History, Culture, and Practice |editor1-first=Anshu |editor1-last=Malhotra |editor2-first=Farina |editor2-last=Mir |year=2012 |isbn=978-0-19-807801-2 |chapter=Bhagat Singh: A Politics of Death and Hope |first=Simona |last=Sawhney |doi=10.1093/acprof:oso/9780198078012.003.0054 |publisher=Oxford University Press|page=380}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ]] ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ, [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]], ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਭਗਤ ਸਿੱਘ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।{{sfnp|Gaur|2008|pp=54–55|ps=}} ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਚਾਚੇ [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ]] ਅਤੇ [[ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ|ਹਰਦਿਆਲ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਸਰਗਰਮ [[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ|ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤਹਿਤ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਹਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1910 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਚਾਚੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=138|ps=}}

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ [[ਲਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। [[ਅੰਗਰੇਜ਼]] ਇਸ ਸਕੂਲ ਨੂੰ 'ਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਨਰਸਰੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭਾਵੇਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। [[ਉਰਦੂ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਇਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਲਹੌਰ]] ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦੇ ਨੇ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Sanyal|Yadav|Singh|Singh|2006|pp=20–21|ps=}} ਉਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ''ਆਰਿਆ ਸਮਾਜੀ ਸੰਸਥਾ ਦਯਾਨੰਦ ਐਂਗਲੋ ਵੈਦਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ'' ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਵਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot;&gt;{{cite news |first=Roopinder |last=Singh |title=Bhagat Singh: The Making of the Revolutionary |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/main6.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=17 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930145024/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/main6.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

1919 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼|ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ]] ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਿਹੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|pp=12–13|ps=}} ਜਦੋਂ ਉਹ 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਫਰਵਰੀ, 1921 ਨੂੰ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Sanyal|Yadav|Singh|Singh|2006|p=13|ps=}} [[ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ [[ਅਹਿੰਸਾ]] ਦੇ [[ਦਰਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ''ਨੌਜਵਾਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=20–21|ps=}}

[[ਤਸਵੀਰ:Bhagat singh noncooperation.jpg|thumb|right|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਪਰ ਸੱਜਿਓ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ [[ਪੱਗ]] ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਕਲੱਬ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ]]

1923 ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਾਟ-ਕਲਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। 1923 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ [[ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ]] ਸੰਮੇਲਨ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਇੱਕ ਨਿਬੰਧ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot; /&gt; ਇਹ ਉਸਨੇ [[ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਮਾਤਸੀਨੀ]] ਦੀ ਯੰਗ ਇਟਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=s380/&gt; ਉਸਨੇ ਮਾਰਚ 1926 ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਗਠਨ [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ,{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=14|ps=}} ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]], [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਅਸ਼ਫ਼ਾਕਉਲਾ ਖ਼ਾਨ]] ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੀਡਰ ਸਨ।{{sfnp|Singh|2007|ps=}} ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ [[ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਵਿਆਹ]] ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ [[ਕਾਨਪੁਰ|ਕਾਨਪੁਰ]] ਚਲਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot; /&gt; ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ, ਜੋ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: {{quote|ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਾਰਨ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ, ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਇੱਛਾ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਲੁਭਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot; /&gt;}}

ਪੁਲੀਸ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਉਹਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮਈ 1926 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਈ 1927 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=16|ps=}} ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ, [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]] ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੇ ਗਏ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

ਉਸਨੇ [[ਮਜ਼ਦੂਰ-ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ|ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਰਸਾਲੇ '''''ਕਿਰਤੀ'',''' ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ '''''ਵੀਰ ਅਰਜੁਨ''''' ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਲਿਖਿਆ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਬਲਵੰਤ, ਰਣਜੀਤ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਵਰਗੇ ਲੁਕਵੇਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=100|ps=}}

==ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ==

=== ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ===

1928 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ ਲਈ [[ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਮਿਸ਼ਨ 30 ਅਕਤੂਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਭੀੜ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਭੀੜ ਹਿੰਸਕ ਹੋ ਗਈ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਅਫ਼ਸਰ ''ਸਕਾਟ'' ਨੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ]] ਦੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ 17 ਨਵੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਸੱਟਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।{{sfnp|Rana|2005a|p=36|ps=}}&lt;ref name=Vaidya&gt;{{citation |title=Historical Analysis: Of means and ends |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=14–27 April 2001 |first=Paresh R. |last=Vaidya |volume=18 |issue=8|url=http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070829191713/http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archivedate=29 August 2007 |accessdate=9 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Friend/&gt;

ਭਗਤ ਐੱਚ.ਆਰ.ਏ. ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ 1928 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।&lt;ref name=s380/&gt; ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=16|ps=}} ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ [[ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਰਾਜਗੁਰੂ]], [[ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ]] ਅਤੇ [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ|ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]] ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੋਜਨਾ ਉਸੀਕੀ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋਹਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ, ਜੋ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 17 ਦਸੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=39|ps=}}

[[ਤਸਵੀਰ:Pamphlet by HSRA after Saunders murder.jpg|thumb|ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਵਲੋਂ, ਬਲਰਾਜ (ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜਾਦ ਦਾ ਗੁਪਤ ਨਾਮ) ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਾ ਪੈਂਫਲਟ]]

ਨੌਵਜਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਦ ਪੀਪਲ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਾਏ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੀ।&lt;ref name=Nair/&gt; ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਤਲ ਦੀ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਾਰਵਾਈ ਵਜੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: 
{{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ; ਕੰਮ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਬੋਲ ਬਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਣਗਿਣਤ ਗਾਣੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਬਣੇ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਉਸਨੇ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ।&lt;ref name=Mittal&gt;{{citation |last1=Mittal|first1=S.K. |last2 = Habib|first2=Irfan |title=The Congress and the Revolutionaries in the 1920s |authorlink2=Irfan Habib |journal=Social Scientist |volume=10 |issue=6 |date=June 1982 |pages=20–37 |jstor=3517065}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Nair&gt;{{citation|last=Nair|first=Neeti|title=Changing Homelands|url=https://books.google.com/books?id=sbqF0z3d7cUC|year=2011|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-06115-6}}&lt;/ref&gt;|sign=|source=}}

===ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ===
ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਚੰਨ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾ ਟਲਿਆ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।{{sfnp|Rana|2005b|p=65|ps=}} ਉਹ ਉਥੋਂ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਲੀਕੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ। ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ। ਉਹ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਲੁਕੇ ਗਏ। 19 ਦਸੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ [[ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਭਾਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ ਮੈਂਬਰ, ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵੋਹਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਰਸਤੇ [[ਹਾਵੜਾ]] [[ਕੋਲਕਾਤਾ|(ਕੋਲਕਾਤਾ)]] ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}}

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ, ਦੋਵੇਂ ਲੋਡਡ ਰਿਵਾਲਵਰ ਲੈ ਕੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਘਰ ਛੱਡ ਗਏ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}} ਪੱਛਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟੋਪੀ ਪਹਿਨ ਲਈ ਸੀ), ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੇ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕ ਨੌਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਟਿਕਟਾਂ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋਂ ਕਵਨਪੋਰ (ਹੁਣ ਕਾਨਪੁਰ) ਆ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਹ ਲਖਨਊ ਲਈ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਕਿਉਂਕਿ [[ਹਾਵੜਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਤੇ 'ਸੀ ਆਈ ਡੀ' ਵੱਲੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਆਈ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਤੇ ਸਵਾਰ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}} [[ਲਖਨਊ]] ਵਿਖੇ, ਰਾਜਗੁਰੂ [[ਬਨਾਰਸ]] ਲਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਹਾਵੜਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।{{sfnp|Rana|2005a|p=39|ps=}}{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}}

[[File:A part from Bhagat Singh's Letter to Sukhdev, Hussainiwala.jpg|thumb|right|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਖ਼ਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ]]

=== 1929 ਅਸੈਂਬਲੀ ਘਟਨਾ ===
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਖਿਲਾਫ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ [[ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ]] ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਸਲਾਈਡ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਦੂ ਦੀ ਲਾਲਟਨ ਖਰੀਦਣਾ। 1929 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਚ. ਐਸ. ਆਰ. ਏ. ਲਈ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਐਕਟ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਡਿਪਟੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਅਗਸਟਸ ਵੈੱਲਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਬ ਵਿਸਫੋਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਨਾਮਾਤਰ ਇਰਾਦਾ [[ਲੋਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਿੱਲ|ਪਬਲਿਕ ਸੇਫਟੀ ਬਿੱਲ]] ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿਵਾਦ ਐਕਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵੱਲੋਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਸਲ ਇਰਾਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤ ਸਕਣ।
ਐਚਐਸਆਰਏ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੰਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਨ ਕਿ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਉਨ੍ਹਾੰ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜਹੀਨ ਆਗੂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਚਾ ਕੇ ਰਖਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੈ। ਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਦਾ ਨਾਮ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਚੁਣਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ [[ਬੰਬ]] ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਬੰਬਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref name=Nair/&gt; ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਇ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੈਂਬਰ ਜਾਰਜ ਅਰਨੇਸਟ ਸ਼ੂਟਰ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Bombs Thrown into Assembly|url=https://news.google.com/newspapers?nid=vf0YIhSwahgC&amp;dat=19290408&amp;printsec=frontpage |page=1 |accessdate=29 August 2013 |newspaper=Evening Tribune |date=8 April 1930}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; ਪੂਰਾ ਹਾਲ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਕਬੂਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਭੱਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੰਬ ਫਟਣ ਦੇ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਇਨਕਲਾਬ-ਜਿੰਦਾਬਾਦ]] ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸਦੇ ਕੁੱਝ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਦ ਪੁਲਿਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।

===ਅਸੈਂਬਲੀ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ===
ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੈਤੀ ਨਾਇਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਇਸ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਜਨਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ।&quot;&lt;ref name=Nair/&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਖਤ ਸ਼ਬਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।{{sfnp|Mittal|Habib|1982|ps=}} ਫਿਰ ਵੀ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ &quot;ਡਰਾਮਾ&quot; ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਲਿਖ ਕੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 
{{quote|ਅਸੀਂ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਹਾਂ ...ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ''ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮੰਨਣ ਅਨੁਸਾਰ 'ਪਾਗਲ' ਹਾਂ ... ਤਾਕਤ ਜਦੋਂ ਹਮਲਾਵਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ 'ਹਿੰਸਾ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਨੈਤਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਵਾਜਬ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਾਇਜ਼ ਕਾਰਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਹੈ।&lt;ref name=Nair/&gt;}}

ਮਈ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਜੂਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 12 ਜੂਨ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ &quot;ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਬਦਨੀਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿਸਫੋਟ ਕਾਰਨ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ&quot; ਲਈ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=101|ps=}}{{sfnp|Nayar|2000|pp=76–78|ps=}} ਦੱਤ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਅਸਫ ਅਲੀ ਨੇ, ਜਦਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੁਦ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=Lal&gt;{{citation |last=Lal |first=Chaman |title=April 8, 1929: A Day to Remember |date=11 April 2009 |url=http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html |work=Mainstream |accessdate=14 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001142556/http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

===ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ ===
1929 ਵਿੱਚ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ [[ਸਹਾਰਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਬੰਬ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਸੁਖਦੇਵ, [[ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ]] ਅਤੇ [[ਜੈ ਗੋਪਾਲ]] ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ 'ਤੇ ਵੀ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਾਰ ਮੁਖਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਲਿਸ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬਾਰੀ, ਅਤੇ ਬੰਬ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=Friend&gt;{{citation |last=Friend|first=Corinne |title=Yashpal: Fighter for Freedom – Writer for Justice |journal=Journal of South Asian Literature |volume=13 |issue=1 |year=1977 |pages=65–90 [69–70]|jstor=40873491}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ 21 ਹੋਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref name=Dam&gt;{{citation |title=Presidential Legislation in India: The Law and Practice of Ordinances |first=Shubhankar |last=Dam |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-72953-7 |url=https://books.google.com/books?id=RvxGAgAAQBAJ&amp;pg=PA44|page=44}}&lt;/ref&gt;

====ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ====
ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ]] ਅਤੇ ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਬਿਆਨ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ&gt;{{citation |title=The Trial of Bhagat Singh |journal=India Law Journal |url=http://www.indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html |volume=1 |issue=3 |date=July–September 2008 |accessdate=11 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001142717/http://indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕੇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਣ ਤਕ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਬੰਬ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=81|ps=}} ਉਸ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਜੇਲ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਮਿਆਂਵਾਲੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=Lal/&gt; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਕ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਈਆ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ, ਸਵੈ-ਪਛਾਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਮ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਮਿਆਰ, ਕੱਪੜੇ, ਪਖਾਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਹਤ-ਸੰਬੰਧੀ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=83–89|ps=}}&lt;ref name=Nair/&gt;

ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਨੇ ਜੂਨ 1929 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਜਨਤਕ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] ਅਖਬਾਰ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਜਨਤਕ ਬੈਠਕਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਇਕੱਠਿਆਂ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕੋਡ ਦੀ [[ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਕੱਠ#ਭਾਰਤ|ਧਾਰਾ 144]] ਲਾਗੂ ਕਰਨੀ ਪਈ।&lt;ref name=Nair/&gt;

ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ [[ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜੇਲ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੜਤਾਲ ਕਰਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: {{quote|ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 20 ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੀ ਖਾਣਾ ਖਿਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।}}

[[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ]] ਨੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਹੜਤਾਲ ਕਰਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: {{quote|ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕੋਲ ਇੱਕ ਰੂਹ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਇਨਸਾਫ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ... ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੰਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਜਿਸਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=When Jinnah defended Bhagat Singh |date=8 August 2005 |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/2005/08/08/stories/2005080801672000.htm |accessdate=2011-10-11 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930150234/http://www.thehindu.com/2005/08/08/stories/2005080801672000.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;}}

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੈਦੀ ਪਿਆਸੇ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਹੜਤਾਲ ਤੋੜ ਦੇਣ; ਕੋਈ ਵੀ ਲੜਖੜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੁੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਖਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਮਾਮਲਾ ਅਜੇ ਅਣਸੁਲਝਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛੁੱਟੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ-ਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਅਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਂਡਰਜ਼ ਕਤਲ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੋਰਸਟਲ ਜੇਲ੍ਹ, ਲਾਹੌਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ 10 ਜੁਲਾਈ, 1929 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸਾਂਡਰਜ਼ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 27 ਹੋਰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕਾਟ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਖਾਕਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜੰਗ ਲੜਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਵੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੇਚਰ 'ਤੇ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਾ ਕੇ ਅਦਾਲਤ ਲਿਜਾਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਭਾਰ 60 ਕਿਲੋ ਤੋਂ 6.4 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ &quot;ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ&quot; ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਅਪਰਾਧੀ ਸਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ-ਕਰਤਾ, ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾਸ, ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਗੜ ਗਈ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। 13 ਸਤੰਬਰ, 1929 ਨੂੰ, 63 ਸਾਲ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thelallantop.com/jhamajham/jatindra-nath-das-indian-independence-activist-and-revolutionary-who-died-in-lahore-jail-after-a-63-day-hunger-strike/|title=ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦੀ ਮੌਤ|website=The Lallantop|publisher=The Lallantop|access-date=Sept 13 2016|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408084915/https://www.thelallantop.com/jhamajham/jatindra-nath-das-indian-independence-activist-and-revolutionary-who-died-in-lahore-jail-after-a-63-day-hunger-strike/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਆਲਮ ਅਤੇ [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ]] ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ &quot;ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਇਲਾਜ&quot; ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਿੰਦਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਮੁਲਤਵੀ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.youngbites.com/newsdet.aspx?q=224328|title=ਮੁਹੰਮਦ ਆਲਮ ਅਤੇ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ ਦਾ ਅਸਤੀਫਾ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ|website=youngbite|access-date=11/20/2018}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ 5 ਅਕਤੂਬਰ, 1929 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/nation-world/remembering-the-men-who-shook-up-the-british-raj/prison-hunger-strike/slideshow/57792766.cms|title=ਸਿਂਘ ਦਾ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ|website=economictimes|access-date=23 Mar 2017}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਐਚ. ਕਰਡਨ-ਨੌਡ, ਕਲੰਦਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਲਾਲ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਖਸ਼ੀ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਅੱਠ ਵਕੀਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। 27 ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੱਤ ਵਰਮਾ ਨੇ ਗੋਪਾਲ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੁੱਤਾ ਸੁੱਟਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਮੁੱਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸਤਗਾਸਾ ਗਵਾਹ ਬਣਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=rare/&gt; ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ।&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Hmg-AQAAIAAJ&amp;q=9780195796674&amp;dq=9780195796674 |title=The Trial of Bhagat Singh |author-link=A. G. Noorani|author= Noorani, A.G.|publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0195796674 |page=339}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;refusaltoattend&quot;&gt;{{cite news |title=Reasons for Refusing to Attend the Court |url=http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=refusing_court |accessdate=16 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930150741/http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=refusing_court|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਜਾਂ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਇੱਕ ਝਟਕਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਫੋਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।

====ਸਪੈਸ਼ਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ====
ਹੌਲੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਾਇਸਰਾਏ, ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੇ 1 ਮਈ, 1930 ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇਸ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਵੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਪੀਲ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ/&gt; 2 ਜੁਲਾਈ, 1930 ਨੂੰ, ਇੱਕ ''[[ਹੇਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ]]'' ਪਟੀਸ਼ਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਅਤਿ ਘਟੀਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ; ਵਾਇਸਰਾਏ ਕੋਲ ਇਨਸਾਫ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ 1915 ਨੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਸਿਰਫ ਕਾਨੂੰਨ-ਅਤੇ-ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਜਿਸਦਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਰਡਨ-ਨੌਡ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਲੁੱਟ-ਮਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਲੀ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੁਲਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਜੀ. ਟੀ. ਐਚ. ਹੈਮਿਲਟਨ ਹਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਸਬੂਤ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਕਮਾਂ ਅਧੀਨ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ [[ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ.]] ਰਿਪੋਰਟ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਸ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ। ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀ. ਐਨ. ਘੋਸ਼, ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ ਅਤੇ ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਸਬੂਤ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਹੇ ਸਨ। 10 ਜੁਲਾਈ, 1930 ਨੂੰ, ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ 18 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 15 ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ 30 ਸਤੰਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਹੋਈ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਤਿੰਨ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਲਏ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=117|ps=}}

ਆਰਡੀਨੈਂਸ (ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ) 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 7 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ 300 ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਫੈਸਲੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਦੂਜੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ (ਅਯੋਜਿਆ ਘੋਸ਼, ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ ਅਤੇ ਦੇਸ ਰਾਜ) ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੱਤ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ 27 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=IndiaToday.in |date=2015-03-23 |title=Read Bhagat Singh's death warrant on his 84th martyrdom anniversary |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bhagat-singh-death-warrant-martyrdom-anniversary-245441-2015-03-23 |access-date=2025-09-21 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;

====ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨੀ====
[[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿ ਅਪੀਲ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰੇਗੀ। ਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਅਯੋਗ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਜੱਜ ਵਿਸਕਾਊਂਟ ਡੂਨਡੇਨ ਨੇ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜਨਤਕ ਅਪੀਲ 17 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਅੜਿੱਕਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 17 ਮਾਰਚ, ਨੂੰ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ ਭੇਜੀ ਤਾਰ ਨੰਬਰ 797-ਐੱਸ. ਰਾਹੀਂ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਸੋਮਵਾਰ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਲੈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਲਸਰੂਪ 18 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜੀ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ 24 ਮਾਰਚ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਗੇਗੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/is-the-execution-date-march-23rd-or-24th/|title=ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਦੀ ਤਰੀਕ 23 ਕਿ 24 ਮਾਰਚ? - Punjabi Tribune|work=Punjabi Tribune|access-date=2025-09-23|language=pa-IN}}&lt;/ref&gt;।

ਆਖ਼ਰੀ ਉਪਰਾਲੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਕੀਲਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਾਰਾਜੋਈਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਰਖਾਸਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਹਿਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉਪਰੰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਲੋਅ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪਾਈ ਗਈ ‘ਨਾਜਾਇਜ਼ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੀ ਪੜਤਾਲ’ (ਹੈਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ) ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕੀਤੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਸ਼ੀਰ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਨਿਪਟਾਰੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਇੱਕ ਡਵੀਜ਼ਨ ਬੈਂਚ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਆਪ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੁਣਵਾਈ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭਾਵ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 10 ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਜੋ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੋਵੇਂ ਦਰਖ਼ਾਸਤਾਂ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਈ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਰ ਜੇ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖ ਲਿਆ ਤਾਂ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਤਰੀਕ ਦੱਸਿਆਂ, ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।

ਹੈਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਜਸਟਿਸ ਸਰ ਐਲਨ ਬਰਾਡਵੇ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਜੌਹਨਸਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬੈਂਚ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਬਦਰੀ ਦਾਸ ਵਕੀਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਬੈਂਚ ਨੇ ਸੁਣਵਾਈ ਉਪਰੰਤ 3 ਵਜੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦੂਜੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੀਵਨ ਲਾਲ ਕਪੂਰ ਵਕੀਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵੀ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਵਾਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਅੜਿੱਕਾ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਅਮਲ ਹੋਣਾ ਸੁਰੂ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਦੀ ਤਰੀਕ 23 ਕਿ 24 ਮਾਰਚ? |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/is-the-execution-date-march-23rd-or-24th/ |access-date=2025-09-21 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}&lt;/ref&gt;

====ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ====
ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ]] ਨੇ 14 ਫਰਵਰੀ, 1931 ਨੂੰ ਇਰਵਿਨ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.myindiamyglory.com/2017/02/13/save-bhagat-singh-mercy-appeal-filed-14-february-1931/|title=ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਦਾ ਇਰਵਿਨ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕਰਨਾ|website=myindiamyglory.com}}&lt;/ref&gt; ਕੁਝ ਕੈਦੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। 19 ਮਾਰਚ, 1931 ਦੇ ਆਪਣੇ ਨੋਟਾਂ ਵਿਚ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: 
{{quote|ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਖਬਰ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਮੰਦਭਾਗਾ ਦਿਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਤਰਕ ਨੂੰ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਪਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dailysikhupdates.com/gandis-reactions-before-and-after-hanging-of-bhagat-singh/|title=ਵਾਇਸਰਾਏ ਦਾ ਨੋਟ|website=Daily Sikh Updates|accessdate=23 March, 2015|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420192915/http://dailysikhupdates.com/gandis-reactions-before-and-after-hanging-of-bhagat-singh/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;}}

ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ:

{{quote|ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਸਿਆਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਫੁੱਲੀ ਹੋਈ ਇੱਛਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦਮਨਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।}}

ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਈ। ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਮੈਂਬਰ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪਤੀ ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵੋਹਰਾ ਨੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਚਾਨਕ ਬੰਬ ਫਟਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

=== ਫ਼ਾਂਸੀ ===
[[ਤਸਵੀਰ:BhagatSingh DeathCertificate.jpg|thumb|300px|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ]]
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਮੁਤਾਬਕ 24 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/bhagat-singh-death-warrant-martyrdom-anniversary-245441-2015-03-23|title=Read Bhagat Singh's death warrant on his 84th martyrdom anniversary (updated)|website=India Today|language=en|access-date=23 March 2019}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਬਦਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਜੱਜ ਦੁਆਰਾ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮੌਤ ਵਾਰੰਟਾਂ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਵਾਰੰਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Haroon |last=Khalid |title=In Bhagat Singh's memory |date=March 2010 |url=http://jang.com.pk/thenews/mar2010-weekly/nos-28-03-2010/she.htm#1 |work=[[Daily Jang]] |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151305/http://jang.com.pk/thenews/mar2010-weekly/nos-28-03-2010/she.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਫਿਰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਭੰਨ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਤੋਂ ਕਰੀਬ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ) ਦੂਰ [[ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ]] ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;ferozepur.nic.in&quot;&gt;{{cite web |url=http://ferozepur.nic.in/html/HUSSAINIWALA.html |title=National Martyrs Memorial, Hussainiwala |accessdate=11 October 2011 |publisher=District Administration, Firozepur, Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151411/http://ferozepur.nic.in/html/HUSSAINIWALA.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

====ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ====
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ &quot;ਅਪਰਾਧਿਕ ਨਿਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਉਲਟ&quot; ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=supremecourt&gt;{{cite web |url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/sciphoto/photo_m1.html |title=Supreme Court of India&amp;nbsp;– Photographs of the exhibition on the &quot;Trial of Bhagat Singh&quot; |accessdate=11 October 2011 |work=Supreme Court of India |publisher=[[Supreme Court of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151530/http://www.supremecourtofindia.nic.in/sciphoto/photo_m1.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਪੈਸ਼ਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ ਇਸਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਤੋਂ ਹੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੁਲਜ਼ਮ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref name=rare&gt;{{cite news |first=Chaman |last=Lal |title=Rare documents on Bhagat Singh's trial and life in jail |date=15 August 2011 |url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2356959.ece |work=The Hindu |accessdate=31 October 2011 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151706/http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2356959.ece|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

====ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ====
[[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh's execution Lahore Tribune Front page.jpg|thumb|right|280px|[[ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ|ਸੁਖਦੇਵ]], ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਾਹੇ ਲਟਕਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ - ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਟ੍ਰੀਬਿਊਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਰਕੇ ਤੇ ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh The Tribune.jpg|thumb|right| ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ‘ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ 25 ਮਾਰਚ 1931 ਦੀ ਕਾਪੀ ਜੋ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ’ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ]]

ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿਖੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Indian executions stun the Congress |date=25 March 1931 |work=The New York Times |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0B11F83F5E1B7A93C7AB1788D85F458385F9&quot;Bhagat |accessdate=11 October 2011 }}&lt;/ref&gt; ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਝੰਡੇ ਦਿਖਾਏ ਸਨ। ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ: 
{{quote|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਾਨਪੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਉੱਤੇ ਹੋਏ, ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=50 die in India riot; Gandhi assaulted as party gathers |date=26 March 1931 |work=The New York Times |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0C15F93F5E1B7A93C4AB1788D85F458385F9|accessdate=2011-10-11 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;}}

ਕਰਾਚੀ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ:

{{quote|ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖ ਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਹਰੀ ਫਾਂਸੀ ਬੇਤੁਕੀ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਹੰਗਾਮੇ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਰਬ-ਮੰਗ ਦਾ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹਮਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ ਕਿ [ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਗੀ-ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੌਕਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India: Naked to Buckingham Palace |date=6 April 1931 |work=[[Time (magazine)|Time]] |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741366-2,00.html |page=3 |accessdate=2011-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152125/http://content.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C741366-2%2C00.html |archivedate=30 September 2015 |deadurl=yes |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;}}

29 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:{{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਸਾਰੇ ਵਿਅਰਥ ਸਨ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣ, ਜਾਂ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਧਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੇਵੱਸੀ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸਨੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, &quot;ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਫਾਂਸੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਵੋ।&quot; ਇਹਨਾਂ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਆਓ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਝੁੱਕਣੇ।

ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਤਲ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਸਥਿਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਾਡੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਗੇ। ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਧਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕਟਾਈ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਬਹਾਦਰ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਂਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਸਾਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ, ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rrtd.nic.in/bhagat%20singh.html |title=Bhagat Singh |accessdate=2012-01-13 |publisher=Research, Reference and Training Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, New Delhi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152238/http://www.rrtd.nic.in/bhagat%20singh.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;}}

====ਗਾਂਧੀ ਵਿਵਾਦ====
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਰੋਕਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;The Sunday Tribune&quot;&gt;{{cite news |first=V.N. |last=Datta |title=Mahatma and the Martyr |date=27 July 2008 |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080727/spectrum/main1.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152335/http://www.tribuneindia.com/2008/20080727/spectrum/main1.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Varun |last=Suthra |title=Gandhiji tried hard to save Bhagat Singh |date=16 December 2012 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20111216/main7.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=14 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152449/http://www.tribuneindia.com/2011/20111216/main7.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਰਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=Vaidya/&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;The Sunday Tribune&quot; /&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: &quot;ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਜ਼ਰੂਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦਾ ਹੱਕ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Bhagat Singh, Martyr Vs. Reformer | website=Our Heritage | date=2015-03-20 | url=https://vikramjits.wordpress.com/2015/03/20/bhagat-singh-martyr-vs-reformer/ | access-date=2025-11-14}}&lt;/ref&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ: &quot;ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸਿਰਫ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੀ ਲੈ ਸਕਦਾ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Rajindar |last=Sachar |title=Death to the death penalty |date=17 May 2008 |work=[[Tehelka]] |url=http://www.tehelka.com/story_main39.asp?filename=Op170508death_to.asp |archive-url=https://archive.today/20120913161434/http://www.tehelka.com/story_main39.asp?filename=Op170508death_to.asp |dead-url=yes |archive-date=13 September 2012 |accessdate=1 November 2011 }}&lt;/ref&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ 90,000 ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀ, ਜੋ [[ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ|ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਨੂੰ [[ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਿਨ ਪੈਕਟ]] ਅਧੀਨ ਰਿਹਾਅ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=Vaidya/&gt; ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ [[ਫਰੰਟਲਾਈਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੇ 19 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਦੌਰੇ ਸਮੇਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਮੁਅੱਤਲ ਦੇ ਦਿਨ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਦਲਾਓ ਲਈ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇਗੀ।&lt;ref name=Vaidya/&gt;

==ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ==
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ। ਭਗਤ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਪਕ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The Influence of Ghadar Movement on Bhagat Singh's Thought and Action |journal=Journal of Pakistan Vision |year=2008 |first=Harish K. |last=Puri |volume=9 |issue=2|url=http://pu.edu.pk/images/journal/studies/PDF-FILES/4-Harish%20Puri.pdf |accessdate=18 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152717/http://pu.edu.pk/images/journal/studies/PDF-FILES/4-Harish%20Puri.pdf|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ [[ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ]] ਅਤੇ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ]] ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=Rao1997/&gt; ਉਹ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਕੂਨਿਨ]] ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]], [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ [[ਤ੍ਰੋਤਸਕੀ]] ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਖੀਰਲੇ ਵਸੀਅਤਨਾਮੇ, &quot;ਟੂ ਯੰਗ ਪਲੀਟੀਕਲ ਵਰਕਰਜ਼&quot;, ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ&quot; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ &quot;ਨਵੇਂ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਰਥਾਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ, ਆਧਾਰ&quot; ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Singh|first1=Bhagat|title=To Young Political Workers|url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1931/02/02.htm|publisher=Marxists.org|accessdate=13 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001153755/https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1931/02/02.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]] ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ - ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਵੇਗੀ।&lt;ref name=HINDUBSMP&gt;{{cite news|title=Bhagat Singh an early Marxist, says Panikkar |work=The Hindu |date=14 October 2007 |url=http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454130400.htm|accessdate=1 January 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115200414/http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454130400.htm|archivedate=15 January 2008 |deadurl=no |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 1928 ਤਕ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ''ਕਿਰਤੀ'' ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲੜੀਬੱਧ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਸੀ ਕਿ ਜਨਤਾ ਨੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਲੋਕ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਅਰਾਜਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗ਼ੈਰ-ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।&quot; ਉਸਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ: &quot;ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ''ਵਸੁਧਿਵ ਕੁਟੂਮਬਾਕ'' ਆਦਿ ਦਾ ਅਰਥ ਇਕੋ ਅਰਥ ਹੈ।&quot; ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ: {{quote|ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਦਾ ਅੰਤਮ ਟੀਚਾ ਪੂਰਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੱਬ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਲਈ ਪਾਗਲ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੇਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਰਚ, ਰੱਬ ਅਤੇ ਧਰਮ; ਰਾਜ; ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜਾਇਦਾਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=Rao1997/&gt;}}

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਕੇ ਐਨ ਪਾਨੀਕਰ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ।&lt;ref name=HINDUBSMP /&gt; ਸਿਆਸੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਜੇਸਨ ਐਡਮਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਕਸ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਲੇਨਿਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ&lt;ref name=Adams/&gt; 1926 ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਅਤੇ ਟਰੌਟਸਕੀ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੰ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ਪੁੱਛੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|author=Chinmohan Sehanavis |url=http://www.mainstreamweekly.net/article351.html |title=Impact of Lenin on Bhagat Singh's Life |work=Mainstream Weekly |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930153113/http://www.mainstreamweekly.net/article351.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਦੇ ਵੀ [[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=Adams/&gt;

===ਨਾਸਤਿਕਤਾ===
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਧਰਮ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਾਕੂਨਿਨ, ਲੈਨਿਨ, ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ - ਸਾਰੇ ਨਾਸਤਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੋਹੰਮ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਕਾਮਨ ਸੇਂਸ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ।

1930-31 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਕੈਦੀ [[ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ|ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀ ਜੱਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ, ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ: &quot;ਤੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਉਮੈ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਪਰਦੇ ਵਾਂਗ ਹੈ&quot;। ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ &quot;[[ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ]]&quot; ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਘਮੰਡ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਦੂਸਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਥ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਧਰਮ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਰ-ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦਰਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: 

{{quote|ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ, ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤਦ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਪੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸਫੋਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਵਾਲੀ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਯੋਗ ਫੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਲਈ ਖਤਰਾ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਆਦਮੀ ਇਕੱਲਾ ਅਤੇ ਬੇਬੱਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thedemocraticbuzzer.com/blog/why-am-i-an-atheist/|2=|title=Why I am an Atheist|website=http://thedemocraticbuzzer.com|access-date=2019-04-15|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328124834/http://thedemocraticbuzzer.com/blog/why-am-i-an-atheist/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;|sign=|source=}}

ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:{{quote|ਆਓ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਇਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਆਉਣਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਓਗੇ।&quot; ਮੈਂ ਕਿਹਾ, &quot;ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰੇ ਸ੍ਰੀਮਾਨ, ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਤਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਿਹੇ ਛੋਟੇ ਸੁਆਰਥੀ ਇਰਾਦੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। &quot;ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਦੋਸਤੋ, ਕੀ ਇਹ ਘਮੰਡ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1930/10/05.htm|title=Why I am an Atheist|website=marxists}}&lt;/ref&gt;}}

===&quot;ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ&quot;===
ਉਸ ਨੇ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਲੀਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ: &quot;ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ। ਮਹਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਡਿੱਗ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਬਚ ਗਏ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=april8 |work=Letters, Writings and Statements of Shaheed Bhagat Singh and his Copatriots |title=Leaflet thrown in the Central Assembly Hall, New Delhi at the time of the throwing bombs. |accessdate=11 October 2011 |publisher=Shahid Bhagat Singh Research Committee, Ludhiana|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930153306/http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=april8|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Pamela |last=Philipose |title=Is this real justice? |date=10 September 2011 |url=http://www.thehindu.com/arts/magazine/article2442039.ece |work=The Hindu |accessdate=20 November 2011 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151534/http://www.thehindu.com/features/magazine/article2442039.ece|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋਸਤ ਪ੍ਰਣਥ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਆਫੀ ਲਈ ਖਰੜਾ ਪੱਤਰ ਲੈ ਕੇ ਮਿਲਣ ਗਿਆ। ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=Vaidya/&gt;

==ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ==
[[ਤਸਵੀਰ:Shaheed Bhagat Singh. Rewalsar, Himachal Pradesh.jpg|right|frameless]]
ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।&quot; ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਤਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕੌਮੀ ਜਾਗਰਣ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: &quot;ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਲੜਾਕੂ ਸੀ ਜੋ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ... ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗਿਆੜੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਜੋ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।&quot; ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਰ ਹੋਰੇਸ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਨੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsclick.in/happy-birthday-shaheed-bhagat-singh-interview-professor-chaman-lal|title=ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸਰ ਹੋਰੇਸ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ|last=|first=|date=28 Sep 2016|website=newsclick|publisher=newsclick|access-date=28 Sep 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ ==
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pinney&quot; /&gt; ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼੍ਰੇਣੀਕਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਘਵਾਦ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: {{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਹਰੇਕ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ, ਸੰਸਦੀ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਨਕਸਲੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਤਰੀਕਾ ਸਮੱਸਿਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਉਸਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਕਸਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਤਿਕਥਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sacw.net/article22.html |title=Book review: Why the Story of Bhagat Singh Remains on the Margins? |accessdate=2011-10-29|last=Singh |first=Pritam |date=24 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151416/http://www.sacw.net/article22.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;}}

* 15 ਅਗਸਤ, 2008 ਨੂੰ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 18 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Aditi |last=Tandon |title=Prez to unveil martyr's 'turbaned' statue |date=8 August 2008 |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080808/nation.htm#16 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001152945/http://www.tribuneindia.com/2008/20080808/nation.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/picture_gallery/bk_dutt_1.asp |title=Bhagat Singh and B.K. Dutt|accessdate=3 December 2011 |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151310/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/picture_gallery/bk_dutt_1.asp|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:National Martyrs Memorial Hussainiwala closeup.jpg|thumb|ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ]]

* ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। 17 ਜਨਵਰੀ, 1961 ਨੂੰ, ਸੂਲੇਮੰਕੀ ਹੈਡ ਵਰਕਜ਼ ਨੇੜੇ 12 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ferozepur.nic.in&quot; /&gt; ਉਥੇ ਹੀ 19 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨੂੰ ਬੱਤੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;tribuneindia.com&quot; /&gt; 1968 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ ਸਸਕਾਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{cite news |first=K.S. |last=Bains |title=Making of a memorial |date=23 September 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=21 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151150/http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। 1968 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ ਸਸਕਾਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=K.S. |last=Bains |title=Making of a memorial |date=23 September 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=21 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151150/http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1971)|1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਲੜਾਈ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯਾਦਗਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ&lt;ref name=&quot;ferozepur.nic.in&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ |url=https://vaisakhi.co.in/%e0%a8%b6%e0%a8%b9%e0%a9%80%e0%a8%a6-%e0%a8%ad%e0%a8%97%e0%a8%a4-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%98/ |url-status=dead |accessdate=26 ਸਤੰਬਰ 2023 |publisher=Vaisakhi Publisher, Punjab, India |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926033533/https://vaisakhi.co.in/%E0%A8%B6%E0%A8%B9%E0%A9%80%E0%A8%A6-%E0%A8%AD%E0%A8%97%E0%A8%A4-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98/ }}&lt;/ref&gt; ਪਰ 1973 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;tribuneindia.com&quot;&gt;{{cite news |title=Shaheedon ki dharti |date=3 July 1999 |work=The Tribune |location=India |url=http://www.tribuneindia.com/1999/99jul03/saturday/regional.htm#3 |accessdate=11 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150708/http://www.tribuneindia.com/1999/99jul03/saturday/regional.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ''ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ'' 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸਮਾਰਕ ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/gazfzpr5.htm |title=Dress and Ornaments |accessdate=21 October 2011|work=Gazetteer of India, Punjab, Firozpur (First Edition) |year=1983 |publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150557/http://punjabrevenue.nic.in/gazfzpr5.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Chander |last=Parkash |title=National Monument Status Eludes Building |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm#9 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150359/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ 50 ਵੀਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ, ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਰੇਤ, ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਖਬਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਨੂੰ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=museum&gt;{{cite news |first=Sarbjit |last=Dhaliwal |author2=Amarjit Thind |title=Policemen make a beeline for museum |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm#2 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150359/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਪਹਿਲੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਪੰਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਨੋਟਸ ਭੇਜੇ ਸਨ,&lt;ref name=museum /&gt; ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਵਾਲੀ ''[[ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ]]'' ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਵਸਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/gaz_jdr13.htm |title=Chapter XIV (f) |accessdate=21 October 2011 |work=Gazetteer Jalandhar |publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150255/http://punjabrevenue.nic.in/gaz_jdr13.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/Chapter%2015.htm |title=Chapter XV |accessdate=21 October 2011 |work=Gazetteer Nawanshahr|publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150114/http://punjabrevenue.nic.in/Chapter%2015.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2009 ਵਿੱਚ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ {{INR}}168 ਮਿਲੀਅਨ ($ 2.3 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhagat-singh-memorial-in-native-village-gets-go-ahead_100149026.html|title=Bhagat Singh memorial in native village gets go ahead|date=30 January 2009|publisher=[[Indo-Asian News Service]]|accessdate=22 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150011/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhagat-singh-memorial-in-native-village-gets-go-ahead_100149026.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਨੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਸੰਗਠਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 28 ਸਤੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=supremecourt /&gt;&lt;ref name=rare /&gt;

== ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Statues of Bhagat Singh, Rajguru and Sukhdev.jpg|thumb|210px|ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਨੇੜੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ]]
ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਜੇ ਵੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Sharmila |last=Ravinder |title=Bhagat Singh, the eternal youth icon |date=13 October 2011 |url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/tiger-trail/entry/bhagath-singh-the-eternal-youth-icon |work=The Times of India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145727/http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/tiger-trail/bhagath-singh-the-eternal-youth-icon/|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Amit |last=Sharma |title=Bhagat Singh: Hero then, hero now |date=28 September 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm#6 |work=The Tribune |location=India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145505/http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Amit |last=Sharma |title=We salute the great martyr Bhagat Singh |date=28 September 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm#8 |work=The Tribune |location=India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145505/http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਬੋਸ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ'' ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ &quot;ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ&quot; ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=S. |last=Prasannarajan |title=60 greatest Indians |date=11 April 2008 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/60+greatest+Indians/1/6964.html |work=[[India Today]] |accessdate=7 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001152706/http://indiatoday.intoday.in/story/60%2Bgreatest%2BIndians/1/6964.html |archivedate=1 October 2015 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਨਮ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ''ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੰਸਥਾਨ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=In memory of Bhagat Singh |date=1 January 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070101/region.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145058/http://www.tribuneindia.com/2007/20070101/region.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 23 ਮਾਰਚ, 2001&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/192/23032001.pdf |title=Tributes to Martyrs Bhagat Singh, Raj Guru and Sukhdev |accessdate=3 December 2011 |date=23 March 2001 |format=PDF |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426015706/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/192/23032001.pdf |archivedate=26 April 2012 }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2005&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/204/23032005.pdf |title=Tributes to Martyrs Bhagat Singh, Raj Guru and Sukhdev |accessdate=3 December 2011 |date=23 March 2005 |format=PDF |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426015242/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/204/23032005.pdf |archivedate=26 April 2012 }}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੌਨ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ, [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਆਫ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਦਮਾਨ ਚੌਂਕ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਚੌਂਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{ cite news |title=Bhagat Singh: ‘Plan to rename chowk not dropped, just on hold’| date= 18 December 2012|url=http://tribune.com.pk/story/480973/bhagat-singh-plan-to-rename-chowk-not-dropped-just-on-hold/ |newspaper=The Express Tribune |accessdate=26 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001144830/http://tribune.com.pk/story/480973/bhagat-singh-plan-to-rename-chowk-not-dropped-just-on-hold/|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=It's now Bhagat Singh Chowk in Lahore |date=30 September 2012 |url=http://www.thehindu.com/news/international/its-now-bhagat-singh-chowk-in-lahore/article3951829.ece?homepage=true |work=[[The Hindu]] |accessdate=2 October 2012 |location=Chennai, India |first=Anita |last=Joshua|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001144058/http://www.thehindu.com/news/international/its-now-bhagat-singh-chowk-in-lahore/article3951829.ece?homepage=true|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; 6 ਸਤੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੌਕ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਚੌਂਕ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;BSMFP&quot;&gt;{{cite news |title=Plea to prove Bhagat's innocence: Pak-based body wants speedy hearing |url=http://www.hindustantimes.com/jalandhar/plea-to-prove-bhagat-singh-s-innocence-pak-based-body-wants-speedy-hearing-of-case/article1-1387844.aspx |date=6 September 2015 |work=Hindustan Times |accessdate=8 September 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6bOhkydCu?url=http://www.hindustantimes.com/jalandhar/plea-to-prove-bhagat-singh-s-innocence-pak-based-body-wants-speedy-hearing-of-case/article1-1387844.aspx |archivedate=8 September 2015 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1954) ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਅਬੀਦ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1963) ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ''ਸ਼ਹੀਦ'' (1965) ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ]] ਨੇ ਅਤੇ ''ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1974) ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦੱਤ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ 2002 ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ'', ''23 ਮਾਰਚ ,1931: ਸ਼ਹੀਦ'' ਅਤੇ ''ਦੀ ਲੈਜੇਡ ਆਫ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ [[ਸੋਨੂੰ ਸੂਦ]], [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/dara-singhs-best-bollywood-moments-shaheed-bhagat-singh-109052-2012-07-12|title=Dara Singh's best Bollywood moments: Amar Shaheed Bhagat Singh|date=12 July 2012|accessdate=1 July 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.freepressjournal.in/featured-blog/bhagat-singh-death-anniversary-7-movies-based-on-the-life-of-bhagat-singh/1241877|title=Bhagat Singh death anniversary: 7 movies based on the life of Bhagat Singh|accessdate=22 March 2018}}&lt;/ref&gt;

ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਫਿਲਮ ''[[ਰੰਗ ਦੇ ਬਸੰਤੀ]]'' (2006), ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦੀ ਫਿਲਮ, ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|first=Rajiv |last=Vijayakar |title=Pictures of Patriotism |date=19 March 2010 |publisher=[[Screen (magazine)|Screen]] |url=http://www.screenindia.com/news/pictures-of-patriotism/592527/ |accessdate=29 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100809025848/http://www.screenindia.com/news/pictures-of-patriotism/592527/ |archivedate=9 August 2010 }}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]] ਨੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ'' ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਕਰਮ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਸਟਾਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ'', ਜੋ ਕਿ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ive-been-wanting-to-play-bhagat-singh-karam-rajpal/articleshow/64115143.cms|title=I've been wanting to play Bhagat Singh: Karam Rajpal|accessdate=27 May 2018}}&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿਚ, ''[[ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]]'' ਅਤੇ ''[[ਅਨਹਦ (ਐਨਜੀਓ)|ਅਨਹਦ]]'', ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 40-ਮਿੰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਇਨਕਲਾਬ'' ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=New film tells 'real' Bhagat Singh story |date=13 July 2008 |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/cinema/New-film-tells-real-Bhagat-Singh-story/Article1-323749.aspx |accessdate=29 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoL36hh?url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/cinema/New-film-tells-real-Bhagat-Singh-story/Article1-323749.aspx |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Documentary on Bhagat Singh |date=8 July 2008 |url=http://www.hindu.com/2008/07/08/stories/2008070853690400.htm |work=The Hindu |accessdate=28 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoGmFaz?url=http://www.hindu.com/2008/07/08/stories/2008070853690400.htm |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== ਥੀਏਟਰ ===
ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਭੀੜ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Chaman |last=Lal |title=Partitions within |date=26 January 2012 |url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article2834265.ece |work=The Hindu |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoBEUJC?url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article2834265.ece |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Shreya |last=Ray |title=The lost son of Lahore |date=20 January 2012 |url=http://www.livemint.com/2012/01/20195956/The-lost-son-of-Lahore.html?h=B |work=[[Live Mint]] |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66ao4hUQ4?url=http://www.livemint.com/2012/01/20195956/The-lost-son-of-Lahore.html?h=B |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanawar students dramatise Bhagat Singh's life |date=n.d. |url=http://www.dayandnightnews.com/2012/01/sanawar-students-dramatise-bhagat-singhs-life/ |work=Day and Night News |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anxTWhA?url=http://www.dayandnightnews.com/2012/01/sanawar-students-dramatise-bhagat-singhs-life/ |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== ਗਾਣੇ ===
[[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਣੇ, &quot;ਸਰਫਰੋਸ਼ੀ ਕੀ ਤਮੰਨਾ&quot; ਅਤੇ &quot;ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਦੇ ਬੇਸੰਤ ਚੋਲਾ&quot; ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Yogendra |last=Bali |title=The role of poets in freedom struggle |date=August 2000 |publisher=[[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/faug2000/f070820002.html |work=Press Information Bureau |accessdate=4 December 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anqlzCn?url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/faug2000/f070820002.html |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;films&quot;&gt;{{cite news |title=A non-stop show&amp;nbsp;... |date=3 June 2002 |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300500100.htm |work=The Hindu |accessdate=28 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aovff0n?url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300500100.htm |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== ਹੋਰ ===
1968 ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ 61 ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/B/BHAGAT%20SINGH%20AND%20FOLLOWERS |title=Bhagat Singh and followers |accessdate=20 November 2011 |work=Indian Post |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anegLfh?url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/B/BHAGAT%20SINGH%20AND%20FOLLOWERS |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt; 2012 ਵਿੱਚ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ₹ 5 ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Issue of coins to commemorate the occasion of &quot;Shahid Bhagat Singh Birth Centenary&quot;|url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/PressReleases.aspx?Id=1155|website=rbi.org.in|publisher=Reserve Bank of India|accessdate=1 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001143633/https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/PressReleases.aspx?Id=1155|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
=== ਨੋਟ ===
{{Notelist|refs=
{{efn|name=birth|Whereas most sources state 27 September 1907 to be Bhagat Singh's birth date,&lt;ref name=combined-birth-date-27-9&gt;
* {{Citation|year=2021|chapter= Bhagat Singh|title=Encyclopedia Britannica|chapter-url= https://www.britannica.com/biography/Bhagat-Singh|quote=Quick Facts &lt;br/&gt;Born: September 27, 1907, Lyallpur, western Punjab, India [now in Pakistan] &lt;br/&gt; Died: March 23, 1931, Lahore [now in Pakistan] (aged 23)}}
* {{Cite ODNB|id=73519|last=Deol|first=Jeevan Singh|title=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu]|year=2004|quote=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu] (1907–1931), revolutionary and writer, was born in the village of Banga, Punjab, India (now in Pakistan) on 27 September 1907}}
* {{Citation|last=NCERT (India)|title=Modern India: a textbook for Class XII|series=Textbooks from India|volume=18|location=New Delhi|publisher=National Council for Educational Research and Training|page=242|year=2004|oclc=838284530|isbn=9788174501295|url=https://archive.org/details/modern-india-satish-chandra-mittal-ncert/page/241/mode/2up|quote=Sardar Bhagat Singh was born in a place called Banga in Lyalpur district on 27 September 1907}}
* {{Citation|last1=Singh|first1=Bhagat|last2=Gupta|first2=D. N.|title=Selected Writings|location=New Delhi|publisher=National Book Trust|year=2007|editor1-last=Gupta|editor1-first=D. N.|editor2-last=Chandra|editor2-first=Bipan|isbn=9788123749419|oclc=607855643|page=xi|url=https://archive.org/details/bhagatsinghselectspeechesandwritingsguptad.n._590_s/page/n11/mode/2up| quote=Bhagat Singh was born in a patriotic family on 27 September 1907 in the village Khatkar Kalan, tehsil Banga, district Jalandhar, though his father Sardar Kishen Singh had shifted to Lyallpur (now Faislabad in Pakistan) sometime before his birth.}}
* {{Cite book|last=Singh|first=Bhagat|title=Words of Freedom: Ideas of a Nation|publisher = Penguin Books|year=2010|isbn=9780143068884|url=https://books.google.com/books?id=1nQTv8c6V90C&amp;pg=PR10|quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in Lyallpur, Punjab into a family of revolutionaries.  His uncles, Ajit Singh and Swaran Singh, as well as his father, Kishan Singh, were members of the Ghadar Party.  (Swaran Singh was hanged in 1927, four years before his nephew, for his involvement in the Kakori train robbery of 1925.)}}
* {{Cite book|last=Juss|first=Satvinder S.|title=Bhagat Singh: A Life in Revolution|publisher=Penguin Random House|url=https://books.google.com/books?id=kSZ_EAAAQBAJ&amp;pg=PT30|year=2022|isbn=978-93-5492-674-7 |quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in a small village by the name of  'Banga'.  It was then in the Lyallpur district of undivided ... Punjab.  Today it is located in Pakistan under the new name of Faisalabad.}}
** {{Cite book|last=Juss |first=Satvinder S. |title=Bhagat Singh: A Life in Revolution|publisher=Penguin Random House|url=https://books.google.com/books?id=kSZ_EAAAQBAJ&amp;pg=PT297|year=2022|isbn=978-93-5492-674-7|quote=At any rate, this is what Lajjawati appears to have said when she was interviewed for the oral history archive of the Nehru Memorial Museum &amp; Library. The disclosure to Lala Feroz Chand of the bundle of documents enabled the publication of one of the writings of Bhagat Singh, namely, his celebrated, ‘Why I Am an Atheist’, on 27 September 1931.  This was designed to coincide with what would have been Bhagat Singh's twenty-fourth birthday.}}
* {{Citation|last=Noorani|first=A. G.|author-link=A. G. Noorani|title=The Trial of Bhagat Singh: Politics of Justice|publisher = Oxford University Press|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=Hmg-AQAAIAAJ|page=9|isbn=978-0-19-579667-4|quote=Bhagat Singh was born in the village Banga in Lyallpur, on September 27, 1907, in a family of revolutionaries and in a clime in which the spirit of revolt gripped a large number of people in the Punjab.}}
* {{Citation|editor1-last=Dayal|editor1-first=Ravi|title=We Fought Together for Freedom: Chapters from the Indian National Movement|location=Delhi|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=vSZuAAAAMAAJ|year=1995|page=139|isbn=978-0-19-563286-6|quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in the village of Banga in the Lyallpur district of Punjab (now in Pakistan) into a patriotic family.}}
* {{Citation|last=Singh|first=Fauja|title=Eminent Freedom Fighters of Punjab|publisher=Punjab University, Department of Punjab Historical Studies|year=1972|oclc=504464385|page=80|quote=Bhagat Singh  He belongs to the front rank of Punjabi heroes martyred in the cause of national movement . ... He was born on September 27 , 1907.}}
* {{Citation|last=Aggarwal|first=Som Nath|title=The heroes of Cellular Jail: Study based on personal memoirs of Indian freedom fighters incarcerated in the Cellular Jail, Andaman and Nicobar Islands, in connection with freedom movement, 1857-1945; includes a list of prisoners period-wise and state-wise|location=Patiala|publisher=Publication Bureau, Punjab University|year=1995|isbn=9788173801075|oclc=	33970606|page=193|quote=In the Punjab , Lahore was once again agog with revolutionary activities and Bhagat Singh who was to become Shaheed - i - Azam in subsequent years was on the forefront . He was born on 27 September 1907 and belonged to village Khatkar}}
* {{Citation|last=Communist Party of India (Marxist) History Commission|location=New Delhi|publisher=CPI (M) Publications and LeftWord Books|year=2005|title=History of the Communist Movement in India: The Formative Years, 1920&amp;ndash;1933|isbn=9788187496496|oclc=493429162|url=https://books.google.com/books?id=KqLaAAAAMAAJ|page=231|quote=Bhagat Singh 1907-1931 One of the most outstanding revolutionaries of India, martyred at the age of 23. Born in a peasant family in Banga village of Lyallpur district of Punjab on September 27 , 1907}}
&lt;/ref&gt; some mention 28 September 1907.&lt;ref name=sohi-parashar-birth&gt;
* {{Citation|last=Sohi|first=Seema|title=Echoes of Mutiny: Race, Surveillance, and Indian Anticolonialism in North America|publisher=Oxford University Press|page=195|year=2014|isbn=978-0-19-939044-1|url=https://books.google.com/books?id=x_D8AwAAQBAJ&amp;pg=PT195|quote=... on March 23, 1931, twenty-three year old Bhagat Singh was hanged. Born on September 28, 1907, Bhagat Singh came from a family of freedom fighters}}
* {{Citation|last=Parashar|first=Swati|chapter=Terrorism and the Postcolonial 'State'|title=Routledge Handbook of Postcolonial Politics|publisher=Routledge|editor1-first=Olivia U.|editor1-last=Rutazibwa|editor2-first=Robbie|editor2-last=Shilliam|year=2018|page=178|isbn=978-1-317-36939-4|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zEBNDwAAQBAJ&amp;pg=PT178|quote=Footnote 2: Bhagat Singh (28 September 1907 – 23 March 1931) was an Indian freedom fighter with socialist revolutionary leanings.}}&lt;/ref&gt; Some others mention both 27 and 28 September in different contexts;&lt;ref name=chaman-yates-moffat&gt;
* {{Cite book|editor1-last=Lal|editor1-first=Chaman|editor2-last=Yates|editor2-first=Michael D.|title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024 |publisher=NYU Press|page=34|isbn=978-1-68590-067-0|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&amp;pg=PA34|quote=Kumari Lajjawati, secretary of the Bhagat Singh Defence Committee and a Congress activist, frequently visited the Lahore jail to discuss the legal aspects of the case. In an interview with the Nehru Memorial Museum and Library’s oral history cell, she said that she brought some papers given to her by Bhagat Singh, which she later showed to Feroze Chand, editor of ''The People'', Lala Lajpat Rai’s well-established paper in Lahore. Feroze Chand was given the freedom to select whatever he wanted for publication in ''The People''. He did this and returned the rest to Lajjawati, who handed them over to Bejoy Kumar Sinha in 1938. From the papers he had, Feroze Chand published ‘Why I am an Atheist’ on 27 September 1931, Bhagat Singh’s first birthday after his execution on 23 March of that same year.}}
* {{Cite book |editor-last=Lal |editor-first=Chaman |editor-last2=Yates |editor-first2=Michael D. |title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024 |publisher=NYU Press|page=127|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&amp;pg=PA127|isbn=978-1-68590-066-3| quote=Bhagat Singh wrote an impassioned letter to Bhai Randir Singh, and the latter agreed to meet. However, he implored the young revolutionary to renounce his atheism and embrace the religion in which he was raised. He claimed his word convinced Bhagat Singh to repent and return to the religious fold. But Bhagat Singh, understanding that what he said could be distorted after his death, soon wrote this famous essay, so that people would know what he really believed. This was done in October 1930, and the essay was published in ''The People'' on 27 September 1931, the first birth anniversary of Bhagat Singh after his execution.&lt;Footnote 1: Bhagat Singh's birth anniversary is now widely accepted to fall on 28 September&gt;}}
** {{Cite book |editor-last=Lal |editor-first=Chaman |editor-last2=Yates |editor-first2=Michael D. |title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024|publisher=NYU Press|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&amp;pg=PA12|page=12|isbn=978-1-68590-066-3 |quote=Bhagat Singh is a legend, but how he became one needs to be understood.  He was born on 28 September 1907 in the village of Chak No. 105, Lyallpur Bange, as it was called in those days, which is now in Faisalabad, Pakistan, which itself was formerly known as Lyallpur.}}
* {{Cite book|last=Moffat|first=Chris|title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh|publisher=Cambridge University Press|page=128|year=2019|isbn=978-1-108-49690-2|url=https://books.google.com/books?id=LFR-DwAAQBAJ&amp;pg=PA128|quote=According to the scholar Chaman Lal, Lajjawati showed the contents of the bundle to Lala Feroz Chand, editor of The People. For Lal, this explains how the essay ‘Why I Am an Atheist’ came to appear in the Lahore weekly on 27 September 1931, selected from the smuggled documents and published near to what would have been the revolutionary’s twenty-fourth birthday.}}
** {{Cite book|last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh|publisher=Cambridge University Press|page=210|url=https://books.google.com/books?id=LFR-DwAAQBAJ&amp;pg=PA210|year=2019|isbn=978-1-108-49690-2|quote=Solitude characterizes the biographies of all three sites. Each structure is relegated from the rhythms of everyday experience due to poor accessibility: Khatkar Kalan is a small village in rural Punjab, Hussainiwala, an outpost on the border with Pakistan, and the Lok Sabha grounds have been highly securitized since militant attacks on the complex in December 2001. Crowds gather at the first two sites on special occasions — the 23 March death anniversary or 28 September birth anniversary, specifically — but visitors are otherwise infrequent. }}&lt;/ref&gt; One scholar has suggested that 27 September was widely celebrated in India as Bhagat Singh's birthday until the turn of the 21st century when [[Google]]'s celebration of its founding on that day began to critically affect Indian media's coverage of the birthday.&lt;ref name=phanjoubam-2016&gt;{{citation|last=Phanjoubam|first=Pradip|title=The Northeast Question: Conflicts and frontiers|location=London and New York|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-95798-5|url=https://books.google.com/books?id=YBStCwAAQBAJ&amp;pg=PT53|quote=Consider this. 27 September is the birthday of Google. This day is also the birthday of well-known and respected Indian freedom fighter Bhagat Singh, though some claim 28 September to be his birthday. For all the years after Indian independence, Bhagat Singh’s birthday was what the Indian media remembered on 27 September, with the union government’s Directorate of Advertising and Visual Publicity (DAVP) issuing large eulogising display advertisements ahead of the day, reminding the nation of the day’s significance in the Indian independence movement and nation-building. But by the turn of the twenty-first century, amidst the excitement of changes brought about by the liberalisation of the Indian economy and its consequent growing integration with the global market, all major Indian news channels and newspapers began enthusiastically remembering Google, carrying features on this phenomenon of the digital age for days, and in the process, virtually marginalised the memory of Bhagat Singh to the periphery of the media’s, and therefore, the public’s consciousness.}}&lt;/ref&gt;}}
}}

=== ਹਵਾਲੇ ===
&lt;references&gt;
&lt;ref name=Adams&gt;{{citation |url=http://raforum.info/article.php3?id_article=3225&amp;lang=en |first=Jason |last=Adams |title=Asian Anarchism: China, Korea, Japan &amp; India |publisher=Raforum.info |year=2005 |access-date=28 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001143403/http://raforum.info/article.php3?id_article=3225&amp;lang=en|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Dam&gt;{{citation |title=Presidential Legislation in India: The Law and Practice of Ordinances |first=Shubhankar |last=Dam |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-72953-7 |url=https://books.google.com/books?id=RvxGAgAAQBAJ&amp;pg=PA44|page=44}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Friend&gt;{{citation |last=Friend|first=Corinne |title=Yashpal: Fighter for Freedom – Writer for Justice |journal=Journal of South Asian Literature |volume=13 |issue=1 |year=1977 |pages=65–90 [69–70]|jstor=40873491}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- &lt;ref name=Govind&gt;{{citation|last=Govind|first=Nikhil|title=Between Love and Freedom: The Revolutionary in the Hindi Novel|url=https://books.google.com/books?id=3Hk9BAAAQBAJ|year=2014|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-317-55975-7|pages=56–57}}&lt;/ref&gt; --&gt;
&lt;ref name=ILJ&gt;{{citation |title=The Trial of Bhagat Singh |journal=India Law Journal |url=http://www.indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html |volume=1 |issue=3 |date=July–September 2008 |access-date=11 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001142717/http://indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Lal&gt;{{citation |last=Lal |first=Chaman |title=April 8, 1929: A Day to Remember |date=11 April 2009 |url=http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html |work=Mainstream |access-date=14 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001142556/http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Mittal&gt;{{citation |last1=Mittal|first1=S.K. |last2 = Habib|first2=Irfan |title=The Congress and the Revolutionaries in the 1920s |author-link2=Irfan Habib |journal=Social Scientist |volume=10 |issue=6 |date=June 1982 |pages=20–37 |jstor=3517065|doi=10.2307/3517065 }} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Pinney&gt;{{citation |last=Pinney |first=Christopher |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=8hhXq7hpzSwC |title='Photos of the Gods': The Printed Image And Political Struggle in India |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-184-6|pages=117, 124–126}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Rao1997&gt;{{citation |last=Rao |first=Niraja |date=April 1997 |title=Bhagat Singh and the Revolutionary Movement |journal=Revolutionary Democracy |volume=3 |issue=1 |access-date=18 November 2011|url=http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv3n1/bsingh.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001141654/http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv3n1/bsingh.htm|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=s380&gt;{{citation |title=Punjab Reconsidered: History, Culture, and Practice |editor1-first=Anshu |editor1-last=Malhotra |editor2-first=Farina |editor2-last=Mir |year=2012 |isbn=978-0-19-807801-2 |chapter=Bhagat Singh: A Politics of Death and Hope |first=Simona |last=Sawhney |doi=10.1093/acprof:oso/9780198078012.003.0054 |publisher=Oxford University Press|page=380}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Vaidya&gt;{{citation |title=Historical Analysis: Of means and ends |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=27 April 2001 |first=Paresh R. |last=Vaidya |volume=18 |issue=8|url=http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070829191713/http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archive-date=29 August 2007 |access-date=9 October 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

=== Works cited and bibliography ===
{{Refbegin|colwidth=40em}}
* {{citation |last1=Bakshi |first1=S.R. |last2=Gajrani |first2=S. |last3=Singh |first3=Hari |title=Early Aryans to Swaraj |volume=10: Modern India |publisher=Sarup &amp; Sons |location=New Delhi |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=7fXK3DiuJ5oC |isbn=978-8176255370 }}
* {{Cite book |last=Datta |first=Vishwanath |year=2008 |title=Gandhi and Bhagat Singh |publisher=Rupa &amp; Co. |isbn=978-81-291-1367-2 }}
* {{citation|last=Gaur|first=I.D.|title=Martyr as Bridegroom|url=https://books.google.com/books?id=PC4C3KcgCv0C|year=2008|publisher=Anthem Press|isbn=978-1-84331-348-9}}
* {{citation|last=Grewal|first=J.S.|title=The Sikhs of the Punjab|url=https://books.google.com/books?id=2_nryFANsoYC|year=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-63764-0}}
* {{citation |last=Gupta|first=Amit Kumar |title=Defying Death: Nationalist Revolutionism in India, 1897–1938 |journal=Social Scientist |volume=25 |issue=9/10 |date=September–October 1997 |pages=3–27 |jstor=3517678|doi=10.2307/3517678 }} {{subscription required}}
* {{Cite book|last2=Singh|first2=Bhagat|last1=Habib|first1=Irfan S.|author-link1=Irfan Habib|url=https://books.google.com/books?id=JoIMAQAAMAAJ|year=2007|title=To make the deaf hear: ideology and programme of Bhagat Singh and his comrades|publisher=Three Essays Collective|isbn=978-81-88789-56-6}}
* {{cite book|last1=MacLean|first1=Kama|title=A revolutionary history of interwar India : violence, image, voice and text|url=https://archive.org/details/revolutionaryhis0000macl|date=2015|publisher=OUP|location=New York|isbn=978-0-19-021715-0}}
* {{citation|last1=Maclean|first1=Kama|last2=Elam|first2=J. David|title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action|url=https://books.google.com/books?id=TnSFCwAAQBAJ|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-63712-7}}
* {{citation|last=Moffat|first=Chris|editor1-first=Kama|editor1-last=Maclean|editor2-first=J. David|editor2-last=Elam|title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TnSFCwAAQBAJ&amp;pg=PA73|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-63712-7|pages=73–89|chapter=Experiments in political truth}}
* {{cite book |title=Changing Homelands |first=Neeti |last=Nair |publisher=Harvard University Press |year=2011 |isbn=978-0-674-05779-1 |url=https://books.google.com/books?id=o-NoCp9Lc24C }}
* {{citation |title=Bhagat Singh as 'Satyagrahi': The Limits to Non-violence in Late Colonial India |journal=[[Modern Asian Studies]] |date=May 2009 |first=Neeti |last=Nair |volume=43 |issue=3 |pages=649–681 |jstor=20488099 |doi=10.1017/S0026749X08003491 |s2cid=143725577 }}
* {{citation |last=Nayar |first=Kuldip |author-link=Kuldip Nayar |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=bG9lA6CrgQgC |title=The Martyr Bhagat Singh: Experiments in Revolution |publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-0700-3 }}
* {{cite book |last=Noorani |first=Abdul Gafoor Abdul Majeed |title=The Trial of Bhagat Singh: Politics of Justice |publisher=Oxford University Press |year=2001 |orig-year=1996 |isbn=978-0-19-579667-4}}
* {{citation |last=Rana |first=Bhawan Singh |year=2005a |url=https://books.google.com/books?id=PEwJQ6_eTEUC |title=Bhagat Singh |publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. |isbn=978-81-288-0827-2 }}
* {{citation |last=Rana |first=Bhawan Singh |year=2005b |url=https://books.google.com/books?id=sudu7qABntcC |title=Chandra Shekhar Azad (An Immortal Revolutionary of India) |publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. |isbn=978-81-288-0816-6 }}
* {{cite book|last1=Sharma|first1=Shalini|title=Radical Politics in Colonial Punjab: Governance and Sedition|date=2010|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-45688-3}}
* {{citation |last2=Hooja |first2=Bhupendra |last1=Singh |first1=Bhagat |url=https://books.google.com/books?id=OAq4N60oopEC |title=The Jail Notebook and Other Writings |publisher=LeftWord Books |year=2007 |isbn=978-81-87496-72-4 }}
* {{citation |title=Review article |journal=Journal of Punjab Studies |date=Fall 2007 |first=Pritam |last=Singh |volume=14 |issue=2 |pages=297–326 |access-date=8 October 2013 |url=http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_14_2/review_article.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001140644/http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_14_2/review_article.pdf |archive-date=1 October 2015 }}
* {{cite book |last2=Singh |first2=Trilochan |last1=Singh |first1=Randhir |author-link1=Randhir Singh (Sikh)
|title=Autobiography of Bhai Sahib Randhir Singh: freedom fighter, reformer, theologian, saint and hero of Lahore conspiracy case, first prisoner of Gurdwara reform movement |publisher=Bhai Sahib Randhir Singh Trust |year=1993}}
* {{citation|last=Tickell|first=Alex|title=Terrorism, Insurgency and Indian-English Literature, 1830–1947|url=https://books.google.com/books?id=wJhD6My4tR0C|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-61840-6}}
* {{cite book|last1=Waraich|first1=Malwinder Jit Singh|title=Bhagat Singh: The Eternal Rebel|date=2007|publisher=Publications Division|location=Delhi|isbn=978-8123014814}}
* {{cite book |last2=Sidhu |first2=Gurdev Dingh |last1=Waraich |first1=Malwinder Jit Singh
|title=The hanging of Bhagat Singh : complete judgement and other documents |url=https://archive.org/details/hangingofbhagats0000unse |publisher=Unistar |location=Chandigarh |year=2005}}
{{Refend}}

==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ==
{{Sister project links|d=Q377808|c=category:Bhagat Singh|s=ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|n=no|b=no|wikt=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no}}
* [http://www.shahidbhagatsingh.org/ Bhagat Singh biography, and letters written by Bhagat Singh]
* [http://www.outlookindia.com/article.aspx?208908 His Violence Wasn't Just About Killing], ''[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]''
* [http://www.tribuneindia.com/2011/20110508/edit.htm#1 The indomitable courage and sacrifice of Bhagat Singh and his comrades will continue to inspire people], ''[[Tribune India|The Tribune]]''
* [https://www.thequint.com/news/world/pakistans-bhagat-singh-tracing-the-martyrs-footsteps-in-lahore Tracing the Martyr's Footsteps in Lahore], ''[[The Quint]]''

{{Indian independence movement}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1931]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਇਨਕਲਾਬੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਸਤਿਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ]]</text>
      <sha1>m2sq351qu8b91uenyjshs22wnroyc38</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>837726</id>
      <parentid>837725</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ */</comment>
      <origin>837726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197763" sha1="g89w6186cyihrve9fxaaxjoroq1g70y" xml:space="preserve">{{about|ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ|ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ}}
{{redirect|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}
{{Infobox person
| name               = ਭਗਤ ਸਿੰਘ
| image              = Lahore conspiracy case poster 9th Oct 193o jindal sunam 12x9 copy (cropped).jpg
| caption            = ਸਿੰਘ 1929 ਵਿੱਚ
| party              = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| other_names        = ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ''
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1907|09|27}}{{efn|name=birth}}
| birth_place        = [[ਬੰਗਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਬੰਗਾ]], [[ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]]&lt;br /&gt;(ਹੁਣ [[ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1931|03|23|1907|09|27}}
| death_place        = [[ਲਾਹੌਰ]] [[ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਲਾਹੌਰ|ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]&lt;br /&gt;(ਹੁਣ [[ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
| death_cause        = ਫ਼ਾਂਸੀ
| monuments          = [[ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ]]
| movement           = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ]]
| criminal_charges   = ਜੌਹਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ&lt;ref name=odnb-bhagat_singh&gt;{{Cite ODNB|id=73519|last=Deol|first=Jeevan Singh|year=2004|title=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu|quote=The trial of Bhagat Singh and a number of his associates from the Hindustan Socialist Republican Association for the killing of Saunders and Channan Singh followed. On 7 October 1929 Bhagat Singh, Rajguru, and Sukhdev Thapar were sentenced to death.Bhagat Singh, Sukhdev Thapar, and Shiv Ram Hari Rajguru were executed by hanging at the central gaol, Lahore, on 23 March 1931.}}&lt;/ref&gt;
| criminal_penalty   = [[ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ]]
| criminal_status    = 
| mother             = ਵਿਦਯਾਵਤੀ
| father             = ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
| signature          = Bhagat Singh signature.svg
| notable_works      = ''[[ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ]]''
| organization       = [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]]&lt;br /&gt;[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]]
}}
'''ਭਗਤ ਸਿੰਘ{{efn|{{langx|pa|ਭਗਤ ਸਿੰਘ|Bhagat Siṅgh}}; {{IPA|pa|pə˩.ɡət̪ sɪŋ˥|IPA}}}}''' (27 ਸਤੰਬਰ 1907{{efn|name=birth}}&amp;nbsp;– 23 ਮਾਰਚ 1931) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ&lt;ref&gt;{{citation |last=Jeffrey |first=Craig |title=Modern India: A Very Short Introduction |url=https://books.google.com/books?id=R3w7DwAAQBAJ&amp;pg=PA30 |page=30 |year=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-876934-7 |quote=Congress was often split on the question of the extent to which all protests should be non-violent. Gandhi, though highly influential, had opponents. It is particularly important to recognize the existence of a socialist, radical wing within the nationalist movement. Historians often discuss this wing with reference to Bhagat Singh, a charismatic Indian revolutionary executed by the British with two other revolutionaries in 1931 for murdering a British police officer.}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ]] ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;assassination-cimbined2&quot;&gt;* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ |pages=106&amp;ndash;107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=Bhagat Singh's life epitomized the political journeys of many disaffected youths who took to revolutionary and militant activism.  Involved in a (mistaken) high-profile assassination of John Saunders, ...}}
* {{Citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |url=https://books.google.com/books?id=9sqCDwAAQBAJ&amp;pg=PA78 |pages=78–79 |year=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-75005-9 |quote=One month after Lajpat Rai's death, at 4:30 pm on 17 December 1928, members of the HSRA ambushed Assistant Superintendent of Police J. P. Saunders as he was leaving the police station on Lahore's College Road. He was shot once by Shivaram Rajguru, and then again by Bhagat Singh.&quot; As the two fled through the gates of the DAV College located opposite the station, their comrade Chandrashekhar Azad fired at the pursuing officer, Constable Chanan Singh. Both Singh and Saunders died from their wounds. Amid the chaos, there was some room for farce. Saunders was not the primary target; the HSRA's Jaigopal mistook the assistant for his boss, Mr. Scott, the man who had ordered police to charge the Simon Commission protestors two months earlier. Once it was clear this was a subordinate and not Scott, the revolutionaries scrambled to amend posters prepared in advance to announce the act.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;combined-misplaced2&quot;&gt;* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&amp;pg=PA121 |page=121 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=The memoirs poignantly recount how they would be filled with agony and remorse after the assassinations and the deaths of the innocent. For instance, Azad shot the Indian constable Chanan Singh, who had chased Bhagat and Rajguru as they escaped through the DAV College after shooting Saunders. Azad was standing guard a few metres away from Bhagat and Rajguru supervising the operation and, if needed, was supposed to give them cover. Azad called out to Chanan Singh to give up the chase before shooting but Chanan did not heed the warning and kept running. Azad lowered his gun and aimed at his legs and shot a preventive bullet. It got Chanan in the groin and he eventually bled to death. The well-being of Chanan Singh's family kept nagging Azad, who would voice his worries time and again to his associates.}}
* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&amp;pg=PA121 |pages=121–122 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=Despite it being a vengeful act, even Rajguru and Bhagat Singh were deeply disturbed and filled with remorse after shooting Saunders. Rajguru opined: &quot;Bhai bada sundar naujawan tha [Saunders!]. Uske gharwalon ko kaisa lag raha hoga?' (Brother, he [Saunders] was a very handsome young man. How his family must be feeling?)! Similar was Bhagat's state. Mahour recounts that he met Bhagat after the Saunders murder and found him deeply shaken. 'Kitna udvelit tha unka manas. Unke sayant kanth se unka uddveg ubhara pada tha. Baat karte karte ruk jaate the aur der tak chup raha kar phir baat ka sutra pakad kar muskaraane ke prayatn karte aage badte the'  (How shaken his mind was. Despite his measured tone his discomposure was visible. He would suddenly stop talking mid-sentence and then stay quiet for a while before making an effort to smile and move forward.)}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ - ਭਾਰਤੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰੇ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ - ਉਸਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ, 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;combined-hero2&quot;&gt;* {{Citation |last=Maclean |first=Kama |title=Anxieties, Fear and Panic in Colonial Settings: Empires on the verge of a Nervous Breakdown |page=154 |year=2016 |editor1-last=Fischer-Tine |editor1-first=Harald |series=Cambridge Imperial and Post-Colonial Studies |chapter=The Art of Panicking Quietly: British Expatriate Responses |chapter-url=https://books.google.com/books?id=MosJDgAAQBAJ&amp;pg=PA154 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-3-319-45136-7 |quote=Several HSRA members, including Bhagat Singh and Sukhdev, had dabbled in journalism and enjoyed friendships with journalists and editors in nationalist newspapers in Punjab, UP and Delhi, with the result that much of the coverage in Indian-owned newspapers was sympathetic to the revolutionary cause. By the end of 1929, Bhagat Singh was a household name, his distinctive portrait widely disseminated ...}}
* {{Citation |last=Grant |first=Kevin |title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890–1948 |url=https://books.google.com/books?id=RWWTDwAAQBAJ&amp;pg=PA143 |page=143 |year=2019 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-97215-5 |quote=After 1929 the British regime became increasingly concerned that the hunger strike might break down discipline across the prison system and demoralize the police and army. In this year the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case. This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi. Bhagat Singh, the charismatic leader of the group, had participated in both actions.}}
* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&amp;pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=His trial became the stuff of popular legend, as did his hanging — and those of his comrades Raj Guru and Sukhdev – in Lahore in March 1931. Bhagat Singh's death earned him the title of Shaheed-e-Azam (Great Martyr). He was not the only Shaheed who went to the gallows for his or her revolutionary activities, nor was he the only Shaheed-e-Azam.}}&lt;/ref&gt; ਬੋਲਸ਼ੇਵਵਾਦ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਉਧਾਰ ਲੈਣਾ,&lt;ref name=&quot;combined-bolshev-anarchist2&quot;&gt;* {{citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=Revolutionary Passions: Latin America, Middle East and India |date=22 September 2017 |page=122 |editor1-last=Bozarsian |editor1-first=Hamit |chapter=The Making of Indian Revolutionaries (1885–1931) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H-krDwAAQBAJ&amp;pg=PT122 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-37809-3 |quote=The man who epitomizes this transition is Bhagat Singh. His Janus-like appearance reflected his two sources of inspiration (Bolshevism and Anarchism), the Marxist one becoming dominant by the late 1920s.  But his evolution has been followed by others, including Shiv Verma, one of the founders of the HSRA. Verma, however, admitted in a 1986 article, that if in 1928 the firm resolution to turn away from 'anarchism and to make socialism an act of faith' had been taken, 'in practice, we held on to our old style of individual actions' |author-link=Christophe Jaffrelot |editor2-last=Batallion |editor2-first=Gilles |editor3-last=Jaffrelot |editor3-first=Christophe}}
* {{citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |url=https://books.google.com/books?id=9sqCDwAAQBAJ&amp;pg=PA66 |pages=66–67 |year=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-75005-9 |quote=the HSRA emerged out of the ashes of the Hindustan Republican Association, its leadership decimated in the 1926–1927 Kakori Conspiracy Case ... This shift is immediately signified in the addition of 'Socialist' to the organization's name.  The decision to do so, often attributed to Bhagat Singh, indicates a reading of the Indian present through the lens of the Bolshevik revolution and the emergence of the Soviet state, developments which populated Indian newspaper columns throughout the 1920s.}}
* {{citation |last=Moffat |first=Chris |title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action |pages=73&amp;ndash;89; 82 |year=2015 |editor1-last=Maclean |editor1-first=Kama |chapter=Experiments in Political Truth |location=London and New York |publisher=Routledge |isbn=978-1-138-79497-9 |quote=For Bhagat Singh and his comrades, the precedent set by Lenin and his 'professional revolutionaries' is enabling: the Bolshevik stands as the signal of a 'New Age' and an unfolding world-historical moment.  This is not, then, the 'textbook' Lenin of post-war Soviet Studies, tied casually to statism and Stalinism via the party and interventionist vanguard. |editor2-last=Elam |editor2-first=J. David}}
* {{citation |last=Elam |first=J. Daniel |title=World Literature for the Wretched of the Earth: Anticolonial Aesthetics, Postcolonial Politics |url=https://books.google.com/books?id=hEBOEAAAQBAJ&amp;pg=PA8 |page=8 |year=2021 |publisher=Fordham University Press |quote=Despite their significant disagreements, the thinkers presented here share a common theoretical belief: that the true practice of anticolonialism must be uninhibited by the telos of its realization.  In Bhagat Singh's Bolshevik-inspired terms, this was permanent revolution.}}
* {{Citation |last=Balinisteanu |first=Tudor |title=Violence, Narrative and Myth in Joyce and Yeats: Subjective Identity and Anarcho-Syndicalist Traditions |page=141 |year=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-29095-2 |quote=To capture better the political value of the manifestation of the contrary tendencies of monoglossia and heteroglossia in Joyce and Sorel, we might employ a term used to define the identity of the Indian anarchist Bhagat Singh: 'mystical atheism'. Singh developed his own brand of anarchism in the context of anti-colonial movements in India led by Gandhi and partly in relation to Irish anti-imperialism. Singh read anarchist philosophy extensively and translated Daniel Breen's ''My Fight for Irish Freedom'' (1924) under the name of Balwant Singh (Dublin, 1982, p. 54). In his 'Why I am an Atheist's, written in jail awaiting execution, Singh reflected on the role of religious belief in producing the romantic conviction required of the revolutionaries, but reasserted his faith in reason.}}
* {{Citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |year=2019 |location=Cambridge, UK, and New York |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781108655194 |isbn=978-1-108-49690-2 |quote=(p. 34) The worldliness of these spaces and print areas – rallies against the bombing of Medina at Mochi Bagh, reports from Munich in Lajpat Rai's weekly. The People, speeches on South Africa at the Bradlaugh Hall, books on the Soviet Union smuggled into Lahore by underground booksellers – allows us to approach a problem related to Bhagat Singh's biography: the manner in which the young man negotiated transnational currents so deftly, citing French anarchists in manifestos and regularly alluding to revolutionary Moscow, without ever once leaving India.  (p. 151) The second function of the journey metaphor is to posit the eventual arrival at something refined, comprehensive, stable. If Bhagat Singh is separated from a 'terrorist' past above, here he is propelled into the future, beyond the event of death. The nature of his destination varies across the corps: for some it is most certainly Marxist, for others anarchist. &lt;Footnote 128:&lt;small&gt;Regarding the move from 'libertarian socialism' to 'decentralized collectives', the American historian and anarchist activist Maia Ramnath writes on Bhagat Singh that 'one revolutionary who might have been capable of persuasively elaborating such a synthesis died too soon to do so.' Ramnath, ''Decolonizing Anarchism'', 145&lt;/small&gt;&gt; |s2cid=158993652 |doi-access=free}}
* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaries |page=123 |year=2021 |location=Cambridge, UK and New York |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-83808-5 |lccn=2021005366 |quote=As Bhagat wrote in one his essays: 'All forms of government rest on violence.' The state, in the Marxist–anarchist conception, was the focal point of violence. &quot;at is, the state created and perpetuated conditions of violence. If elimination of structural violence was the aim then the state as a form of human governance had to be done away with. Bhagat Singh questioned the desirability of all forms of state systems, democratic or otherwise: 'They say: &quot;Undermine the whole conception of the State and then only we will have liberty worth having.&quot;' In Bhagat's conception, anti-statism (or astatism) was almost indistinguishable from anarchism. The post-revolutionary society was to be one with absolute individual  freedom: a society created, maintained and experienced collectively, and where military and bureaucracy were no longer needed.  The  statement the HSRA revolutionaries made to the Commissioner of the Special Tribunal, for instance, declared: 'Revolutionaries by virtue of their altruistic principles are lovers of peace – a genuine and permanent peace based on justice and equity, not the illusory peace resulting from cowardice and maintained at the point of bayonets.'  Here ''poorna swaraj'' transformed into an 'astatist' and 'aviolent' utopia for absolute political and human freedom even if the means of achieving this goal were violent or involved staging an armed revolution.}}&lt;/ref&gt; 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਅਹਿੰਸਕ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਫਲ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{multiref|{{cite book|last=Chenoy|first=Kamal Mitra|chapter=Russian Revolution and the Global South|publisher=Palgrave Macmillan|year=2021|title=Hundred Years of the Russian Revolution: Its Legacies in Perspective|isbn=9789813347854|editor1-first=Anuradha M.|editor1-last=Chenoy|editor2-first=Archana|editor2-last=Upadhyay |chapter-url=https://books.google.com/books?id=XxIoEAAAQBAJ&amp;pg=PA73|quote=Indian communists, who became active in the early 1920s and called for independence from Great Britain in 1925, became a significant force in the 1930s and 1940s and influenced several other progressive movements inspired by the Russian Revolution. Most popular and well known among them were the Hindustan Socialist Revolutionary Army established in 1928, whose '''charismatic leader Bhagat Singh''' and his comrades were all executed and buried in unmarked graves by the British colonialists.}}|{{cite book|last=Grant|first=Kevin|title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890&amp;ndash;1948|publisher=University of California Press|page=143|year=2019|isbn=9780520301009|lccn=2018057018|quote=In this year (1929) the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case.  This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi.  Bhagat Singh, '''the charismatic leader''' of the group, had participated in both actions}}|{{cite book|last=Misra|first=Maria|author-link=Maria Misra|title=Vishnu's Crowded Temple: India Since the Great Rebellion|location=New Haven|publisher=Yale University Press|page = 174| year=2007|isbn=978-0-300-13721-7|lccn=2007936529|quote=The slavishly pro-Moscow communists left room for another form of Marxism, more fully blended with nationalism.  In 1928 the Hindustan Socialist Republican Army (HSRA), an out-growth of the older revolutionary tradition of the Punjab, was founded in Lahore.  Led by a '''charismatic 22-year-old student''', Bhagat Singh, it departed from its pre-war terrorist lineage by adopting Marxist militant atheism as its ideology.  The HSRA favoured acts of 'exemplary' revolutionary violence.}}|{{cite book|last=Maclean|first=Kama|title=A Revolutionary History of Interwar India: Violence, Image, Voice and Text|publisher=Penguin Books|isbn=978-0143426332|year=2016|page=184|quote=Chapter 8, Controlling Political Violence, Prisoner as Pedagogy: The bulk of the memoirs, oral histories and visual artefacts that I have drawn on to demonstrate the intersection between revolutionary and Congress activity in 1929&amp;ndash;1930 are so heavily focused on the lives and adventures of personalities, especially '''the charismatic Bhagat Singh''' and the more enigmatic Chandrashekhar Azad, that evidence of revolutionary energies being chanelled into Congress activity in the aftermath of their deaths becomes elusive.  From the perspective of Manmathnath Gupta, after the loss of these two figureheads, the revolutionary movement 'became divorced from its moorings and was more artificial and people came into it because of romantic glamour attached to it, not out of any deep idealism.'}}|{{cite book|last=Young|first=Robert J. C.|title=Postcolonialism: An Historical introduction|publisher=Wiley Blackwell|edition=Anniversary|page=324|year=2016|orig-year=2001|isbn=9781405120944|lccn=2016025068|quote=Even within Gandhi's own closest political entourage his prohibitions against violence were interpreted with some liberality, the understanding being that violence against people was unacceptable, but violence against property was permissible. In political terms Gandhics position also served to distinguish him clearly from the violence of the Bengali Hindu, Maharashtran chitpavan Brahmin, and communist terrorists, such as the celebrated group under Surjya Sen that carried out the Chittagong Armoury Raid in 1930, the followers of Vinayak Damodar Savarkar, or the '''charismatic Bhagat Singh’s Hindustan Socialist Republic Association'''. Although this terrorism was carried out by small groups and never seriously endangered British rule, its militancy, its increasing frequency from 1930 onwards, and its popularity greatly worried the British Government of India and led to fierce repression.  It also made the government much more receptive to the liberal Congress Party that adopted Gandhi’s stance of non-violence. As always in liberation struggles, militant ‘extremists’ encouraged the administration to negotiate with the moderates.}}|{{harvnb|Nair|2011|p=258}}: &quot;The '''charisma and sacrifice of Bhagat Singh''' and thirteen other prisoners could unite the entire spectrum of political opinion in the Punjab and beyond, a significant achievement for a particularly fractured Congress, but for reasons never clear, the non-violent hunger strikers failed to move Gandhi very much. At any rate, the “Punjab wrongs” brought Indians from the rest of India into the politics of the province, courting arrest, writing in the press, and returning their medals of honour in protest against British imperialism.&quot;|{{cite book|last=Grant|first=Kevin|title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890&amp;ndash;1948|location=Oakland, CA|publisher=University of California Press|series=Berkeley series in British studies|date=18 June 2019 |isbn=9780520301009|lccn=2018057018|page=143|quote=After 1929 the British regime became increasingly concerned that the hunger strike might break down discipline across the prison system and demoralize the police and army. In this year the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case.” This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi. Bhagat Singh, '''the charismatic leader''' of the group, had participated in both actions.}}|{{cite book|last=Tickell|first=Alex|title=Terrorism, Insurgency and Indian English Literature, 1830&amp;ndash;1947|series=Routledge Research in Postcolonial Literatures series|date=17 June 2013 |location=London and New York|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-87715-2|lccn=2011019599|url=https://books.google.com/books?id=wJhD6My4tR0C&amp;pg=PT221|quote='''Under its charismatic leader, Bhagat Singh''', the HSRA carried out several high-profile terror-attacks, including the assassination of J. P.Saunders, the Lahore assistant superintendent of police, whom they wrongly held responsible for Lala Lajpat Rai's death as the result of police brutality during a demonstration.' The HSRA also carried out two bombings: the first, a daring attack on the Legislative Assembly in session at Delhi, in which bombs were thrown from the public gallery but little damage was caused; and a subsequent attempt to blow up the viceroy's train. Bhagat Singh and a co-revolutionary, Sukhdev, were soon arrested and underwent a highly publicized trial before being executed in 1931. Baghwati Charan Vohra, another leading light of the association, died testing a bomb that would have been used to try to liberate Bhagat Singh from the Lahore Central Jail.}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;raza-lead-12&quot;&gt;* {{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=Revolutionary Passions: Latin America, Middle East and India |date=22 September 2017 |page=122 |editor1-last=Bozarsian |editor1-first=Hamit |chapter=The Making of Indian Revolutionaries (1885–1931) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H-krDwAAQBAJ&amp;pg=PT122 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-37809-3 |quote=The man who epitomizes this transition is Bhagat Singh. His Janus-like appearance reflected his two sources of inspiration (Bolshevism and Anarchism), the Marxist one becoming dominant by the late 1920s.  But his evolution has been followed by others, including Shiv Verma, one of the founders of the HSRA. Verma, however, admitted in a 1986 article, that if in 1928 the firm resolution to turn away from 'anarchism and to make socialism an act of faith' had been taken, 'in practice, we held on to our old style of individual actions' |editor2-last=Batallion |editor2-first=Gilles |editor3-last=Jaffrelot |editor3-first=Christophe}}
* {{Citation |last=Misra |first=Maria |title=Vishnu's Crowded Temple: India Since the Great Rebellion |url=https://books.google.com/books?id=QjxiMSd0YwoC&amp;pg=PA174 |page=174 |year=2008 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-14523-6 |quote=In 1928 the Hindustan Socialist Republican Army (HSRA), an out-growth of the older revolutionary tradition of the Punjab, was founded in Lahore. Led by a charismatic 22-year-old student, Bhagat Singh, it departed from its pre-war terrorist lineage by adopting Marxist militant atheism as its ideology. The HSRA favoured acts of 'exemplary' revolutionary violence.}}
* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&amp;pg=PA75 |page=75 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=Bhagat's use of the 'socialist' language in his later writings has created the assumption of him being a theoretically sophisticated author. Daniel Elam in his analysis of Bhagat's jail notebook, however, observes that there has been 'a politically sympathetic attempt to place Bhagat Singh in line with other radical writers, especially Antonio Gramsci'. While Bhagat was believed to be a singular anti-colonial 'author' figure of his jail notebook, the text was actually an assemblage of quotations, fragments and notes. He is also believed to have authored all the HSRA propaganda materials (pamphlets, posters, court statements and essays) that were in fact a product of brainstorming and collective authorial contribution of Shiv Verma, Bhagwati Charan Vohra, Yashpal and others.}}
* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&amp;pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=Bhagat Singh's hanging further galvanized a radical and militantly nationalistic politics that was in a state of ferment from the mid-1920s onwards.&lt;Footnote 22: A point made, among others, by Kama Maclean in ''A Revolutionary History of Interwar India'' ...&gt;   It also lent an added urgency to the ongoing civil disobedient movement.}}
* {{cite book|last=Stein|first=B.|author-link=Burton Stein|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC&amp;pg=PA289|title=A History of India|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|year=2010|isbn=978-1-4051-9509-6|editor-last=Arnold|editor-first=D.|edition=2nd|place=Oxford|page=289|quote=Gandhi was the leading genius of the later, and ultimately successful, campaign for India's independence.}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ, [[ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਰਾਜਗੁਰੂ]], ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਮੂਹ, [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਜੋ ਕਿ ਆਰਮੀ, ਜਾਂ ਐਚਐਸਆਰਏ ਵੀ ਹੈ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਨੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇੱਕ 21 ਸਾਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ, [[ਜੇ ਪੀ ਸਾਂਡਰਸ|ਜੌਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ]] ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਬੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੀ, ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ, ਜੇਮਜ਼ ਸਕਾਟ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।{{sfn|Moffat|2016|pp=83, 89}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ]] ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਂਡਰਸ ਇੱਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਹ ਰਾਜਗੁਰੂ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼, ਦੁਆਰਾ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}}{{sfn|Maclean|Elam|2016|p=28}} ਜਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਪਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਕਈ ਵਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ, ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।{{sfn|Moffat|2016|p=89}} ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ, [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]] ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ, ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਵੇਲੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}}{{sfn|Maclean|Elam|2016|p=28}}

ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪੋਸਟਰ ਲਗਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੇਮਸ ਸਕਾਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਬਦਲਿਆ ਸੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}} ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਭੱਜਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ, [[ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ]] ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਬੈਂਚਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਘੱਟ-ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲੇ ਘਰੇਲੂ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ 'ਤੇ ਗੈਲਰੀ ਤੋਂ ਪਰਚੇ ਵਰ੍ਹਾਏ, ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ, ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=84}} ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਏ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਹਮਦਰਦੀ ਉਦੋਂ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕੈਦੀਆਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਜੇਲ੍ਹ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਤੀਵਾਦੀ [[ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾਸ|ਜਤਿਨ ਦਾਸ]] ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੜਤਾਲ ਸਤੰਬਰ 1929 ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਾਲ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1931 ਵਿੱਚ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਭੁੱਲ ਗਈ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ।&quot;{{sfnp|Mittal|Habib|1982|ps=}} ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ|ਨਾਸਤਿਕ]] ਅਤੇ [[ਸਮਾਜਵਾਦ|ਸਮਾਜਵਾਦੀ]] ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਜਿੱਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਇਨਕਲਾਬੀ, ਵੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਾਂ ਹਿੰਸਕ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੰਘ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ &quot;ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ&quot;) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;raza-lead-22&quot;&gt;{{citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&amp;pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=His trial became the stuff of popular legend, as did his hanging — and those of his comrades Raj Guru and Sukhdev – in Lahore in March 1931. Bhagat Singh's death earned him the title of Shaheed-e-Azam (Great Martyr). He was not the only Shaheed who went to the gallows for his or her revolutionary activities, nor was he the only Shaheed-e-Azam.}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ, 1907 ਨੂੰ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹਾ|ਲਾਇਲਪੁਰ]] (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] (ਹੁਣ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]) ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ [[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ]] ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਦਿਆਵਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਜੱਟ ਸਿੱਖ{{sfnp|Gaur|2008|p=53|ps=}} ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]] ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਚਾਚਿਆਂ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|pp=12–13|ps=}} ਉਸ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ, ਕੁਝ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।&lt;ref name=s380&gt;{{citation |title=Punjab Reconsidered: History, Culture, and Practice |editor1-first=Anshu |editor1-last=Malhotra |editor2-first=Farina |editor2-last=Mir |year=2012 |isbn=978-0-19-807801-2 |chapter=Bhagat Singh: A Politics of Death and Hope |first=Simona |last=Sawhney |doi=10.1093/acprof:oso/9780198078012.003.0054 |publisher=Oxford University Press|page=380}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ]] ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ, [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]], ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਭਗਤ ਸਿੱਘ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।{{sfnp|Gaur|2008|pp=54–55|ps=}} ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਚਾਚੇ [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ]] ਅਤੇ [[ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ|ਹਰਦਿਆਲ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਸਰਗਰਮ [[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ|ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤਹਿਤ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਹਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1910 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਚਾਚੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=138|ps=}}

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ [[ਲਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। [[ਅੰਗਰੇਜ਼]] ਇਸ ਸਕੂਲ ਨੂੰ 'ਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਨਰਸਰੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭਾਵੇਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। [[ਉਰਦੂ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਇਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਲਹੌਰ]] ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦੇ ਨੇ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Sanyal|Yadav|Singh|Singh|2006|pp=20–21|ps=}} ਉਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ''ਆਰਿਆ ਸਮਾਜੀ ਸੰਸਥਾ ਦਯਾਨੰਦ ਐਂਗਲੋ ਵੈਦਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ'' ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਵਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot;&gt;{{cite news |first=Roopinder |last=Singh |title=Bhagat Singh: The Making of the Revolutionary |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/main6.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=17 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930145024/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/main6.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

1919 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼|ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ]] ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਿਹੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|pp=12–13|ps=}} ਜਦੋਂ ਉਹ 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਫਰਵਰੀ, 1921 ਨੂੰ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Sanyal|Yadav|Singh|Singh|2006|p=13|ps=}} [[ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ [[ਅਹਿੰਸਾ]] ਦੇ [[ਦਰਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ''ਨੌਜਵਾਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=20–21|ps=}}

[[ਤਸਵੀਰ:Bhagat singh noncooperation.jpg|thumb|right|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਪਰ ਸੱਜਿਓ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ [[ਪੱਗ]] ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਕਲੱਬ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ]]

1923 ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਾਟ-ਕਲਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। 1923 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ [[ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ]] ਸੰਮੇਲਨ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਇੱਕ ਨਿਬੰਧ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot; /&gt; ਇਹ ਉਸਨੇ [[ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਮਾਤਸੀਨੀ]] ਦੀ ਯੰਗ ਇਟਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=s380/&gt; ਉਸਨੇ ਮਾਰਚ 1926 ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਗਠਨ [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ,{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=14|ps=}} ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]], [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਅਸ਼ਫ਼ਾਕਉਲਾ ਖ਼ਾਨ]] ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੀਡਰ ਸਨ।{{sfnp|Singh|2007|ps=}} ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ [[ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਵਿਆਹ]] ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ [[ਕਾਨਪੁਰ|ਕਾਨਪੁਰ]] ਚਲਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot; /&gt; ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ, ਜੋ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: {{quote|ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਾਰਨ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ, ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਇੱਛਾ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਲੁਭਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot; /&gt;}}

ਪੁਲੀਸ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਉਹਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮਈ 1926 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਈ 1927 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=16|ps=}} ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ, [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]] ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੇ ਗਏ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

ਉਸਨੇ [[ਮਜ਼ਦੂਰ-ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ|ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਰਸਾਲੇ '''''ਕਿਰਤੀ'',''' ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ '''''ਵੀਰ ਅਰਜੁਨ''''' ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਲਿਖਿਆ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਬਲਵੰਤ, ਰਣਜੀਤ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਵਰਗੇ ਲੁਕਵੇਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=100|ps=}}

==ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ==

=== ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ===

1928 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ ਲਈ [[ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਮਿਸ਼ਨ 30 ਅਕਤੂਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਭੀੜ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਭੀੜ ਹਿੰਸਕ ਹੋ ਗਈ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਅਫ਼ਸਰ ''ਸਕਾਟ'' ਨੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ]] ਦੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ 17 ਨਵੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਸੱਟਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।{{sfnp|Rana|2005a|p=36|ps=}}&lt;ref name=Vaidya&gt;{{citation |title=Historical Analysis: Of means and ends |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=14–27 April 2001 |first=Paresh R. |last=Vaidya |volume=18 |issue=8|url=http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070829191713/http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archivedate=29 August 2007 |accessdate=9 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Friend/&gt;

ਭਗਤ ਐੱਚ.ਆਰ.ਏ. ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ 1928 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।&lt;ref name=s380/&gt; ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=16|ps=}} ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ [[ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਰਾਜਗੁਰੂ]], [[ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ]] ਅਤੇ [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ|ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]] ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੋਜਨਾ ਉਸੀਕੀ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋਹਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ, ਜੋ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 17 ਦਸੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=39|ps=}}

[[ਤਸਵੀਰ:Pamphlet by HSRA after Saunders murder.jpg|thumb|ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਵਲੋਂ, ਬਲਰਾਜ (ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜਾਦ ਦਾ ਗੁਪਤ ਨਾਮ) ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਾ ਪੈਂਫਲਟ]]

ਨੌਵਜਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਦ ਪੀਪਲ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਾਏ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੀ।&lt;ref name=Nair/&gt; ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਤਲ ਦੀ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਾਰਵਾਈ ਵਜੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: 
{{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ; ਕੰਮ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਬੋਲ ਬਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਣਗਿਣਤ ਗਾਣੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਬਣੇ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਉਸਨੇ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ।&lt;ref name=Mittal&gt;{{citation |last1=Mittal|first1=S.K. |last2 = Habib|first2=Irfan |title=The Congress and the Revolutionaries in the 1920s |authorlink2=Irfan Habib |journal=Social Scientist |volume=10 |issue=6 |date=June 1982 |pages=20–37 |jstor=3517065}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Nair&gt;{{citation|last=Nair|first=Neeti|title=Changing Homelands|url=https://books.google.com/books?id=sbqF0z3d7cUC|year=2011|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-06115-6}}&lt;/ref&gt;|sign=|source=}}

===ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ===
ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਚੰਨ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾ ਟਲਿਆ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।{{sfnp|Rana|2005b|p=65|ps=}} ਉਹ ਉਥੋਂ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਲੀਕੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ। ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ। ਉਹ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਲੁਕੇ ਗਏ। 19 ਦਸੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ [[ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਭਾਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ ਮੈਂਬਰ, ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵੋਹਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਰਸਤੇ [[ਹਾਵੜਾ]] [[ਕੋਲਕਾਤਾ|(ਕੋਲਕਾਤਾ)]] ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}}

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ, ਦੋਵੇਂ ਲੋਡਡ ਰਿਵਾਲਵਰ ਲੈ ਕੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਘਰ ਛੱਡ ਗਏ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}} ਪੱਛਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟੋਪੀ ਪਹਿਨ ਲਈ ਸੀ), ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੇ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕ ਨੌਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਟਿਕਟਾਂ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋਂ ਕਵਨਪੋਰ (ਹੁਣ ਕਾਨਪੁਰ) ਆ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਹ ਲਖਨਊ ਲਈ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਕਿਉਂਕਿ [[ਹਾਵੜਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਤੇ 'ਸੀ ਆਈ ਡੀ' ਵੱਲੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਆਈ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਤੇ ਸਵਾਰ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}} [[ਲਖਨਊ]] ਵਿਖੇ, ਰਾਜਗੁਰੂ [[ਬਨਾਰਸ]] ਲਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਹਾਵੜਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।{{sfnp|Rana|2005a|p=39|ps=}}{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}}

[[File:A part from Bhagat Singh's Letter to Sukhdev, Hussainiwala.jpg|thumb|right|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਖ਼ਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ]]

=== 1929 ਅਸੈਂਬਲੀ ਘਟਨਾ ===
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਖਿਲਾਫ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ [[ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ]] ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਸਲਾਈਡ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਦੂ ਦੀ ਲਾਲਟਨ ਖਰੀਦਣਾ। 1929 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਚ. ਐਸ. ਆਰ. ਏ. ਲਈ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਐਕਟ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਡਿਪਟੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਅਗਸਟਸ ਵੈੱਲਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਬ ਵਿਸਫੋਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਨਾਮਾਤਰ ਇਰਾਦਾ [[ਲੋਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਿੱਲ|ਪਬਲਿਕ ਸੇਫਟੀ ਬਿੱਲ]] ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿਵਾਦ ਐਕਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵੱਲੋਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਸਲ ਇਰਾਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤ ਸਕਣ।
ਐਚਐਸਆਰਏ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੰਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਨ ਕਿ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਉਨ੍ਹਾੰ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜਹੀਨ ਆਗੂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਚਾ ਕੇ ਰਖਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੈ। ਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਦਾ ਨਾਮ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਚੁਣਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ [[ਬੰਬ]] ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਬੰਬਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref name=Nair/&gt; ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਇ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੈਂਬਰ ਜਾਰਜ ਅਰਨੇਸਟ ਸ਼ੂਟਰ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Bombs Thrown into Assembly|url=https://news.google.com/newspapers?nid=vf0YIhSwahgC&amp;dat=19290408&amp;printsec=frontpage |page=1 |accessdate=29 August 2013 |newspaper=Evening Tribune |date=8 April 1930}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; ਪੂਰਾ ਹਾਲ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਕਬੂਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਭੱਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੰਬ ਫਟਣ ਦੇ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਇਨਕਲਾਬ-ਜਿੰਦਾਬਾਦ]] ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸਦੇ ਕੁੱਝ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਦ ਪੁਲਿਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।

===ਅਸੈਂਬਲੀ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ===
ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੈਤੀ ਨਾਇਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਇਸ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਜਨਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ।&quot;&lt;ref name=Nair/&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਖਤ ਸ਼ਬਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।{{sfnp|Mittal|Habib|1982|ps=}} ਫਿਰ ਵੀ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ &quot;ਡਰਾਮਾ&quot; ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਲਿਖ ਕੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 
{{quote|ਅਸੀਂ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਹਾਂ ...ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ''ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮੰਨਣ ਅਨੁਸਾਰ 'ਪਾਗਲ' ਹਾਂ ... ਤਾਕਤ ਜਦੋਂ ਹਮਲਾਵਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ 'ਹਿੰਸਾ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਨੈਤਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਵਾਜਬ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਾਇਜ਼ ਕਾਰਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਹੈ।&lt;ref name=Nair/&gt;}}

ਮਈ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਜੂਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 12 ਜੂਨ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ &quot;ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਬਦਨੀਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿਸਫੋਟ ਕਾਰਨ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ&quot; ਲਈ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=101|ps=}}{{sfnp|Nayar|2000|pp=76–78|ps=}} ਦੱਤ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਅਸਫ ਅਲੀ ਨੇ, ਜਦਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੁਦ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=Lal&gt;{{citation |last=Lal |first=Chaman |title=April 8, 1929: A Day to Remember |date=11 April 2009 |url=http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html |work=Mainstream |accessdate=14 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001142556/http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

===ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ ===
1929 ਵਿੱਚ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ [[ਸਹਾਰਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਬੰਬ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਸੁਖਦੇਵ, [[ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ]] ਅਤੇ [[ਜੈ ਗੋਪਾਲ]] ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ 'ਤੇ ਵੀ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਾਰ ਮੁਖਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਲਿਸ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬਾਰੀ, ਅਤੇ ਬੰਬ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=Friend&gt;{{citation |last=Friend|first=Corinne |title=Yashpal: Fighter for Freedom – Writer for Justice |journal=Journal of South Asian Literature |volume=13 |issue=1 |year=1977 |pages=65–90 [69–70]|jstor=40873491}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ 21 ਹੋਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref name=Dam&gt;{{citation |title=Presidential Legislation in India: The Law and Practice of Ordinances |first=Shubhankar |last=Dam |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-72953-7 |url=https://books.google.com/books?id=RvxGAgAAQBAJ&amp;pg=PA44|page=44}}&lt;/ref&gt;

====ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ====
ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ]] ਅਤੇ ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਬਿਆਨ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ&gt;{{citation |title=The Trial of Bhagat Singh |journal=India Law Journal |url=http://www.indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html |volume=1 |issue=3 |date=July–September 2008 |accessdate=11 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001142717/http://indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕੇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਣ ਤਕ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਬੰਬ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=81|ps=}} ਉਸ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਜੇਲ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਮਿਆਂਵਾਲੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=Lal/&gt; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਕ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਈਆ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ, ਸਵੈ-ਪਛਾਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਮ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਮਿਆਰ, ਕੱਪੜੇ, ਪਖਾਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਹਤ-ਸੰਬੰਧੀ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=83–89|ps=}}&lt;ref name=Nair/&gt;

ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਨੇ ਜੂਨ 1929 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਜਨਤਕ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] ਅਖਬਾਰ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਜਨਤਕ ਬੈਠਕਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਇਕੱਠਿਆਂ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕੋਡ ਦੀ [[ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਕੱਠ#ਭਾਰਤ|ਧਾਰਾ 144]] ਲਾਗੂ ਕਰਨੀ ਪਈ।&lt;ref name=Nair/&gt;

ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ [[ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜੇਲ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੜਤਾਲ ਕਰਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: {{quote|ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 20 ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੀ ਖਾਣਾ ਖਿਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।}}

[[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ]] ਨੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਹੜਤਾਲ ਕਰਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: {{quote|ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕੋਲ ਇੱਕ ਰੂਹ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਇਨਸਾਫ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ... ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੰਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਜਿਸਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=When Jinnah defended Bhagat Singh |date=8 August 2005 |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/2005/08/08/stories/2005080801672000.htm |accessdate=2011-10-11 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930150234/http://www.thehindu.com/2005/08/08/stories/2005080801672000.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;}}

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੈਦੀ ਪਿਆਸੇ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਹੜਤਾਲ ਤੋੜ ਦੇਣ; ਕੋਈ ਵੀ ਲੜਖੜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੁੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਖਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਮਾਮਲਾ ਅਜੇ ਅਣਸੁਲਝਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛੁੱਟੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ-ਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਅਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਂਡਰਜ਼ ਕਤਲ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੋਰਸਟਲ ਜੇਲ੍ਹ, ਲਾਹੌਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ 10 ਜੁਲਾਈ, 1929 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸਾਂਡਰਜ਼ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 27 ਹੋਰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕਾਟ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਖਾਕਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜੰਗ ਲੜਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਵੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੇਚਰ 'ਤੇ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਾ ਕੇ ਅਦਾਲਤ ਲਿਜਾਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਭਾਰ 60 ਕਿਲੋ ਤੋਂ 6.4 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ &quot;ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ&quot; ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਅਪਰਾਧੀ ਸਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ-ਕਰਤਾ, ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾਸ, ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਗੜ ਗਈ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। 13 ਸਤੰਬਰ, 1929 ਨੂੰ, 63 ਸਾਲ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thelallantop.com/jhamajham/jatindra-nath-das-indian-independence-activist-and-revolutionary-who-died-in-lahore-jail-after-a-63-day-hunger-strike/|title=ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦੀ ਮੌਤ|website=The Lallantop|publisher=The Lallantop|access-date=Sept 13 2016|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408084915/https://www.thelallantop.com/jhamajham/jatindra-nath-das-indian-independence-activist-and-revolutionary-who-died-in-lahore-jail-after-a-63-day-hunger-strike/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਆਲਮ ਅਤੇ [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ]] ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ &quot;ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਇਲਾਜ&quot; ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਿੰਦਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਮੁਲਤਵੀ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.youngbites.com/newsdet.aspx?q=224328|title=ਮੁਹੰਮਦ ਆਲਮ ਅਤੇ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ ਦਾ ਅਸਤੀਫਾ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ|website=youngbite|access-date=11/20/2018}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ 5 ਅਕਤੂਬਰ, 1929 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/nation-world/remembering-the-men-who-shook-up-the-british-raj/prison-hunger-strike/slideshow/57792766.cms|title=ਸਿਂਘ ਦਾ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ|website=economictimes|access-date=23 Mar 2017}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਐਚ. ਕਰਡਨ-ਨੌਡ, ਕਲੰਦਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਲਾਲ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਖਸ਼ੀ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਅੱਠ ਵਕੀਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। 27 ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੱਤ ਵਰਮਾ ਨੇ ਗੋਪਾਲ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੁੱਤਾ ਸੁੱਟਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਮੁੱਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸਤਗਾਸਾ ਗਵਾਹ ਬਣਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=rare/&gt; ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ।&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Hmg-AQAAIAAJ&amp;q=9780195796674&amp;dq=9780195796674 |title=The Trial of Bhagat Singh |author-link=A. G. Noorani|author= Noorani, A.G.|publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0195796674 |page=339}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;refusaltoattend&quot;&gt;{{cite news |title=Reasons for Refusing to Attend the Court |url=http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=refusing_court |accessdate=16 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930150741/http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=refusing_court|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਜਾਂ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਇੱਕ ਝਟਕਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਫੋਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।

====ਸਪੈਸ਼ਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ====
ਹੌਲੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਾਇਸਰਾਏ, ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੇ 1 ਮਈ, 1930 ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇਸ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਵੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਪੀਲ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ/&gt; 2 ਜੁਲਾਈ, 1930 ਨੂੰ, ਇੱਕ ''[[ਹੇਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ]]'' ਪਟੀਸ਼ਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਅਤਿ ਘਟੀਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ; ਵਾਇਸਰਾਏ ਕੋਲ ਇਨਸਾਫ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ 1915 ਨੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਸਿਰਫ ਕਾਨੂੰਨ-ਅਤੇ-ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਜਿਸਦਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਰਡਨ-ਨੌਡ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਲੁੱਟ-ਮਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਲੀ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੁਲਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਜੀ. ਟੀ. ਐਚ. ਹੈਮਿਲਟਨ ਹਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਸਬੂਤ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਕਮਾਂ ਅਧੀਨ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ [[ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ.]] ਰਿਪੋਰਟ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਸ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ। ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀ. ਐਨ. ਘੋਸ਼, ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ ਅਤੇ ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਸਬੂਤ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਹੇ ਸਨ। 10 ਜੁਲਾਈ, 1930 ਨੂੰ, ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ 18 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 15 ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ 30 ਸਤੰਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਹੋਈ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਤਿੰਨ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਲਏ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=117|ps=}}

ਆਰਡੀਨੈਂਸ (ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ) 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 7 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ 300 ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਫੈਸਲੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਦੂਜੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ (ਅਯੋਜਿਆ ਘੋਸ਼, ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ ਅਤੇ ਦੇਸ ਰਾਜ) ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੱਤ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ 27 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=IndiaToday.in |date=2015-03-23 |title=Read Bhagat Singh's death warrant on his 84th martyrdom anniversary |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bhagat-singh-death-warrant-martyrdom-anniversary-245441-2015-03-23 |access-date=2025-09-21 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;

====ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨੀ====
[[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿ ਅਪੀਲ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰੇਗੀ। ਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਅਯੋਗ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਜੱਜ ਵਿਸਕਾਊਂਟ ਡੂਨਡੇਨ ਨੇ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜਨਤਕ ਅਪੀਲ 17 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਅੜਿੱਕਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 17 ਮਾਰਚ, ਨੂੰ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ ਭੇਜੀ ਤਾਰ ਨੰਬਰ 797-ਐੱਸ. ਰਾਹੀਂ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਸੋਮਵਾਰ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਲੈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਲਸਰੂਪ 18 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜੀ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ 24 ਮਾਰਚ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਗੇਗੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/is-the-execution-date-march-23rd-or-24th/|title=ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਦੀ ਤਰੀਕ 23 ਕਿ 24 ਮਾਰਚ? - Punjabi Tribune|work=Punjabi Tribune|access-date=2025-09-23|language=pa-IN}}&lt;/ref&gt;।

ਆਖ਼ਰੀ ਉਪਰਾਲੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਕੀਲਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਾਰਾਜੋਈਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਰਖਾਸਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਹਿਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉਪਰੰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਲੋਅ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪਾਈ ਗਈ ‘ਨਾਜਾਇਜ਼ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੀ ਪੜਤਾਲ’ (ਹੈਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ) ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕੀਤੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਸ਼ੀਰ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਨਿਪਟਾਰੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਇੱਕ ਡਵੀਜ਼ਨ ਬੈਂਚ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਆਪ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੁਣਵਾਈ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭਾਵ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 10 ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਜੋ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੋਵੇਂ ਦਰਖ਼ਾਸਤਾਂ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਈ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਰ ਜੇ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖ ਲਿਆ ਤਾਂ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਤਰੀਕ ਦੱਸਿਆਂ, ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।

ਹੈਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਜਸਟਿਸ ਸਰ ਐਲਨ ਬਰਾਡਵੇ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਜੌਹਨਸਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬੈਂਚ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਬਦਰੀ ਦਾਸ ਵਕੀਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਬੈਂਚ ਨੇ ਸੁਣਵਾਈ ਉਪਰੰਤ 3 ਵਜੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦੂਜੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੀਵਨ ਲਾਲ ਕਪੂਰ ਵਕੀਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵੀ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਵਾਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਅੜਿੱਕਾ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਅਮਲ ਹੋਣਾ ਸੁਰੂ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਦੀ ਤਰੀਕ 23 ਕਿ 24 ਮਾਰਚ? |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/is-the-execution-date-march-23rd-or-24th/ |access-date=2025-09-21 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}&lt;/ref&gt;

====ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ====
ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ]] ਨੇ 14 ਫਰਵਰੀ, 1931 ਨੂੰ ਇਰਵਿਨ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.myindiamyglory.com/2017/02/13/save-bhagat-singh-mercy-appeal-filed-14-february-1931/|title=ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਦਾ ਇਰਵਿਨ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕਰਨਾ|website=myindiamyglory.com}}&lt;/ref&gt; ਕੁਝ ਕੈਦੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। 19 ਮਾਰਚ, 1931 ਦੇ ਆਪਣੇ ਨੋਟਾਂ ਵਿਚ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: 
{{quote|ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਖਬਰ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਮੰਦਭਾਗਾ ਦਿਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਤਰਕ ਨੂੰ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਪਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dailysikhupdates.com/gandis-reactions-before-and-after-hanging-of-bhagat-singh/|title=ਵਾਇਸਰਾਏ ਦਾ ਨੋਟ|website=Daily Sikh Updates|accessdate=23 March, 2015|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420192915/http://dailysikhupdates.com/gandis-reactions-before-and-after-hanging-of-bhagat-singh/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;}}

ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ:

{{quote|ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਸਿਆਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਫੁੱਲੀ ਹੋਈ ਇੱਛਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦਮਨਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।}}

ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਈ। ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਮੈਂਬਰ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪਤੀ ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵੋਹਰਾ ਨੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਚਾਨਕ ਬੰਬ ਫਟਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

=== ਫ਼ਾਂਸੀ ===
[[ਤਸਵੀਰ:BhagatSingh DeathCertificate.jpg|thumb|300px|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ]]
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਮੁਤਾਬਕ 24 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/bhagat-singh-death-warrant-martyrdom-anniversary-245441-2015-03-23|title=Read Bhagat Singh's death warrant on his 84th martyrdom anniversary (updated)|website=India Today|language=en|access-date=23 March 2019}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਬਦਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਜੱਜ ਦੁਆਰਾ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮੌਤ ਵਾਰੰਟਾਂ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਵਾਰੰਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Haroon |last=Khalid |title=In Bhagat Singh's memory |date=March 2010 |url=http://jang.com.pk/thenews/mar2010-weekly/nos-28-03-2010/she.htm#1 |work=[[Daily Jang]] |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151305/http://jang.com.pk/thenews/mar2010-weekly/nos-28-03-2010/she.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਫਿਰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਭੰਨ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਤੋਂ ਕਰੀਬ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ) ਦੂਰ [[ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ]] ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;ferozepur.nic.in&quot;&gt;{{cite web |url=http://ferozepur.nic.in/html/HUSSAINIWALA.html |title=National Martyrs Memorial, Hussainiwala |accessdate=11 October 2011 |publisher=District Administration, Firozepur, Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151411/http://ferozepur.nic.in/html/HUSSAINIWALA.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

====ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ====
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ &quot;ਅਪਰਾਧਿਕ ਨਿਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਉਲਟ&quot; ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=supremecourt&gt;{{cite web |url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/sciphoto/photo_m1.html |title=Supreme Court of India&amp;nbsp;– Photographs of the exhibition on the &quot;Trial of Bhagat Singh&quot; |accessdate=11 October 2011 |work=Supreme Court of India |publisher=[[Supreme Court of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151530/http://www.supremecourtofindia.nic.in/sciphoto/photo_m1.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਪੈਸ਼ਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ ਇਸਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਤੋਂ ਹੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੁਲਜ਼ਮ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref name=rare&gt;{{cite news |first=Chaman |last=Lal |title=Rare documents on Bhagat Singh's trial and life in jail |date=15 August 2011 |url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2356959.ece |work=The Hindu |accessdate=31 October 2011 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151706/http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2356959.ece|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

====ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ====
[[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh's execution Lahore Tribune Front page.jpg|thumb|right|280px|[[ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ|ਸੁਖਦੇਵ]], ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਾਹੇ ਲਟਕਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ - ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਟ੍ਰੀਬਿਊਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਰਕੇ ਤੇ ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh The Tribune.jpg|thumb|right| ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ‘ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ 25 ਮਾਰਚ 1931 ਦੀ ਕਾਪੀ ਜੋ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ’ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ]]

ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿਖੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Indian executions stun the Congress |date=25 March 1931 |work=The New York Times |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0B11F83F5E1B7A93C7AB1788D85F458385F9&quot;Bhagat |accessdate=11 October 2011 }}&lt;/ref&gt; ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਝੰਡੇ ਦਿਖਾਏ ਸਨ। ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ: 
{{quote|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਾਨਪੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਉੱਤੇ ਹੋਏ, ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=50 die in India riot; Gandhi assaulted as party gathers |date=26 March 1931 |work=The New York Times |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0C15F93F5E1B7A93C4AB1788D85F458385F9|accessdate=2011-10-11 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;}}

ਕਰਾਚੀ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ:

{{quote|ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖ ਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਹਰੀ ਫਾਂਸੀ ਬੇਤੁਕੀ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਹੰਗਾਮੇ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਰਬ-ਮੰਗ ਦਾ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹਮਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ ਕਿ [ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਗੀ-ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੌਕਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India: Naked to Buckingham Palace |date=6 April 1931 |work=[[Time (magazine)|Time]] |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741366-2,00.html |page=3 |accessdate=2011-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152125/http://content.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C741366-2%2C00.html |archivedate=30 September 2015 |deadurl=yes |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;}}

29 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:{{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਸਾਰੇ ਵਿਅਰਥ ਸਨ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣ, ਜਾਂ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਧਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੇਵੱਸੀ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸਨੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, &quot;ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਫਾਂਸੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਵੋ।&quot; ਇਹਨਾਂ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਆਓ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਝੁੱਕਣੇ।

ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਤਲ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਸਥਿਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਾਡੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਗੇ। ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਧਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕਟਾਈ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਬਹਾਦਰ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਂਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਸਾਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ, ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rrtd.nic.in/bhagat%20singh.html |title=Bhagat Singh |accessdate=2012-01-13 |publisher=Research, Reference and Training Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, New Delhi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152238/http://www.rrtd.nic.in/bhagat%20singh.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;}}

====ਗਾਂਧੀ ਵਿਵਾਦ====
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਰੋਕਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;The Sunday Tribune&quot;&gt;{{cite news |first=V.N. |last=Datta |title=Mahatma and the Martyr |date=27 July 2008 |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080727/spectrum/main1.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152335/http://www.tribuneindia.com/2008/20080727/spectrum/main1.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Varun |last=Suthra |title=Gandhiji tried hard to save Bhagat Singh |date=16 December 2012 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20111216/main7.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=14 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152449/http://www.tribuneindia.com/2011/20111216/main7.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਰਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=Vaidya/&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;The Sunday Tribune&quot; /&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: &quot;ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਜ਼ਰੂਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦਾ ਹੱਕ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Bhagat Singh, Martyr Vs. Reformer | website=Our Heritage | date=2015-03-20 | url=https://vikramjits.wordpress.com/2015/03/20/bhagat-singh-martyr-vs-reformer/ | access-date=2025-11-14}}&lt;/ref&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ: &quot;ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸਿਰਫ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੀ ਲੈ ਸਕਦਾ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Rajindar |last=Sachar |title=Death to the death penalty |date=17 May 2008 |work=[[Tehelka]] |url=http://www.tehelka.com/story_main39.asp?filename=Op170508death_to.asp |archive-url=https://archive.today/20120913161434/http://www.tehelka.com/story_main39.asp?filename=Op170508death_to.asp |dead-url=yes |archive-date=13 September 2012 |accessdate=1 November 2011 }}&lt;/ref&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ 90,000 ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀ, ਜੋ [[ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ|ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਨੂੰ [[ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਿਨ ਪੈਕਟ]] ਅਧੀਨ ਰਿਹਾਅ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=Vaidya/&gt; ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ [[ਫਰੰਟਲਾਈਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੇ 19 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਦੌਰੇ ਸਮੇਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਮੁਅੱਤਲ ਦੇ ਦਿਨ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਦਲਾਓ ਲਈ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇਗੀ।&lt;ref name=Vaidya/&gt;

==ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ==
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ। ਭਗਤ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਪਕ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The Influence of Ghadar Movement on Bhagat Singh's Thought and Action |journal=Journal of Pakistan Vision |year=2008 |first=Harish K. |last=Puri |volume=9 |issue=2|url=http://pu.edu.pk/images/journal/studies/PDF-FILES/4-Harish%20Puri.pdf |accessdate=18 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152717/http://pu.edu.pk/images/journal/studies/PDF-FILES/4-Harish%20Puri.pdf|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ [[ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ]] ਅਤੇ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ]] ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=Rao1997/&gt; ਉਹ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਕੂਨਿਨ]] ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]], [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ [[ਤ੍ਰੋਤਸਕੀ]] ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਖੀਰਲੇ ਵਸੀਅਤਨਾਮੇ, &quot;ਟੂ ਯੰਗ ਪਲੀਟੀਕਲ ਵਰਕਰਜ਼&quot;, ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ&quot; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ &quot;ਨਵੇਂ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਰਥਾਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ, ਆਧਾਰ&quot; ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Singh|first1=Bhagat|title=To Young Political Workers|url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1931/02/02.htm|publisher=Marxists.org|accessdate=13 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001153755/https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1931/02/02.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]] ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ - ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਵੇਗੀ।&lt;ref name=HINDUBSMP&gt;{{cite news|title=Bhagat Singh an early Marxist, says Panikkar |work=The Hindu |date=14 October 2007 |url=http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454130400.htm|accessdate=1 January 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115200414/http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454130400.htm|archivedate=15 January 2008 |deadurl=no |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 1928 ਤਕ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ''ਕਿਰਤੀ'' ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲੜੀਬੱਧ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਸੀ ਕਿ ਜਨਤਾ ਨੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਲੋਕ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਅਰਾਜਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗ਼ੈਰ-ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।&quot; ਉਸਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ: &quot;ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ''ਵਸੁਧਿਵ ਕੁਟੂਮਬਾਕ'' ਆਦਿ ਦਾ ਅਰਥ ਇਕੋ ਅਰਥ ਹੈ।&quot; ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ: {{quote|ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਦਾ ਅੰਤਮ ਟੀਚਾ ਪੂਰਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੱਬ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਲਈ ਪਾਗਲ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੇਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਰਚ, ਰੱਬ ਅਤੇ ਧਰਮ; ਰਾਜ; ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜਾਇਦਾਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=Rao1997/&gt;}}

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਕੇ ਐਨ ਪਾਨੀਕਰ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ।&lt;ref name=HINDUBSMP /&gt; ਸਿਆਸੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਜੇਸਨ ਐਡਮਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਕਸ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਲੇਨਿਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ&lt;ref name=Adams/&gt; 1926 ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਅਤੇ ਟਰੌਟਸਕੀ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੰ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ਪੁੱਛੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|author=Chinmohan Sehanavis |url=http://www.mainstreamweekly.net/article351.html |title=Impact of Lenin on Bhagat Singh's Life |work=Mainstream Weekly |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930153113/http://www.mainstreamweekly.net/article351.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਦੇ ਵੀ [[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=Adams/&gt;

===ਨਾਸਤਿਕਤਾ===
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਧਰਮ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਾਕੂਨਿਨ, ਲੈਨਿਨ, ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ - ਸਾਰੇ ਨਾਸਤਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੋਹੰਮ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਕਾਮਨ ਸੇਂਸ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ।

1930-31 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਕੈਦੀ [[ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ|ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀ ਜੱਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ, ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ: &quot;ਤੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਉਮੈ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਪਰਦੇ ਵਾਂਗ ਹੈ&quot;। ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ &quot;[[ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ]]&quot; ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਘਮੰਡ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਦੂਸਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਥ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਧਰਮ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਰ-ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦਰਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: 

{{quote|ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ, ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤਦ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਪੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸਫੋਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਵਾਲੀ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਯੋਗ ਫੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਲਈ ਖਤਰਾ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਆਦਮੀ ਇਕੱਲਾ ਅਤੇ ਬੇਬੱਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thedemocraticbuzzer.com/blog/why-am-i-an-atheist/|2=|title=Why I am an Atheist|website=http://thedemocraticbuzzer.com|access-date=2019-04-15|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328124834/http://thedemocraticbuzzer.com/blog/why-am-i-an-atheist/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;|sign=|source=}}

ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:{{quote|ਆਓ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਇਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਆਉਣਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਓਗੇ।&quot; ਮੈਂ ਕਿਹਾ, &quot;ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰੇ ਸ੍ਰੀਮਾਨ, ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਤਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਿਹੇ ਛੋਟੇ ਸੁਆਰਥੀ ਇਰਾਦੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। &quot;ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਦੋਸਤੋ, ਕੀ ਇਹ ਘਮੰਡ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1930/10/05.htm|title=Why I am an Atheist|website=marxists}}&lt;/ref&gt;}}

===&quot;ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ&quot;===
ਉਸ ਨੇ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਲੀਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ: &quot;ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ। ਮਹਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਡਿੱਗ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਬਚ ਗਏ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=april8 |work=Letters, Writings and Statements of Shaheed Bhagat Singh and his Copatriots |title=Leaflet thrown in the Central Assembly Hall, New Delhi at the time of the throwing bombs. |accessdate=11 October 2011 |publisher=Shahid Bhagat Singh Research Committee, Ludhiana|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930153306/http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=april8|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Pamela |last=Philipose |title=Is this real justice? |date=10 September 2011 |url=http://www.thehindu.com/arts/magazine/article2442039.ece |work=The Hindu |accessdate=20 November 2011 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151534/http://www.thehindu.com/features/magazine/article2442039.ece|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋਸਤ ਪ੍ਰਣਥ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਆਫੀ ਲਈ ਖਰੜਾ ਪੱਤਰ ਲੈ ਕੇ ਮਿਲਣ ਗਿਆ। ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=Vaidya/&gt;

==ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ==
[[ਤਸਵੀਰ:Shaheed Bhagat Singh. Rewalsar, Himachal Pradesh.jpg|right|frameless]]
ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।&quot; ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਤਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕੌਮੀ ਜਾਗਰਣ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: &quot;ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਲੜਾਕੂ ਸੀ ਜੋ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ... ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗਿਆੜੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਜੋ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।&quot; ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਰ ਹੋਰੇਸ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਨੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsclick.in/happy-birthday-shaheed-bhagat-singh-interview-professor-chaman-lal|title=ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸਰ ਹੋਰੇਸ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ|last=|first=|date=28 Sep 2016|website=newsclick|publisher=newsclick|access-date=28 Sep 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ ==
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pinney&quot; /&gt; ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼੍ਰੇਣੀਕਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਘਵਾਦ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: {{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਹਰੇਕ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ, ਸੰਸਦੀ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਨਕਸਲੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਤਰੀਕਾ ਸਮੱਸਿਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਉਸਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਕਸਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਤਿਕਥਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sacw.net/article22.html |title=Book review: Why the Story of Bhagat Singh Remains on the Margins? |accessdate=2011-10-29|last=Singh |first=Pritam |date=24 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151416/http://www.sacw.net/article22.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;}}

* 15 ਅਗਸਤ, 2008 ਨੂੰ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 18 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Aditi |last=Tandon |title=Prez to unveil martyr's 'turbaned' statue |date=8 August 2008 |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080808/nation.htm#16 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001152945/http://www.tribuneindia.com/2008/20080808/nation.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/picture_gallery/bk_dutt_1.asp |title=Bhagat Singh and B.K. Dutt|accessdate=3 December 2011 |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151310/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/picture_gallery/bk_dutt_1.asp|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:National Martyrs Memorial Hussainiwala closeup.jpg|thumb|ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ]]

* ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। 17 ਜਨਵਰੀ, 1961 ਨੂੰ, ਸੂਲੇਮੰਕੀ ਹੈਡ ਵਰਕਜ਼ ਨੇੜੇ 12 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ferozepur.nic.in&quot; /&gt; ਉਥੇ ਹੀ 19 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨੂੰ ਬੱਤੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;tribuneindia.com&quot; /&gt; 1968 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ ਸਸਕਾਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{cite news |first=K.S. |last=Bains |title=Making of a memorial |date=23 September 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=21 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151150/http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। 1968 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ ਸਸਕਾਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=K.S. |last=Bains |title=Making of a memorial |date=23 September 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=21 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151150/http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1971)|1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਲੜਾਈ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯਾਦਗਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ&lt;ref name=&quot;ferozepur.nic.in&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ |url=https://vaisakhi.co.in/%e0%a8%b6%e0%a8%b9%e0%a9%80%e0%a8%a6-%e0%a8%ad%e0%a8%97%e0%a8%a4-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%98/ |url-status=dead |accessdate=26 ਸਤੰਬਰ 2023 |publisher=Vaisakhi Publisher, Punjab, India |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926033533/https://vaisakhi.co.in/%E0%A8%B6%E0%A8%B9%E0%A9%80%E0%A8%A6-%E0%A8%AD%E0%A8%97%E0%A8%A4-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98/ }}&lt;/ref&gt; ਪਰ 1973 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;tribuneindia.com&quot;&gt;{{cite news |title=Shaheedon ki dharti |date=3 July 1999 |work=The Tribune |location=India |url=http://www.tribuneindia.com/1999/99jul03/saturday/regional.htm#3 |accessdate=11 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150708/http://www.tribuneindia.com/1999/99jul03/saturday/regional.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ''ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ'' 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸਮਾਰਕ ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/gazfzpr5.htm |title=Dress and Ornaments |accessdate=21 October 2011|work=Gazetteer of India, Punjab, Firozpur (First Edition) |year=1983 |publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150557/http://punjabrevenue.nic.in/gazfzpr5.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Chander |last=Parkash |title=National Monument Status Eludes Building |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm#9 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150359/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ 50 ਵੀਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ, ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਰੇਤ, ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਖਬਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਨੂੰ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=museum&gt;{{cite news |first=Sarbjit |last=Dhaliwal |author2=Amarjit Thind |title=Policemen make a beeline for museum |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm#2 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150359/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਪਹਿਲੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਪੰਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਨੋਟਸ ਭੇਜੇ ਸਨ,&lt;ref name=museum /&gt; ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਵਾਲੀ ''[[ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ]]'' ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਵਸਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/gaz_jdr13.htm |title=Chapter XIV (f) |accessdate=21 October 2011 |work=Gazetteer Jalandhar |publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150255/http://punjabrevenue.nic.in/gaz_jdr13.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/Chapter%2015.htm |title=Chapter XV |accessdate=21 October 2011 |work=Gazetteer Nawanshahr|publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150114/http://punjabrevenue.nic.in/Chapter%2015.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2009 ਵਿੱਚ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ {{INR}}168 ਮਿਲੀਅਨ ($ 2.3 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhagat-singh-memorial-in-native-village-gets-go-ahead_100149026.html|title=Bhagat Singh memorial in native village gets go ahead|date=30 January 2009|publisher=[[Indo-Asian News Service]]|accessdate=22 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150011/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhagat-singh-memorial-in-native-village-gets-go-ahead_100149026.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਨੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਸੰਗਠਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 28 ਸਤੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=supremecourt /&gt;&lt;ref name=rare /&gt;

== ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Statues of Bhagat Singh, Rajguru and Sukhdev.jpg|thumb|210px|ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਨੇੜੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ]]
ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਜੇ ਵੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Sharmila |last=Ravinder |title=Bhagat Singh, the eternal youth icon |date=13 October 2011 |url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/tiger-trail/entry/bhagath-singh-the-eternal-youth-icon |work=The Times of India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145727/http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/tiger-trail/bhagath-singh-the-eternal-youth-icon/|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Amit |last=Sharma |title=Bhagat Singh: Hero then, hero now |date=28 September 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm#6 |work=The Tribune |location=India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145505/http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Amit |last=Sharma |title=We salute the great martyr Bhagat Singh |date=28 September 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm#8 |work=The Tribune |location=India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145505/http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਬੋਸ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ'' ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ &quot;ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ&quot; ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=S. |last=Prasannarajan |title=60 greatest Indians |date=11 April 2008 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/60+greatest+Indians/1/6964.html |work=[[India Today]] |accessdate=7 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001152706/http://indiatoday.intoday.in/story/60%2Bgreatest%2BIndians/1/6964.html |archivedate=1 October 2015 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਨਮ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ''ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੰਸਥਾਨ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=In memory of Bhagat Singh |date=1 January 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070101/region.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145058/http://www.tribuneindia.com/2007/20070101/region.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 23 ਮਾਰਚ, 2001&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/192/23032001.pdf |title=Tributes to Martyrs Bhagat Singh, Raj Guru and Sukhdev |accessdate=3 December 2011 |date=23 March 2001 |format=PDF |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426015706/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/192/23032001.pdf |archivedate=26 April 2012 }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2005&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/204/23032005.pdf |title=Tributes to Martyrs Bhagat Singh, Raj Guru and Sukhdev |accessdate=3 December 2011 |date=23 March 2005 |format=PDF |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426015242/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/204/23032005.pdf |archivedate=26 April 2012 }}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੌਨ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ, [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਆਫ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਦਮਾਨ ਚੌਂਕ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਚੌਂਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{ cite news |title=Bhagat Singh: ‘Plan to rename chowk not dropped, just on hold’| date= 18 December 2012|url=http://tribune.com.pk/story/480973/bhagat-singh-plan-to-rename-chowk-not-dropped-just-on-hold/ |newspaper=The Express Tribune |accessdate=26 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001144830/http://tribune.com.pk/story/480973/bhagat-singh-plan-to-rename-chowk-not-dropped-just-on-hold/|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=It's now Bhagat Singh Chowk in Lahore |date=30 September 2012 |url=http://www.thehindu.com/news/international/its-now-bhagat-singh-chowk-in-lahore/article3951829.ece?homepage=true |work=[[The Hindu]] |accessdate=2 October 2012 |location=Chennai, India |first=Anita |last=Joshua|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001144058/http://www.thehindu.com/news/international/its-now-bhagat-singh-chowk-in-lahore/article3951829.ece?homepage=true|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; 6 ਸਤੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੌਕ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਚੌਂਕ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;BSMFP&quot;&gt;{{cite news |title=Plea to prove Bhagat's innocence: Pak-based body wants speedy hearing |url=http://www.hindustantimes.com/jalandhar/plea-to-prove-bhagat-singh-s-innocence-pak-based-body-wants-speedy-hearing-of-case/article1-1387844.aspx |date=6 September 2015 |work=Hindustan Times |accessdate=8 September 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6bOhkydCu?url=http://www.hindustantimes.com/jalandhar/plea-to-prove-bhagat-singh-s-innocence-pak-based-body-wants-speedy-hearing-of-case/article1-1387844.aspx |archivedate=8 September 2015 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1954) ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਅਬੀਦ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1963) ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ''ਸ਼ਹੀਦ'' (1965) ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ]] ਨੇ ਅਤੇ ''ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1974) ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦੱਤ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ 2002 ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ'', ''23 ਮਾਰਚ ,1931: ਸ਼ਹੀਦ'' ਅਤੇ ''ਦੀ ਲੈਜੇਡ ਆਫ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ [[ਸੋਨੂੰ ਸੂਦ]], [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/dara-singhs-best-bollywood-moments-shaheed-bhagat-singh-109052-2012-07-12|title=Dara Singh's best Bollywood moments: Amar Shaheed Bhagat Singh|date=12 July 2012|accessdate=1 July 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.freepressjournal.in/featured-blog/bhagat-singh-death-anniversary-7-movies-based-on-the-life-of-bhagat-singh/1241877|title=Bhagat Singh death anniversary: 7 movies based on the life of Bhagat Singh|accessdate=22 March 2018}}&lt;/ref&gt;

ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਫਿਲਮ ''[[ਰੰਗ ਦੇ ਬਸੰਤੀ]]'' (2006), ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦੀ ਫਿਲਮ, ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|first=Rajiv |last=Vijayakar |title=Pictures of Patriotism |date=19 March 2010 |publisher=[[Screen (magazine)|Screen]] |url=http://www.screenindia.com/news/pictures-of-patriotism/592527/ |accessdate=29 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100809025848/http://www.screenindia.com/news/pictures-of-patriotism/592527/ |archivedate=9 August 2010 }}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]] ਨੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ'' ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਕਰਮ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਸਟਾਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ'', ਜੋ ਕਿ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ive-been-wanting-to-play-bhagat-singh-karam-rajpal/articleshow/64115143.cms|title=I've been wanting to play Bhagat Singh: Karam Rajpal|accessdate=27 May 2018}}&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿਚ, ''[[ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]]'' ਅਤੇ ''[[ਅਨਹਦ (ਐਨਜੀਓ)|ਅਨਹਦ]]'', ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 40-ਮਿੰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਇਨਕਲਾਬ'' ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=New film tells 'real' Bhagat Singh story |date=13 July 2008 |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/cinema/New-film-tells-real-Bhagat-Singh-story/Article1-323749.aspx |accessdate=29 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoL36hh?url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/cinema/New-film-tells-real-Bhagat-Singh-story/Article1-323749.aspx |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Documentary on Bhagat Singh |date=8 July 2008 |url=http://www.hindu.com/2008/07/08/stories/2008070853690400.htm |work=The Hindu |accessdate=28 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoGmFaz?url=http://www.hindu.com/2008/07/08/stories/2008070853690400.htm |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== ਥੀਏਟਰ ===
ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਭੀੜ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Chaman |last=Lal |title=Partitions within |date=26 January 2012 |url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article2834265.ece |work=The Hindu |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoBEUJC?url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article2834265.ece |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Shreya |last=Ray |title=The lost son of Lahore |date=20 January 2012 |url=http://www.livemint.com/2012/01/20195956/The-lost-son-of-Lahore.html?h=B |work=[[Live Mint]] |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66ao4hUQ4?url=http://www.livemint.com/2012/01/20195956/The-lost-son-of-Lahore.html?h=B |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanawar students dramatise Bhagat Singh's life |date=n.d. |url=http://www.dayandnightnews.com/2012/01/sanawar-students-dramatise-bhagat-singhs-life/ |work=Day and Night News |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anxTWhA?url=http://www.dayandnightnews.com/2012/01/sanawar-students-dramatise-bhagat-singhs-life/ |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== ਗਾਣੇ ===
[[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਣੇ, &quot;ਸਰਫਰੋਸ਼ੀ ਕੀ ਤਮੰਨਾ&quot; ਅਤੇ &quot;ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਦੇ ਬੇਸੰਤ ਚੋਲਾ&quot; ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Yogendra |last=Bali |title=The role of poets in freedom struggle |date=August 2000 |publisher=[[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/faug2000/f070820002.html |work=Press Information Bureau |accessdate=4 December 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anqlzCn?url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/faug2000/f070820002.html |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;films&quot;&gt;{{cite news |title=A non-stop show&amp;nbsp;... |date=3 June 2002 |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300500100.htm |work=The Hindu |accessdate=28 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aovff0n?url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300500100.htm |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== ਹੋਰ ===
1968 ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ 61 ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/B/BHAGAT%20SINGH%20AND%20FOLLOWERS |title=Bhagat Singh and followers |accessdate=20 November 2011 |work=Indian Post |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anegLfh?url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/B/BHAGAT%20SINGH%20AND%20FOLLOWERS |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt; 2012 ਵਿੱਚ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ₹ 5 ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Issue of coins to commemorate the occasion of &quot;Shahid Bhagat Singh Birth Centenary&quot;|url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/PressReleases.aspx?Id=1155|website=rbi.org.in|publisher=Reserve Bank of India|accessdate=1 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001143633/https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/PressReleases.aspx?Id=1155|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
=== ਨੋਟ ===
{{Notelist|refs=
{{efn|name=birth|Whereas most sources state 27 September 1907 to be Bhagat Singh's birth date,&lt;ref name=combined-birth-date-27-9&gt;
* {{Citation|year=2021|chapter= Bhagat Singh|title=Encyclopedia Britannica|chapter-url= https://www.britannica.com/biography/Bhagat-Singh|quote=Quick Facts &lt;br/&gt;Born: September 27, 1907, Lyallpur, western Punjab, India [now in Pakistan] &lt;br/&gt; Died: March 23, 1931, Lahore [now in Pakistan] (aged 23)}}
* {{Cite ODNB|id=73519|last=Deol|first=Jeevan Singh|title=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu]|year=2004|quote=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu] (1907–1931), revolutionary and writer, was born in the village of Banga, Punjab, India (now in Pakistan) on 27 September 1907}}
* {{Citation|last=NCERT (India)|title=Modern India: a textbook for Class XII|series=Textbooks from India|volume=18|location=New Delhi|publisher=National Council for Educational Research and Training|page=242|year=2004|oclc=838284530|isbn=9788174501295|url=https://archive.org/details/modern-india-satish-chandra-mittal-ncert/page/241/mode/2up|quote=Sardar Bhagat Singh was born in a place called Banga in Lyalpur district on 27 September 1907}}
* {{Citation|last1=Singh|first1=Bhagat|last2=Gupta|first2=D. N.|title=Selected Writings|location=New Delhi|publisher=National Book Trust|year=2007|editor1-last=Gupta|editor1-first=D. N.|editor2-last=Chandra|editor2-first=Bipan|isbn=9788123749419|oclc=607855643|page=xi|url=https://archive.org/details/bhagatsinghselectspeechesandwritingsguptad.n._590_s/page/n11/mode/2up| quote=Bhagat Singh was born in a patriotic family on 27 September 1907 in the village Khatkar Kalan, tehsil Banga, district Jalandhar, though his father Sardar Kishen Singh had shifted to Lyallpur (now Faislabad in Pakistan) sometime before his birth.}}
* {{Cite book|last=Singh|first=Bhagat|title=Words of Freedom: Ideas of a Nation|publisher = Penguin Books|year=2010|isbn=9780143068884|url=https://books.google.com/books?id=1nQTv8c6V90C&amp;pg=PR10|quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in Lyallpur, Punjab into a family of revolutionaries.  His uncles, Ajit Singh and Swaran Singh, as well as his father, Kishan Singh, were members of the Ghadar Party.  (Swaran Singh was hanged in 1927, four years before his nephew, for his involvement in the Kakori train robbery of 1925.)}}
* {{Cite book|last=Juss|first=Satvinder S.|title=Bhagat Singh: A Life in Revolution|publisher=Penguin Random House|url=https://books.google.com/books?id=kSZ_EAAAQBAJ&amp;pg=PT30|year=2022|isbn=978-93-5492-674-7 |quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in a small village by the name of  'Banga'.  It was then in the Lyallpur district of undivided ... Punjab.  Today it is located in Pakistan under the new name of Faisalabad.}}
** {{Cite book|last=Juss |first=Satvinder S. |title=Bhagat Singh: A Life in Revolution|publisher=Penguin Random House|url=https://books.google.com/books?id=kSZ_EAAAQBAJ&amp;pg=PT297|year=2022|isbn=978-93-5492-674-7|quote=At any rate, this is what Lajjawati appears to have said when she was interviewed for the oral history archive of the Nehru Memorial Museum &amp; Library. The disclosure to Lala Feroz Chand of the bundle of documents enabled the publication of one of the writings of Bhagat Singh, namely, his celebrated, ‘Why I Am an Atheist’, on 27 September 1931.  This was designed to coincide with what would have been Bhagat Singh's twenty-fourth birthday.}}
* {{Citation|last=Noorani|first=A. G.|author-link=A. G. Noorani|title=The Trial of Bhagat Singh: Politics of Justice|publisher = Oxford University Press|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=Hmg-AQAAIAAJ|page=9|isbn=978-0-19-579667-4|quote=Bhagat Singh was born in the village Banga in Lyallpur, on September 27, 1907, in a family of revolutionaries and in a clime in which the spirit of revolt gripped a large number of people in the Punjab.}}
* {{Citation|editor1-last=Dayal|editor1-first=Ravi|title=We Fought Together for Freedom: Chapters from the Indian National Movement|location=Delhi|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=vSZuAAAAMAAJ|year=1995|page=139|isbn=978-0-19-563286-6|quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in the village of Banga in the Lyallpur district of Punjab (now in Pakistan) into a patriotic family.}}
* {{Citation|last=Singh|first=Fauja|title=Eminent Freedom Fighters of Punjab|publisher=Punjab University, Department of Punjab Historical Studies|year=1972|oclc=504464385|page=80|quote=Bhagat Singh  He belongs to the front rank of Punjabi heroes martyred in the cause of national movement . ... He was born on September 27 , 1907.}}
* {{Citation|last=Aggarwal|first=Som Nath|title=The heroes of Cellular Jail: Study based on personal memoirs of Indian freedom fighters incarcerated in the Cellular Jail, Andaman and Nicobar Islands, in connection with freedom movement, 1857-1945; includes a list of prisoners period-wise and state-wise|location=Patiala|publisher=Publication Bureau, Punjab University|year=1995|isbn=9788173801075|oclc=	33970606|page=193|quote=In the Punjab , Lahore was once again agog with revolutionary activities and Bhagat Singh who was to become Shaheed - i - Azam in subsequent years was on the forefront . He was born on 27 September 1907 and belonged to village Khatkar}}
* {{Citation|last=Communist Party of India (Marxist) History Commission|location=New Delhi|publisher=CPI (M) Publications and LeftWord Books|year=2005|title=History of the Communist Movement in India: The Formative Years, 1920&amp;ndash;1933|isbn=9788187496496|oclc=493429162|url=https://books.google.com/books?id=KqLaAAAAMAAJ|page=231|quote=Bhagat Singh 1907-1931 One of the most outstanding revolutionaries of India, martyred at the age of 23. Born in a peasant family in Banga village of Lyallpur district of Punjab on September 27 , 1907}}
&lt;/ref&gt; some mention 28 September 1907.&lt;ref name=sohi-parashar-birth&gt;
* {{Citation|last=Sohi|first=Seema|title=Echoes of Mutiny: Race, Surveillance, and Indian Anticolonialism in North America|publisher=Oxford University Press|page=195|year=2014|isbn=978-0-19-939044-1|url=https://books.google.com/books?id=x_D8AwAAQBAJ&amp;pg=PT195|quote=... on March 23, 1931, twenty-three year old Bhagat Singh was hanged. Born on September 28, 1907, Bhagat Singh came from a family of freedom fighters}}
* {{Citation|last=Parashar|first=Swati|chapter=Terrorism and the Postcolonial 'State'|title=Routledge Handbook of Postcolonial Politics|publisher=Routledge|editor1-first=Olivia U.|editor1-last=Rutazibwa|editor2-first=Robbie|editor2-last=Shilliam|year=2018|page=178|isbn=978-1-317-36939-4|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zEBNDwAAQBAJ&amp;pg=PT178|quote=Footnote 2: Bhagat Singh (28 September 1907 – 23 March 1931) was an Indian freedom fighter with socialist revolutionary leanings.}}&lt;/ref&gt; Some others mention both 27 and 28 September in different contexts;&lt;ref name=chaman-yates-moffat&gt;
* {{Cite book|editor1-last=Lal|editor1-first=Chaman|editor2-last=Yates|editor2-first=Michael D.|title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024 |publisher=NYU Press|page=34|isbn=978-1-68590-067-0|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&amp;pg=PA34|quote=Kumari Lajjawati, secretary of the Bhagat Singh Defence Committee and a Congress activist, frequently visited the Lahore jail to discuss the legal aspects of the case. In an interview with the Nehru Memorial Museum and Library’s oral history cell, she said that she brought some papers given to her by Bhagat Singh, which she later showed to Feroze Chand, editor of ''The People'', Lala Lajpat Rai’s well-established paper in Lahore. Feroze Chand was given the freedom to select whatever he wanted for publication in ''The People''. He did this and returned the rest to Lajjawati, who handed them over to Bejoy Kumar Sinha in 1938. From the papers he had, Feroze Chand published ‘Why I am an Atheist’ on 27 September 1931, Bhagat Singh’s first birthday after his execution on 23 March of that same year.}}
* {{Cite book |editor-last=Lal |editor-first=Chaman |editor-last2=Yates |editor-first2=Michael D. |title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024 |publisher=NYU Press|page=127|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&amp;pg=PA127|isbn=978-1-68590-066-3| quote=Bhagat Singh wrote an impassioned letter to Bhai Randir Singh, and the latter agreed to meet. However, he implored the young revolutionary to renounce his atheism and embrace the religion in which he was raised. He claimed his word convinced Bhagat Singh to repent and return to the religious fold. But Bhagat Singh, understanding that what he said could be distorted after his death, soon wrote this famous essay, so that people would know what he really believed. This was done in October 1930, and the essay was published in ''The People'' on 27 September 1931, the first birth anniversary of Bhagat Singh after his execution.&lt;Footnote 1: Bhagat Singh's birth anniversary is now widely accepted to fall on 28 September&gt;}}
** {{Cite book |editor-last=Lal |editor-first=Chaman |editor-last2=Yates |editor-first2=Michael D. |title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024|publisher=NYU Press|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&amp;pg=PA12|page=12|isbn=978-1-68590-066-3 |quote=Bhagat Singh is a legend, but how he became one needs to be understood.  He was born on 28 September 1907 in the village of Chak No. 105, Lyallpur Bange, as it was called in those days, which is now in Faisalabad, Pakistan, which itself was formerly known as Lyallpur.}}
* {{Cite book|last=Moffat|first=Chris|title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh|publisher=Cambridge University Press|page=128|year=2019|isbn=978-1-108-49690-2|url=https://books.google.com/books?id=LFR-DwAAQBAJ&amp;pg=PA128|quote=According to the scholar Chaman Lal, Lajjawati showed the contents of the bundle to Lala Feroz Chand, editor of The People. For Lal, this explains how the essay ‘Why I Am an Atheist’ came to appear in the Lahore weekly on 27 September 1931, selected from the smuggled documents and published near to what would have been the revolutionary’s twenty-fourth birthday.}}
** {{Cite book|last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh|publisher=Cambridge University Press|page=210|url=https://books.google.com/books?id=LFR-DwAAQBAJ&amp;pg=PA210|year=2019|isbn=978-1-108-49690-2|quote=Solitude characterizes the biographies of all three sites. Each structure is relegated from the rhythms of everyday experience due to poor accessibility: Khatkar Kalan is a small village in rural Punjab, Hussainiwala, an outpost on the border with Pakistan, and the Lok Sabha grounds have been highly securitized since militant attacks on the complex in December 2001. Crowds gather at the first two sites on special occasions — the 23 March death anniversary or 28 September birth anniversary, specifically — but visitors are otherwise infrequent. }}&lt;/ref&gt; One scholar has suggested that 27 September was widely celebrated in India as Bhagat Singh's birthday until the turn of the 21st century when [[Google]]'s celebration of its founding on that day began to critically affect Indian media's coverage of the birthday.&lt;ref name=phanjoubam-2016&gt;{{citation|last=Phanjoubam|first=Pradip|title=The Northeast Question: Conflicts and frontiers|location=London and New York|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-95798-5|url=https://books.google.com/books?id=YBStCwAAQBAJ&amp;pg=PT53|quote=Consider this. 27 September is the birthday of Google. This day is also the birthday of well-known and respected Indian freedom fighter Bhagat Singh, though some claim 28 September to be his birthday. For all the years after Indian independence, Bhagat Singh’s birthday was what the Indian media remembered on 27 September, with the union government’s Directorate of Advertising and Visual Publicity (DAVP) issuing large eulogising display advertisements ahead of the day, reminding the nation of the day’s significance in the Indian independence movement and nation-building. But by the turn of the twenty-first century, amidst the excitement of changes brought about by the liberalisation of the Indian economy and its consequent growing integration with the global market, all major Indian news channels and newspapers began enthusiastically remembering Google, carrying features on this phenomenon of the digital age for days, and in the process, virtually marginalised the memory of Bhagat Singh to the periphery of the media’s, and therefore, the public’s consciousness.}}&lt;/ref&gt;}}
}}

=== ਹਵਾਲੇ ===
&lt;references&gt;
&lt;ref name=Adams&gt;{{citation |url=http://raforum.info/article.php3?id_article=3225&amp;lang=en |first=Jason |last=Adams |title=Asian Anarchism: China, Korea, Japan &amp; India |publisher=Raforum.info |year=2005 |access-date=28 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001143403/http://raforum.info/article.php3?id_article=3225&amp;lang=en|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Dam&gt;{{citation |title=Presidential Legislation in India: The Law and Practice of Ordinances |first=Shubhankar |last=Dam |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-72953-7 |url=https://books.google.com/books?id=RvxGAgAAQBAJ&amp;pg=PA44|page=44}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Friend&gt;{{citation |last=Friend|first=Corinne |title=Yashpal: Fighter for Freedom – Writer for Justice |journal=Journal of South Asian Literature |volume=13 |issue=1 |year=1977 |pages=65–90 [69–70]|jstor=40873491}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- &lt;ref name=Govind&gt;{{citation|last=Govind|first=Nikhil|title=Between Love and Freedom: The Revolutionary in the Hindi Novel|url=https://books.google.com/books?id=3Hk9BAAAQBAJ|year=2014|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-317-55975-7|pages=56–57}}&lt;/ref&gt; --&gt;
&lt;ref name=ILJ&gt;{{citation |title=The Trial of Bhagat Singh |journal=India Law Journal |url=http://www.indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html |volume=1 |issue=3 |date=July–September 2008 |access-date=11 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001142717/http://indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Lal&gt;{{citation |last=Lal |first=Chaman |title=April 8, 1929: A Day to Remember |date=11 April 2009 |url=http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html |work=Mainstream |access-date=14 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001142556/http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Mittal&gt;{{citation |last1=Mittal|first1=S.K. |last2 = Habib|first2=Irfan |title=The Congress and the Revolutionaries in the 1920s |author-link2=Irfan Habib |journal=Social Scientist |volume=10 |issue=6 |date=June 1982 |pages=20–37 |jstor=3517065|doi=10.2307/3517065 }} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Pinney&gt;{{citation |last=Pinney |first=Christopher |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=8hhXq7hpzSwC |title='Photos of the Gods': The Printed Image And Political Struggle in India |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-184-6|pages=117, 124–126}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Rao1997&gt;{{citation |last=Rao |first=Niraja |date=April 1997 |title=Bhagat Singh and the Revolutionary Movement |journal=Revolutionary Democracy |volume=3 |issue=1 |access-date=18 November 2011|url=http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv3n1/bsingh.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001141654/http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv3n1/bsingh.htm|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=s380&gt;{{citation |title=Punjab Reconsidered: History, Culture, and Practice |editor1-first=Anshu |editor1-last=Malhotra |editor2-first=Farina |editor2-last=Mir |year=2012 |isbn=978-0-19-807801-2 |chapter=Bhagat Singh: A Politics of Death and Hope |first=Simona |last=Sawhney |doi=10.1093/acprof:oso/9780198078012.003.0054 |publisher=Oxford University Press|page=380}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Vaidya&gt;{{citation |title=Historical Analysis: Of means and ends |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=27 April 2001 |first=Paresh R. |last=Vaidya |volume=18 |issue=8|url=http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070829191713/http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archive-date=29 August 2007 |access-date=9 October 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

=== Works cited and bibliography ===
{{Refbegin|colwidth=40em}}
* {{citation |last1=Bakshi |first1=S.R. |last2=Gajrani |first2=S. |last3=Singh |first3=Hari |title=Early Aryans to Swaraj |volume=10: Modern India |publisher=Sarup &amp; Sons |location=New Delhi |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=7fXK3DiuJ5oC |isbn=978-8176255370 }}
* {{Cite book |last=Datta |first=Vishwanath |year=2008 |title=Gandhi and Bhagat Singh |publisher=Rupa &amp; Co. |isbn=978-81-291-1367-2 }}
* {{citation|last=Gaur|first=I.D.|title=Martyr as Bridegroom|url=https://books.google.com/books?id=PC4C3KcgCv0C|year=2008|publisher=Anthem Press|isbn=978-1-84331-348-9}}
* {{citation|last=Grewal|first=J.S.|title=The Sikhs of the Punjab|url=https://books.google.com/books?id=2_nryFANsoYC|year=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-63764-0}}
* {{citation |last=Gupta|first=Amit Kumar |title=Defying Death: Nationalist Revolutionism in India, 1897–1938 |journal=Social Scientist |volume=25 |issue=9/10 |date=September–October 1997 |pages=3–27 |jstor=3517678|doi=10.2307/3517678 }} {{subscription required}}
* {{Cite book|last2=Singh|first2=Bhagat|last1=Habib|first1=Irfan S.|author-link1=Irfan Habib|url=https://books.google.com/books?id=JoIMAQAAMAAJ|year=2007|title=To make the deaf hear: ideology and programme of Bhagat Singh and his comrades|publisher=Three Essays Collective|isbn=978-81-88789-56-6}}
* {{cite book|last1=MacLean|first1=Kama|title=A revolutionary history of interwar India : violence, image, voice and text|url=https://archive.org/details/revolutionaryhis0000macl|date=2015|publisher=OUP|location=New York|isbn=978-0-19-021715-0}}
* {{citation|last1=Maclean|first1=Kama|last2=Elam|first2=J. David|title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action|url=https://books.google.com/books?id=TnSFCwAAQBAJ|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-63712-7}}
* {{citation|last=Moffat|first=Chris|editor1-first=Kama|editor1-last=Maclean|editor2-first=J. David|editor2-last=Elam|title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TnSFCwAAQBAJ&amp;pg=PA73|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-63712-7|pages=73–89|chapter=Experiments in political truth}}
* {{cite book |title=Changing Homelands |first=Neeti |last=Nair |publisher=Harvard University Press |year=2011 |isbn=978-0-674-05779-1 |url=https://books.google.com/books?id=o-NoCp9Lc24C }}
* {{citation |title=Bhagat Singh as 'Satyagrahi': The Limits to Non-violence in Late Colonial India |journal=[[Modern Asian Studies]] |date=May 2009 |first=Neeti |last=Nair |volume=43 |issue=3 |pages=649–681 |jstor=20488099 |doi=10.1017/S0026749X08003491 |s2cid=143725577 }}
* {{citation |last=Nayar |first=Kuldip |author-link=Kuldip Nayar |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=bG9lA6CrgQgC |title=The Martyr Bhagat Singh: Experiments in Revolution |publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-0700-3 }}
* {{cite book |last=Noorani |first=Abdul Gafoor Abdul Majeed |title=The Trial of Bhagat Singh: Politics of Justice |publisher=Oxford University Press |year=2001 |orig-year=1996 |isbn=978-0-19-579667-4}}
* {{citation |last=Rana |first=Bhawan Singh |year=2005a |url=https://books.google.com/books?id=PEwJQ6_eTEUC |title=Bhagat Singh |publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. |isbn=978-81-288-0827-2 }}
* {{citation |last=Rana |first=Bhawan Singh |year=2005b |url=https://books.google.com/books?id=sudu7qABntcC |title=Chandra Shekhar Azad (An Immortal Revolutionary of India) |publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. |isbn=978-81-288-0816-6 }}
* {{cite book|last1=Sharma|first1=Shalini|title=Radical Politics in Colonial Punjab: Governance and Sedition|date=2010|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-45688-3}}
* {{citation |last2=Hooja |first2=Bhupendra |last1=Singh |first1=Bhagat |url=https://books.google.com/books?id=OAq4N60oopEC |title=The Jail Notebook and Other Writings |publisher=LeftWord Books |year=2007 |isbn=978-81-87496-72-4 }}
* {{citation |title=Review article |journal=Journal of Punjab Studies |date=Fall 2007 |first=Pritam |last=Singh |volume=14 |issue=2 |pages=297–326 |access-date=8 October 2013 |url=http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_14_2/review_article.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001140644/http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_14_2/review_article.pdf |archive-date=1 October 2015 }}
* {{cite book |last2=Singh |first2=Trilochan |last1=Singh |first1=Randhir |author-link1=Randhir Singh (Sikh)
|title=Autobiography of Bhai Sahib Randhir Singh: freedom fighter, reformer, theologian, saint and hero of Lahore conspiracy case, first prisoner of Gurdwara reform movement |publisher=Bhai Sahib Randhir Singh Trust |year=1993}}
* {{citation|last=Tickell|first=Alex|title=Terrorism, Insurgency and Indian-English Literature, 1830–1947|url=https://books.google.com/books?id=wJhD6My4tR0C|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-61840-6}}
* {{cite book|last1=Waraich|first1=Malwinder Jit Singh|title=Bhagat Singh: The Eternal Rebel|date=2007|publisher=Publications Division|location=Delhi|isbn=978-8123014814}}
* {{cite book |last2=Sidhu |first2=Gurdev Dingh |last1=Waraich |first1=Malwinder Jit Singh
|title=The hanging of Bhagat Singh : complete judgement and other documents |url=https://archive.org/details/hangingofbhagats0000unse |publisher=Unistar |location=Chandigarh |year=2005}}
{{Refend}}

==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ==
{{Sister project links|d=Q377808|c=category:Bhagat Singh|s=ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|n=no|b=no|wikt=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no}}
* [http://www.shahidbhagatsingh.org/ Bhagat Singh biography, and letters written by Bhagat Singh]
* [http://www.outlookindia.com/article.aspx?208908 His Violence Wasn't Just About Killing], ''[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]''
* [http://www.tribuneindia.com/2011/20110508/edit.htm#1 The indomitable courage and sacrifice of Bhagat Singh and his comrades will continue to inspire people], ''[[Tribune India|The Tribune]]''
* [https://www.thequint.com/news/world/pakistans-bhagat-singh-tracing-the-martyrs-footsteps-in-lahore Tracing the Martyr's Footsteps in Lahore], ''[[The Quint]]''

{{Indian independence movement}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1931]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਇਨਕਲਾਬੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਸਤਿਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ]]</text>
      <sha1>g89w6186cyihrve9fxaaxjoroq1g70y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਵੇਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19981</id>
    <revision>
      <id>837757</id>
      <parentid>590394</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T22:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3590" sha1="jqtcq4yjo9b5n2t806nh9jyccwa0yuw" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਝੀਲ
| lake_name = ਸਵੇਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ
| image_lake = Gulf_of_Suez_from_orbit_2007.JPG
| caption_lake = ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਜਲ-ਪਿੰਡ ਹਨ ਸਵੇਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ (ਪੱਛਮ, ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ), [[ਅਕਬ ਦੀ ਖਾੜੀ]] (ਪੂਰਬ, ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ), ਅਤੇ [[ਲਾਲ ਸਾਗਰ]] (ਦੱਖਨ, ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਖੱਬੇ)।
| image_bathymetry = Gulf of Suez map.jpg
| caption_bathymetry= 
| location = [[ਮਿਸਰ]]
| coords = {{coord|28|45|N|33|00|E|type:waterbody_scale:2500000|display=inline}}
| type = 
| inflow = 
| outflow = 
| catchment = 
| basin_countries = 
| length = {{convert|314|km|mi|abbr=on}}
| width = {{convert|32|km|mi|abbr=on}}
| area = 
| depth = {{convert|40|m|ft|abbr=on}}
| max-depth = {{convert|70|m|ft|abbr=on}}
| volume = 
| residence_time = 
| shore = 
| elevation = 
| frozen = 
| islands = 
| cities = 
| reference =
}}

[[Image:Suez1856.jpg|thumb|282px|੧੮੫੬ ਦਾ ਸਵੇਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਵੇਜ਼ ਨਗਰ ਵਾਲਾ ਨਕਸ਼ਾ।]]

[[ਲਾਲ ਸਾਗਰ]] ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰਾ [[ਸਿਨਾਈ ਪਰਾਇਦੀਪ]] ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਪੱਛਮ ਵੱਲ '''ਸਵੇਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ''' ({{lang-ar|خليج السويس}}; [[ਲਿਪਾਂਤਰਨ]]: ਖ਼ਲੀਜ ਅਸ-ਸੁਵੇਜ਼) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਅਕਬ ਦੀ ਖਾੜੀ]] ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖਾੜੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਰ ਹੁਣ ਸੁਸਤ ਤੇੜ-ਚਿਲਮਚੀ, ਸਵੇਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੇੜ, ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ ਜੋ ੨.੮ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://geoinfo.amu.edu.pl/wpk/geos/GEO_2/GEO_PLATE_T-37.HTML {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050502230803/http://geoinfo.amu.edu.pl/wpk/geos/GEO_2/GEO_PLATE_T-37.HTML |date=2005-05-02 }} Detailed geological information on the Gulf&lt;/ref&gt; ਇਸ ਖਾੜੀ ਦੀ ਮੱਧ-ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.earthkam.ucsd.edu/public/images/Egypt.shtml |title=ISS EarthKAM: Images: Collections: Composite: Gulf of Suez, Egypt and Saudi Arabia&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2013-02-05 |archive-date=2003-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031027190013/http://www.earthkam.ucsd.edu/public/images/Egypt.shtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਖਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਇੱਕ ਵਿਕਸਤ ਗੈਮਸਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://geology.cr.usgs.gov/energy/WorldEnergy/OF99-50A/province.html |title=USGS Open File Report OF99-50-A Red Sea Basin Province (Province Geology) |access-date=2013-02-05 |archive-date=2007-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311001929/http://geology.cr.usgs.gov/energy/WorldEnergy/OF99-50A/province.html |dead-url=yes }}&lt;!-- Bot generated title --&gt;&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}}</text>
      <sha1>jqtcq4yjo9b5n2t806nh9jyccwa0yuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜ਼ੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21521</id>
    <revision>
      <id>837730</id>
      <parentid>548298</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Filmography&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1340911432|Zohra Sehgal]]&quot;</comment>
      <origin>837730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18346" sha1="6tty2hadsl6nyu7l3zrawyj8ux36mia" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਜੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ
| image =Uday Shankar Ballet Troupe, ca (1935-37).jpg
| imagesize = 
| caption = ਸਾਹਮਣੇ ਖੱਬੇ ਜੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ, ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ (1935-1937)
| othername = ਜ਼ੋਹਰਾ ਮੁਮਤਾਜ਼-ਉੱਲਾ ਖਾਨ &lt;br&gt; ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੀ ਜ਼ੋਹਰਾ ਬੇਗਮ ਮੁਮਤਾਜ਼-ਉੱਲਾ ਖਾਨ (ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ)
| birth_date = {{birth date |1912|04|27|df=yes}} 
| birth_place = [[ਸਹਾਰਨਪੁਰ]], ਯੂ ਪੀ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]]
| death_date = {{death date and age|df=y|2014|07|10|1912|04|27}}
| death_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀi]], [[ਭਾਰਤ]]
| yearsactive = 1946–2007
| spouse = ਕਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਥ ਸਹਿਗਲ
| occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], [[ਡਾਂਸਰ]]
| religion = 
| children =ਕਿਰਨ ਸਹਿਗਲ&lt;br&gt;ਪਵਨ ਸਹਿਗਲ}}

'''ਜੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ'''&lt;ref name=scree&gt;[http://www.screenonline.org.uk/people/id/857648 Zohra Sehgal profile at screenonline.org.uk]&lt;/ref&gt;
(27 ਅਪਰੈਲ 1912 – 10 ਜੁਲਾਈ 2014) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ। ਇਸਨੇ 1935 ਵਿੱਚ ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ ਕਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਕਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿਵਲ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] 2010 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite press release |title=This Year's Padma Awards announced|url=http://www.pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|date=25 January 2010|accessdate=25 January 2010}}&lt;/ref&gt;
==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ== 
ਜ਼ੋਹਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 1912 ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੂਈਨ ਮੇਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲੈ ਸਕੇ ਜਿੱਥੇ ਕੁਲੀਨ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੂਈਨ ਮੇਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਯੂਰਪ ਜਾਣ ਦੀ ਠਾਨ ਲਈ ਅਤੇ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਮਿਸਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਜਹਾਜ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਯੂਰਪ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।&lt;ref name=bbc&gt;[http://www.bbc.co.uk/urdu/entertainment/2012/05/120505_zohra_sehgal_feature_tf.shtml زہرہ سہگل: قصّہ ایک صدی کا عارف وقار]&lt;/ref&gt;
==ਡਾਂਸ==
ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਚ ਦੀ ਤਰਬੀਅਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚਾ ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜੋ ਕਿ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬੈਲੇ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਬਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।&lt;ref name=bbc/&gt;
ਜੋਹਰਾ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਹ ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਏਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਕਿ 1935 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ, ਮਿਸਰ, ਅਮਰੀਕਾ ਆਦਿ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 1940 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਾਪਸ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆਇਆ ਤਾਂ ਜ਼ੋਹਰਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਯੁਵਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਚ ਸਿਖਾਣ ਲੱਗੀ।&lt;ref name=totu&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/36760549.cms &quot;The dashing dadima: Zohra Sehgal&quot;], ''The Times of India'', 8 April 2001.&lt;/ref&gt; ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 8 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੇ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ। ਉਹ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਸ ਥਿਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਇਪਟਾ) ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਥਿਏਟਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਰਹੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਵ ਉਮਰ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਸਹਿਗਲ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਦੋਸਤੀ ਵਧੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ ਪਰ ਆਖਰ ਜ਼ੋਹਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਮੰਨ ਗਏ ਅਤੇ 14 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ।&lt;ref name=bbc/&gt; ਜਦੋਂ ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜ਼ੋਹਰਾ ਅਤੇ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਲਾਹੌਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਖੋਲ ਲਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤਫਰਕੇ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਫਿਰ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ੋਹਰਾ ਉਸਦੀ ਭੈਣ [[ਉਜਰਾ ਬਟ]] ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
==ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ==
ਜ਼ੋਹਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਥਿਏਟਰ ਗਰੁਪ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਫਿਲਮ [[ਧਰਤੀ ਕੇ ਲਾਲ]] ਅਤੇ [[ਨੀਚਾ ਨਗਰ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 
ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਖਿਆਲ ਬੁਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਸਨ। ਜ਼ੋਹਰਾ ਦਾ ਪਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ੋਹਰਾ ਨੇ ਕੋਰੀਓਗਰਾਫੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।

ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂਦੱਤ]] ਵੀ ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕਿਸਮਤ ਅਜਮਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜ਼ੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ [[ਬਾਜ਼ੀ (ਫ਼ਿਲਮ)]] ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਓਗਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ [[ਅਵਾਰਾ]] ਵਿੱਚ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਾਂਸ 'ਘਰ ਆਇਆ ਮੇਰਾ ਪਰਦੇਸੀ' ਦੀ ਕੋਰੀਓਗਰਾਫੀ ਜ਼ੋਹਰਾ ਤੋਂ ਕਰਵਾਈ।

1959 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1962 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਤੇ ਲੰਦਨ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਟੀਵੀ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਿਵੇਂ: ''ਮਾਈਂਡ ਯੂਅਰ ਲੈਂਗੁਏਜ'', ''ਜੈਵਲ ਇਨ ਦੀ ਕਰਾਊਨ'', ''ਤੰਦੂਰੀ ਨਾਇਟਸ'' ਵਗ਼ੈਰਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
==ਮੌਤ==
10 ਜੁਲਾਈ 2014 ਨੂੰ 102 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

==ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; width=&quot;95%&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! ਸਾਲ !! ਫ਼ਿਲਮ !! ਚਰਿਤਰ !! ਟਿੱਪਣੀ
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2007 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|2007]] || [[ਚੀਨੀ ਕਮ (2007 ਫ਼ਿਲਮ)|ਚੀਨੀ ਕਮ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2007 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|2007]] || [[ਸਾਂਵਰਿਯਾ (2007 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਾਂਵਰਿਯਾ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2005 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|2005]] || [[ਦ ਮਿਸਟਰੈਸ ਆਫ ਸਪਾਇਸੇਜ਼ (2005 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦ ਮਿਸਟਰੈਸ ਆਫ ਸਪਾਇਸੇਜ਼]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2004 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|2004]] || [[ਕੌਨ ਹੈ ਜੋ ਸਪਨੋਂ ਮੇਂ ਆਯਾ? (2004 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕੌਨ ਹੈ ਜੋ ਸਪਨੋਂ ਮੇਂ ਆਯਾ?]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2004 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|2004]] || [[ਵੀਰ-ਜ਼ਾਰਾ (2004 ਫ਼ਿਲਮ)|ਵੀਰ-ਜ਼ਾਰਾ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2003 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|2003]] || [[ਸਾਯਾ (2003 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਾਯਾ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2001 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|2001]] || [[ਦ ਮਿਸਟਿਕ ਮਸਿਯੂਰ (2001 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦ ਮਿਸਟਿਕ ਮਸਿਯੂਰ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2000 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|2000]] || [[ਤੇਰਾ ਜਾਦੂ ਚਲ ਗਯਾ (2000 ਫ਼ਿਲਮ)|ਤੇਰਾ ਜਾਦੂ ਚਲ ਗਯਾ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1999 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|1999]] || [[ਦਿਲਲਗੀ (1999 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਿਲਲਗੀ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1999 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|1999]] || [[ਹਮ ਦਿਲ ਦੇ ਚੁਕੇ ਸਨਮ (1999 ਫ਼ਿਲਮ)|ਹਮ ਦਿਲ ਦੇ ਚੁਕੇ ਸਨਮ]] || ਦਾਦੀ ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1997 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|1997]] || [[ਤਮੰਨਾ (1997 ਫ਼ਿਲਮ)|ਤਮੰਨਾ]] || ||
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1984 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਫ਼ਿਲਮ|1984]] || [[ਦ ਜ੍ਵੈਲ ਇਨ ਦ ਕ੍ਰਾਉਨ (1984 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦ ਜ੍ਵੈਲ ਇਨ ਦ ਕ੍ਰਾਉਨ]] || || ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1969 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|1969]] || [[ਦ ਗੁਰੁ (1969 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦ ਗੁਰੁ]] || || 
|-
|[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1950 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|1950]] || [[ਅਫ਼ਸਰ (1950 ਫ਼ਿਲਮ)|ਅਫ਼ਸਰ]] || ||
|-
|}

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ.
!ਸਿਰਲੇਖ
!ਭੂਮਿਕਾ
!ਨੋਟਸ
|-
|1935
|''ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਇੰਡੀਆ''
|
|
|-
|1943
|''ਰਾਹ ਗੀਰ''
|
|
|-
|1946
|''[[ਨੀਚਾ ਨਗਰ]]''
|ਭਾਬੀ
|
|-
|1946
|''[[ਧਰਤੀ ਕੇ ਲਾਲ]]''
|
|
|-
|1950
|''ਅਫ਼ਸਰ''
|
|
|-
|1953
|''ਫ਼ਰੇਬ''
|
|
|-
|1956
|''ਹੀਰ''
|
|
|-
|1957
|''ਪੈਸਾ''
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1964
|ਦਾ ਇੰਡਿਯਨ ਟੇਲਜ਼ ਔਫ ਰੁਦ੍ਰਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ 
|ਫ਼ਾਰੇਦਾ/ਅਮੀਰਾ ਦੀ ਮਾਂ/ਆਯਾ/ਮਿਸਜ਼ ਹੌਕਸਬੀ ਦੀ ਆਯਾ
|5 ਐਪੀਸੋਡ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |''[[ਡਾਕਟਰ ਹੂ]]''
|ਪਿੰਗ-ਚੋ 'ਦੀ ਅਟੈਂਡੈਂਟ
|2 ਐਪੀਸੋਡ ਸੀਰੀਅਲਃ ''ਮਾਰਕੋ ਪੋਲੋ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zohra Sehgal &amp;#124; Actress, Additional Crew |url=https://www.imdb.com/name/nm0782247/ |website=[[IMDb]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|1965
|ਸ਼ੇਰਾਹ
|ਐਪੀਸੋਡਃ &quot;ਦ ਨਾਈਟ ਆਫ਼ ਜਾਫ਼ਾ&quot; &lt;ref name=&quot;HoweWalker&quot;&gt;{{Cite book|doi=Stephen James Walker|location=London}}&lt;/ref&gt;
|-
|1967
|ਦਾ ਲੋਂਗ ਡੂਏਲ
|ਦੇਵੀ
|
|-
|1967
|''ਥੀਏਟਰ 625''
|ਅੰਮਾ।
|ਐਪੀਸੋਡਃ &quot;55 ਕਾਲਮ&quot;
|-
|1968
|''ਦਾ ਵੇਂਜਿਆਂਸ ਔਫ ਸ਼ੀ''
|ਪੁਤਰੀ
|
|-
|1968
|''ਦਾ ਏਕਸਪਰਟ''
|ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸਿੰਘ
|ਐਪੀਸੋਡਃ &quot;ਮਿਸ ਡੇਲੀ&quot;
|-
|1969
|''ਦਾ  ਗੁਰੂ'' 
|ਮਸਤਾਨੀ
|
|-
|1973
|''ਰੈਜੀਮੈਂਟ''
|ਨਾਨੀ ਜੀ
|ਐਪੀਸੋਡਃ &quot;ਔਰਤਾਂ&quot;
|-
|1973
|ਟੇਲਜ਼ ਦੈਟ ਵਿਟਨੇਸ ਮੈਡਨਸ
|ਮਾਲੀਆ
| (ਸੇਗਮੇਂਟ &quot;ਲਾਉ&quot;) 
|-
|1974
|ਇਟ ਆਇੰਟ ਹਾਫ਼ ਹੋਟ ਮਮ
|ਰੰਗੀ ਦੀ ਸੱਸ
|ਐਪੀਸੋਡਃ &quot;ਦ ਰੋਡ ਟੂ ਬੰਨੂ&quot;
|-
|1978
|ਮਾਇੰਡ ਯੂਅਰ ਲੇੰਗੁਏਜ
|ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸਿੰਘ
|ਐਪੀਸੋਡਃ &quot;ਮੈਨੀ ਹੇਪੀ ਰਿਟਰਨਜ਼&quot;
|-
|1983
|''ਦਾ ਕੋਉਰਟੀਸਿਆੰਸ ਔਫ ਬੰਬਈ'' 
|ਮਾਰੀਆ
|
|-
|1984
|ਦਾ ਜੇਵੇਲ ਇਨ ਦਾ ਕਰਾਉਣ
|ਲੀਲੀ ਚੈਟਰਜੀ
|2 ਐਪੀਸੋਡ
|-
|1985
|''ਤੰਦੂਰੀ ਨਾਇਟਸ''
|
|
|-
|1985
|''ਹਰਮ''
|ਅਫਾਫ
|
|-
|1986
|''ਕਾਰਵਾਗਿਓ''
|ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੀ ਦਾਦੀ
|
|-
|1987
|''ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ''
|
|
|-
|1987
|''ਨੇਵਰ ਸੇ ਡਾਈ''
|ਗਜਮੁਖੀ
|4 ਐਪੀਸੋਡ
|-
|1989
|''ਮਨਿਕਾ, ਉਨੇ ਵਿਏ ਪਲਸ ਟਾਰਡ''
|ਮੇਰੇ ਡੀ ਰਣਜੀਤ
|
|-
|1989
|''ਦਾ ਬਿੱਲ''
|ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗਨ
|2 ਐਪੀਸੋਡ
|-
|1991
|''ਮਸਾਲਾ''
|ਦਾਦੀ ਮਾਂ।
|
|-
|1990
|''ਮੁੱਲਾ ਨਸੀਰੂਦੀਨ''
|ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ/ਕਹਾਣੀਕਾਰ
|ਟੀ. ਵੀ. ਮਿੰਨੀ-ਸੀਰੀਜ਼
|-
|1992–1994
|''ਫਰਮ ਫ੍ਰੇੰਡਜ਼''
|ਸੁਵੀਰਾ ਭਾਟੀਆ
|8 ਐਪੀਸੋਡ
|-
|1993
| ''ਭਾਜੀ ਓਨ ਦਾ ਬੀਚ''
|ਪੁਸ਼ਪਾ
|
|-
|1994
|''ਲਿਟਲ ਨੈਪੋਲੀਅਨਜ਼''
|ਜੈਬੇਨ ਸ਼ਾਹ
|3 ਐਪੀਸੋਡ
|-
|1995
|ਅਮਾਂ ਏੰਡ ਫੇਮਿਲੀ
|ਅੰਮਾ।
|ਟੀ. ਵੀ. ਲਡ਼ੀਵਾਰ
|-
|1995
|''ਏਕ ਥਾ ਰਸਟੀ''
|
|ਟੀ. ਵੀ. ਲਡ਼ੀਵਾਰ
|-
|1998
|''ਤਮੰਨਾ''
|ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਚੋਪਡ਼ਾ
|
|-
|1998
|''ਦਿਲ ਸੇ..''
|ਦਾਦੀ ਮਾਂ।
|
|-
|1998
|ਨੋਟ ਏ ਨਾਇਸ ਮੇਨ ਟੂ ਨੋ
|ਮਹਿਮਾਨ
|ਟੀ. ਵੀ. ਲਡ਼ੀਵਾਰ
|-
|1999
|''[[ਹਮ ਦਿਲ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਸਨਮ|ਹਮ ਦਿਲ ਦੇ ਚੁਕੇ ਸਨਮ]]''
|ਦਾਦੀ।
|
|-
|1999
|''ਦਿੱਲਲਗੀ''
|ਰਣਵੀਰ ਦੀ ਦਾਦੀ
|
|-
|1999
|''ਖਵਾਹਿਸ਼''
|ਆਪਾ
|ਟੀ. ਵੀ. ਲਡ਼ੀਵਾਰ
|-
|2000
|''ਤੇਰਾ ਜਾਦੂ ਚਲ ਗਿਆ''
|ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ
| (ਗੀਤ 'ਅਗਰ ਮੇਂ ਹੈ ਮਸ਼ੂਰ' ਵਿੱਚ) 
|-
|2001
|''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਤਨੀ ਖ਼ੁਬਸੂਰਤੀ ਹੈ''
|ਦਾਦੀ।
|ਟੀ. ਵੀ. ਲਡ਼ੀਵਾਰ
|-
|2001
|''ਦਾ ਮਿਸਟਿਕ ਮਾਸੂਰ''
|ਦਾਦੀ।
|
|-
|2001
|''ਲੈੰਡ ਮਾਰਕ''
|ਗ੍ਰੈਨ
|ਛੋਟਾ
|-
|2002
|ਬੇੰਡ ਇਟ ਲਾਇਕ ਬੇਕਹਮ
|ਬੀਜੀ
|
|-
|2002
|''ਅਨੀਤਾ ਏੰਡ ਮੀ''
|ਨਾਨੀਮਾ
|
|-
|2002
|''ਚਲੋ ਇਸ਼ਕ ਲੜਾਏਂ''
|ਦਾਦੀ
|
|-
|2003
|''ਸਾਇਆ''
|ਸਿਸਟਰ ਮਾਰਥਾ
|
|-
|2003
|''ਕਲ ਹੋ ਨਾ ਹੋ''
|
|
|-
|2004
|''ਕੌਨ ਹੈ ਜੋ ਸਪਨਾ ਮੇਂ ਆਯਾ?''
|
|
|-
|2004
|''[[ਵੀਰ-ਜ਼ਾਰਾ]]''
|ਬੇਬੇ
|
|-
|2005
|''ਚਿਕਨ ਟਿੱਕਾ ਮਸਾਲਾ''
|ਦਾਦੀ ਮਾਂ।
|
|-
|2005
|''ਮਸਾਲੇ ਦੀ ਮਾਲਕਣ''
|ਪਹਿਲੀ ਮਾਂ
|
|-
|2007
|''ਚੀਨੀ ਕਮ''
|ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਪਤਾ
|
|-
|2007
|''ਸਾਵਰੀਆ''
|ਲੀਲੀਅਨ ਜੀ ਉਰਫ ਲੀਲੀਪੌਪ
| (ਅੰਤਿਮ ਫ਼ਿਲਮ ਭੂਮਿਕਾ
|}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014]]</text>
      <sha1>6tty2hadsl6nyu7l3zrawyj8ux36mia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45203</id>
    <revision>
      <id>837767</id>
      <parentid>828065</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T23:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21764" sha1="0vtyh5k613rwdnklv9c03g7xip1h3p7" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਡਾ. ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ
| image = Shekhar-Gurera-photo2012.jpg
| image_size = 150px
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1965|08|30}}
| birth_place = [[ਮੋਗਾ]], [[ਪੰਜਾਬ]]
| occupation = [[ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ]], [[ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]]
| alias = ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ
| spouse = ਰੇਖਾ ਗੁਰੇਰਾ
| parents = ਮਨੀ ਰਾਮ ਗੁਰੇਰਾ, ਪਾਰਵਤੀ ਗੁਰੇਰਾ
| children = ਦੇਵ ਗੁਰੇਰਾ, ਯੋਗੇਸ਼ ਗੁਰੇਰਾ
| nationality = {{IND}}
| years_active = 1984–ਮੌਜੂਦਾ
| religion = 
| signature = Shekhar_Gurera_sign_logo.jpg
| signature_size = 100px
| website = {{URL|shekhargurera.com}}
}}

'''ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ''' (ਪੂਰਾ ਨਾਮ: ਡਾ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਮੀਡੀਆ ਮਾਨਤਾ ਸੂਚੀ ਪੱਤਰ. ਪ੍ਰੈਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਿਊਰੋ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ. 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010. 22 ਜੁਲਾਈ 2010 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. [http://pib.nic.in/prs/prs2010/ListByName.htm ਮਾਨਤਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, 2010 (ਨਾਮ ਦੀ ਸੂਚੀ no300)]&lt;/ref&gt; ਸ਼ੇਖਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ: ਦ ਪਿਓਨੀਰ, [[ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ|ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ]], ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਅਤੇ ਜਗਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੋਜਾਨਾ ਛਪਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਟੂਨ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;Career in Satire, Cartoonist' Interview (Page26-31) [http://www.readwhere.com/read/1279741/POOL-83/POOL-83#page/1/1 POOL 83: July 2017]&lt;/ref&gt;
==ਜੀਵਨੀ ==
ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੋਗਾ]], ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ 30 ਅਗਸਤ, 1965 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਮੁਲਤਾਨੀ ਮਲ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ]] ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;Another Feather in the cap of Cartoonist Gurera [http://www.readwhere.com/read/159872/g4u-MEDIA/1999-TOI-Gurgaon-Plus#page/1/2 The Times of India, New Delhi: &lt;small&gt;ਜਨਵਰੀ, 1999 &lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ  ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਟੂਨ 1973 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਖਬਾਰ &quot;ਵੀਰ ਪ੍ਰਤਾਪ&quot; ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਸਕੈੱਚ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 1984 ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪਟਿਆਲੇ ਸਾਇੰਸ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਲੈਂਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;Career in Satire, Cartoonist' Interview (Page24-29) [http://www.readwhere.com/read/1279741/POOL-83/POOL-83#page/1/1 POOL 83: July 2017]&lt;/ref&gt;
== ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==
* 1989: ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ&lt;ref&gt;ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ: [http://www.readwhere.com/read/1722663/Budding-Artist,-SHEKHAR-GURERA/ACHIEVEMENTS-(1973-1996)#page/5/2 Evening News, New Delhi: &lt;small&gt;१९ ਫਰਵਰੀ १९९०&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
* 1990: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬੇਸਟ ਕਾਰਟੂਨ ਐਵਾਰਡ&lt;ref&gt;ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ: [http://www.readwhere.com/read/1722663/Budding-Artist,-SHEKHAR-GURERA/ACHIEVEMENTS-(1973-1996)#page/6/2 ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਦਿੱਲੀ: &lt;small&gt;३१ ਜਨਵਰੀ १९८९&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
* 1992: ਪਹਿਲੇ ਬਾਬੂ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰਦਰਸਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ, ਦੁਆਰਾ ਬੇਸਟ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਅਵਾਰਡ&lt;ref&gt;ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ [http://www.readwhere.com/read/159869/g4u-MEDIA/1992-the-PM-P-V-Narsimha-Rao#page/1/2 नवभारत टाइम्स, नई दिल्ली: &lt;small&gt;३० नवम्बर १९९२&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
* 1996: 20ਵੇਂ ਮਾਤਰਸ਼ਰੀ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬੇਸਟ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਐਵਾਰਡ&lt;ref&gt;20th Matri Shree Award Announced [http://www.readwhere.com/read/159868/g4u-MEDIA/1996-Matri-Shree-Award#page/1/2 Indian Express, New Delhi: &lt;small&gt;May6,1996&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
* 1997: ਜਾਪਾਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, [[ਟੋਕੀਓ]], [[ਜਪਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਤ ਤੀਜੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ।&lt;ref&gt;ਤੀਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ [http://sgurera1.tripod.com/illjapan.htm ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸ਼ੇਖਰ ਗੈਰੇਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਕਾਰਟੂਨ]&lt;/ref&gt;
* 2002: ਸਤਮਾ, [[ਜਾਪਾਨ]] ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫੋਟੋ ਮੁਕਾਬਲੈ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
* 2011: ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਮਹਾਮਨ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ७ਵੀਂ ਸਾਲਾਨਾ ਅਵਾਰਡ (ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ) ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ.
* 2019 - ਹਰਿਆਣਾ ਗਰੀਮਾ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2019 ਦੌਰਾਨ &quot;ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਆਈਕਨ&quot; ਦੇ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆਂ ਗਿਆ&lt;ref&gt;ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ; [https://www.samachar4media.com/industry-briefing-news/cartoonist-shekhar-gurera-will-be-awarded-for-prestigious-award-52099.html &lt;small&gt;समाचार4मीडिया, ਅਕਤੂਬਰ 28, 2019&lt;/small&gt;]
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208194046/https://www.samachar4media.com/industry-briefing-news/cartoonist-shekhar-gurera-will-be-awarded-for-prestigious-award-52099.html |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://epaper.punjabkesari.in/2480098/Haryana-Sirsa-kesari/Haryana-Sirsa-kesari#page/3/2 &lt;small&gt;ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229210535/https://epaper.punjabkesari.in/2480098/Haryana-Sirsa-kesari/Haryana-Sirsa-kesari#page/3/2 |date=2019-12-29 }}; ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਦਸੰਬਰ 25, 2019&lt;/small&gt;.&lt;/ref&gt;
* 2025: ਸੰਪਾਦਕੀ ਕਾਰਟੂਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਜ਼ਰਬੇ ਲਈ ਕੇਯੂ, ਫਰਾਂਸ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;SG honoured with Honorary Doctorate; [https://centralchronicle.com/epaper/archives/2025-08-11/ccpaper3.jpg Central Chronicle, Bhopal Aug.11, 2025]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://epaper.navbharatlive.com/editionname/Nagpur/NAVABHARAT_NAG/page/4/article/NAVABHARAT_NAG_20250810_4_4 शेखर गुरेरा को डॉक्टरेट की मानद उपाधि]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}; [[Nava Bharat]], Nagpur, Aug.10, 2025.&lt;/ref&gt;
=== ਸਾਫ਼ ਸਰਵੇਖਣ ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ===
[[File:ShekharGurera as Brand Ambassador for MCG 01.jpg|thumb|ਸਾਫ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾਏ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਸਟਰ]]
* 2018: ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਗੁੜਗਾਓਂ (MCG) ਨੇ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਨੂੰ ਗੁੜਗਾਓਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਮਾਨਯੋਗ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਸਵੱਛ ਸਰਵੇਖਣ 2018 ਲਾਇ ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ.&lt;ref&gt;[http://epaper.punjabkesari.in/1525547/Gurgaon-kesari/Gurgaon-kesari#page/1/1 ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੇਖਰ ਗੈਰੇਰਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202072244/http://epaper.punjabkesari.in/1525547/Gurgaon-kesari/Gurgaon-kesari#page/1/1 |date=2018-02-02 }} ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, 31 January 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://thepublicworld.com/archives/28041 कार्टूनिस्ट शेखर गुरेरा बने MCG के लिए ब्रांड एम्बेसडर] पब्लिक वर्ल्ड, 31 January 2018.&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ==
[[File:SG4print 13.jpg|thumb|305x305px|ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਲਾਜ: 2013]]
[[File:Shekhar gurera Banner12.jpg|thumb|305x305px|ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਆਪਣਾ ਕੈਰਿਕੇਚਰ]]
* 1999: '''ਕਾਰਗਿਲ ਕਾਰਟੂਨ''' (ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆ ਦੀ ਲੜੀ) ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹਿਕ ਏਕਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਤੂਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੀਮਾ ਤੇ ਜਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਕੇਰਿਕੈਚਰ ਬਣਾ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ. ਫਿਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਛਪੇ [[ਕਾਰਗਿਲ]] ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਜੈਪੁਰ]], [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], [[ਪਟਨਾ]] ਅਤੇ [[ਇੰਦੌਰ]] ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;Humour for warriors up front: [http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/19990714/ige14012.html १४ ਜੁਲਾਈ १९९९, IE ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928020953/http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/19990714/ige14012.html |date=2013-09-28 }}&lt;/ref&gt;
* 2001: ਡੇਢ ਦਹਾਕਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਰਨਲਸ ਵਿੱਚ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ('''Future Lens / ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ''') ਜੋ ਸਿਰਫ ਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ. ਇਸ ਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖੇਡਾਂ, ਫਿਲਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਬਾਰੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੋਂ 30 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖੇਗੀ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇਹ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਪੇਟਿੰਗਜ਼ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;Crystal Ball Gazing: &lt;small&gt;Hrithik Roshan in 2035&lt;/small&gt; [http://www.readwhere.com/read/159870/g4u-MEDIA/2000-Website-Future-Lens#page/1/2 The Times of India, &lt;small&gt;New Delhi: July 27, 2000&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ [http://shekhargurera1.tripod.com/future_slide.htm Future Lens / ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ]&lt;/ref&gt;
* 2005 ਅਤੇ 2016: ਕੌਮੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਕੌਂਸਲ &lt;small&gt;(NPC)&lt;/small&gt; ਦੇ '''ਕੈਲੰਡਰ'''' ਲਈ ਕਾਰਟੂਨ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ
* 2017: '''ਸਿੰਗਲ ਕਾਰਟੂਨ ਐਗਜ਼ੀਬਿਸ਼ਨ'''', ਜਿਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਇੰਡਿਯਨ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਓਫ ਕਾਰਤੂਨਿਸਟਸ (Indian Institute of Cartoonists) ਦ੍ਵਾਰਾ ਜਨਵਰੀ 7 ਤੋਂ 28 ਜਨਵਰੀ 2017 ਤਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨ ਗੈਲਰੀ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ.&lt;ref&gt;[http://www.readwhere.com/read/1071566/KannadaPrabha,-Bangalore/Arts#page/1/2 Art review by Gurudatta NS Sanketh] [[Kannada Prabha]], Bangalore, 7 January 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=QECrRVE4JCc WORLD OF SHEKHAR GURERA' - NEWS9] [[News9 (Karnataka)|News9]], 11 January 2017.&lt;/ref&gt;
* 2018: ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਯੂਨੀਅਨ ਖੇਤਰੀ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (UNCRD) ਦੇ ਤਿਹਾਈ ਅਧੀਨ 8ਵੀਂ 3R (Reduce, Recycle, Reuse) ਫੋਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਬੁੱਕ '''ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ: ਇੰਡੀਅਨ ਹੈਰੀਟੇਜ''' ਡਰਾਇੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੈਮਾਨੇ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ! (ਅਪ੍ਰੈਲ 9-12, 2018)&lt;ref&gt;[http://www.readwhere.com/read/1608238/Conservation-In-Lifestyle:-Indian-Heritage-2018-(E)/Conservation-in-Indian-Living-Demonstrated-through-Illustration-By-Shekhar-Gurera#page/1/1 ਲਾਈਫ ਸਟਾਈਲ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ: ਇੰਡੀਅਨ ਹੈਰੀਟੇਜ] 8ਵੇਂ ਖੇਤਰੀ 3R ਫੋਰਮ: 9-12 April,2018&lt;/ref&gt;
==ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ==
* 1997: ''''' ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਜਪਾਨ) ਤੋਂ''''', ਜਪਾਨ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਜਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 10 ਐਪੀਸੋਡਸ ਦੀ ਸਪਤਾਹਕ ਲੜੀ।&lt;ref&gt;23 ਦਸੰਬਰ, 1997 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਜਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 10 ਐਪੀਸੋਡਸ ਦੀ ਸਪਤਾਹਕ ਲੜੀ: [http://www.readwhere.com/read/152310/g4u-MEDIA/1997-Suryodaya-Ki-Dharti-Japan-Se#page/11/2 ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਜਪਾਨ) ਤੋਂ]&lt;/ref&gt;
* 1999: '''''ਕਾਰਗਿਲ ਕਾਰਟੂਨ''''', [[ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਡਿਫੈਂਸ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।&lt;ref&gt;&quot;ਕਾਰਗਿਲ ਕਾਰਟੂਨ&quot; [http://www.youtube.com/watch?v=gUZHllsiexI. ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ]&lt;/ref&gt;
* 2000: '''''Laugh as you Travel''''':ਕਾਕ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੁਆਰਾ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ]] ਦੇ 150 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਕਾਰਟੂਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਨ।&lt;ref&gt;26 ਅਗਸਤ, 2000 ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ, ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਾਮ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪਾਰਚਾ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖ: [http://www.readwhere.com/read/154195/g4u-MEDIA/Aug262000-Swatantra-Bharat#page/1/2 रेलवे यात्रा पर कार्टूनों की एक उम्दा बानगी]&lt;/ref&gt;

==ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼==
* 1982: 11ਵੀਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣੇ ਹੋਏ, &lt;small&gt;(ਉਮਰ: 17)&lt;/small&gt;, ਜਦੋਂ 8 ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ]] &lt;small&gt;(ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ)&lt;/small&gt;, ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਉਤਸਵ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, 11ਵੀਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣੇ ਹੋਏ ਓਨ-ਦ-ਸਪਾਟ ਸਕੇਟਚ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਂਟ ਕਾਰਨ ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਖੜ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ &quot;ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ੋਭਾ ਸਿੰਘ&quot; ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ]] ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ: [http://www.readwhere.com/read/1722663/Budding-Artist,-SHEKHAR-GURERA/ACHIEVEMENTS-(1973-1996)#page/3/2 ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਜਲੰਧਰ: &lt;small&gt;22 ਮਾਰਚ 1982 &lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
* 1994: ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸੰਡੇ ਮੇਲ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਿਚ, ਡਾ. ਰੋਹਨੀਤ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਟੂਨ ਸਟਾਈਲ ਆਦਿ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਸਪਤਾਹਿਕ ਸੰਡੇ ਮੇਲ (23-29 ਅਕਤੂਬਰ 1994): [http://www.readwhere.com/read/152331/g4u-MEDIA/HE-EVEN-USED-TO-CREATE-CARTOONS-AT-BUS-STOP#page/1/2 वह बस स्टॉप पर भी कार्टून बना लेता था&quot;]&lt;/ref&gt;
* 1997: ਦ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਿੱਚ, ਸੁਚਿੱਤਰਾ ਬਹਿਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ &quot;ਹਿਸ ਉਣ ਮੈਨ&quot; ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;1 ਜੂਨ 1997, ਦ ਹਿੰਦੂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: [http://www.readwhere.com/read/154186/g4u-MEDIA/June1-1997-The-Hindu#page/1/2 Encounters By Suchitra Behal&quot;]&lt;/ref&gt;
*1998: ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਦੇ &quot;ਕਾਰਟੂਨ ਨੈਟਵਰਕ&quot; ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਏਪੀਸਡ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਟੂਨ ਕਲਾ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਫੋਕਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ: ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਤਿੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਮਾਰਕ ਸਮਰੱਥਾ।&lt;ref&gt;28 ਫਰਵਰੀ 1998, ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ, ਕੋਲਕਾਤਾ: [http://www.readwhere.com/read/154191/g4u-MEDIA/Feb281998-The-Statesman-Kolkata#page/1/2 Cartoon Network By Sharad K Soni&quot;]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>0vtyh5k613rwdnklv9c03g7xip1h3p7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54510</id>
    <revision>
      <id>837734</id>
      <parentid>763223</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T18:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Discography&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1349285311|Hariharan (singer)]]&quot;</comment>
      <origin>837734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4967" sha1="jwfnk13to7vwmaoandaqvsbmak5abo1" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist 
| name =ਹਰੀਹਰਨ
| image = Hariharan_2007_-_still_27184.jpg
| caption =ਹਰੀਹਰਨ ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ 
| image_size =
| background = ਸੋਲੋ_ਗਾਇਕ
| birth_name =
| alias =
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1955|4|3}}
|birth_place = [[Thiruvananthapuram]], Kerala, India
| death_date =
| instrument =
| genre = [[ਗ਼ਜ਼ਲ]], ਫ਼ਿਲਮੀ
| occupation = ਗਾਇਕ
| years_active = 1977–present
| label =
| associated_acts = [[Colonial Cousins]], [[Leslie Lewis]]
| Religion = [[Hindu]]
}}

'''ਹਰੀਹਰਨ''' ({{lang-ml|ഹരിഹരന്‍}}, {{lang-ta|ஹரிஹரன்}}, {{lang-hi|हरिहरन}}, {{lang-kn|ಹರಿಹರನ್}}) (ਜਨਮ 3 ਅਪਰੈਲ 1955) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਹਿੰਦੀ]], [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]], [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਭੋਜਪੁਰੀ]] ਅਤੇ [[ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ ਹੈ।, ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਾਪਤ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਗਾਇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਊਜ਼ਨ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 2004 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੁ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Padma&quot;&gt;[http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php &quot;Padma Shri Award recipients list&quot;]. India.gov.in. Retrieved on 1 January 2012.&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਦੋ-ਵਾਰ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ (ਭਾਰਤ)|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ ਹੈ।
==ਮੁੱਖ ਪੁਰਸਕਾਰ==
; ਸਿਵਲ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 2004 – [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀi|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]&lt;ref name=&quot;Padma&quot;/&gt;

; [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ (ਭਾਰਤ)|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]]
* 1998 – [[ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]]: &quot;ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਨ&quot;, ''[[ਬਾਰਡਰ (1997 ਫ਼ਿਲਮ)|ਬਾਰਡਰ]]''
* [[56ਵੇਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ|2009]] – [[ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]]: &quot;Jeev Dangla Gungla Rangla&quot;, ''[[Jogwa]]''

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

&lt;div&gt;
{| class=&quot;col-begin&quot; role=&quot;presentation&quot;
| class=&quot;col-break&quot; |
* ''[[Aabshar-e-Ghazal|ਆਬਸ਼ਰ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ]]''
* ''[[Aathwan Sur – The Other Side of Naushad|ਆਠਵਾਂ ਸੂਰ-ਅਦਰ ਸਾਇਡ ਔਫ ਨੌਸ਼ਾਦ]]'' 
* ''[[Colonial Cousins (album)|ਕੋਲੋਨਿਯਲ ਕਜ਼ਨਜ਼]]''
* ''[[Dil Aisa Kisi Ne Mera Toda|ਦਿਲ ਐਸਾ ਕੈਸੀ ਨੇ ਮੇਰਾ ਤੋੜਾ]]''
* ''[[Dil Ki Baat (Hariharan album)|ਦਿਲ ਕੀ ਬਾਤ]]''
* ''[[Dil Nasheen|ਦਿਲ ਨਸੀਨ]]''
* ''[[Ghazal Ka Mausam|ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਾ ਮੌਸਮ]]''
* ''[[Gulfam (album)|ਗੁਲਫਾਮ]]''
* ''[[Halka Nasha|ਹਲਕਾ ਨਸ਼ਾ]]''
* ''[[Hariharan - Down the Years|ਹਰੀਹਰਨ-ਡਾਊਨ ਦ ਈਅਰਜ਼]]''
* ''[[Hariharan in Concert|ਹਰੀਹਰਨ ਇਨ ਕੰਸਰਟਜ਼]]''
* ''ਹੋਰੀਜ਼ਨ''
* ''[[Intoxicating Hariharan|ਇੰਟੋਕਸੀਕਟਿੰਗ ਹਰੀਹਰਨ]]''
* ''[[Jashn (album)|ਜਸ਼ਨ]]''
* ''[[Kaash (album)|ਕਾਸ਼]]''
* ''[[Kuch Door Hamare Saath|ਕੁੱਛ ਦੂਰ ਹਮਾਰੇ ਸਾਥ]]''
| class=&quot;col-break&quot; |
* ''[[Lafzz...|ਲਫਜ਼...]]''
* ''[[Lahore Ke Rang Hari Ke Sang|ਲਾਹੌਰ ਕੇ ਰੰਗ ਹਰੀ ਕੇ ਸੰਗ]]''
* ''[[Magic Moments|ਮੈਜਿਕ ਮੋਮੇੰਟਸ]]''
* ''[[Paigham|ਪੈਗਾਮ]]''
* ''[[Qaraar|ਕ਼ਰਾਰ]]''
* ''[[Reflections (Hariharan album)|ਰਿਫਲੇਕਸ੍ਹਨਜ਼]]''
* ''[[Saptarishi (album)|ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ]]''
* ''[[Swar Utsav|ਸਵਰ ਉਤਸਵ]]''
* ''ਸੁਕੂਨ''
* ''[[The Great Ghazals|ਦਾ ਗ੍ਰੇਟ ਗਜਲਜ਼]]''
* ''[[The Very Best of Hariharan Ghazals|ਦਾ ਵੇਰੀ ਬੇਸਟ ਔਫ ਹਰੀਹਰਨ ਗ਼ਜ਼ਲਜ਼]]'' 
* ''[[Visaal – Ghazals for Connoisseurs|ਵਿਸਾਲ ਗਜ਼ਲਜ਼ ਫ਼ੋਰ ਕੋਨੋਇਜਰਜ਼]]''
* ''[[Waqt Par Bolna|ਵਕਤ ਪਰ ਬੋਲਨਾ]]'' 

|}
&lt;/div&gt;
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ]]</text>
      <sha1>jwfnk13to7vwmaoandaqvsbmak5abo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh</title>
    <ns>3</ns>
    <id>56837</id>
    <revision>
      <id>837722</id>
      <parentid>836154</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>7061</id>
      </contributor>
      <comment>/* This Month in Education: April 2026 */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>837722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="274119" sha1="elxpw62bkwkzzq0nd570omojpy0q3jg" xml:space="preserve">{{ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ}}[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੦੮:੩੧, ੧ ਮਾਰਚ ੨੦੧੫ (UTC)
ਮਦਦ ਦੇਣ ਅਤੇ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ।ਮੈਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ।ਰਫਤਾਰ ਅਜੇ ਧੀਮੀ ਹੈ।
== ਸਵਾਲ ==

{{ ਮਦਦ }}
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਹਵਾਲੇ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜੀਦੇ ਹਨ? [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੧੧:੧੫, ੨੯ ਮਾਰਚ ੨੦੧੫ (UTC)
:ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ [https://en.wikipedia.org/wiki/Help:Referencing_for_beginners#Manual_referencing ਇਹ ਲਿੰਕ ] ਦੇਖ ਲਵੋ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਫਰਮੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਲਈ ਹੈ।ਪੂਰੀ ਮਦਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਫਰਮਿਆਂ ਨਾਲ ਹਵਾਲੇ ਜੋੜ ਸਕੋਗੇ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Guglani|Guglani]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Guglani|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੧੫:੦੨, ੨੯ ਮਾਰਚ ੨੦੧੫ (UTC)
::ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ, ਜਨਾਬ। ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਸਿੱਖ ਜਾਓਗੇ ਕੋਈ ਔਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਕੇਰਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲਿੰਕ &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt; ਅਤੇ &lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; ਟੈਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਲਿਖ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਟੈਗਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਲਾਇਨ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵੇਖੋ:

&lt;pre&gt;ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;www.example.com/abc/def.htm&lt;/ref&gt;&lt;/pre&gt;

ਅਤੇ ਹਾਂ ਸਫ਼ੇ/ਲੇਖ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੇ &lt;nowiki&gt;==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}&lt;/nowiki&gt; ਲਿਖਣਾ ਨਾ ਭੁੱਲਿਓ। :-) --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Radioshield|Radioshield]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Radioshield|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੧੬:੨੫, ੨੯ ਮਾਰਚ ੨੦੧੫ (UTC)
:::ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ ਪੰਕਤੀ ਇੰਝ ਦਿਖੇਗੀ
 ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;www.example.com/abc/def.htm&lt;/ref&gt;
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}} :-)[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Guglani|Guglani]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Guglani|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੦੦:੪੨, ੩੦ ਮਾਰਚ ੨੦੧੫ (UTC)
ਹੁਣ ਗੱਲ ਕੁਝ ਸਮਝ ਪਈ ਹੈ ।ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਜੀ।

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੨੦:੧੫, ੩੦ ਮਾਰਚ ੨੦੧੫ (UTC)
&lt;ref&gt;ਕਮਲਦੀੋਪ ਸਿੰਘ &lt;/ref&gt;

==ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੇਖ ਨੂੰ ਜੋੜਣ ਸਬੰਧੀ ==
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਕਿਸੇ ਲੇਖ ਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ  ਜੀ[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੦੭:੫੬, ੨੮ ਅਪ੍ਰੈਲ ੨੦੧੫ (UTC)
:ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ {{ਪਿੰਗ|Mulkh Singh}} ਜੀ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖ ਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਕਰਦੇ ਜਾਓ

* ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੋ ਕਿ ਪੰਨੇ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ 

* ਜੇਕਰ ਸੂਚੀ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਲੇਖ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ 

ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਤਾਂ 

* ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ '''ਬੋਲੀਆਂ''' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ Add Links ਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਬਾਓ ਅਰਥਾਤ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

* ਇਸਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ’ਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਬਕਸਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਆਗਤ-ਖੇਤਰ (input fields) ਉਪਲਬਧ ਹੋਣਗੇ।

* ਪਹਿਲੇ ਆਗਤ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ '''enwiki''' ਭਰ ਦੇਵੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਆਗਤ-ਖੇਤਰ ਵੀ ਲਿਖਣ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। 

* ਦੂਜੇ ਆਗਤ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧਿਤ ਪੰਨੇ ਦਾ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਹੈ ਉਹ ਲਿਖ ਦੇਵੋ।

ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ done ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਨੇ ਨੂੰ refresh ਯਾਨੀ ਕਿ ਮੁੜ-ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ  ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੰਨਾ ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜ ਜਾਵੇਗਾ।

--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satnam S Virdi|Satnam S Virdi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satnam S Virdi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:09, 7 ਅਪਰੈਲ 2016 (UTC)

== ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਸਬੰਧੀ ==

ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਜੋ ਪੰਨੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਧਾਰੇ ਹਨ ਜ਼ਰਾ ਇੱਕ ਝਾਤ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖ ਲਵੋ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਉਹ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ_ਸੁਧਾਰ_ਐਡਿਟਾਥਾਨ_(1-30_ਅਪਰੈਲ_2016)|ਇਸ ਸੂਚੀ]] ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਲੇਖ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਧੰਨਵਾਦ। --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satnam S Virdi|Satnam S Virdi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satnam S Virdi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:49, 6 ਮਈ 2016 (UTC)

==ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ==

{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Articles for improvement star.svg|200px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ (1-30 ਅਪਰੈਲ 2016)|ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;&quot; |&lt;br/&gt; '''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ  ਸ਼ੁਕਰੀਆ!''' &lt;br/&gt;'''ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋਗੇ।'''--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Baljeet Bilaspur|Baljeet Bilaspur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Baljeet Bilaspur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:14, 8 ਮਈ 2016 (UTC)
|}
==[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ ਦੇ ਲੇਖ ==

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ,ਤੁਹਾਡੇ ਕਈ ਲੇਖ ਬੜੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹਨ ਮਸਲਨ &quot;ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕਸ਼ੀਆਂ &quot; ਵਾਲਾ ਲੇਖ| ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਲੇਖ ਵੀ ਬਣਾਓਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ| ਧਨਵਾਦ  --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Harvinder Chandigarh|Harvinder Chandigarh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Harvinder Chandigarh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:20, 22 ਅਗਸਤ 2016 (UTC)

== ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[ਤਸਵੀਰ:Original Barnstar Hires.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''ਮੂਲ ਬਾਰਨਸਟਾਰ'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਪਰ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਂ, ਉਮੀਦ ਹੈ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ।  [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nirmal Brar Faridkot|Nirmal Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nirmal Brar Faridkot|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:59, 30 ਜੂਨ 2018 (UTC)
|}
ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਜੀ। 
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])
==ਸਵਾਲ==
{{ਮਦਦ}}
ਮੈਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹਵਾਲੇ ਦੇਣ ਲਈ ਲਿੰਕ ਤੋਂ ਹੀ ਵੇਰਵਾ generate ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ english ਜਾਂ ENG US ਆਪੇ ਭਰਿਆ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਲਿੰਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਦੂਜਾ ਲਿੰਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਾਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ।ਮੈਂ ਇਸ  ਲਈ edit ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕੀ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੋ ਸਕੇ ? ਮਦਦ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੀ।
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:21, 23 ਜੁਲਾਈ 2018 (UTC)

== MiniTTT ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ {{ping|Mulkh Singh}} ਜੀ,

[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸੱਥ]] ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 15-16 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ MiniTTT ਕਰਵਾਉਣ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸੱਥ ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ [https://pa.wikipedia.org/wiki/ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸੱਥ#15-16_ਜੂਨ_ਨੂੰ_ਪੰਜਾਬ_ਵਿੱਚ_MiniTTT_ਕਰਵਾਉਣ_ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਥੇ] ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal (CIS-A2K)|Satpal (CIS-A2K)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal (CIS-A2K)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:55, 5 ਜੂਨ 2019 (UTC)

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(sasiawps,act5) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:55, 9 ਸਤੰਬਰ 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(sasia_wps,act5)&amp;oldid=19352893 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(sasiawps,act5) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 19:35, 20 ਸਤੰਬਰ 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(sasia_wps,act5)&amp;oldid=19397776 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(sasiawps,act5) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 17:30, 4 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(sasia_wps,act5)&amp;oldid=19433037 --&gt;

== ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ ==

ਪਿਆਰੇ {{ping|user:Mulkh Singh}},

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ,

ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰੋ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_2i2sbUVQ4RcH7Bb ਕੁਝ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿਓ] ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀਡੀਓ ਕੌਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਤਹਿ ਕਰਾਂਗੇ।

ਧੰਨਵਾਦ, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:BGerdemann (WMF)|BGerdemann (WMF)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:BGerdemann (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:14, 2 ਜੂਨ 2020 (UTC)

ਇਹ ਸਰਵੇ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਅਤੇ ਡੇਟਾ-ਸੰਭਾਲਣ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [https://drive.google.com/file/d/1ck7A3qq9Lz3lEjHoq4PYO-JJ8c7G6VVW/view ਸਰਵੇਖਣ ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟ] ਵੇਖੋ।

== Project Tiger 2.0 - Feedback from writing contest participants (editors) and Hardware support recipients ==

&lt;div style=&quot;border:8px red ridge;padding:6px;&gt;
[[File:Emoji_u1f42f.svg|right|100px|tiger face]]
Dear Wikimedians,

We hope this message finds you well.

We sincerely thank you for your participation in Project Tiger 2.0 and we want to inform you that almost all the processes such as prize distribution etc related to the contest have been completed now. As we indicated earlier, because of the ongoing pandemic, we were unsure and currently cannot conduct the on-ground community Project Tiger workshop. 

We are at the last phase of this Project Tiger 2.0 and as a part of the online community consultation, we request you to spend some time to share your valuable feedback on the Project Tiger 2.0 writing contest.

Please '''fill this [https://docs.google.com/forms/d/1ztyYBQc0UvmGDBhCx88QLS3F_Fmal2d7MuJsiMscluY/viewform form]''' to share your feedback, suggestions or concerns so that we can improve the program further. 

'''Note: If you want to answer any of the descriptive questions in your native language, please feel free to do so.'''

Thank you. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:05, 11 ਜੂਨ 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/list-1/PT2.0_Participants&amp;oldid=20161046 --&gt;
&lt;/div&gt;

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:53, 25 ਸਤੰਬਰ 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== WMWM 2021 Newsletter #1 ==

Namaskar,

You are receiving this notification as you are one of the subscriber of [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter|Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter]]. We are sharing with you the first newsletter featuring news, updates and plans related to the event. You can find our first issue '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2020-12-01|here]]'''. If you do not want to receive this kind of notification further, you can remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|here]].

Sent through [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:57, 1 ਦਸੰਬਰ 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Bodhisattwa@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&amp;oldid=20717190 --&gt;

== Reminder: Festive Season 2020 edit-a-thon ==

Dear Wikimedians, 

Hope you are doing well. This message is to remind you about &quot;[[Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]&quot;, which is going to start from tonight (5 December) 00:01 am and will run till 6 December, 11:59 pm IST. &lt;br/&gt;&lt;br/&gt;
Please give some time and provide your support to this event and participate. You are the one who can make it successful! Happy editing! Thank You [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 15:53, 4 December 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Festive_Season_2020_Participants&amp;oldid=20746996 --&gt;

== Token of appreciation: Festive Season 2020 edit-a-thon ==

&lt;div style=&quot; border-left:12px red ridge; padding-left:18px;box-shadow: 10px 10px;box-radius:40px;&gt;[[File:Rangoli on Diwali 2020 at Moga, Punjab, India.jpg|right|110px]]

Hello, we would like to thank you for participating in [[:m: Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]. Your contribution made the edit-a-thon fruitful and successful. Now, we are taking the next step and we are planning to send a token of appreciation to them who contributed to this event. Please fill the given Google form for providing your personal information as soon as possible. After getting the addresses we can proceed further.

Please find the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScBp37KHGhzcSTVJnNU7PSP_osgy5ydN2-nhUplrZ6aD7crZg/viewform here]. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:52, 14 ਦਸੰਬਰ 2020 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/list/Festive_Season_2020_Participants&amp;oldid=20811654 --&gt;

== Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #2 ==

&lt;div style=&quot;border:4px red ridge; background:#fcf8de; padding:8px;&gt;
Hello,&lt;br&gt;
The second edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have started a logistics assessment. The objective of the survey is to collect relevant information about the logistics of the Indian Wikimedia community members who are willing to participate in the event. Please spend a few minutes to fill  [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdkSwR3UHRZnD_XYIsJhgGK2d6tJpb8dMC4UgJKAxyjZKA2IA/viewform this form].

There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2020-12-16|full newsletter here]]'''. 

To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]]. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:40, 17 ਦਸੰਬਰ 2020 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&amp;oldid=20756436 --&gt;

== Submission Open for Wikimedia Wikimeet India 2021 ==

''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it''

Hello,

We are excited to announce that submission for session proposals has been opened for Wikimedia Wikimeet India 2021, the upcoming online wiki-event which is to be conducted from 19 – 21 February 2021 during the occasion of International Mother Language Day. The submission will remain open until 24 January 2021.

'''You can submit your session proposals here -'''&lt;br/&gt;
https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Wikimeet_India_2021/Submissions&lt;br/&gt;
{{Clickable button 2|Click here to Submit Your session proposals|class=mw-ui-progressive|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Wikimeet_India_2021/Submissions}}

A program team has been formed recently from highly experienced Wikimedia volunteers within and outside India. It is currently under the process of expansion to include more diversity in the team. The team will evaluate the submissions, accept, modify or reject them, design and finalise the program schedule by the end of January 2021. Details about the team will come soon.

We are sure that you will share some of your most inspiring stories and conduct some really exciting sessions during the event. Best of luck for your submissions!

Regards,&lt;br/&gt;
Jayanta&lt;br/&gt;
On behalf of WMWM India 2021
&lt;!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&amp;oldid=20756436 --&gt;

==Wikipedia Asian Month 2020==
[[File:WAM logo without text.svg|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]]
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear organizers,

Many thanks for all your dedication and contribution of [[:meta:Wikipedia Asian Month 2020]]. We are here welcome you update the [[:meta:Wikipedia Asian Month 2020/Organizers and jury members|judge member list]], [[:meta:Wikipedia Asian Month 2020/Status|status]] and [[:meta:Wikipedia Asian Month 2020/Ambassadors|ambassador list]] for Wikipedia Asian Month 2020. Here will be two round of qualified participants' address collection scheduled: January 1st and January 10th 2021. To make sure all the qualified participants can receive their awards, we need your kind help. 

If you need some assistance, please feel free to contact us via sending email to info@asianmonth.wiki. To reduce misunderstanding, please contact us in English.

Happy New Year and Best wishes,

[[:meta:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2020.12
&lt;/div&gt;

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gaurav Jhammat|Gaurav Jhammat]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gaurav Jhammat|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:33, 30 ਦਸੰਬਰ 2020 (UTC) ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਮੁਲਖ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2020 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ-ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖੋਂਗੇ। ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਲਈ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ।

== Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #3 ==

&lt;div style=&quot;border:4px red ridge; background:#fcf8de; padding:8px;&gt;
Hello,&lt;br&gt;
Happy New Year! The third edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have opened proposals for session submissions. If you want to conduct a session during the event, you can propose it [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Submissions|here]] before 24 Jamuary 2021.  

There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2021-01-01|full newsletter here]]'''. 

To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]]. -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:56, 1 ਜਨਵਰੀ 2021 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&amp;oldid=20756436 --&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bodhisattwa@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&amp;oldid=20915971 --&gt;

== Reminder: Wikipedia 20th celebration &quot;the way I &amp; my family feels&quot; ==

&lt;div style=&quot;border:4px red ridge; background:#fcf8de; padding:8px;&gt;
'''Greetings,'''

A very Happy New Year 2021. As you know this year we are going to celebrate Wikipedia's 20th birthday on 15th January 2021, to start the celebration, I like to invite you to participate in the event titled '''&quot;[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_20th_celebration_the_way_I_%26_my_family_feels Wikipedia 20th celebration the way I &amp; my family feels]&quot;'''
 
The event will be conducted from 1st January 2021 till 15th January and another one from 15th January to 14th February 2021 in two segments, details on the event page.

Please have a look at the event page: ''''&quot;[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_20th_celebration_the_way_I_%26_my_family_feels Wikipedia 20th celebration the way I &amp; my family feels]&quot;'''

Let's all be creative and celebrate Wikipedia20 birthday, '''&quot;the way I and my family feels&quot;'''.  

If you are interested to contribute please participate. Do feel free to share the news and ask others to participate. 

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Marajozkee|Marajozkee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Marajozkee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:27, 1 ਜਨਵਰੀ 2021 (UTC)
&lt;/div&gt;

== Wikipedia Asian Month 2020 Postcard ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]]
Dear Participants, Jury members and Organizers,

Congratulations!

It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2020, the sixth Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2020. Please kindly fill '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform the form]''', let the postcard can send to you asap! 

* This form will be closed at February 15.
* For tracking the progress of postcard delivery, please check '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organizers and jury members|this page]]'''.

Cheers!

Thank you and best regards,

[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2020/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&amp;oldid=20923776 --&gt;

== Wikipedia 20th anniversary celebration edit-a-thon ==

[[File:WP20Symbols CAKE1.svg|thumb|70px|right]]

Dear editor, 

I hope this message finds you well. [[:m: Wikipedia 20th anniversary celebration edit-a-thon|Wikipedia 20th anniversary celebration edit-a-thon]] is going to start from tomorrow. This is a gentle reminder. Please take part. Happy editing. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:03, 8 ਜਨਵਰੀ 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_20th_anniversary_celebration_edit-a-thon/lists/Participants&amp;oldid=20941552 --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2020 Postcard ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]]
Dear Participants and Organizers,

Kindly remind you that we only collect the information for Wikipedia Asian Month postcard 15/02/2021 UTC 23:59. If you haven't filled the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform Google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|wait for the postcard and tracking emails]].

Cheers!

Thank you and best regards,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&amp;oldid=20923776 --&gt;

== Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #4 ==

&lt;div style=&quot;border:1px #808080 ridge; background:Azure; padding:8px;&gt;
Hello,&lt;br&gt;
Happy New Year! The fourth edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have opened the registration for participation for this event. If you want to participate in the event, you can register yourself [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Registration|here]] before 16 February 2021.  

There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2021-16-01|full newsletter here]]'''. 

To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]].[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:12, 17 ਜਨਵਰੀ 2021 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&amp;oldid=20977965 --&gt;

== Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #5 ==

&lt;div style=&quot;border:1px #808080 ridge; background:Azure; padding:8px;&gt;
Hello,&lt;br&gt;
Greetings!! The fifth edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have opened the registration for participation for this event. If you want to participate in the event, you can register yourself [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Registration|here]] before '''16 February 2021'''.  

There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2021-02-01|full newsletter here]]'''. 

To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]].&lt;br&gt;[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:49, 3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&amp;oldid=21052845 --&gt;

== Wikimedia Wikimeet India 2021 Newsletter #5 ==

&lt;div style=&quot;border:1px #808080 ridge; background:Azure; padding:8px;&gt;
Hello,&lt;br&gt;
Greetings!! The fifth edition of Wikimedia Wikimeet India 2021 newsletter has been published. We have opened the registration for participation for this event. If you want to participate in the event, you can register yourself [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Registration|here]] before '''16 February 2021'''.  

There are other stories. Please read the '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Newsletter/2021-02-01|full newsletter here]]'''. 

To subscribe or unsubscribe the newsletter, please visit [[:m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2021|this page]].&lt;br&gt;[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:53, 3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Wikimeet_India_2021&amp;oldid=21052845 --&gt;

== Wikimedia Wikimeet India 2021 Program Schedule: You are invited 🙏 ==

[[File:WMWMI logo 2.svg|right|150px]]
&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Hello {{BASEPAGENAME}},

Hope this message finds you well. [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021|Wikimedia Wikimeet India 2021]] will take place from '''19 to 21 February 2021 (Friday to Sunday)'''. Here is some quick important information:

* A tentative schedule of the program is published and you may see it [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Program|here]]. There are sessions on different topics such as Wikimedia Strategy, Growth, Technical, etc. You might be interested to have a look at the schedule.
* The program will take place on Zoom and the sessions will be recorded.
* If you have not registered as a participant yet, please register yourself to get an invitation, The last date to register is '''16 February 2021'''.
* Kindly share this information with your friends who might like to attend the sessions.

Schedule : '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Program|Wikimeet program schedule]]'''. Please register '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Registration|here]]'''.

Thanks&lt;br/&gt;
On behalf of Wikimedia Wikimeet India 2021 Team
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Wikimeet_India_2021/list/active&amp;oldid=21060878 --&gt;

== This Month in Education: February 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 2 • February 2021&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/February 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/February 2021/Headlines|Headlines]] • [[metawiki:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/February 2021/Education news bytes|Wikimedia Education news bytes]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Featured education community member of February 2021|Featured education community member of February 2021]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Karvachar Wikiclub continues its activities online|Karvachar Wikiclub continues its activities online]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Over 4,000 references added|Over 4,000 more references added! 1Lib1Ref campaign in Poland]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Philippines Climate Change Translate-a-thon|Philippines Climate Change Translate-a-thon]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 07:34, 24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21035028 --&gt;

== This Month in Education: February 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 2 • February 2021&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/February 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/February 2021/Headlines|Headlines]] • [[metawiki:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/February 2021/Education news bytes|Wikimedia Education news bytes]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Featured education community member of February 2021|Featured education community member of February 2021]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Karvachar Wikiclub continues its activities online|Karvachar Wikiclub continues its activities online]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Over 4,000 references added|Over 4,000 more references added! 1Lib1Ref campaign in Poland]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Philippines Climate Change Translate-a-thon|Philippines Climate Change Translate-a-thon]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 12:20, 24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21035028 --&gt;

== [Small wiki toolkits] Workshop on &quot;Debugging/fixing template errors&quot; - 27 March 2021 (Saturday) ==

Greetings, this is to inform you that as part of the Small wiki toolkits (South Asia) initiative, a workshop on &quot;Debugging/fixing template errors&quot; will be conducted on upcoming Saturday (27 March). We will learn how to address the common template errors on wikis (related but not limited to importing templates, translating them, Lua, etc.)

Details of the workshop are as follows:
*Date: 27 March
*Timings: 15:30 to 17:00 (IST), 15:45 to 17:15 (NPT), 16:00 to 17:30 (BST)
*Languages supported: English and Hindi
*Meeting link: https://meet.google.com/cyo-mnrd-ryj

If you are interested, please [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Registration#Debugging_template_errors_workshop|sign-up on the registration page]].

Regards, [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Organization|Small wiki toolkits - South Asia organizers]], 13:03, 23 ਮਾਰਚ 2021 (UTC)

''If you would like unsubscribe from updates related &quot;Small wiki toolkits - South Asia&quot;, kindly remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Small wiki toolkits - South Asia|this page]].''
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&amp;oldid=21249539 --&gt;

== [Small wiki toolkits] Workshop on &quot;Debugging/fixing template errors&quot; - 27 March 2021 (Saturday) ==

Greetings, this is to inform you that as part of the Small wiki toolkits (South Asia) initiative, a workshop on &quot;Debugging/fixing template errors&quot; will be conducted on upcoming Saturday (27 March). We will learn how to address the common template errors on wikis (related but not limited to importing templates, translating them, Lua, etc.)

Details of the workshop are as follows:
*Date: 27 March
*Timings: 15:30 to 17:00 (IST), 15:45 to 17:15 (NPT), 16:00 to 17:30 (BST)
*Languages supported: English and Hindi
*Meeting link: https://meet.google.com/cyo-mnrd-ryj

If you are interested, please [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Registration#Debugging_template_errors_workshop|sign-up on the registration page]].

Regards, [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Organization|Small wiki toolkits - South Asia organizers]], 14:08, 23 ਮਾਰਚ 2021 (UTC)

''If you would like unsubscribe from updates related &quot;Small wiki toolkits - South Asia&quot;, kindly remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Small wiki toolkits - South Asia|this page]].''
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&amp;oldid=21249539 --&gt;

== This Month in Education: March 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 3 • March 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/March 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/March 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/March 2021/A Wikipedia Webinar for Indonesian Women Teachers|A Wikipedia Webinar for Indonesian Women Teachers]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Educational program of GLAM Macedonia|Educational program of GLAM Macedonia]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Filling Gaps - the Conference about Education in Poland|Filling the Gaps &amp; Open Education Week]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Featured education community member of March 2021|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Bara'a Zama'reh]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Using Wikipedia and Bridging the Gender Gap: In-Service training for Teachers in Philippines|Using Wikipedia and Bridging the Gender Gap: In-Service training for Teachers in Philippines]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 11:46, 26 ਮਾਰਚ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21247888 --&gt;

== [Small wiki toolkits] Workshop on Workshop on &quot;Designing responsive main pages&quot; - 30 April (Friday) ==

As part of the Small wiki toolkits (South Asia) initiative, we would like to inform you about the third workshop of this year on “Designing responsive main pages”. During this workshop, we will learn to design the main page of a wiki to be responsive. This will allow the pages to be mobile-friendly, by adjusting the width and the height according to various screen sizes. Participants are expected to have a good understanding of Wikitext/markup and optionally basic CSS.

Details of the workshop are as follows:
*Date: 30 April 2021 (Friday)
*Timing: [https://zonestamp.toolforge.org/1619785853 18:00 to 19:30 (India / Sri Lanka), 18:15 to 19:45 (Nepal), 18:30 to 20:00 (Bangladesh)]
*Languages supported: English, Hindi
*Meeting link: https://meet.google.com/zfs-qfvj-hts

If you are interested, please [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Registration#Designing_responsive_main_pages|sign-up on the registration page]].

Regards, [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Organization|Small wiki toolkits - South Asia organizers]], 05:53, 24 ਅਪਰੈਲ 2021 (UTC)

''If you would like unsubscribe from updates related &quot;Small wiki toolkits - South Asia&quot;, kindly remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Small wiki toolkits - South Asia|this page]].''
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&amp;oldid=21367255 --&gt;

== This Month in Education: April 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 4 • April 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/April 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/April 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/April 2021/Collaboration with Brusov State University|Collaboration with Brusov State University]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Editing contest &quot;Meet Russia&quot;|Editing contest &quot;Meet Russia&quot;]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Educational project: Wikipedia at the University with the University Center for Economic-Administrative Sciences|Educational project: Wikipedia at the University with the University Center for Economic-Administrative Sciences (Centro Universitario de Ciencias Económico Administrativas (CUCEA)) of the University of Guadalajara]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Regional Meeting of Latin American Education by the EWOC|Regional Meeting of Latin American Education by the EWOC]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Students of the Faculty of Philosophy in Belgrade have started an internship program|Students of the Faculty of Philosophy in Belgrade have started an internship program]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 22:48, 25 ਅਪਰੈਲ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21372399 --&gt;

== This Month in Education: April 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 4 • April 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/April 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/April 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/April 2021/Collaboration with Brusov State University|Collaboration with Brusov State University]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Editing contest &quot;Meet Russia&quot;|Editing contest &quot;Meet Russia&quot;]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Educational project: Wikipedia at the University with the University Center for Economic-Administrative Sciences|Educational project: Wikipedia at the University with the University Center for Economic-Administrative Sciences (Centro Universitario de Ciencias Económico Administrativas (CUCEA)) of the University of Guadalajara]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Regional Meeting of Latin American Education by the EWOC|Regional Meeting of Latin American Education by the EWOC]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Students of the Faculty of Philosophy in Belgrade have started an internship program|Students of the Faculty of Philosophy in Belgrade have started an internship program]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 00:17, 26 ਅਪਰੈਲ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21372399 --&gt;

== This Month in Education: May 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 5 • May 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/May 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/May 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/May 2021/A Multimedia-Rich Wikiversity MOOC from Brazil|A Multimedia-Rich Wikiversity MOOC from Brazil]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Featured education community member of May 2021|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Maria Weronika Kmoch]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Offline workshop with Nikola Koperniku High School in Albania|Offline workshop with Nikola Koperniku High School in Albania]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Wiki Education Program Organized with the University Students for the First time in Bangladesh|Wiki Education Program Organized with the University Students for the First time in Bangladesh]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Wikimedia Commons workshop with high school students in Kosovo; Workshop with telecommunication students at University of Prishtina|Wikimedia Commons workshop with high school students in Kosovo]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Wikipedia training for the Safeguardians of the Intangible Cultular Heritage|Wikipedia training for the Bearers of Intangible Cultural Heritage in Poland]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/“Writing a Wikipedia article isn’t as difficult and unimaginable as it seems”: A case for Wikipedia Education Program in Ukraine|“Writing a Wikipedia article isn’t as difficult and unimaginable as it seems”: A case for Wikipedia Education Program in Ukraine]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 17:39, 27 ਮਈ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21425406 --&gt;

== SWT South Asia Workshops: Feedback Survey ==

Thanks for participating in one or more of [[:m:Small wiki toolkits/South Asia/Workshops|small wiki toolkits workshops]]. Please fill out this short feedback survey that will help the program organizers learn how to improve the format of the workshops in the future. It shouldn't take you longer than 5-10 minutes to fill out this form. Your feedback is precious for us and will inform us of the next steps for the project.

Please fill in the survey before 24 June 2021 at https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSePw0eYMt4jUKyxA_oLYZ-DyWesl9P3CWV8xTkW19fA5z0Vfg/viewform?usp=sf_link.

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:51, 9 ਜੂਨ 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&amp;oldid=21367255 --&gt;

== This Month in Education: June 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 6 • June 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/June 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/June 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/June 2021/Children writing for an encyclopedia – is it possible?|Can children write articles for a wiki encyclopedia?]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Editing contest &quot;Biosphere reserves in the world&quot;|Editing contest &quot;Biosphere reserves in the world&quot;]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Training &amp; workshop on Wikidata and Wikimedia Commons with students from Municipal Learning Center, Gurrakoc|Training &amp; workshop on Wikidata and Wikimedia Commons with students from Municipal Learning Center, Gurrakoc]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Wiki for Human Rights Campaign in the Philippines|Wiki for Human Rights Campaign in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Wiki-School program in Poland at the end of school year|Wikipedia makes children and teachers happy!]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Workshop with students of Language Faculty of Philology, University of Prishtina &quot;Hasan Prishtina&quot;|Workshop with the students of Language Faculty of Philology, University of Prishtina &quot;Hasan Prishtina&quot;]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 19:57, 23 ਜੂਨ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21553405 --&gt;

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:46, 30 ਜੂਨ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21670000 --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:32, 23 ਜੁਲਾਈ 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774692 --&gt;

== This Month in Education: July 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 7 • July 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/July 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/July 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/July 2021/UHI Editathon celebrates 10 years as a university|University celebrates 10th anniversary with an Editathon]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/A paper on Students' Attitudes Towards the Use of Wikipedia|A paper on Students' Attitudes Towards the Use of Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/Announcing the Training of Trainers program for Reading Wikipedia in the Classroom!|Announcing the Training of Trainers program for &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot;]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/MOOC Conocimiento Abierto y Software Libre|MOOC Conocimiento Abierto y Software Libre]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/Leamos Wikipedia en Bolivia|Updates on the Leamos Wikipedia en Bolivia 2021]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/E-lessons on Wikipedia from Wikimedia Polska|Virtual lessons on Wikipedia from Wikimedia Polska for schools]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 19:32, 3 ਅਗਸਤ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21829196 --&gt;

== Feedback for Mini edit-a-thons ==

Dear Wikimedian, 

Hope everything is fine around you. If you remember that A2K organised [[:Category: Mini edit-a-thons by CIS-A2K|a series of edit-a-thons]] last year and this year. These were only two days long edit-a-thons with different themes. Also, the working area or Wiki project was not restricted. Now, it's time to grab your feedback or opinions on this idea for further work. I would like to request you that please spend a few minutes filling this form out. You can find the form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdNw6NruQnukDDaZq1OMalhwg7WR2AeqF9ot2HEJfpeKDmYZw/viewform here].  You can fill the form by 31 August because your feedback is precious for us. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:58, 16 ਅਗਸਤ 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&amp;oldid=21886141 --&gt;

== This Month in Education: August 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 8 • August 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/August 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/August 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/August 2021/Workshop for the Teachers from Poland|GLAM-wiki Summer in the City: Polish Teachers met in Warsaw]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/Wikipedia for School – our largest article contest for Ukrainian teachers|Wikipedia for School – our largest article contest for Ukrainian teachers]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/The importance of Social Service: Modality of educational linkage with ITESM, Querétaro campus and Wikimedia Mexico|The importance of Social Service: Modality of educational linkage with ITESM, Querétaro campus and Wikimedia Mexico]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/&quot;Searching for the unschooling vibes around Wikipedia&quot; at the Wikimania 2021|Wikimania 2021 and the unschooling vibes around Wikipedia by Wikimedia Polska, Education team]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/Open Foundation West Africa Introduces KIWIX Offline to the National Association of Graduate Teachers|Open Foundation West Africa Introduces KIWIX Offline to the National Association of Graduate Teachers]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 13:38, 25 ਅਗਸਤ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21914750 --&gt;

== ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰੱਸਟੀ ਚੌਣਾਂ ਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ। ==

ਡਿਅਰ Mulkh Singh,

ਤੁਸੀ ਇਹ ਈਮੇਲ ਇਸਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿਓ ਕਿ ਤੁਸੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰਸਟੀ ਚੌਣਾ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪੌਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ | ਚੋਣਾਂ ੧੮ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਖੁੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ੩੧ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਗਿਆਂ | ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਰਗੇ ਪਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਟਰਸਟੀ ਬੋਰਡ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|ਬੋਰਡ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਦਾ ਫੈਂਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ | [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰਸਟੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] |

ਇਸ ਸਾਲ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਮਿਓਨਟੀ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਨੀ ਹੈ | ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ੧੯ ਉਮੀਦਵਾਰ ਇਨਾਂ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ | [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|੨੦੨੧ ਦੇ ਬੋਰਡ ਟਰਸਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] |

ਲਗਭਗ ੭੦.੦੦੦ ਕਮਿਉਨਟੀ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ | ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ! ਚੋਣਾਂ ੨੩.੫੯ ਯੂਟੀਸੀ ੩੧ ਆਗਸਤ ਤੱਕ ਹੀ ਨੇ | 
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਿਕਿਉਰ ਪੋਲ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੋਟ ਕਰੋ''']] |

ਜੇ ਤੁਸੀ ਪਹਿਲਾ ਵੋਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮੇਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੋ | ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੋਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਚਾਹੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਖਾਤੇ ਹੋਨ |

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ਇਸ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਨਕਾਰੀ ਲਈ ਪੜੋ]]| [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:37, 28 ਅਗਸਤ 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21946145 --&gt;

== This Month in Education: September 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 9 • September 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/September 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/September 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/September 2021/Cultural history on Wikipedia|Cultural history on Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Education program in Ukraine is finally back to offline|Education program in Ukraine is finally back to offline!]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Reading Wikipedia in the Classroom Module Distribution in the Philippines|Reading Wikipedia in the Classroom Module Distribution in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Senior Citizens WikiTown 2021: Týn nad Vltavou|Senior Citizens WikiTown 2021: Týn nad Vltavou]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/WikiXLaEducación: New contest to include articles about education on Wikipedia|#WikiXLaEducación: New contest to include articles about education on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 19:43, 26 ਸਤੰਬਰ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22072998 --&gt;

== Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary ==

[[File:Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon poster 2nd.pdf|thumb|100px|right|Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon]]
Dear Wikimedian,

Hope you are doing well. Glad to inform you that A2K is going to conduct a mini edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary. It is the second iteration of Mahatma Gandhi mini edit-a-thon. The edit-a-thon will be on the same dates 2nd and 3rd October (Weekend). During the last iteration, we had created or developed or uploaded content related to Mahatma Gandhi. This time, we will create or develop content about Mahatma Gandhi and any article directly related to the Indian Independence movement. The list of articles is given on the [[:m: Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon|event page]]. Feel free to add more relevant articles to the list. The event is not restricted to any single Wikimedia project. For more information, you can visit the event page and if you have any questions or doubts email me at nitesh@cis-india.org. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:33, 28 ਸਤੰਬਰ 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&amp;oldid=21886141 --&gt;

== This Month in Education: October 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 10 • October 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/October 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/October 2021/1st joint contest Wikimedia UG Georgia and the Ministry of Education of Georgia.|1st joint contest Wikimedia UG Georgia and the Ministry of Education of Georgia]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/Promoting more inclusive and equitable support for the Wikimedia Education community|Promoting more inclusive and equitable support for the Wikimedia Education community]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/The Second Online EduWiki Camp in Serbia|The Second Online EduWiki Camp in Serbia]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/University courses in the UK|Higher and further education courses in the UK]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/Wikipedia on Silesia Cieszyn in Poland|Wikipedia on Silesia Cieszyn in Poland and in Czech Republic]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:41, 26 ਅਕਤੂਬਰ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22208730 --&gt;

== This Month in Education: November 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 11 • November 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/November 2021|Contents]] • [[m:Education/Newsletter/November 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Education/News/November 2021/We talked about EduWiki Outreach Collaborators and how Wikimedia Serbia played a role being a part of it|We talked about EduWiki Outreach Collaborators and how Wikimedia Serbia played a role being a part of it]]
* [[m:Education/News/November 2021/Welcome to Meta!|Welcome to Meta!]]
* [[m:Education/News/November 2021/Wikipedia Education Program in Ukraine in 2021|Wikipedia Education Program in Ukraine in 2021]]
* [[m:Education/News/November 2021/Wikipedia and Education Mentorship Program-Serbia and Philippines Partnership|Wikipedia and Education Mentorship Program-Serbia and Philippines Partnership]]
* [[m:Education/News/November 2021/Launch of the Wikimedia Research Fund!|Launch of the Wikimedia Research Fund!]]
* [[m:Education/News/November 2021/Education projects in the Land of Valencia|Education projects in the Land of Valencia]]
* [[m:Education/News/November 2021/A Hatch-Tyap-Wikipedia In-person Training Event|A Hatch-Tyap-Wikipedia In-person Training Event]]
* [[m:Education/News/November 2021/Celebrating Sq Wikipedia Birthday with the Vasil Kamami High School students|Celebrating Sq Wikipedia Birthday with the Vasil Kamami High School students]]
* [[m:Education/News/November 2021/Celebrating Wikidata with the Nikola Koperniku High School students|Celebrating Wikidata with the Nikola Koperniku High School students]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:19, 21 ਨਵੰਬਰ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22360687 --&gt;

== First Newsletter: Wikimedia Wikimeet India 2022 ==

Dear Wikimedian,

We are glad to inform you that the [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022|second iteration of Wikimedia Wikimeet India]] is going to be organised in February. This is an upcoming online wiki event that is to be conducted from 18 to 20 February 2022 to celebrate International Mother Language Day. The planning of the event has already started and there are many opportunities for Wikimedians to volunteer in order to help make it a successful event. The major announcement is that [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|submissions for sessions]] has opened from yesterday until a month (until 23 January 2022). You can propose your session [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|here]]. For more updates and how you can get involved in the same, please read the [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Newsletter/2021-12-23|first newsletter]]

If you want regular updates regarding the event on your talk page, please add your username [[:m: Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2022|here]]. You will get the next newsletter after 15 days. Please get involved in the event discussions, open tasks and so on. 

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:36, 24 ਦਸੰਬਰ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/WMWM_2021_users_list&amp;oldid=22491850 --&gt;

== Second Newsletter: Wikimedia Wikimeet India 2022 ==

Dear Wikimedian,

Happy New Year! Hope you are doing well and safe. It's time to update you regarding [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022|Wikimedia Wikimeet India 2022]], the second iteration of Wikimedia Wikimeet India which is going to be conducted in February. Please note the dates 18 to 20 February 2022 of the event. The [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|submissions]] has opened from 23 December until 23 January 2022. You can propose your session [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|here]]. We want a few proposals from Indian communities or Wikimedians. For more updates and how you can get involved in the same, please read the [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Newsletter/2022-01-07|second newsletter]]

If you want regular updates regarding the event on your talk page, please add your username [[:m: Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2022|here]]. You will get the next newsletter after 15 days. Please get involved in the event discussions, open tasks and so on. 

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:44, 8 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/WMWM_2021_users_list&amp;oldid=22491850 --&gt;

== Second Newsletter: Wikimedia Wikimeet India 2022 ==

Dear Wikimedian,

Happy New Year! Hope you are doing well and safe. It's time to update you regarding [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022|Wikimedia Wikimeet India 2022]], the second iteration of Wikimedia Wikimeet India which is going to be conducted in February. Please note the dates 18 to 20 February 2022 of the event. The [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|submissions]] has opened from 23 December until 23 January 2022. You can propose your session [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Submissions|here]]. We want a few proposals from Indian communities or Wikimedians. For more updates and how you can get involved in the same, please read the [[:m: Wikimedia Wikimeet India 2022/Newsletter/2022-01-07|second newsletter]]

If you want regular updates regarding the event on your talk page, please add your username [[:m: Global message delivery/Targets/Wikimedia Wikimeet India 2022|here]]. You will get the next newsletter after 15 days. Please get involved in the event discussions, open tasks and so on. 

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:04, 8 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/WMWM_2021_users_list&amp;oldid=22491850 --&gt;

== This Month in Education: January 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 1 • January 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/30-h Wikipedia Article Writing Challenge|30-h Wikipedia Article Writing Challenge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Announcing Wiki Workshop 2022|Announcing Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Final exhibition about Cieszyn Silesia region|Final exhibition about Cieszyn Silesia region]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Join us this February for the EduWiki Week|Join us this February for the EduWiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Offline Education project WikiChallenge closed its third edition|Offline Education project WikiChallenge closed its third edition]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian|Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program|Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew|Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17:29, 24 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22669905 --&gt;

== This Month in Education: January 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 1 • January 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/30-h Wikipedia Article Writing Challenge|30-h Wikipedia Article Writing Challenge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Announcing Wiki Workshop 2022|Announcing Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Final exhibition about Cieszyn Silesia region|Final exhibition about Cieszyn Silesia region]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Join us this February for the EduWiki Week|Join us this February for the EduWiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Offline Education project WikiChallenge closed its third edition|Offline Education project WikiChallenge closed its third edition]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian|Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program|Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew|Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 21:14, 24 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22669905 --&gt;

== International Mother Language Day 2022 edit-a-thon ==

Dear Wikimedian,

CIS-A2K announced [[:m:International Mother Language Day 2022 edit-a-thon|International Mother Language Day]] edit-a-thon which is going to take place on 19 &amp; 20 February 2022. The motive of conducting this edit-a-thon is to celebrate International Mother Language Day.

This time we will celebrate the day by creating &amp; developing articles on local Wikimedia projects, such as proofreading the content on Wikisource, items that need to be created on Wikidata [edit Labels &amp; Descriptions], some language-related content must be uploaded on Wikimedia Commons and so on. It will be a two-days long edit-a-thon to increase content about languages or related to languages. Anyone can participate in this event and editors can add their names [https://meta.wikimedia.org/wiki/International_Mother_Language_Day_2022_edit-a-thon#Participants here]. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:13, 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 (UTC)
&lt;small&gt;

On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&amp;oldid=21886141 --&gt;

== This Month in Education: February 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English ... {{int:please-translate}}
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 2 • February 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Open Foundation West Africa Expands Open Movement With UHAS|Open Foundation West Africa Expands Open Movement With UHAS]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Celebrating the 18th anniversary of Ukrainian Wikipedia|Celebrating the 18th anniversary of Ukrainian Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Integrating Wikipedia in the academic curriculum in a university in Mexico|Integrating Wikipedia in the academic curriculum in a university in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Results of &quot;Reading Wikipedia&quot; workshop in the summer school of Plan Ceibal in Uruguay|Results of &quot;Reading Wikipedia&quot; workshop in the summer school of Plan Ceibal in Uruguay]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/WikiFundi, offline editing plateform : last release notes and how-tos|WikiFundi, offline editing plateform : last release notes and how-tos]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Writing Wikipedia as an academic assignment in STEM fields|Writing Wikipedia as an academic assignment in STEM fields]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/The Learning and Connection – 1Lib1Ref with African Librarians|The Learning and Connection – 1Lib1Ref with African Librarians]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:09, 28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22886200 --&gt;

== International Women's Month 2022 edit-a-thon ==

Dear Wikimedians,

Hope you are doing well. Glad to inform you that to celebrate the month of March, A2K is to be conducting a mini edit-a-thon, International Women Month 2022 edit-a-thon. The dates are for the event is 19 March and 20 March 2022. It will be a two-day long edit-a-thon, just like the previous mini edit-a-thons. The edits are not restricted to any specific project. We will provide a list of articles to editors which will be suggested by the Art+Feminism team. If users want to add their own list, they are most welcome. Visit the given [[:m:International Women's Month 2022 edit-a-thon|link]] of the event page and add your name and language project. If you have any questions or doubts please write on [[:m:Talk:International Women's Month 2022 edit-a-thon|event discussion page]] or email at nitesh@cis-india.org. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:53, 14 ਮਾਰਚ 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&amp;oldid=21886141 --&gt;

== This Month in Education: March 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English... Please help translate to your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 3 • March 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Arte+Feminismo Pilipinas:Advocacy on Women Empowerment|Arte+Feminismo Pilipinas:Advocacy on Women Empowerment]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/The edit-a-thon on Serbian Wikipedia on the occasion of Edu Wiki Week|The edit-a-thon on Serbian Wikipedia on the occasion of Edu Wiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Call for Participation: Higher Education Survey|Call for Participation: Higher Education Survey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Collection of Good Practices in Wikipedia Education|Collection of Good Practices in Wikipedia Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Conversation: Open education in the Wikimedia Movement views from Latin America|Conversation: Open education in the Wikimedia Movement views from Latin America]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/EduWiki Week 2022, celebrations and learnings|EduWiki Week 2022, celebrations and learnings]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/EduWiki Week in Armenia|EduWiki Week in Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Open Education Week at the Universidad Autónoma de Nuevo León|Open Education Week at the Universidad Autónoma de Nuevo León]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Wikipedia + Education Talk With Leonard Hagan|Wikipedia + Education Talk With Leonard Hagan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Wikimedia Israel cooperates with Yad Vashem in developing a training course for teachers|Wikimedia Israel cooperates with Yad Vashem in developing a training course for teachers]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:58, 25 ਮਾਰਚ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23020683 --&gt;

== Indic Hackathon | 20-22 May 2022 + Scholarships ==

Hello {{PAGENAME}},

&lt;small&gt;''(You are receiving this message as you participated previously participated in small wiki toolkits workshops.)''&lt;/small&gt;

We are happy to announce that the [[:m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] will be organizing [[:m:Indic Hackathon 2022|Indic Hackathon 2022]], a regional event as part of the main [[:mw:Wikimedia Hackathon|Wikimedia Hackathon]] taking place in a hybrid mode during 20-22 May. The regional event will be an in-person event taking place in Hyderabad.

As it is with any hackathon, the event’s program will be semi-structured i.e. while we will have some sessions in sync with the main hackathon event, the rest of the time will be upto participants’ interest on what issues they are interested to work on. The event page can be seen at &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Hackathon_2022&lt;/span&gt;.

We have full scholarships available to enable you to participate in the event, which covers travel, accommodation, food and other related expenses. The link to scholarships application form is available on the event page. The deadline is 23:59 hrs 17 April 2022.

Let us know on the event talk page or send an email to {{email|contact|indicmediawikidev.org}} if you have any questions. We are looking forward to your participation.

Regards, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:43, 12 ਅਪਰੈਲ 2022 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&amp;oldid=23135275 --&gt;

== This Month in Education: April 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English... Please help translate to your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 4 • April 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Audio-Educational Seminar of Wikimedia Mexico|Audio-Educational Seminar of Wikimedia Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Dagbani Wikimedians using digital TV broadcast to train Wikipedia contributors in Ghana|Dagbani Wikimedians using digital TV broadcast to train Wikipedia contributors in Ghana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Digital Education &amp; The Open Space With Herbert Acheampong|Digital Education &amp; The Open Space With Herbert Acheampong]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/HerStory walks as a part of edit-a-thons|HerStory walks as a part of edit-a-thons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Join us for Wiki Workshop 2022|Join us for Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/The youngest member of Tartu Wikiclub is 15-year-old student|The youngest member of Tartu Wikiclub is 15-year-old student]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 12:52, 24 ਅਪਰੈਲ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23177152 --&gt;

== Translation request ==

Hello.

Can you translate and upload the articles [[:en:National Museum of History of Azerbaijan]] and [[:en:National Art Museum of Azerbaijan]] in Punjabi Wikipedia?

Yours sincerely, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Multituberculata|Multituberculata]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Multituberculata|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:13, 9 ਮਈ 2022 (UTC)

== This Month in Education: May 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 5 • May 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[Education/News/May 2022/Wiki Hackathon in Kwara State|Wiki Hackathon in Kwara State]]
* [[Education/News/May 2022/Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete|Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete]]
* [[Education/News/May 2022/Education in Kosovo|Education in Kosovo]]
* [[Education/News/May 2022/Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes|Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes]]
* [[Education/News/May 2022/Tyap Wikipedia Goes Live|Tyap Wikipedia Goes Live]]
* [[Education/News/May 2022/Spring 1Lib1Ref edition in Poland|Spring 1Lib1Ref edition in Poland]]
* [[Education/News/May 2022/Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop|Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop]]
* [[Education/News/May 2022/Wikibooks project in teaching|Wikibooks project in teaching]]
* [[Education/News/May 2022/Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković|Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković]]
* [[Education/News/May 2022/My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah|My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education| Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 02:43, 1 ਜੂਨ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23282386 --&gt;

== This Month in Education: May 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 5 • May 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Education/News/May 2022/Wiki Hackathon in Kwara State|Wiki Hackathon in Kwara State]]
* [[m:Education/News/May 2022/Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete|Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete]]
* [[m:Education/News/May 2022/Education in Kosovo|Education in Kosovo]]
* [[m:Education/News/May 2022/Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes|Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes]]
* [[m:Education/News/May 2022/Tyap Wikipedia Goes Live|Tyap Wikipedia Goes Live]]
* [[m:Education/News/May 2022/Spring 1Lib1Ref edition in Poland|Spring 1Lib1Ref edition in Poland]]
* [[m:Education/News/May 2022/Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop|Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop]]
* [[m:Education/News/May 2022/Wikibooks project in teaching|Wikibooks project in teaching]]
* [[m:Education/News/May 2022/Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković|Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković]]
* [[m:Education/News/May 2022/My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah|My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education| Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 02:54, 1 ਜੂਨ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23351176 --&gt;

== June Month Celebration 2022 edit-a-thon ==

Dear User,

CIS-A2K is announcing June month mini edit-a-thon which is going to take place on 25 &amp; 26 June 2022 (on this weekend). The motive of conducting this edit-a-thon is to celebrate June Month which is also known as pride month.

This time we will celebrate the month, which is full of notable days, by creating &amp; developing articles on local Wikimedia projects, such as proofreading the content on Wikisource if there are any, items that need to be created on Wikidata [edit Labels &amp; Descriptions], some June month related content must be uploaded on Wikimedia Commons and so on. It will be a two-days long edit-a-thon to increase content about the month of June or related to its days, directly or indirectly. Anyone can participate in this event and the link you can find [[:m: June Month Celebration 2022 edit-a-thon|here]]. Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 12:46, 21 June 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/list/Festive_Season_2020_Participants&amp;oldid=20811654 --&gt;

== This Month in Education: June 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 6 • June 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Black Lunch Table: Black History Month with Igbo Wikimedians User Group|Black Lunch Table: Black History Month with Igbo Wikimedians User Group]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Bolivian Teachers Welcomed Wikipedia in their Classroom|Bolivian Teachers Welcomed Wikipedia in their Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Educational program &amp; Wikivoyage in Ukrainian University|Educational program &amp; Wikivoyage in Ukrainian University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The Great Learning and Connection: Experience from AFLIA|The Great Learning and Connection: Experience from AFLIA]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/New Mexico Students Join Wikimedia Movement Through WikiForHumanRights Campaign|New Mexico Students Join Wikimedia Movement Through WikiForHumanRights Campaign]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The school wiki-project run by a 15 year old student came to an end|The school wiki-project run by a 15 year old student came to an end]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The students of Kadir Has University, Istanbul contribute Wikimedia projects in &quot;Civic Responsibility Project&quot; course|The students of Kadir Has University, Istanbul contribute Wikimedia projects in &quot;Civic Responsibility Project&quot; course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wiki Trip with Vasil Kamami Wikiclub to Berat, the town of one thousand windows|Wiki Trip with Vasil Kamami Wikiclub to Berat, the town of one thousand windows]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikiclubs in Albania|Wikiclubs in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikidata in the classroom FGGC Bwari Experience|Wikidata in the classroom FGGC Bwari Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikipedia and Secondary Schools in Aotearoa New Zealand|Wikipedia and Secondary Schools in Aotearoa New Zealand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/А large-scale online course for teaching beginners to work in Wikipedia has been developed in Russia|А large-scale online course for teaching beginners to work in Wikipedia has been developed in Russia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 18:50, 4 ਜੁਲਾਈ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23406065 --&gt;

== This Month in Education: July 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 7 • July 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia Chile launched a teacher guidebook with Wiki tools for Heritage Education|Wikimedia Chile launched a teacher guidebook with Wiki tools for Heritage Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia Serbia received a new accreditation for the professional development program|Wikimedia Serbia received a new accreditation for the professional development program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia for Illiterate Persons|Wikimedia for Illiterate Persons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/EtnoWiki edit-a-thon in Poland|Polish Wikipedia is enriched with new EtnoWiki content]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Career Education through Wikipedia|Career Education through Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17:39, 3 ਅਗਸਤ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23607963 --&gt;

== This Month in Education: August 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 8 • August 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/The Making of a Certified Trainer of Reading Wikipedia in the Classroom|The Making of a Certified Trainer of Reading Wikipedia in the Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wikimania SDGs 2022: The Kwara Experience|Wikimania SDGs 2022: The Kwara Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/An adapted Module teacher’s guide in Yoruba and English about Reading Wikipedia in the Classroom in Nigeria is now available on Commons|An adapted Module teacher’s guide in Yoruba and English about Reading Wikipedia in the Classroom in Nigeria is now available on Commons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Reading Wikipedia in the Classroom Kwara, Nigeria: The Trainers Experience|Reading Wikipedia in the Classroom Kwara, Nigeria: The Trainers Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Edu Wiki Camp 2022 in Serbia: Together again|Edu Wiki Camp 2022 in Serbia: Together again]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Reading Wikipedia in the Classroom Program Nigeria: The Teacher experience |Reading Wikipedia in the Classroom Program Nigeria: The Teacher experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wiki For Senior Citizens|Wiki For Senior Citizens]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/WikiLoves SDGs Nigeria Tours Kwara State University Malete|WikiLoves SDGs Nigeria Tours Kwara State University Malete]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wikiteka project in Poland - summertime|Wikiteka project in Poland - summertime]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:01, 7 ਸਤੰਬਰ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23758285 --&gt;

== This Month in Education: September 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 9 • September 2022&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/OpenEdu.ch: centralising training documents, a platform for the teachers' community in Switzerland|OpenEdu.ch: centralising training documents, a platform for the teachers' community in Switzerland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Senior Citizens WikiTown 2022: Exploring Olomouc and its heritage|Senior Citizens WikiTown 2022: Exploring Olomouc and its heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikimedia Research Fund|Wikimedia Research Fund]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikimedia Youths Commemorate the International Youth Day 2022 in an exciting way across the globe|Wikimedia Youths Commemorate the International Youth Day 2022 in an exciting way across the globe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikipedia, Education, and the Crisis of Information|Wikipedia, Education, and the Crisis of Information]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:55, 3 ਅਕਤੂਬਰ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23879722 --&gt;

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:25, 16 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:21, 2 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== This Month in Education: End of the 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 10 • October–November 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/End of the 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/End of the 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/2nd Latin American Regional Meeting on Education|2nd Latin American Regional Meeting on Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Adopting Wikipedia for Secondary School Students in Nigeria Classroom|Adopting Wikipedia for Secondary School Students in Nigeria Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Celebrating 2022 Vibrance in Kwara State University Malete|Celebrating 2022 Vibrance in Kwara State University Malete]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Celebrating the Wikipedia and Wikidata Birthday in school|Celebrating the Wikipedia and Wikidata Birthday in school]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Report on school libraries in Poland for the Wikiteka project|Report on school libraries in Poland for the Wikiteka project]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Wiki For Senior Citizens Network|Wiki For Senior Citizens Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/WikiEducation, Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources|WikiEducation, Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Wikimedia &amp; Education Workshops: a Wiki Movimento Brasil initiative|Wikimedia &amp; Education Workshops: a Wiki Movimento Brasil initiative]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/An event at the National History Museum in Tirana|An event at the National History Museum in Tirana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Students 24-hour competition on Wikipedia article writing|Students 24-hour competition on Wikipedia article writing]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wiki-Data a Giant at 10|Wiki-Data a Giant at 10]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/WikiGraphers: Visualizing Open Knowledge|WikiGraphers: Visualizing Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Israel’s Educational Innovation: “Students Write Wikipedia” as a Matriculation-Exam Alternative|Wikimedia Israel’s Educational Innovation: “Students Write Wikipedia” as a Matriculation-Exam Alternative]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Morocco User Group Empowers Moroccan Teachers to Use Wikipedia in the Classroom |Wikimedia Morocco User Group Empowers Moroccan Teachers to Use Wikipedia in the Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Russia has released the &quot;Introduction to Wikipedia&quot; textbook|Wikimedia Russia has released the &quot;Introduction to Wikipedia&quot; textbook]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/“Wikipedia for School” contest was held in Ukraine for the third time|“Wikipedia for School” contest was held in Ukraine for the third time]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Announcing the Wikipedia &amp; Education User Group Election Results|Announcing the Wikipedia &amp; Education User Group Election Results]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 06:56, 19 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24091294 --&gt;

== This Month in Education: January 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 1 • January 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Educational Projects 2023-1 in Mexico|Educational Projects 2023-1 in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Integration of Wikipedia in Ukrainian universities – teacher-led and student-led|Integration of Wikipedia in Ukrainian universities – teacher-led and student-led]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Transitional Justice in Kosovo edit-a-thon and Partnership with Faculty of Electrical and Computer Engineering - University of Prishtina|Transitional Justice in Kosovo edit-a-thon and Partnership with Faculty of Electrical and Computer Engineering - University of Prishtina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Wikidata Citation Hunt Program for secondary school students, Dubai|Wikidata Citation Hunt Program for secondary school students, Dubai]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Wikipedia edit-a-thon with students from Art Faculty - University of Prishtina|Wikipedia edit-a-thon with students from Art Faculty - University of Prishtina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Тeacher from Belgrade got a reward for using Wikibooks in teaching|Тeacher from Belgrade got a reward for using Wikibooks in teaching]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17:32, 6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24472891 --&gt;

== Women's Month Datathon on Commons ==

Dear Wikimedian,

Hope you are doing well. CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have planned an online activity for March. The activity will focus on Wikimedia Commons and it will begin on 21 March and end on 31 March 2023. During this campaign, the participants will work on structure data, categories and descriptions of the existing images. We will provide you with the list of the photographs that were uploaded under those campaigns, conducted for Women’s Month.  

You can find the event page link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event and make it successful. There will be at least one online session to demonstrate the tasks of the event. We will come back to you with the date and time. 

If you have any questions please write to us at the event [[:m:Talk:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|talk page]] Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:09, 12 ਮਾਰਚ 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&amp;oldid=21886141 --&gt;

== This Month in Education: February 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 2 • February 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/A Strategic Direction for a Massive Online Course for Educators in Brazil|A Strategic Direction for a Massive Online Course for Educators in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Alliance Funding for Wikipedia as a school resource in Tāmaki Makaurau Auckland, New Zealand|Alliance Funding for Wikipedia as a school resource in Tāmaki Makaurau Auckland, New Zealand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Call for Submissions to Wiki Workshop 2023|Call for Submissions to Wiki Workshop 2023]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Collaboration with Charles University on the creation of Czech Wikipedia started in January|Collaboration with Charles University on the creation of Czech Wikipedia started in January]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Open Education Week 2023 in the Wikimedia Mexico Education Program|Open Education Week 2023 in the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Wikiclubs with different schools in Albania |Wikiclubs with different schools in Albania]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 21:08, 12 ਮਾਰਚ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24706239 --&gt;

== Women's Month Datathon on Commons Online Session ==

Dear Wikimedian,

Hope you are doing well. As we mentioned in a previous message, CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have been starting an online activity for March from 21 March to 31 March 2023. The activity already started yesterday and will end on 31 March 2023. During this campaign, the participants are working on structure data, categories and descriptions of the existing images. The event page link is [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event. 

There is an online session to demonstrate the tasks of the event that is going to happen tonight after one hour from 8:00 pm to 9:00 pm. You can find the meeting link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons/Online Session|here]]. We will wait for you. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:38, 22 ਮਾਰਚ 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&amp;oldid=21886141 --&gt;

== This Month in Education: March 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 3 • March 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Audio-seminar project of the Wikimedia Mexico Education Program|Audio-seminar project of the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Empowering Nigerian Female Artists: Through Art &amp; Feminism Edith-A-Thon at KWASU Fan Club|Empowering Nigerian Female Artists: Through Art &amp; Feminism Edith-A-Thon at KWASU Fan Club]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Exploring How Wikipedia Works|Exploring How Wikipedia Works]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Florida graduate students complete Library History edit-a-thon for credit|Florida graduate students complete Library History edit-a-thon for credit]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Improving hearing health content in Brazil|Improving hearing health content in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Media Literacy Portal to become a key resource for media education in Czech Libraries |Media Literacy Portal to become a key resource for media education in Czech Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikeys in the Albanian language|Wikeys in the Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimarathon is an opportunity to involve students and teachers in creating and editing articles in Wikipedia|Wikimarathon is an opportunity to involve students and teachers in creating and editing articles in Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimedia Polska short report|Wikimedia Polska short report]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimedia Serbia participated in the State Seminar of the The Mathematical Society of Serbia|Wikimedia Serbia participated in the State Seminar of the The Mathematical Society of Serbia]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 18:45, 8 ਅਪਰੈਲ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24824837 --&gt;

== This Month in Education: April 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 4 • April 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Auckland Museum Alliance fund project update|Auckland Museum Alliance fund project update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers|Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program|KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/On-line Courses for Educators in Poland|On-line Courses for Educators in Poland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives|Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania |Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad|Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference|Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:27, 23 ਮਈ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24999562 --&gt;

== This Month in Education: April 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 4 • April 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Auckland Museum Alliance fund project update|Auckland Museum Alliance fund project update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers|Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program|KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/On-line Courses for Educators in Poland|On-line Courses for Educators in Poland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives|Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania |Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad|Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference|Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 05:07, 24 ਮਈ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24999562 --&gt;

== This Month in Education: June 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 5 • June 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Africa Day 2023: Abuja Teachers celebrates|Africa Day 2023: Abuja Teachers celebrates]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/From editing articles to civic power – Wikimedia UK's research on democracy and Wikipedia|From editing articles to civic power – Wikimedia UK's research on democracy and Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Reading Wikipedia in the Classroom Program in Yemen Brings Positive Impact to Yemeni Teachers|Reading Wikipedia in the Classroom Program in Yemen Brings Positive Impact to Yemeni Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Using Wikipedia in education: students' and teachers' view|Using Wikipedia in education: students' and teachers' view]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/The Journey of Reading Wikipedia in the Classroom Lagos State|The Journey of Reading Wikipedia in the Classroom Lagos State]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/WMB goes to Serbia |WMB goes to Serbia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/But we don't want it to end!|But we don't want it to end!]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 08:44, 4 ਜੁਲਾਈ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25147408 --&gt;

== This Month in Education: July 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 7 • July 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia Kaduna Connect Campaign|Wikimedia Kaduna Connect Campaign]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia Serbia published a paper Promoting Equity in Access to Open Knowledge: An Example of the Wikipedia Educational Program|Wikimedia Serbia published a paper Promoting Equity in Access to Open Knowledge: An Example of the Wikipedia Educational Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia and Education Kailali Multiple campus|Wikimedia and Education Kailali Multiple campus]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/WikiCamp in Istog, Kosovo: Promoting Knowledge and Nature Appreciation|WikiCamp in Istog, Kosovo: Promoting Knowledge and Nature Appreciation]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wiki at the Brazilian National History Symposium|Wiki at the Brazilian National History Symposium]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/US &amp; Canada program reaches 100M words added |US &amp; Canada program reaches 100M words added]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Renewed Community Wikiconference brought together experienced Wikipedians and newcomers|Renewed Community Wikiconference brought together experienced Wikipedians and newcomers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Kusaal Wikipedia Workshop at Ajumako Campus, University of Education, Winneba|Kusaal Wikipedia Workshop at Ajumako Campus, University of Education, Winneba]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Join us to celebrate the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program Graduation Ceremony|Join us to celebrate the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program Graduation Ceremony]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Activities that took place during the presentation of the WikiEducation book|Activities that took place during the presentation of the WikiEducation book. Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources in Xalala, Veracruz from the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/62+ Participants Graduates from the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program|62+ Participants Graduates from the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/“Reading Wikipedia in the Classroom” course launched in Ukraine|“Reading Wikipedia in the Classroom” course launched in Ukraine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/OFWA and Goethe Institute Host Wiki Skills For Librarians Workshop-Ghana|OFWA and Goethe Institute Host Wiki Skills For Librarians Workshop-Ghana]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:33, 14 ਅਗਸਤ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25457946 --&gt;

== This Month in Education: September 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 7 • September 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Inauguration of the Kent Wiki Club at the Wikimania 2023 Conference|Inauguration of the Kent Wiki Club at the Wikimania 2023 Conference]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Letter Magic: Supercharging Your WikiEducation Programs|Letter Magic: Supercharging Your WikiEducation Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Réseau @pprendre (Learning Network) : The Initiative for Educational Change in Francophone West Africa|Réseau @pprendre (Learning Network) : The Initiative for Educational Change in Francophone West Africa]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/WikiChallenge Ecoles d’Afrique closes its 5th edition with 13 winning schools|WikiChallenge Ecoles d’Afrique closes its 5th edition with 13 winning schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/WikiConecta: connecting Brazilian university professors and Wikimedia|WikiConecta: connecting Brazilian university professors and Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Wikimedia Germany launches interactive event series Open Source AI in Education |Wikimedia Germany launches interactive event series Open Source AI in Education]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 05:01, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25700976 --&gt;

== This Month in Education: October 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;Volume 12 • Issue 8 • October 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/3 Generations at Wikipedia Education Program in Türkiye|3 Generations at Wikipedia Education Program in Türkiye]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/CBSUA Launches Wiki Education in Partnership with PhilWiki Community and Bikol Wikipedia Community|CBSUA Launches Wiki Education in Partnership with PhilWiki Community and Bikol Wikipedia Community]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Celebrating Wikidata’s Birthday in Elbasan|Celebrating Wikidata’s Birthday in Elbasan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Edu Wiki Camp 2023 - together in Sremski Karlovci|Edu Wiki Camp 2023 - together in Sremski Karlovci]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/PhilWiki Community promotes language preservation and cultural heritage advocacies at ADNU|PhilWiki Community promotes language preservation and cultural heritage advocacies at ADNU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/PunjabWiki Education Program: A Wikipedia Adventure in Punjab|PunjabWiki Education Program: A Wikipedia Adventure in Punjab]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/WikiConference on Education ignites formation of Wikimedia communities|WikiConference on Education ignites formation of Wikimedia communities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikimedia Estonia talked about education at CEE meeting in Tbilisi|Wikimedia Estonia talked about education at CEE meeting in Tbilisi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikimedia in Brazil is going to be a book|Wikimedia in Brazil is going to be a book]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikipedian Editor Project: Arabic Sounds Workshop 2023|Wikipedian Editor Project: Arabic Sounds Workshop 2023]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 11:34, 8 ਨਵੰਬਰ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25784366 --&gt;

== This Month in Education: November 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 9 • November 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/4th WikiUNAM Editathon: Community knowledge strengthens education|4th WikiUNAM Editathon: Community knowledge strengthens education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Edit-a-thon at the Faculty of Medical Sciences of Santa Casa de São Paulo|Edit-a-thon at the Faculty of Medical Sciences of Santa Casa de São Paulo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/EduWiki Nigeria Community: Embracing Digital Learning Through Wikipedia|EduWiki Nigeria Community: Embracing Digital Learning Through Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Evening Wikischool offers Czech seniors further education on Wikipedia|Evening Wikischool offers Czech seniors further education on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Expansion of Wikipedia Education Program through Student Associations at Iranian Universities|Expansion of Wikipedia Education Program through Student Associations at Iranian Universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Exploring Wikipedia through Wikiclubs and the Wikeys board game in Albania |Exploring Wikipedia through Wikiclubs and the Wikeys board game in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/First anniversary of the game Wikeys|First anniversary of the game Wikeys]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Involve visiting students in education programs|Involve visiting students in education programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Iranian Students as Wikipedians: Using Wikipedia to Teach Research Methodology and Encyclopedic Writing|Iranian Students as Wikipedians: Using Wikipedia to Teach Research Methodology and Encyclopedic Writing]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Kiwix4Schools Nigeria: Bridging Knowledge Gap through Digital Literacy|Kiwix4Schools Nigeria: Bridging Knowledge Gap through Digital Literacy]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Lire wikipedia en classe à Djougou au Bénin|Lire wikipedia en classe à Djougou au Bénin]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Tyap Wikimedians Zaria Outreach|Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Art Outreach at Aje Compreshensive Senior High School 1st November 2023, Lagos Mainland|Art Outreach at Aje Comprehensive Senior High School 1st November 2023, Lagos Mainland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/PhilWiki Community holds a meet-up to advocate women empowerment|PhilWiki Community holds a meet-up to advocate women empowerment]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 08:24, 14 ਦਸੰਬਰ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25919737 --&gt;

== This Month in Education: January 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 1 • January 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Cross-Continental Wikimedia Activities: A Dialogue between Malaysia and Estonia|Cross-Continental Wikimedia Activities: A Dialogue between Malaysia and Estonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Czech programme SWW in 2023 – how have we managed to engage students|Czech programme SWW in 2023 – how have we managed to engage students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Extending Updates on Wikipedia in Education – Elbasan, Albania|Extending Updates on Wikipedia in Education – Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Reading Wikipedia in the Classroom Teacher’s guide – now available in Bulgarian language|Reading Wikipedia in the Classroom Teacher’s guide – now available in Bulgarian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Summer students at Auckland Museum|Summer students at Auckland Museum]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/WikiDunong: EduWiki Initiatives in the Philippines Project|WikiDunong: EduWiki Initiatives in the Philippines Project]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Wikimedia Armenia's Educational Workshops|Wikimedia Armenia's Educational Workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Wikimedia Foundation publishes its first Child Rights Impact Assessment|Wikimedia Foundation publishes its first Child Rights Impact Assessment]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 10:02, 10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26091771 --&gt;

== This Month in Education: February 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 2 • February 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/2 new courses in Students Write Wikipedia Starting this February|2 new courses in Students Write Wikipedia Starting this February]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/More two wiki-education partnerships|More two wiki-education partnerships]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Open Education Week 2024 in Mexico|Open Education Week 2024 in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Reading Wikipedia in Bolivia, the community grows|Reading Wikipedia in Bolivia, the community grows]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Education Philippines promotes OERs utilization|Wiki Education Philippines promotes OERs utilization]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Loves Librarians, Kaduna|Wiki Loves Librarians, Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Workshop 2024 CfP - Call for Papers Research track|Wiki Workshop 2024 CfP – Call for Papers Research track]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 18:38, 20 ਮਾਰਚ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26310117 --&gt;

== This Month in Education: March 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 3 • March 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Reading Wikipedia in the classroom, Kaduna|Reading Wikipedia in the classroom, Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Reading Wikipedia in Ukraine – the course for educators is now available on demand|Reading Wikipedia in Ukraine – the course for educators is now available on demand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Wiki Movement Brazil will once again support the Brazilian Linguistics Olympiad|Wiki Movement Brazil will once again support the Brazilian Linguistics Olympiad]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Wikipedia within the Education Setting in Albania|Wikipedia within the Education Setting in Albania]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 07:28, 28 ਅਪਰੈਲ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26659969 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder to vote now to select members of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear Wikimedian,

You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process.

This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 22:53, 2 ਮਈ 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_3&amp;oldid=26721208 --&gt;

== This Month in Education: April 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 4 • April 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/EduWiki Updates From Uganda|EduWiki Updates From Uganda]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Good news from Bolivia: Reading Wikipedia Program continues in 2024|Good news from Bolivia: Reading Wikipedia Program continues in 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Hearing Health Project: Impactful partnership with Wiki Movement Brazil|Hearing Health Project: Impactful partnership with Wiki Movement Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Wikimedia Spain, Amical Wikimedia and the University of Valencia develop Wikipedia educational project|Wikimedia Spain, Amical Wikimedia and the University of Valencia develop Wikipedia educational project]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 03:20, 14 ਮਈ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26698909 --&gt;

== This Month in Education: May 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 5 • May 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Albania - Georgia Wikimedia Cooperation 2024|Albania - Georgia Wikimedia Cooperation 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Aleksandër Xhuvani University Editathon in Elbasan|Aleksandër Xhuvani University Editathon in Elbasan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Central Bicol State University of Agriculture LitFest features translation and article writing on Wikipedia|Central Bicol State University of Agriculture LitFest features translation and article writing on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Empowering Youth Council in Bulqiza through editathons|Empowering Youth Council in Bulqiza through editathons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/We left a piece of our hearts at Arhavi|We left a piece of our hearts at Arhavi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Wiki Movimento Brasil at Tech Week and Education Speaker Series |Wiki Movimento Brasil at Tech Week and Education Speaker Series]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Wikimedia MKD trains new users in collaboration with MYLA|Wikimedia MKD trains new users in collaboration with MYLA]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 13:30, 15 ਜੂਨ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26854161 --&gt;

== This Month in Education: June 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 6 • June 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/From a Language Teacher to a Library Support Staff: The Wikimedia Effect|From a Language Teacher to a Library Support Staff: The Wikimedia Effect]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/5th WikiEducation 2024 Conference in Mexico|5th WikiEducation 2024 Conference in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Lviv hosted a spring wikischool for Ukrainian high school students|Lviv hosted a spring wikischool for Ukrainian high school students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/First class of teachers graduated from Reading Wikipedia in the Classroom 2024|First class of teachers graduated from Reading Wikipedia in the Classroom 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Empowering Digital Citizenship: Unlocking the Power of Open Knowledge with Participants of the LIFE Legacy|Empowering Digital Citizenship: Unlocking the Power of Open Knowledge with Participants of the LIFE Legacy]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Wiki Movimento Brazil supports online and in-person courses and launches material to guide educators in using Wikimedia projects |Wiki Movimento Brazil supports online and in-person courses and launches material to guide educators in using Wikimedia projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Where to find images for free? Webinar for librarians answered many questions|Where to find images for free? Webinar for librarians answered many questions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Wikimedia MKD and University of Goce Delchev start a mutual collaboration|Wikimedia MKD and University of Goce Delchev start a mutual collaboration]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 06:58, 9 ਜੁਲਾਈ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27085892 --&gt;

== Indic Technical Consultations 2024 ==

ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀਓ,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ਇੰਡਿਕ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਡਿਵੈਲਪਰਸ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ]] ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਨੀਕੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ, ਆਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।

ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਰਵੇਖਣ ਫਾਰਮ (ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ) ਭਰੋ।
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

ਇਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 21 ਸਤੰਬਰ 2024 ਹੈ।

ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦੇਖੋ: https://w.wiki/AV78

ਇਹ ਸਰਵੇਖਣ {ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ} ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਵੀ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।

ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ!

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:33, 9 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC), ਇੰਡਿਕ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਡਿਵੈਲਪਰਸ ਦੀ ਤਰਫੋਂ
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/pa&amp;oldid=27434533 --&gt;

== This Month in Education: August 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 7 • August 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Cross-Cultural Knowledge Sharing: Wikipedia's New Frontier at University of Tehran|Cross-Cultural Knowledge Sharing: Wikipedia's New Frontier at University of Tehran]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Let's Read Wikipedia in Bolivia reaches teachers in Cochabamba|Let's Read Wikipedia in Bolivia reaches teachers in Cochabamba]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Results of the 2023 “Wikipedia for School” Contest in Ukraine|Results of the 2023 “Wikipedia for School” Contest in Ukraine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Edu Wiki Camp in Serbia, 2024|Edu Wiki Camp in Serbia, 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wikimedia Human Rights Month this year engaged schools in large amount|Wikimedia Human Rights Month this year engaged schools in large amount]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Strengthening Education Programs at Wikimania 2024: A Global Leap in Collaborative Learning|Strengthening Education Programs at Wikimania 2024: A Global Leap in Collaborative Learning]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wiki Education programs are featured in a scientific outreach magazine, and Wiki Movimento Brasil offers training for researchers in the Amazon|Wiki Education programs are featured in a scientific outreach magazine, and Wiki Movimento Brasil offers training for researchers in the Amazon]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wiki Movimento Brasil aims to adapt a game about Wikipedia, organize an academic event for scientific dissemination, and host the XXXIII Wiki-Education Workshop|Wiki Movimento Brasil aims to adapt a game about Wikipedia, organize an academic event for scientific dissemination, and host the XXXIII Wiki-Education Workshop]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 13:22, 11 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27310254 --&gt;

== This Month in Education: October 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 8 • October 2024&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/CBSUA Wiki Education turns 1 year|CBSUA Wiki Education turns 1 year]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/7th Senior WikiTown took place in Becov nad Teplou, Czech Republic|7th Senior WikiTown took place in Becov nad Teplou, Czech Republic]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Edit-a-thon about Modern Architecture in Kosovo|Edit-a-thon about Modern Architecture in Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Edu_Wiki_in_South_Sudan:_Creating_a_better_future_in_education|Empowering Digital Literacy through Wikimedia in South Sudan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Many new articles and contributions in September and October for Wikimedia MKD|Many new articles and contributions in September and October for Wikimedia MKD]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/New Record: 5 Events in Municipal Library within a Month |New Record: 5 Events in Municipal Library within a Month]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wiki-Education programs in Brazil are centered around the Wikidata and Wikisource platforms|Wiki-Education programs in Brazil are centered around the Wikidata and Wikisource platforms]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/WikiChallenge African Schools wins the “Open Pedagogy” Award 2024 from OE Global|WikiChallenge African Schools wins the “Open Pedagogy” Award 2024 from OE Global]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wikipedia helps in improving cognitive skills|Wikipedia helps in improving cognitive skills]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wikipedia in Graduate Studies: Expanding Research Impact|Wikipedia in Graduate Studies: Expanding Research Impact]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/WiLMa PH establishes a Wiki Club|WiLMa PH establishes a Wiki Club]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 14:57, 12 ਨਵੰਬਰ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27733413 --&gt;

== This Month in Education: November 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 9 • November 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Auckland Museum Wikipedia Student Programme|Auckland Museum Wikipedia Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Citizenship and free knowledge on Wikipedia in Albanian language|Citizenship and free knowledge on Wikipedia in Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Engaging students with Wikipedia and Wikidata at Hasanuddin University’s Wikimedia Week|Engaging students with Wikipedia and Wikidata at Hasanuddin University’s Wikimedia Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Minigrant initiative by empowering the Rrëshen community in Albania|Minigrant initiative by empowering the Rrëshen community in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikidata birthday in Albania, 2024|Wikidata birthday in Albania, 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikidata birthday in School |Wikidata birthday in School]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikimedia Education Workshop at Lumbini Technological University|Wikimedia Education Workshop at Lumbini Technological University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikimedia MKD's new collaborations and new content|Wikimedia MKD's new collaborations and new content]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Improving Historical Knowledge on Persian Wikipedia through a continuous Wikimedia Education Program: Shahid Beheshti University Wikipedia Education Program|Improving Historical Knowledge on Persian Wikipedia through a continuous Wikimedia Education Program: Shahid Beheshti University Wikipedia Education Program]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:13, 10 ਦਸੰਬਰ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27879342 --&gt;

== This Month in Education: January 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 1 • January 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Advancing Education Pillar in Kosovo: 2024 Journey|Advancing Education Pillar in Kosovo: 2024 Journey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Auckland Museum Wikipedia Students Making Progress|Auckland Museum Wikipedia Students Making Progress]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Celebrating 10 Years of Wiki Education|Celebrating 10 Years of Wiki Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Empowering Multilingual Students: Expanding Wikipedia Through Collaboration of foreign languages faculty's students of the University of Tehran|Empowering Multilingual Students: Expanding Wikipedia Through Collaboration of foreign languages faculty's students of the University of Tehran]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Ensuring accurate and authentic information with 1Lib1Ref Campaign in Anambra|Ensuring accurate and authentic information with 1Lib1Ref Campaign in Anambra]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Experiences of Wikipedia in the classroom with a gender perspective in Monterrey |Experiences of Wikipedia in the classroom with a gender perspective in Monterrey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Fine Arts University Students exploring Wikipedia in Tirana, Albania|Fine Arts University Students exploring Wikipedia in Tirana, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Lviv hosted Ukraine’s first student photo walk for Wikipedia|Lviv hosted Ukraine’s first student photo walk for Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Many new trained volunteers and new articles at the end of the year in Macedonia|Many new trained volunteers and new articles at the end of the year in Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Wikimedia and Scientific Events in Brazil|Wikimedia and Scientific Events in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Wiki Workshop- Call for Contributions|Wiki Workshop- Call for Contributions]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:56, 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28111205 --&gt;

== This Month in Education: February 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 2 • February 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Activities series at the Shefit Hekali school in Peqin, Albania|Activities series at the Shefit Hekali school in Peqin, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia Brazil has formed a partnership with a public policy research institute|Wikimedia Brazil has formed a partnership with a public policy research institute]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Preserving Heritage: Tuluvas Aati Month Educational Wikimedia Programs|Preserving Heritage: Tuluvas Aati Month Educational Wikimedia Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Reflecting on our Past: Farewell to the Auckland Museum Summer Students|Reflecting on our Past: Farewell to the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Successful Conclusion of the Second Phase of &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot; in Yemen|Successful Conclusion of the Second Phase of &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot; in Yemen]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wiki Workshop in Mitrovica |Wiki Workshop in Mitrovica]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia MKD' Education: Lots of new trained users, lots of new articles|Wikimedia MKD' Education: Lots of new trained users, lots of new articles]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia Serbia receives accreditation from the National Library of Serbia for the Wiki Senior seminar|Wikimedia Serbia receives accreditation from the National Library of Serbia for the Wiki Senior seminar]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 09:04, 12 ਮਾਰਚ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28314249 --&gt;

== This Month in Education: March 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 3 • March 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/A Whole New World: Research Findings on New Editor Integration in Serbian Wikipedia|A Whole New World: Research Findings on New Editor Integration in Serbian Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Bolivia: a new round of Leamos Wikipedia begins in Bolivia|Bolivia: a new round of Leamos Wikipedia begins in Bolivia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Faculty of Social Sciences Workshop in Albania|Faculty of Social Sciences Workshop in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Lots of contributions and trainings as part of Wikimedia MKD's Education Programme|Lots of contributions and trainings as part of Wikimedia MKD's Education Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Wikimedia organized multiple events of science and education in Brazil during the month of March|Wikimedia organized multiple events of science and education in Brazil during the month of March]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:04, 10 ਅਪਰੈਲ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28458563 --&gt;

== This Month in Education: April 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 4 • April 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Ceremony of giving certificates and awarding the winners of the edit-a-thon: Meet Slovenia|Ceremony of giving certificates and awarding the winners of the edit-a-thon: Meet Slovenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/The Workshops Wikimedia &amp; Education are back in Brazil|The Workshops Wikimedia &amp; Education are back in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/EduWiki Nigeria: Advancing Digital Literacy in Schools|EduWiki Nigeria: Advancing Digital Literacy in Schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Empowering the Next Generation: Wikidata Training at Federal Government Boys College, FGBC Abuja|Empowering the Next Generation: Wikidata Training at Federal Government Boys College, FGBC Abuja]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Final Wikipedia project with Shefit Hekali school in Peqin, Albania|Final Wikipedia project with Shefit Hekali school in Peqin, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Teachers who graduated from the Leamos Wikipedia program in Bolivia become mentors for their colleagues |Teachers who graduated from the Leamos Wikipedia program in Bolivia become mentors for their colleagues]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Wikivoyage in Has region, Northern Albania|Wikivoyage in Has region, Northern Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Wikivoyage workshop in Bulqiza|Wikivoyage workshop in Bulqiza]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 02:48, 10 ਮਈ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28656387 --&gt;

== This Month in Education: May 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 5 • May 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania|Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania|Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May|Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program|Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop|Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia |The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Wikimedia MKD's &quot;Lajka&quot; workshop in Skopje|Wikimedia MKD's &quot;Lajka&quot; workshop in Skopje]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 02:58, 28 ਮਈ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28771448 --&gt;

== This Month in Education: June 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 6 • June 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague|Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program|Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota|Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT|Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children|PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College|Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikimedia MKD's Workshops in June|Wikimedia MKD's Workshops in June]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival|Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 07:19, 27 ਜੂਨ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28903832 --&gt;

== This Month in Education: July 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 7 • July 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025|Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Educational Outreach with Youth Centers in Albania|Educational Outreach with Youth Centers in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025|Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs|Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning|The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025 |When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD|Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia|Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Various programmes up and rolling with Charles University Prague|Various programmes up and rolling with Charles University Prague]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 03:01, 1 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29005310 --&gt;

== This Month in Education: August 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 8 • August 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Bootcamp Wikipedia in Classroom|Bootcamp Wikipedia in Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Brazil launches campaign about Open Science on Wiki|Brazil launches campaign about Open Science on Wiki]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins|Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI|Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From a Curious Student to a Wikimedia Leader|From a Curious Student to a Wikimedia Leader]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators|From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Higher education with Wikipedia in Spain|Higher education with Wikipedia in Spain]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal|Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network|Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/The brains behind Wikipedia|The brains behind Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers|Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point|Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers|Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia vs AI at La Trobe University|Wikipedia vs AI at La Trobe University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers|St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna|Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education|In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer|Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:16, 2 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29205629 --&gt;

== This Month in Education: September 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 9 • September 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination|Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism &amp; Folklore 2025 Winners|CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism &amp; Folklore 2025 Winners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025|2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište|Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Breaking Barriers, Why open Knowledge matters|Breaking Barriers, Why open Knowledge matters]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach |Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU &amp; Alvan|Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU &amp; Alvan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia|Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Monográfico sobre Wikipedia en el aula, Revista Docere|Monograph on Wikipedia in the classroom, Docere Magazine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan|The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025|The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes|Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cultura libre en las aulas|Free culture in the classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia Rwanda Wiki clubs|Wikimedia Rwanda Wiki clubs]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:10, 2 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29344785 --&gt;

== This Month in Education: October 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 10 • October 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/&quot;WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!&quot; winner at the Open Education Awards 2025|&quot;WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!&quot; winner at the Open Education Awards 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer|A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Debating open science and scientific dissemination in Brazil|Debating open science and scientific dissemination in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta|Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025|India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/JDACA &amp; Amman Arab University|JDACA &amp; Amman Arab University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/New starting page for Wikipedia users had been launched in September|New starting page for Wikipedia users had been launched in September]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset|Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia MKD’s Education Program activities for October|Wikimedia MKD’s Education Program activities for October]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania|Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 06:05, 2 ਨਵੰਬਰ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29511272 --&gt;

== This Month in Education: November 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 11 • November 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026|Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia|Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras|Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day|190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI|2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States|Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th|November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025|EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Highly productive autumn education activities in Macedonia|Highly productive autumn education activities in Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka|Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe|Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course|Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training|United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM|Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge|Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Science Competition in Albania and Kosovo|Wiki Science Competition in Albania and Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Workshop 2026 Call for Contributions|Wiki Workshop 2026 Call for Contributions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo|Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community|Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 13:47, 30 ਨਵੰਬਰ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29716809 --&gt;

== This Month in Education: December 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 12 • December 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages|WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wiki in schools - Architecture and Open Heritage|Wiki in schools - Architecture and Open Heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context|What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge|WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina|Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WAM - Tulu Edit-a-thon &amp; Workshop in St Aloysius University |WAM - Tulu Edit-a-thon &amp; Workshop in St Aloysius University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição|Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025|Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClubs and educational partnership in Albania|New WikiClubs and educational partnership in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania|New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025|Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop|Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 14:22, 17 ਦਸੰਬਰ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29814101 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 18:26, 28 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 11:56, 3 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 10:21, 1 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;

== This Month in Education: April 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 4 • April 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:01, 27 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30406002 --&gt;</text>
      <sha1>elxpw62bkwkzzq0nd570omojpy0q3jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਪੇਨੀ ਫਲੂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56930</id>
    <revision>
      <id>837754</id>
      <parentid>822051</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T20:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14862" sha1="nm2c8jfaaocl25ynvb65d715zcjk1cy" xml:space="preserve">[[File:CampFunstonKS-InfluenzaHospital.jpg|thumb|right|300px|ਕੈਂਪ ਫ਼ਨਸਟਨ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਨਜ਼ਲੇ ਨਾਲ਼ ਪੀੜਤ [[ਫ਼ੋਰਟ ਰਾਇਲੀ]], [[ਕਾਂਸਸ]] ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ।]]

'''ਸਪੇਨੀ ਫਲੂ''' ਜਾਂ '''1918 ਦੀ ਫ਼ਲੂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ''' (ਜਨਵਰੀ 1918 – ਦਸੰਬਰ 1920) ਇਨਫ਼ਲੂਐਂਜ਼ਾ (ਨਜ਼ਲਾ) ਦੀ ਡਾਢੀ ਮਾਰੂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਐੱਚਵਨ ਐੱਨਵਨ ਇਨਫ਼ਲੂਐਂਜ਼ਲਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt ''Institut Pasteur. La Grippe Espagnole de 1918'' (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਪਾਵਰਪੁਆਇੰਟ ਪੇਸ਼ਕਸ਼)]।&lt;/ref&gt; ਇਹ ਰੋਗ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਆਰਕਟਿਕ ਵਰਗੇ ਦੁਰਾਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 50 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਹੋਇਆ&lt;ref name=cdc2006/&gt; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 5 ਤੋਂ 10 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਮਤਲਬ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਫ਼ੀਸਦੀ।&lt;ref&gt;{{cite web| title=Historical Estimates of World Population
|url=https://www.census.gov/population/international/data/worldpop/table_history.php|accessdate=29 March 2013}}&lt;/ref&gt; ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਰੂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ।&lt;ref name=cdc2006&gt;{{cite web|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|first1=Jeffery K.|last1=Taubenberger|first2=David M.|last2=Morens|url=http://wwwnc.cdc.gov/eid/article/12/1/05-0979_article.htm|title=1918 Influenza: the Mother of All Pandemics|date=January 2006|accessdate=9 May 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/5kCUlGdKu?url=http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol12no01/05-0979.htm|archivedate=1 ਅਕਤੂਬਰ 2009|deadurl=no|doi=10.3201/eid1201.050979}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Patterson1&quot;&gt;{{cite journal|last =Patterson|first=KD|author2=Pyle GF|title=The geography and mortality of the 1918 influenza pandemic|journal= Bull Hist Med.|date=Spring 1991|volume=65|issue=1|pages=4–21|pmid=2021692}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://virus.stanford.edu/uda/|title=The 1918 Influenza Pandemic|last=Billings|first=Molly|publisher=Virology at Stanford University|accessdate=1 May 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/5gWiCreh4?url=http://virus.stanford.edu/uda/|archivedate=4 ਮਈ 2009|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Johnson NP, Mueller J|title=Updating the accounts: global mortality of the 1918–1920 &quot;Spanish&quot; influenza pandemic|url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-history-of-medicine_spring-2002_76_1/page/105|journal=Bull Hist Med|volume=76|issue=1|pages=105–15|year=2002|pmid=11875246|doi=10.1353/bhm.2002.0022}}&lt;/ref&gt;

ਹੌਂਸਲਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਜੰਗ]] ਵੇਲੇ ਦੇ ਸੈਂਸਰਾਂ ਨੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅਗੇਤੀਆਂ ਇਤਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਕੇ ਦੱਸਿਆ;&lt;ref&gt;
{{cite web|last=Valentine|first=Vikki|title=Origins of the 1918 Pandemic: The Case for France|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5222069|publisher=[[NPR]]|accessdate=2 October 2011|date=20 February 2006}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Anderson|first=Susan|title=Analysis of Spanish flu cases in 1918–1920 suggests transfusions might help in bird flu pandemic|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-08/acop-aos082806.php|publisher=[[American College of Physicians]]|accessdate=2 October 2011|date=29 August 2006|archive-date=25 ਨਵੰਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111125222223/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-08/acop-aos082806.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਨਿਰਪੱਖ [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਝੂਠੀ ਰਾਇ ਬਣ ਗਈ ਕਿ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਅਸਰ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book| last=Barry| first=John M.| authorlink=John M. Barry| title=The Great Influenza: The Epic Story of the Greatest Plague in History| url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00john| publisher=Viking Penguin| year=2004|isbn=0-670-89473-7| page=[https://archive.org/details/greatinfluenzaep00john/page/171 171]}}&lt;/ref&gt;—ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੂੰ '''ਸਪੇਨੀ ਫਲੂ''' ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਲੱਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|last=Galvin|first=John|title=Spanish Flu Pandemic: 1918|url=http://www.popularmechanics.com/science/environment/natural-disasters/4219884|publisher=[[Popular Mechanics]]|accessdate=2 October 2011|date=31 July 2007}}
&lt;/ref&gt;

ਵਿਗਿਆਨੀ 1918 ਫਲੂ ਦੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਉੱਚ ਮੌਤ ਦਰ ਲਈ ਕਈ ਸੰਭਵ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਾਤਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ [[ਸਾਇਟੋਕਿਨ ਤੂਫਾਨ]] ਮਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ [[ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ]] ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। {{sfn|Barry|2004b}} ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ 2007 ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ&lt;ref&gt;{{cite journal |last=MacCallum |first=W.G. |year=1919 |title=Pathology of the pneumonia following influenza |url=https://zenodo.org/record/1423419 |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |volume=72 |issue=10 |pages=720–723 |doi=10.1001/jama.1919.02610100028012 |access-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125210346/https://zenodo.org/record/1423419 |archive-date=25 January 2020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Hirsch |first1=Edwin F. |first2=Marion |last2=McKinney |year=1919 |title=An epidemic of pneumococcus broncho-pneumonia |journal=Journal of Infectious Diseases |volume=24 |issue=6 |pages=594–617 |doi=10.1093/infdis/24.6.594 |jstor= 30080493 }}&lt;/ref&gt; ਪਾਇਆ ਕਿ [[ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ]] ਪਿਛਲੇ [[ਇਨਫਲੂਐਨਜ਼ਾ]] ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਮਲਾਵਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, [[ਕੁਪੋਸ਼ਣ]], ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪਾਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮਾੜੇ [[ਸਫਾਈ]] ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ [[ਸੁਪਰਿਨਫੈਕਸ਼ਨ]] ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੁਪਰਿਨਫੈਕਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦੇ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Brundage JF, Shanks GD |title=What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_2007-12-01_196_11/page/1716 | journal = The Journal of Infectious Diseases |volume=196 |issue=11 |pages=1717–1718; author reply 1718–1719 |date=December 2007 |pmid=18008258 |doi=10.1086/522355}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Morens DM, Fauci AS |title=The 1918 influenza pandemic: Insights for the 21st century |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_2007-04-01_195_7/page/1018 |journal=The Journal of Infectious Diseases |volume=195 |issue=7 |pages=1018–1028 |date=April 2007 |pmid=17330793 |doi=10.1086/511989}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ==
{{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Spanish flu|ਸਪੇਨੀ ਫਲੂ}}
* [http://www.nature.com/nature/focus/1918flu/index.html ''Nature'' &quot;Web Focus&quot; on 1918 flu, including new research]
* [http://www.stanford.edu/group/virus/uda/ Influenza Pandemic] on stanford.edu
* [http://1918.pandemicflu.gov/ The Great Pandemic: The U.S. in 1918–1919.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090910134149/http://1918.pandemicflu.gov/ |date=2009-09-10 }} US Dept. of HHS
* [http://www.influenzaarchive.org/ The American Influenza Epidemic of 1918–1919: A Digital Encyclopedia] Largest digital collection of newspapers, archival manuscripts and interpretive essays exploring the impact of the epidemic on 50 U.S. cities (Univ. of Michigan).
* [http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/content/influenza/panflu/news/nov2707barry.html Little evidence for New York City quarantine in 1918 pandemic. 27 Nov 2007 (CIDRAP News)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520210741/http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/content/influenza/panflu/news/nov2707barry.html |date=20 ਮਈ 2013 }}
* [http://www.upenn.edu/gazette/1198/lynch.html Flu by Eileen A. Lynch. The devastating effect of the Spanish flu in the city of Philadelphia, PA, USA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050304055539/http://www.upenn.edu/gazette/1198/lynch.html |date=2005-03-04 }}
* [http://www.ninthday.com/tauben.htm Dialog: An Interview with Dr. Jeffery Taubenberger on Reconstructing the Spanish Flu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230525112536/https://www.ninthday.com/tauben.htm |date=2023-05-25 }}
* [http://www.archives.gov/exhibits/influenza-epidemic/ The Deadly Virus&amp;nbsp;– The Influenza Epidemic of 1918] US National Archives and Records Administration&amp;nbsp;– pictures and records of the time
* [http://www.nzhistory.net.nz/culture/1003 The 1918 Influenza Pandemic in New Zealand&amp;nbsp;– includes recorded recollections of people who lived through it]
* [http://www.pbs.org/wgbh/amex/influenza/sfeature/latest.html PBS&amp;nbsp;– recovery of flu samples from Alaskan flu victims] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304151802/http://www.pbs.org/wgbh/amex/influenza/sfeature/latest.html |date=2009-03-04 }}
* [http://www.medsci.org/v02p0087.htm An Avian Connection as a Catalyst to the 1918–1919 Influenza Pandemic]
* [https://web.archive.org/web/20080730092902/http://www.fluwikie.com/pmwiki.php?n=Resources.Resources Fluwiki.com] Annotated links to articles, books and scientific research on the 1918 influenza pandemic
* [http://www.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF13/1386.html Alaska Science Forum&amp;nbsp;– Permafrost Preserves Clues to Deadly 1918 Flu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419072040/http://www2.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF13/1386.html |date=2012-04-19 }}
* [http://www.vlib.us/medical/mja.htm Pathology of Influenza in France, 1920 Report]
* [http://ww3.startribune.com/blogs/oldnews/archives/43 Yesterday's News blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327214955/http://ww3.startribune.com/blogs/oldnews/archives/43 |date=2008-03-27 }} 1918 newspaper account on impact of flu on Minneapolis
* [http://www.news.wisc.edu/13360.html &quot;Study uncovers a lethal secret of 1918 influenza virus&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070122062720/http://www.news.wisc.edu/13360.html |date=2007-01-22 }} University of Wisconsin&amp;nbsp;– Madison, 17 January 2007
* [http://ocp.hul.harvard.edu/contagion/influenza.html Spanish Influenza in North America, 1918–1919]
* [http://www.scientistlive.com/lab/?/Opinion/2008/09/16/21042/Exposure_to_1918_influenza_virus_activates_memory_B-cells/ 1918 Influenza Virus and memory B-cells] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002154157/http://www.scientistlive.com/lab/?%2FOpinion%2F2008%2F09%2F16%2F21042%2FExposure_to_1918_influenza_virus_activates_memory_B-cells%2F |date=2008-10-02 }}&amp;nbsp;– Exposure to virus generates lifelong immune response.
* [http://www.fludb.org Influenza Research Database]&amp;nbsp;– Database of influenza genomic sequences and related information.
* [http://www.awesomestories.com/disasters/spanish-flu Spanish Flu with rare pictures from Otis Historical Archives]
* [http://www.kingcounty.gov/healthservices/health/preparedness/pandemicflu/comicbook.aspx#pdf &quot;No Ordinary Flu&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150225100246/http://www.kingcounty.gov/healthservices/health/preparedness/pandemicflu/comicbook.aspx#pdf |date=2015-02-25 }} a comic book of the 1918 flu pandemic published by Seattle &amp; King County Public Health
* [http://www.pbs.org/wgbh/amex/influenza/ &quot;Influenza 1918&quot; ''The American Experience (PBS)'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203114338/http://www.pbs.org/wgbh/amex/influenza/ |date=2009-12-03 }}
* [http://nmhm.washingtondc.museum/exhibits/1918killerflu/1918_killer_flu1.html &quot;Closing in on a Killer: Scientists Unlock Clues to the Spanish Influenza Virus&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805170405/http://nmhm.washingtondc.museum/exhibits/1918killerflu/1918_killer_flu1.html |date=2009-08-05 }} An online exhibit from the National Museum of Health and Medicine.
* [https://www.sheffield.gov.uk/libraries/archives-and-local-studies/research-guides/influenza-pandemic.html Sources for the study of the 1918 influenza pandemic in Sheffield, UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013004831/https://www.sheffield.gov.uk/libraries/archives-and-local-studies/research-guides/influenza-pandemic.html |date=2016-10-13 }} Produced by Sheffield City Council's Libraries and Archives
* [http://www.booknotes.org/Watch/154827-1/Gina+Kolata.aspx ''Booknotes'' interview with Gina Kolata on ''Flu: The Story of the Great Influenza Pandemic of 1918 and the Search for the Virus That Caused It'', 27 February 2000.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003165901/http://www.booknotes.org/Watch/154827-1/Gina+Kolata.aspx |date=3 ਅਕਤੂਬਰ 2012 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਾਰੀ ਸਿਹਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨੀ ਫਲੂ]]</text>
      <sha1>nm2c8jfaaocl25ynvb65d715zcjk1cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63256</id>
    <revision>
      <id>837742</id>
      <parentid>837710</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>image added</comment>
      <origin>837742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11639" sha1="c93pkthxm17jutsvn9ty3w1bep1bckk" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ
| image              = 
| image_size         = 120px
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1888|02|28}}
| birth_place        = ਪਾਤੜਾਂ ਜਲੰਧਰ ਪੰਜਾਬ
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1960|01|09|1888|02|28}}
| death_place        = [[ਜਲੰਧਰ]] [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
| death_cause        = 
| residence          = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| other_names        = 
| known_for          = ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
| alma_mater         = 
| employer           = 
| occupation         = ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
| years_active       = 
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| boards             = 
| religion           = [[ਸਿੱਖ]]
| spouse             = 
| partner            = 
| children           = 
| parents            = ਗੁਪਾਲ ਸਿੰਘ
| relations          = 
| footnotes          = 
}}

'''ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ''' (28 ਫਰਵਰੀ 1888 - 9 ਜਨਵਰੀ 1960)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/mastermotasingh.html|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|access-date=2015-07-22|archive-date=2015-07-16|url-status=bot: unknown|last=Singh|first=Harbans|date=2023-02-01|website=sikhhistory.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716143002/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/mastermotasingh.html}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠੀ [[ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

==ਜੀਵਨੀ==
ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ 1888, [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ ਸੀ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਵਰਨੈਕੁਲਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾ ਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਨਸ਼ੀ ਫਾਜਿਲ ਗਿਆਨੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼) ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਝੇ ਆਲੇ ਦੀਵਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਵੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਿੱਖ ਆਗੂ - ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ - Khalsa Akhbaar |url=https://khalsaakhbaar.com/%e0%a8%95%e0%a9%8d%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%82%e0%a8%a4%e0%a9%80%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a9%80-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a9%b1%e0%a8%96-%e0%a8%86%e0%a8%97%e0%a9%82-%e0%a8%ae%e0%a8%be%e0%a8%b8/ |access-date=2026-04-25 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
==ਸੰਘਰਸ਼==
[[ਤਸਵੀਰ:Photograph of the six 'shaheeds' (martyrs) of the Babbar Akali Jatha from 27 February 1926.jpg|thumb]]
ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ]] ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। 1919 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਕੀਤੀ ਤਕਰੀਰ ਬਦਲੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਥੱਲੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਇਹਨਾਂ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੀ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ। [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਤਰਤਾਰਨ ਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਾਪਰੇ ਸਾਕੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਹੋਈ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ|ਭਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ]] ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾ ਬਣਾਇਆ ,ਤਾਂ ਕਿ ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸੱਜਣ ਫੜੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੂ-ਪੋਸ਼ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-04-25 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
==ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ==
ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ [[ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜੱਥੇ]] ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਆਪ ਪਹਿਲਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਫਲਾਣੇ ਦਿਨ , ਫਲਾਣੀ ਸਟੇਜ ਤੇ ਬੋਲਾਂਗਾ ਆਪ ਨੇ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਥ ਮਲਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਆਪ ਦੇ ਸਬੰਧ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ, ਰੂਸੀ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾਵਾਂ  ਤਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੀ ਮੁਜ਼ਰਮ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਲਈ ਦੋ ਮੁਰੱਬੇ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 15 ਜੂਨ, 1922 ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਤੇ ਦਫ਼ਾ 124 ਅਤੇ 153 ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਾ ਕੇ ਨੂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ  ਕੀਤਾ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜੇਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ । ਫਿਰ ਪੂਨਾ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਕੈਦ ਸਮੇਂ ਕਿਰਪਾਨ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ 105 ਦਿਨ ਦੀ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਝੰਗ ਵਿਖੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਤੇ 1942-45 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। 

[[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,&quot; ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਖਾਲਸਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਮਹਲਪੁਰ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ “ਮੇਹਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ” ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਕੋਟ-ਫਤੂਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੀਵਾਨ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ’ਤੇ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਛਿੱਟ-ਭਿੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਇਹ ਲੁਕਣ-ਛਿਪਣ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਸਰਕਾਰ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਗੱਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਵਾ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Bhagat |title=Blood Sprinkled on the Day of Holi Babbar Akalis on the Crucifix |url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1925/03/15.htm |access-date=2026-04-26 |website=www.marxists.org}}&lt;/ref&gt;  

==ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ==
1952 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਪਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਲਿਆ । 1959 ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। 
==ਦਿਹਾਂਤ==
ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 9 ਜਨਵਰੀ 1960 ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਗਿਆ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888]]</text>
      <sha1>c93pkthxm17jutsvn9ty3w1bep1bckk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>837743</id>
      <parentid>837742</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>Caption</comment>
      <origin>837743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11852" sha1="6s0st5keahmtr1zxndquh0nf41yoez1" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ
| image              = 
| image_size         = 120px
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1888|02|28}}
| birth_place        = ਪਾਤੜਾਂ ਜਲੰਧਰ ਪੰਜਾਬ
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1960|01|09|1888|02|28}}
| death_place        = [[ਜਲੰਧਰ]] [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
| death_cause        = 
| residence          = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| other_names        = 
| known_for          = ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
| alma_mater         = 
| employer           = 
| occupation         = ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
| years_active       = 
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| boards             = 
| religion           = [[ਸਿੱਖ]]
| spouse             = 
| partner            = 
| children           = 
| parents            = ਗੁਪਾਲ ਸਿੰਘ
| relations          = 
| footnotes          = 
}}

'''ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ''' (28 ਫਰਵਰੀ 1888 - 9 ਜਨਵਰੀ 1960)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/mastermotasingh.html|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|access-date=2015-07-22|archive-date=2015-07-16|url-status=bot: unknown|last=Singh|first=Harbans|date=2023-02-01|website=sikhhistory.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716143002/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/mastermotasingh.html}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠੀ [[ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

==ਜੀਵਨੀ==
ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ 1888, [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ ਸੀ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਵਰਨੈਕੁਲਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾ ਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਨਸ਼ੀ ਫਾਜਿਲ ਗਿਆਨੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼) ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਝੇ ਆਲੇ ਦੀਵਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਵੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਿੱਖ ਆਗੂ - ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ - Khalsa Akhbaar |url=https://khalsaakhbaar.com/%e0%a8%95%e0%a9%8d%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%82%e0%a8%a4%e0%a9%80%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a9%80-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a9%b1%e0%a8%96-%e0%a8%86%e0%a8%97%e0%a9%82-%e0%a8%ae%e0%a8%be%e0%a8%b8/ |access-date=2026-04-25 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
==ਸੰਘਰਸ਼==
[[ਤਸਵੀਰ:Photograph of the six 'shaheeds' (martyrs) of the Babbar Akali Jatha from 27 February 1926.jpg|thumb|27 ਫਰਵਰੀ 1926 ਦੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜਥੇ ਦੇ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਸਮੇਤ ਛੇ 'ਸ਼ਹੀਦਾਂ' (ਸ਼ਹੀਦਾਂ) ਦੀ ਫੋਟੋ।]]
ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ]] ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। 1919 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਕੀਤੀ ਤਕਰੀਰ ਬਦਲੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਥੱਲੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਇਹਨਾਂ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੀ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ। [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਤਰਤਾਰਨ ਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਾਪਰੇ ਸਾਕੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਹੋਈ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ|ਭਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ]] ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾ ਬਣਾਇਆ ,ਤਾਂ ਕਿ ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸੱਜਣ ਫੜੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੂ-ਪੋਸ਼ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-04-25 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
==ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ==
ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ [[ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜੱਥੇ]] ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਆਪ ਪਹਿਲਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਫਲਾਣੇ ਦਿਨ , ਫਲਾਣੀ ਸਟੇਜ ਤੇ ਬੋਲਾਂਗਾ ਆਪ ਨੇ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਥ ਮਲਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਆਪ ਦੇ ਸਬੰਧ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ, ਰੂਸੀ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾਵਾਂ  ਤਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੀ ਮੁਜ਼ਰਮ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਲਈ ਦੋ ਮੁਰੱਬੇ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 15 ਜੂਨ, 1922 ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਤੇ ਦਫ਼ਾ 124 ਅਤੇ 153 ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਾ ਕੇ ਨੂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ  ਕੀਤਾ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜੇਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ । ਫਿਰ ਪੂਨਾ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਕੈਦ ਸਮੇਂ ਕਿਰਪਾਨ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ 105 ਦਿਨ ਦੀ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਝੰਗ ਵਿਖੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਤੇ 1942-45 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। 

[[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,&quot; ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਖਾਲਸਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਮਹਲਪੁਰ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ “ਮੇਹਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ” ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਕੋਟ-ਫਤੂਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੀਵਾਨ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ’ਤੇ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਛਿੱਟ-ਭਿੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਇਹ ਲੁਕਣ-ਛਿਪਣ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਸਰਕਾਰ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਗੱਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਵਾ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Bhagat |title=Blood Sprinkled on the Day of Holi Babbar Akalis on the Crucifix |url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1925/03/15.htm |access-date=2026-04-26 |website=www.marxists.org}}&lt;/ref&gt;  

==ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ==
1952 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਪਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਲਿਆ । 1959 ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। 
==ਦਿਹਾਂਤ==
ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 9 ਜਨਵਰੀ 1960 ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਗਿਆ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888]]</text>
      <sha1>6s0st5keahmtr1zxndquh0nf41yoez1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>837744</id>
      <parentid>837743</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>Caption</comment>
      <origin>837744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11826" sha1="fh42h1dgkulmqdtccdtinvl2v4mr55i" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ
| image              = 
| image_size         = 120px
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1888|02|28}}
| birth_place        = ਪਾਤੜਾਂ ਜਲੰਧਰ ਪੰਜਾਬ
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1960|01|09|1888|02|28}}
| death_place        = [[ਜਲੰਧਰ]] [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
| death_cause        = 
| residence          = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| other_names        = 
| known_for          = ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
| alma_mater         = 
| employer           = 
| occupation         = ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
| years_active       = 
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| boards             = 
| religion           = [[ਸਿੱਖ]]
| spouse             = 
| partner            = 
| children           = 
| parents            = ਗੁਪਾਲ ਸਿੰਘ
| relations          = 
| footnotes          = 
}}

'''ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ''' (28 ਫਰਵਰੀ 1888 - 9 ਜਨਵਰੀ 1960)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/mastermotasingh.html|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|access-date=2015-07-22|archive-date=2015-07-16|url-status=bot: unknown|last=Singh|first=Harbans|date=2023-02-01|website=sikhhistory.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716143002/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/mastermotasingh.html}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠੀ [[ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

==ਜੀਵਨੀ==
ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ 1888, [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ ਸੀ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਵਰਨੈਕੁਲਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾ ਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਨਸ਼ੀ ਫਾਜਿਲ ਗਿਆਨੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼) ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਝੇ ਆਲੇ ਦੀਵਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਵੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਿੱਖ ਆਗੂ - ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ - Khalsa Akhbaar |url=https://khalsaakhbaar.com/%e0%a8%95%e0%a9%8d%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%82%e0%a8%a4%e0%a9%80%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a9%80-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a9%b1%e0%a8%96-%e0%a8%86%e0%a8%97%e0%a9%82-%e0%a8%ae%e0%a8%be%e0%a8%b8/ |access-date=2026-04-25 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
==ਸੰਘਰਸ਼==
[[ਤਸਵੀਰ:Photograph of the six 'shaheeds' (martyrs) of the Babbar Akali Jatha from 27 February 1926.jpg|thumb|27 ਫਰਵਰੀ 1926 ਦੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜਥੇ ਦੇ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਸਮੇਤ ਛੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਫੋਟੋ।]]
ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ]] ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। 1919 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਕੀਤੀ ਤਕਰੀਰ ਬਦਲੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਥੱਲੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਇਹਨਾਂ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੀ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ। [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਤਰਤਾਰਨ ਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਾਪਰੇ ਸਾਕੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਹੋਈ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ|ਭਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ]] ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾ ਬਣਾਇਆ ,ਤਾਂ ਕਿ ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸੱਜਣ ਫੜੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੂ-ਪੋਸ਼ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-04-25 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
==ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ==
ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ [[ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜੱਥੇ]] ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਆਪ ਪਹਿਲਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਫਲਾਣੇ ਦਿਨ , ਫਲਾਣੀ ਸਟੇਜ ਤੇ ਬੋਲਾਂਗਾ ਆਪ ਨੇ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਥ ਮਲਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਆਪ ਦੇ ਸਬੰਧ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ, ਰੂਸੀ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾਵਾਂ  ਤਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੀ ਮੁਜ਼ਰਮ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਲਈ ਦੋ ਮੁਰੱਬੇ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 15 ਜੂਨ, 1922 ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਤੇ ਦਫ਼ਾ 124 ਅਤੇ 153 ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਾ ਕੇ ਨੂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ  ਕੀਤਾ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜੇਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ । ਫਿਰ ਪੂਨਾ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਕੈਦ ਸਮੇਂ ਕਿਰਪਾਨ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ 105 ਦਿਨ ਦੀ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਝੰਗ ਵਿਖੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਤੇ 1942-45 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। 

[[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,&quot; ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਖਾਲਸਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਮਹਲਪੁਰ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ “ਮੇਹਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ” ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਕੋਟ-ਫਤੂਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੀਵਾਨ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ’ਤੇ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਛਿੱਟ-ਭਿੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਇਹ ਲੁਕਣ-ਛਿਪਣ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਸਰਕਾਰ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਗੱਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਵਾ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Bhagat |title=Blood Sprinkled on the Day of Holi Babbar Akalis on the Crucifix |url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1925/03/15.htm |access-date=2026-04-26 |website=www.marxists.org}}&lt;/ref&gt;  

==ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ==
1952 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਪਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਲਿਆ । 1959 ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। 
==ਦਿਹਾਂਤ==
ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 9 ਜਨਵਰੀ 1960 ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਗਿਆ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888]]</text>
      <sha1>fh42h1dgkulmqdtccdtinvl2v4mr55i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>837748</id>
      <parentid>837744</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <origin>837748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11860" sha1="62bf403p8ns23meu81nwey3jgl5kd2n" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ
| image              = Master Mota Singh Babbar Akali.jpg
| image_size         = 120px
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1888|02|28}}
| birth_place        = ਪਾਤੜਾਂ ਜਲੰਧਰ ਪੰਜਾਬ
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1960|01|09|1888|02|28}}
| death_place        = [[ਜਲੰਧਰ]] [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
| death_cause        = 
| residence          = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| other_names        = 
| known_for          = ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
| alma_mater         = 
| employer           = 
| occupation         = ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
| years_active       = 
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| boards             = 
| religion           = [[ਸਿੱਖ]]
| spouse             = 
| partner            = 
| children           = 
| parents            = ਗੁਪਾਲ ਸਿੰਘ
| relations          = 
| footnotes          = 
}}

'''ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ''' (28 ਫਰਵਰੀ 1888 - 9 ਜਨਵਰੀ 1960)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/mastermotasingh.html|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|access-date=2015-07-22|archive-date=2015-07-16|url-status=bot: unknown|last=Singh|first=Harbans|date=2023-02-01|website=sikhhistory.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716143002/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/mastermotasingh.html}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠੀ [[ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

==ਜੀਵਨੀ==
ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ 1888, [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ ਸੀ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਵਰਨੈਕੁਲਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾ ਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਨਸ਼ੀ ਫਾਜਿਲ ਗਿਆਨੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼) ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਝੇ ਆਲੇ ਦੀਵਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਵੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਿੱਖ ਆਗੂ - ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ - Khalsa Akhbaar |url=https://khalsaakhbaar.com/%e0%a8%95%e0%a9%8d%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%82%e0%a8%a4%e0%a9%80%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a9%80-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a9%b1%e0%a8%96-%e0%a8%86%e0%a8%97%e0%a9%82-%e0%a8%ae%e0%a8%be%e0%a8%b8/ |access-date=2026-04-25 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
==ਸੰਘਰਸ਼==
[[ਤਸਵੀਰ:Photograph of the six 'shaheeds' (martyrs) of the Babbar Akali Jatha from 27 February 1926.jpg|thumb|27 ਫਰਵਰੀ 1926 ਦੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜਥੇ ਦੇ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਸਮੇਤ ਛੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਫੋਟੋ।]]
ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ]] ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। 1919 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਕੀਤੀ ਤਕਰੀਰ ਬਦਲੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਥੱਲੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਇਹਨਾਂ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੀ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ। [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਤਰਤਾਰਨ ਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਾਪਰੇ ਸਾਕੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਹੋਈ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ|ਭਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ]] ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾ ਬਣਾਇਆ ,ਤਾਂ ਕਿ ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸੱਜਣ ਫੜੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੂ-ਪੋਸ਼ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-04-25 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
==ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ==
ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ [[ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜੱਥੇ]] ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਆਪ ਪਹਿਲਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਫਲਾਣੇ ਦਿਨ , ਫਲਾਣੀ ਸਟੇਜ ਤੇ ਬੋਲਾਂਗਾ ਆਪ ਨੇ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਥ ਮਲਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਆਪ ਦੇ ਸਬੰਧ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ, ਰੂਸੀ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾਵਾਂ  ਤਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੀ ਮੁਜ਼ਰਮ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਲਈ ਦੋ ਮੁਰੱਬੇ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 15 ਜੂਨ, 1922 ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਤੇ ਦਫ਼ਾ 124 ਅਤੇ 153 ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਾ ਕੇ ਨੂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ  ਕੀਤਾ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜੇਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ । ਫਿਰ ਪੂਨਾ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਕੈਦ ਸਮੇਂ ਕਿਰਪਾਨ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ 105 ਦਿਨ ਦੀ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਝੰਗ ਵਿਖੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਤੇ 1942-45 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। 

[[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,&quot; ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਖਾਲਸਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਮਹਲਪੁਰ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ “ਮੇਹਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ” ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਕੋਟ-ਫਤੂਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੀਵਾਨ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ’ਤੇ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਛਿੱਟ-ਭਿੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਇਹ ਲੁਕਣ-ਛਿਪਣ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਸਰਕਾਰ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਗੱਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਵਾ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Bhagat |title=Blood Sprinkled on the Day of Holi Babbar Akalis on the Crucifix |url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1925/03/15.htm |access-date=2026-04-26 |website=www.marxists.org}}&lt;/ref&gt;  

==ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ==
1952 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਪਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਲਿਆ । 1959 ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। 
==ਦਿਹਾਂਤ==
ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 9 ਜਨਵਰੀ 1960 ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਗਿਆ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888]]</text>
      <sha1>62bf403p8ns23meu81nwey3jgl5kd2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>837749</id>
      <parentid>837748</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>Image Added</comment>
      <origin>837749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11862" sha1="n25dghthzjhxphtuzykr1qfbfmmno6b" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ
| image              = Master Mota Singh Babbar Akali.jpg
| image_size         = 120px
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1888|02|28}}
| birth_place        = ਪਾਤੜਾਂ, ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1960|01|09|1888|02|28}}
| death_place        = [[ਜਲੰਧਰ]] [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
| death_cause        = 
| residence          = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| other_names        = 
| known_for          = ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
| alma_mater         = 
| employer           = 
| occupation         = ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
| years_active       = 
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| boards             = 
| religion           = [[ਸਿੱਖ]]
| spouse             = 
| partner            = 
| children           = 
| parents            = ਗੁਪਾਲ ਸਿੰਘ
| relations          = 
| footnotes          = 
}}

'''ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ''' (28 ਫਰਵਰੀ 1888 - 9 ਜਨਵਰੀ 1960)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/mastermotasingh.html|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|access-date=2015-07-22|archive-date=2015-07-16|url-status=bot: unknown|last=Singh|first=Harbans|date=2023-02-01|website=sikhhistory.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716143002/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/mastermotasingh.html}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠੀ [[ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

==ਜੀਵਨੀ==
ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ 1888, [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ ਸੀ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਵਰਨੈਕੁਲਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾ ਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਨਸ਼ੀ ਫਾਜਿਲ ਗਿਆਨੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼) ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਝੇ ਆਲੇ ਦੀਵਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਵੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਿੱਖ ਆਗੂ - ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ - Khalsa Akhbaar |url=https://khalsaakhbaar.com/%e0%a8%95%e0%a9%8d%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%82%e0%a8%a4%e0%a9%80%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a9%80-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a9%b1%e0%a8%96-%e0%a8%86%e0%a8%97%e0%a9%82-%e0%a8%ae%e0%a8%be%e0%a8%b8/ |access-date=2026-04-25 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
==ਸੰਘਰਸ਼==
[[ਤਸਵੀਰ:Photograph of the six 'shaheeds' (martyrs) of the Babbar Akali Jatha from 27 February 1926.jpg|thumb|27 ਫਰਵਰੀ 1926 ਦੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜਥੇ ਦੇ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਸਮੇਤ ਛੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਫੋਟੋ।]]
ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ]] ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। 1919 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਕੀਤੀ ਤਕਰੀਰ ਬਦਲੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਥੱਲੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਇਹਨਾਂ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੀ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ। [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਤਰਤਾਰਨ ਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਾਪਰੇ ਸਾਕੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਹੋਈ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ|ਭਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ]] ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾ ਬਣਾਇਆ ,ਤਾਂ ਕਿ ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸੱਜਣ ਫੜੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੂ-ਪੋਸ਼ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-04-25 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
==ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ==
ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ [[ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜੱਥੇ]] ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਆਪ ਪਹਿਲਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਫਲਾਣੇ ਦਿਨ , ਫਲਾਣੀ ਸਟੇਜ ਤੇ ਬੋਲਾਂਗਾ ਆਪ ਨੇ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਥ ਮਲਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਆਪ ਦੇ ਸਬੰਧ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ, ਰੂਸੀ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾਵਾਂ  ਤਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੀ ਮੁਜ਼ਰਮ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਲਈ ਦੋ ਮੁਰੱਬੇ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 15 ਜੂਨ, 1922 ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਤੇ ਦਫ਼ਾ 124 ਅਤੇ 153 ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਾ ਕੇ ਨੂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ  ਕੀਤਾ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜੇਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ । ਫਿਰ ਪੂਨਾ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਕੈਦ ਸਮੇਂ ਕਿਰਪਾਨ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ 105 ਦਿਨ ਦੀ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਝੰਗ ਵਿਖੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਤੇ 1942-45 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। 

[[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,&quot; ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਖਾਲਸਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਮਹਲਪੁਰ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ “ਮੇਹਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ” ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਕੋਟ-ਫਤੂਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੀਵਾਨ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ’ਤੇ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਛਿੱਟ-ਭਿੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਇਹ ਲੁਕਣ-ਛਿਪਣ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਸਰਕਾਰ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਗੱਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਵਾ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Bhagat |title=Blood Sprinkled on the Day of Holi Babbar Akalis on the Crucifix |url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1925/03/15.htm |access-date=2026-04-26 |website=www.marxists.org}}&lt;/ref&gt;  

==ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ==
1952 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਪਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਲਿਆ । 1959 ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। 
==ਦਿਹਾਂਤ==
ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 9 ਜਨਵਰੀ 1960 ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਗਿਆ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888]]</text>
      <sha1>n25dghthzjhxphtuzykr1qfbfmmno6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>837750</id>
      <parentid>837749</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Typingsuggestions</username>
        <id>59810</id>
      </contributor>
      <comment>Added Image</comment>
      <origin>837750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11863" sha1="tanegmc3ziv4v4ach5kkzkkwm1o8dt5" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ
| image              = Master Mota Singh Babbar Akali.jpg
| image_size         = 120px
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1888|02|28}}
| birth_place        = ਪਾਤੜਾਂ, ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1960|01|09|1888|02|28}}
| death_place        = [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
| death_cause        = 
| residence          = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| other_names        = 
| known_for          = ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
| alma_mater         = 
| employer           = 
| occupation         = ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
| years_active       = 
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| boards             = 
| religion           = [[ਸਿੱਖ]]
| spouse             = 
| partner            = 
| children           = 
| parents            = ਗੁਪਾਲ ਸਿੰਘ
| relations          = 
| footnotes          = 
}}

'''ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ''' (28 ਫਰਵਰੀ 1888 - 9 ਜਨਵਰੀ 1960)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/mastermotasingh.html|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|access-date=2015-07-22|archive-date=2015-07-16|url-status=bot: unknown|last=Singh|first=Harbans|date=2023-02-01|website=sikhhistory.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716143002/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/sewadars/mastermotasingh.html}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠੀ [[ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ]] ਦੇ ਬਾਨੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

==ਜੀਵਨੀ==
ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ 1888, [[ਜਲੰਧਰ]] ਦੇ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ ਸੀ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਵਰਨੈਕੁਲਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾ ਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਨਸ਼ੀ ਫਾਜਿਲ ਗਿਆਨੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼) ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਝੇ ਆਲੇ ਦੀਵਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਵੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-28 |title=ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਿੱਖ ਆਗੂ - ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ - Khalsa Akhbaar |url=https://khalsaakhbaar.com/%e0%a8%95%e0%a9%8d%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%82%e0%a8%a4%e0%a9%80%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a9%80-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a9%b1%e0%a8%96-%e0%a8%86%e0%a8%97%e0%a9%82-%e0%a8%ae%e0%a8%be%e0%a8%b8/ |access-date=2026-04-25 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
==ਸੰਘਰਸ਼==
[[ਤਸਵੀਰ:Photograph of the six 'shaheeds' (martyrs) of the Babbar Akali Jatha from 27 February 1926.jpg|thumb|27 ਫਰਵਰੀ 1926 ਦੇ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜਥੇ ਦੇ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਸਮੇਤ ਛੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਫੋਟੋ।]]
ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ]] ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। 1919 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਕੀਤੀ ਤਕਰੀਰ ਬਦਲੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਥੱਲੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਇਹਨਾਂ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੀ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ। [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਤਰਤਾਰਨ ਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਾਪਰੇ ਸਾਕੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਹੋਈ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ|ਭਾਈ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ]] ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾ ਬਣਾਇਆ ,ਤਾਂ ਕਿ ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸੱਜਣ ਫੜੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੂ-ਪੋਸ਼ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TeamGlobalPunjab |date=2020-01-09 |title=ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੱਬਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ |url=https://globalpunjabtv.com/master-mota-singh-doabi-babar-movement/ |access-date=2026-04-25 |website=Global Punjab Tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
==ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ==
ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ [[ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ|ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜੱਥੇ]] ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਆਪ ਪਹਿਲਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਫਲਾਣੇ ਦਿਨ , ਫਲਾਣੀ ਸਟੇਜ ਤੇ ਬੋਲਾਂਗਾ ਆਪ ਨੇ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਥ ਮਲਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਆਪ ਦੇ ਸਬੰਧ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ, ਰੂਸੀ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾਵਾਂ  ਤਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੀ ਮੁਜ਼ਰਮ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਲਈ ਦੋ ਮੁਰੱਬੇ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 15 ਜੂਨ, 1922 ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਤੇ ਦਫ਼ਾ 124 ਅਤੇ 153 ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਾ ਕੇ ਨੂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ  ਕੀਤਾ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜੇਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ । ਫਿਰ ਪੂਨਾ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਕੈਦ ਸਮੇਂ ਕਿਰਪਾਨ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ 105 ਦਿਨ ਦੀ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਝੰਗ ਵਿਖੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਤੇ 1942-45 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। 

[[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,&quot; ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਖਾਲਸਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਮਹਲਪੁਰ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ “ਮੇਹਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ” ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਕੋਟ-ਫਤੂਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੀਵਾਨ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ’ਤੇ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਛਿੱਟ-ਭਿੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਇਹ ਲੁਕਣ-ਛਿਪਣ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਸਰਕਾਰ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਗੱਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਵਾ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Bhagat |title=Blood Sprinkled on the Day of Holi Babbar Akalis on the Crucifix |url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1925/03/15.htm |access-date=2026-04-26 |website=www.marxists.org}}&lt;/ref&gt;  

==ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ==
1952 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਪਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਲਿਆ । 1959 ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। 
==ਦਿਹਾਂਤ==
ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 9 ਜਨਵਰੀ 1960 ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਗਿਆ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888]]</text>
      <sha1>tanegmc3ziv4v4ach5kkzkkwm1o8dt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਿਨਾਚੀ ਡੈਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63573</id>
    <revision>
      <id>837781</id>
      <parentid>686631</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:28:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1905" sha1="k50whj9f89rc1s8mmfo3amr3dmoou7b" xml:space="preserve">{{Infobox dam
| name  = ਹਿਨਾਚੀ ਡੈਮ
| image =1330-r1.jpg
| image_caption =
| name_official =
| dam_crosses = [[ਨਾਬਰੀ ਦਰਿਆ]]
| location = [[ਨਾਬਰੀ, ਮਿਏ|ਨਾਬਰੀ]], [[Prefecture|ਮਿਏ]], [[ਜਾਪਾਨ]]
| dam_type = ਪਥਰੀਲਾ ਕੰਕਰੀਟ
| dam_length = 355 m
| dam_height = 70.5
| dam_width_base =
| dam_width_crest =
| dam_volume = 430,000 m³
| spillway_type = 
| spillway_capacity = 
| construction_began = 1972
| opening = 1998
| closed =
| cost  = 
| owner = 
| res_name = ਹਿਨਾਚੀ ਜਲਭੰਡਾਰ
| res_capacity_total = 20,800,000 m³
| res_catchment = 75.5 km²
| res_surface = 82 ha
| res_max_depth =
| plant_operator =
| plant_turbines = 
| plant_capacity = 
| plant_annual_gen =
| plant_commission = 
| plant_decommission =
| location_map =
| location_map_caption =
| location_map_size =
| lat_d = 
| lat_m = 
| lat_s = 
| lat_NS = N
| long_d = 
| long_m = 
| long_s = 
| long_EW = E
| coordinates_type = type:landmark
| coordinates_display = inline,title
| website =
| extra =
}}
{{nihongo|'''ਹਿਨਾਚੀ ਡੈਮ'''|比奈知ダム|Hinachi damu}}, [[ਜਾਪਾਨ]],ਦਾ ਇੱਕ ਡੈਮ ਹੈ ਜੋ [[ਨਾਬਰੀ]] ਦਰਿਆ ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1330 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-08-03 |archive-date=2015-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150605050653/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1330 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

{{reflist}}

{{commons category}}


{{coord|34|36|51|N|136|09|20|E|source:kolossus-jawiki|display=title}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Dams in Mie Prefecture]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Dams completed in 1998]]</text>
      <sha1>k50whj9f89rc1s8mmfo3amr3dmoou7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਖਾ ਸ਼ਰਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65916</id>
    <revision>
      <id>837765</id>
      <parentid>773134</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T23:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18643" sha1="0xdpo3uf4gdt3gv78dqlg60gfcuwg5m" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name = ਸ਼ਿਖਾ ਸ਼ਰਮਾ 
| image =
| caption = ਸ਼ਿਖਾ ਸ਼ਰਮਾ 
| alt = 
|birth_place = [[ਭਾਰਤ]]
|birth_date = ਨਵੰਬਰ 19, 1958
|nationality = [[ਭਾਰਤੀ]]
|residence = [[ਭਾਰਤ]]
|occupation = [[ਬੈਂਕਰ]]
|employer = [[ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ]]
}}
'''ਸ਼ਿਖਾ ਸ਼ਰਮਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕਰ ਹੈ। ਉਹ [[1994]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ [[ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬੈਂਕ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ, ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ​ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਹੈ, ਜੋ 2009-2018 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.axismf.com/About-Axis-Mutual-Fund/Directors.aspx |title=Chairperson of AAMCL |access-date=2015-10-10 |archive-date=2014-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140626163941/https://www.axismf.com/About-Axis-Mutual-Fund/Directors.aspx |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਰਮਾ ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ 2009 'ਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਿਟੇਲ ਲੈਂਡਿੰਗ ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਇਸ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕਿੰਗ ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ।

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਧੀ, ਸ਼ਿਖਾ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਨਵੰਬਰ 1958 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://www.livemint.com/Leisure/9jXICHU4eVtCcWI5DHh69I/Shikha-Sharma--The-liberal-banker.html|title = The Liberal Banker|date = 14 June 2014|first = |work = Mint}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-shikha-sharma/story/18322.html|title = Bankable Star - Shikha Sharma|date = 18 September 2011|work = Business Today}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਮਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਖਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਰੇਟੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਤੋਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Prudent gleanings: Shikha Sharma's success story|url=http://economictimes.indiatimes.com/features/the-leisure-lounge/prudent-gleanings-shikha-sharmas-success-story/articleshow/3532276.cms|accessdate=27 January 2014|newspaper=The Economic Times|date=27 September 2008}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ (ਐਲ.ਐਸ.ਆਰ.) ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. (ਆਨਰਜ਼) ਅਤੇ ਆਈ.ਆਈ.ਐਮ. ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਕਰਨ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਤੋਂ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਬਿਜਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਇੱਕ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਕੋਰਸ ਲਈ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਲਈ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਐਲ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹੁਨਰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ - ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Lunch with BS: Shikha Sharma|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/lunch-with-bs-shikha-sharma-110021600095_1.html|accessdate=27 January 2014|newspaper=Business Standard|date=16 February 2010}}&lt;/ref&gt;

==ਪਰਿਵਾਰ==
ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਈ.ਆਈ.ਐਮ.-ਏ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਬੈਚ-ਮੇਟ ਸੰਜੇ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੰਜੈ ਟਾਟਾ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਹਨ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਤਵੀਸ਼ਾ, ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Head to head!|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-head-to-head-1269059|accessdate=27 January 2014|newspaper=DNA|date=27 June 2007}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ ਜੋ ਦਿਲ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ।

==ਕੈਰੀਅਰ==
ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ. ਬੈਂਕ ਨਾਲ 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ. ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿੱਤ ਸਮੇਤ ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਿਚ, ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ. ਪ੍ਰੂਡੇਂਟਲ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਨੰਬਰ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The Axis Bank MD and CEO's achievements are formidable|url = http://www.businesstoday.in/special/most-powerful-women-in-business-2011-shikha-sharma/story/18322.html|website = www.businesstoday.in|access-date = 2016-02-09}}&lt;/ref&gt;

==ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ==
ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ ਦੇ ਐਮ.ਡੀ. ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਵਜੋਂ 2009 ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੈਂਕ ਦੇ ਸਟਾਕ ਵਿੱਚ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Shikha Sharma gets a salary hike|url=http://www.business-standard.com/article/companies/shikha-sharma-gets-a-salary-hike-113051600522_1.html|accessdate=27 January 2014|newspaper=Business Standard|date=16 May 2013}}&lt;/ref&gt; ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ ਨੇ ਐਮ.ਡੀ. ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੇ ਡੇਢ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਐਨਾਮ ਸਿਕਉਰਟੀਜ਼ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। 2014-15 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬੈਂਕ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਲਾਭ ਦੀ ਦਰ 20% ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਮਾਰਚ, 2015 ਤੱਕ ਬੈਂਕ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਗੈਰ-ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਨੁਪਾਤ 1.34% ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੈਕਟਰ ਲਈ 4.4% ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਸਾਲ 2015-16 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਲਾਭ 18.3% ਵਧ ਕੇ 7,358 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰਿਹਾ, ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਲਾਭ 24% ਵਧ ਕੇ 3,582 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਆਜ ਆਮਦਨੀ 19% ਵਧ ਕੇ 14,224 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰਹੀ। ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਡਵਾਂਸਾਂ ਵਿੱਚ 22 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਵਿੱਚ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਕਰੰਟ ਅਕਾਉਂਟ ਸੇਵਿੰਗ ਅਕਾਉਂਟ (ਸੀ.ਏ.ਐੱਸ.ਏ.) ਜਮ੍ਹਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 45 ​​ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ 'ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਉੱਚ ਅਨੁਪਾਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title = A new template for success|url = http://www.business-standard.com/article/finance/a-new-template-for-success-116010601294_1.html|access-date = 2016-02-09}}&lt;/ref&gt; ਬੈਂਕ ਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦਫਤਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Axis Bank enters Bangladesh, opens representative office in Dhaka|url = http://www.thehindu.com/business/axis-bank-opens-representative-office-in-dhaka/article7905464.ece|newspaper = The Hindu|date = 2015-11-22|access-date = 2016-02-09|issn = 0971-751X|language = en-IN}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਫਾਈਨੈਸ਼ਿਅਲ ਟਾਈਮਜ਼, &quot;ਦਿ ਬੈਂਕਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ&quot; ਦੁਆਰਾ &quot;ਸਾਲ 2014 ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ &quot;ਬੈਂਕ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ&quot; ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ। ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਸਾਲ 2015 ਲਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੰਪਨੀ ਸੈਕਟਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਆਈ.ਸੀ.ਐਸ.ਆਈ.) ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਗਵਰਨੈਂਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = https://www.icsi.edu/Docs/Website/PRESS%20RELEASE%20FOR%20CORPORATE%20GOVERNANCE%20AWARD.pdf|title = Axis Bank receives Certificate of Recognition for excellence in Corporate Governance by the Institute of Company Secretaries of India (ICSI)|last = |first = |date = |work = |access-date = |via = |archive-date = 2017-02-15|archive-url = https://web.archive.org/web/20170215072841/https://www.icsi.edu/Docs/Website/PRESS%20RELEASE%20FOR%20CORPORATE%20GOVERNANCE%20AWARD.pdf|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ਬ੍ਰਾਂਡ ਇਕੁਇਟੀ, ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ, 'ਮੋਸਟ ਟਰੱਸਟਡ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸਰਵੇ' - ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੇ ਸਾਲ 'ਮੋਸਟ ਟਰੱਸਟਡ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਬੈਂਕ' ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Most trusted brands ranked by category|url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-10-22/news/55318977_1_private-sector-banks-trusted-brands-psu-banks|website = timesofindia-economictimes|access-date = 2016-02-09|archive-date = 2016-02-16|archive-url = https://web.archive.org/web/20160216141723/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-10-22/news/55318977_1_private-sector-banks-trusted-brands-psu-banks|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ ਨੂੰ - &quot;ਬਿਜ਼ਨਸ ਟੂਡੇ&quot; ਦੁਆਰਾ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ &quot;ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਕੰਪਨੀਆਂ&quot; ਵਿਚੋਂ ਬੀ.ਐਫ.ਐਸ.ਆਈ. ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨੰਬਰ 1 ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Why Axis Bank is among the best companies to work for|url = http://www.businesstoday.in/cover-story/best-companies-to-work-for-axis-bank/story/196690.html|website = www.businesstoday.in|access-date = 2016-02-09}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ, ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜਨਸ ਸਕੂਲ ਨੇ ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਅਧਿਐਨ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|url = https://hbr.org/product/managing-change-at-axis-bank-a/114082-PDF-ENG|title = Managing Change at Axis Bank|last = Case Study|first = HBR|date = March 28, 2014|journal = Harvard Business Review|doi = |pmid = |access-date = }}&lt;/ref&gt;

ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੈਂਕ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਬੈਂਕ ਦੇ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾ ਮੁੜ-ਚੋਣ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ 'ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ' ਦਾ ਅੰਤ ਇੱਕ ਉਦਾਸ ਅੰਤ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 7 ਮਹੀਨੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸ਼ਰਮਾ 31 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਭ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਐਮ.ਡੀ. ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।

==ਇਨਾਮ==
* 'Banker of the Year' for 2014-15 by Business Standard&lt;ref&gt;{{Cite web|title = BS Banker of the Year is Shikha Sharma|url = http://www.business-standard.com/article/finance/bs-banker-of-the-year-is-shikha-sharma-116010700053_1.html|access-date = 2016-02-09}}&lt;/ref&gt; 
* AIMA - JRD Tata Corporate Leadership Award for the Year 2014&lt;ref&gt;{{Cite web|title = AIMA - JRD TATA Corporate Leadership Award 2014|url = https://www.aima.in/conferences-events/awards/aima-jrd-tata-corporate-leadership-award.html|website = www.aima.in|access-date = 2016-02-09|archive-date = 2018-12-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20181225202341/https://www.aima.in/conferences-events/awards/aima-jrd-tata-corporate-leadership-award.html|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt; 
* 'India's Best Woman CEO' by Business Today- 2013&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Business Today listing of India's Best CEOs in 2013|url = http://www.businesstoday.in/cover-story/best-ceos-of-india-inc-2013-business-today-survey/story/201299.html|website = www.businesstoday.in|access-date = 2016-02-09}}&lt;/ref&gt; 
* 'Transformational Business Leader of the Year’ at AIMA's Managing India Awards – 2012&lt;ref&gt;{{cite news|title=AIMA acknowledges the excellence of India|url=http://www.aima.in/media-centre/press-releases/aima_acknowledges_the_excellence_of_india.html|accessdate=27 January 2014|newspaper=All India Management Association|date=18 April 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202195740/http://www.aima.in/media-centre/press-releases/aima_acknowledges_the_excellence_of_india.html|archivedate=2 February 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 
* Woman Leader of the year’ at Bloomberg - UTV Financial Leadership Awards – 2012&lt;ref&gt;{{cite news|title=BloombergUTV honours India's financial leaders and visionaries|url=http://www.afaqs.com/news/company_briefs/index.html?id=53715_BloombergUTV-honours-Indias-financial-leaders-and-visionaries|accessdate=27 January 2014|newspaper=afaqs.com|date=10 April 2012}}&lt;/ref&gt; 
* Businessworld's Banker of the Year Award - 2012&lt;ref&gt;{{cite news|title=MAGNA AWARDS 2012|url=http://www.businessworld.in/news/more/bw-events/people-to-bank-on/718040/page-1.html|accessdate=27 January 2014|newspaper=Business World|date=8 January 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140204023929/http://www.businessworld.in/news/more/bw-events/people-to-bank-on/718040/page-1.html|archivedate=4 February 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* Forbes List of Asia's 50 Power Business Women - 2012&lt;ref&gt;{{cite news|title=Asia's Women In The Mix, 2013: The Year's Top 50 for Achievement In Business|url=https://www.forbes.com/sites/forbesasia/2013/02/27/asias-women-in-the-mix-2013-the-years-top-50-for-achievement-in-business/|accessdate=27 January 2014|newspaper=Forbes|date=27 February 2013}}&lt;/ref&gt;
* Indian Express Most Powerful Indians – 2012&lt;ref&gt;{{cite news|title=Most Powerful Women|url=http://btmostpowerfulwomen.com/2013/shikha-sharma.html|accessdate=27 January 2014|newspaper=Business Today|date=August 2013}}&lt;/ref&gt;
* India Today Power List of 25 Most Influential Women - 2012&lt;ref&gt;{{cite news|title=25 power women and their inspiring stories |url=http://indiatoday.intoday.in/story/25-most-influential-women-vidya-balan-kareena-kapoor/1/177016.html|accessdate=27 January 2014|newspaper=India Today|date=9 May 2012}}&lt;/ref&gt;
* Finance Asia's Top 20 Women in Finance - 2011&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite news|title=Shikha Sharma|url=http://www.nasscom.in/sites/default/files/Speakers/Shikha%20Sharma%20-%20Final_0.pdf|accessdate=27 January 2014|newspaper=NASSCOM|year=2012|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225202321/https://www.nasscom.in/sites/default/files/Speakers/Shikha%20Sharma%20-%20Final_0.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* Business Today ‘Hall of Fame' – 2011&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* Fortune Global and India list of 50 Most Powerful Women in Business – 2011&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* Businesswoman of the Year at the Economic Times Awards – 2008&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* Entrepreneur of the Year – Manager at the E&amp;Y Entrepreneur Awards - 2007&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* Outstanding Businesswoman of the Year, CNBC TV 18's Business Leader Awards&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ]]</text>
      <sha1>0xdpo3uf4gdt3gv78dqlg60gfcuwg5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੋਮੋ ਝੀਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79924</id>
    <revision>
      <id>837760</id>
      <parentid>824289</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T22:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TormanExosd89</username>
        <id>59837</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਮਾਰਕੀਟ */</comment>
      <origin>837760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21800" sha1="ipifmaedk7sj0soo62nqdqbeqxj20un" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
 |lake_name = ਕੋਮੋ ਝੀਲ
 |image_lake = 104-BSileccio 006.jpg
 |caption_lake = Panoramic view of Lake Como with [[Grigna (monte)|Grigna Mountains]] and [[Bellagio (Italian region)|Bellagio]]
 |image_bathymetry = Lago di Como.png
 |caption_bathymetry =
 |coords = {{coord|46|00|N|9|16|E|region:IT_type:waterbody|display=inline,title}}
 |location= [[Lombardy]], [[ਇਟਲੀ]]
 |type =
 |inflow = [[Adda River]], [[Mera River (Switzerland)|Mera River]]
 |outflow = [[Adda River]]
 |catchment = {{convert|4509|km²|abbr=on}}&lt;ref name=iii/&gt;
 |basin_countries = ਇਟਲੀ, Switzerland
 |length = 46 km
 |width = 4.5 km
 |area = 146 km²
 |depth = 154 m&lt;ref name=iii/&gt;
 |max-depth = 425 m
 |volume = 22.5 km³
 |residence_time = 5.5 years&lt;ref name=iii/&gt;
 |shore = 160 km
 |elevation = 198 m&lt;ref name=iii/&gt;
 |islands = [[Isola Comacina]]
 |cities = [[Como]], [[Lecco]] ''(see [[#Places|section]])''
 |reference =&lt;ref name=iii&gt;{{cite web | title= Laghi italiani | publisher= Istituto Italiano di Idrobiologia | url= http://www.iii.to.cnr.it/limnol/cicloac/lagit.htm | accessdate= 2006-11-17 | archive-date= 2010-02-05 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100205043503/http://www.iii.to.cnr.it/limnol/cicloac/lagit.htm | dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Aerial_photographs_2010-by-RaBoe-47.jpg|thumb|'''ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦੀ ਏਰੀਅਲ ਫੋਟੋ ਲਾਕੇ, ਇਸ ਦੀ  ਵਿਲੱਖਣ ਤਿੰਨ-ਬਾਹੀ ਸ਼ਕਲ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੈ।''']]

'''ਕੋਮੋ ਝੀਲ''' (''Lago di Como'', ਇਸ ਨੂੰ ਝੀਲ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ਨਾਮ ਤੇ ਲਾਰੀਓ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਲੋਂਬਾਰਦ ਵਿੱਚ ''Lach de Comm''&lt;ref&gt;/la:k dekɔ̆m/&lt;/ref&gt;; [[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲਾਤੀਨੀ]]: '''Larius Lacus''')  [[ਲੋਂਬਾਰਦੀਆ|ਲੋਮਬਾਰਡਿਆ]], [[ਇਟਲੀ|ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ]] ਗਲੇਸ਼ੀਅਰੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ  146 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (56 sq mi) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੇਕ ਗਾਰਦਾ ਅਤੇ ਲੇਕ ਮੈਗੀਓਰ ਦੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ। 400 ਮੀਟਰ (1,300 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘੀ ਇਹ ਝੀਲ [[ਯੂਰਪ]] ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਝੀਲ ਦਾ ਤਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ (660 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਥੱਲੇ ਤੱਕ ਹੈ। 

ਵਾਰੈਨਾ, ਲਾਈਰਨਾ, ਬੈਲੇਜ਼ੀਓ, ਮੇਨੈਗੋ, ਲਿਮੋਂਤਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੀਮੇਜ਼ੋ ਕੇਂਦਰੀ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦਾ ਭੌਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕਸਕਲੂਸੀਵ ਭਾਗ ਮਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੈਲਾਜੀਓ ਦੇ ਉਲਟਾ ਲੋਕਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਬੈਲੈਗੀਓ ਪੈਨਿੰਸੁਲਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਈਕਾਨਿਕ ਸਥਾਨ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦਾ ਕੋਸਟਾ ਡੀ ਕੋਮੋ ਵੱਡੇ ਹੋਟਲਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦਾ ਲੇਕੋ ਤੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ, ਝੀਲ ਦੇ ਬੀਚਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਲੇਕੋ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੇ ਤੱਟ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਾਖਵੇਂ ਵਿਲਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਤਾਲਵੀ ਫਾਲਕਸ, ਰੌਕੀਫੈਲਰ, ਕੀਜ਼, ਪਿਰੇਲੀ ਅਤੇ ਰਈਸ ਪਰਿਵਾਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਪਲੀਨੀ ਦੇ ਵਿਲਾ ਕਾਮੇਡੀਆ ਸਮੇਤ. ਲੀਰਨਾ। ਲੀਰਨਾ ਦਾ ਗੁਪਤ ਪਿੰਡ ਜਿੱਥੇ ਸੇਵੋਏ ਘਰ ਦੇ ਇਤਾਲਵੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਈਟਸ ਦਾ ਆਰਡਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਕੋ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਤੱਟ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਕ ਕੋਮੋ ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਮੈਨਜ਼ੋਨੀ ਦੀ ਲੇਕੋ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੋਮਨ &quot;ਆਈ ਪ੍ਰੋਮੇਸੀ ਸਪੋਸੀ&quot; ਸੈੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੈਲਾਨੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲੀਰਨਾ ਪੂਰੀ ਝੀਲ ਕੋਮੋ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਮਹਾਰਾਣਿਆਂ, ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਕਸਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਅਰਬਾਂ ਲੋਕ ਇੱਕ ਘਰ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਰਸਡੀਜ਼। ਸ਼ਿਵਾਲਰਿਕ ਆਰਡਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਲਿਰਨਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਸਾਵੋਏ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਲੀਰਨਾ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਾਦੂਈ ਮਾਹੌਲ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਨਿੱਜੀ ਹੈ, ਵਿਲਾ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ ਵੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵਾਲਾ ਵਿਲਾ ਖਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿਏਰਨਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਕਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਏਰਨਾ ਦਿਖਾਈ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੀਰਨਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੋਈ ਪਾਰਕਿੰਗ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਚੁਣ ਕੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੌਣ ਆਵੇਗਾ। ਲੀਰਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਜ਼ਰੀ ਵਿਲਾ ਅਨਮੋਲ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।

ਮੈਂਡੇਲੋ ਡੇਲ ਲਾਰੀਓ ਅਤੇ ਵਰੇਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਤੱਟ ਨੂੰ &quot;ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੌਸਮੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਝੀਲ ਕੋਮੋ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਾਲਾ। &quot;ਲਾ ਕੋਸਟਾ ਡੀ'ਓਰੋ&quot; ਨੂੰ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦੇ ਇਸ ਤੱਟ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੜਾਈਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀਆਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਿਲਾਨ ਅਤੇ ਵੇਨਿਸ ਗਣਰਾਜ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ।

ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਰੋਮੀ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਅਸ਼ਰਾਫ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਪਤਵਾਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਨਮੋਲ ਹੀਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਖਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿੱਲੇ ਅਤੇ ਮਹਿਲ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਵਿੱਲਾ ਓਲਮੋ, ਵਿੱਲਾ ਸੇਰਬੇਲੋਨੀ, ਅਤੇ ਵਿੱਲਾ ਸਾਰਲੋਤਾ)। ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ ਹਨ ਜਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਤੱਟ ਤੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਨ: ਜਿਵੇਂ ਮੱਤੀ ਬੇਲਾਮੀ, ਜੌਹਨ ਕੈਰੀ, ਮੈਡੋਨਾ, [[ਜਾਰਜ ਤੀਮੋਥੀ ਕਲੂਨੀ|ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lifeinitaly.com/italian-movies/clooney.asp |title=Lifeinitaly.com |access-date=2016-06-23 |archive-date=2009-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091106054721/http://www.lifeinitaly.com/italian-movies/clooney.asp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਜਿਆਨੀ ਵਰਸਾਸ, ਰਾਨਲਡੀਨੋ, ਸਿਲਵੇਸਟਰ ਸਟਾਲੋਨ, ਜੂਲੀਅਨ ਲੈਨਨ, ਰਿਚਰਡ ਬ੍ਰੈਨਸਨ, ਬੈਨ ਸਪਾਈਜ਼, ਅਤੇ ਪੇਰੀਨਾ ਲੇਗਨਾਨੀ।

== ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਮਾਰਕੀਟ ==
ਇਟਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਅਤੇ ਚਾਹੇ ਗਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ [[ਕੋਮੋ ਝੀਲ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਾ (Centro Lago), ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਜ਼ਾਰੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਬੇਲਾਜੀਓ (ਲੋਮਬਾਰਡੀ)|ਬੇਲਾਜੀਓ]] ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[ਤ੍ਰੇਮੇਜ਼ੋ]], [[ਗਰੀਆਂਤੇ]], [[ਮੇਨਾਜੋ]], [[ਲੀਏਰਨਾ]], [[ਫਿਊਮੇਲਾਤਤੇ]], [[ਵਾਰੇਨਾ]] ਅਤੇ [[ਪੇਰਲੇਡੋ]] ਤੱਕ।

ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ [[ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ|ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ]], ਜੋ ਕਿ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਵਿਦੇਸ਼ੀ|ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ]] ਵਿਚ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 6,000 ਤੋਂ 8,000 ਯੂਰੋ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਚੁਣੇ ਹੋਏ [[ਪੈਂਟਹਾਊਸ]] 25,000 ਯੂਰੋ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ-ਸਵਤੰਤਰ [[ਵਿਲਾ|ਵਿਲਾਵਾਂ]] ਦੀ ਕੀਮਤ 12,000 ਤੋਂ 15,000 ਯੂਰੋ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਝੀਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ ਨਾਲ ਲਗਜ਼ਰੀ ਸਵਤੰਤਰ ਵਿਲਾਵਾਂ 25,000 ਯੂਰੋ ਤੋਂ ਉਪਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

[[ਕਿਰਾਇਆ|ਕਿਰਾਏ]] ਲਈ, 80 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਵਾਲੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਕਿਰਾਇਆ 9,000 ਯੂਰੋ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਖਰਚੇ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

[[ਕੋਮੋ ਝੀਲ]] ਹੁਣ ਆਧੁਨਿਕ [[ਮਿਲਾਨ]] ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਵਰਗੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਵਾਸੀ ਇਲਾਕਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਟਾਲੀਅਨ ਰੀਅਲ ਐਸਟੇਟ ਨਕਸ਼ੇ 'ਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਨਫਾਸਤ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਖੜੀ ਹੈ।

[[Lake Como]] ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ [[Lierna]] ਹੈ — ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਝੀਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ [[Bellagio]] ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

[[mass tourism|ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਤ, Lierna ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਮਾਰਕੀਟ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਮ ਫਲੈਟਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[villa|ਵਿਲਾਵਾਂ]] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ off-market ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ, ਕਈ ਵਾਰ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;Il Sole 24 Ore, “Lierna, il villaggio invisibile dei miliardari”, 12 ਅਕਤੂਬਰ 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bloomberg Markets, “ਇਟਾਲੀਅਨ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਮੁੱਲ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ ਤੇ – Lierna 100 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅਗੇ”, 3 ਜੂਨ 2023.&lt;/ref&gt;

== ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਮਾਰਕੀਟ ==
Lake Como ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਮਿਲਾਨ ਦੇ ਲਗਜ਼ਰੀ ਵਧੇਰੇ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, [[5,000]] ਤੋਂ [[19,000]] ਯੂਰੋ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ 300 m² ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਗ ਵਾਲੀਆਂ ਲਗਜ਼ਰੀ ਵਿਲਾਵਾਂ [[58,000]] ਯੂਰੋ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.immobiliare.it/news/mercato-immobiliare-lago-di-como-123456|title=Lake Como ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਮਾਰਕੀਟ|access-date=2025-02-26}}&lt;/ref&gt;

ਝੀਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਹੈ।

ਕੁਝ ਲਗਜ਼ਰੀ ਵਿਲਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ [[100 million euros|100 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ]] ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ad-italia.it/article/george-clooney-vende-casa-lago-di-como-villa-oleandra-laglio|title=George Clooney ਆਪਣੀ Lake Como ਵਿਲਾ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ?|publisher=AD Italia|date=2024-06-18|access-date=2025-02-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.corriere.it/economia/finanza/23_settembre_08/george-clooney-vende-villa-como-100-milioni-trattative-top-secret|title=George Clooney Lake Como ਵਿਲਾ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ|publisher=Corriere della Sera|date=2023-09-08|access-date=2025-02-26}}&lt;/ref&gt;

[[Lierna]] ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਲੀਅਨੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿੱਜਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|author=John Smith|title=Luxury Real Estate in Europe|publisher=Elite Publishing|year=2024|isbn=978-3-16-148410-0}}&lt;/ref&gt;

ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰ [[George Clooney|ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ]] ਨੇ [[Lierna]] ਦੀ ਤੁਲਨਾ [[Monaco|ਮੋਨਾਕੋ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;“Clooney Lecco ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਘਰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ”, Tgcom24, 17 ਜੂਨ 2006&lt;/ref&gt;

ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ [[Varenna]], ਜੋ [[Lierna]] ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, “[[Diamond of Lake Como|Lake Como ਦਾ ਹੀਰਾ]]” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ilgiorno.it/lecco/cronaca/i-varennesi-tra-i-piu-ricchi-dello-stivale|title=Varenna ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ|publisher=Il Giorno|date=2023-12-05|access-date=2025-02-26}}&lt;/ref&gt;

[[2024]] ਤੋਂ, ਸ਼ਹਿਰ [[Lecco]] ਨੇ [[Como]] ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ [[Lombardy]] ਅਤੇ ਪੂਰੇ [[Italy|ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.leccotoday.it/attualita/inflazione-agosto-2024.html|title=Lecco ਨੇ Como ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਿਆ: ਇਟਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ|publisher=Lecco Today|date=2024-08-01|access-date=2025-02-26}}&lt;/ref&gt;

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ [[Lecco]] ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਮਹਿੰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖਾਲੀਪਣ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.leccotoday.it/attualita/esodo-abitanti-lecco.html|title=Lecco ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ|publisher=Lecco Today|date=2025-02-26|access-date=2025-02-26}}&lt;/ref&gt;

Lake Como ਹੁਣ ਮਿਲਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ।

[[Lierna]] ਇਟਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਪਰਾਧ ਦਰ ਲਗਭਗ ਸ਼ੂਨਯ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.istat.it/criminalitat-italia|title=ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ ਅੰਕੜੇ|publisher=ISTAT|access-date=2025-02-26}}&lt;/ref&gt;

Lierna ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿੱਜਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਤਰੀਕਾ [[water taxi|ਪਾਣੀ ਟੈਕਸੀ]] ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉੱਚ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 10 ਮਿੰਟ ਲਈ [[1,000 euros|1,000 ਯੂਰੋ]] ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lakecomoluxury.com/taxis-aquatics|title=Lake Como ਵਾਟਰ ਟੈਕਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ|access-date=2025-02-26}}&lt;/ref&gt;

Lierna ਦਾ ਛੋਟਾ ਚੌਕ ਅਕਸਰ Portofino ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਲਿੰਕ ==
* ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਕੇਂਦਰ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]]</text>
      <sha1>ipifmaedk7sj0soo62nqdqbeqxj20un</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>837789</id>
      <parentid>837760</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T09:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1000mm</username>
        <id>45723</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/TormanExosd89|TormanExosd89]] ([[User talk:TormanExosd89|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀ ਸੋਧ [[Special:Diff/837760|837760]] ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ</comment>
      <origin>837789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14156" sha1="owc4opv6y4jrcz1twjrddlitqy5b73q" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
 |lake_name = ਕੋਮੋ ਝੀਲ
 |image_lake = 104-BSileccio 006.jpg
 |caption_lake = Panoramic view of Lake Como with [[Grigna (monte)|Grigna Mountains]] and [[Bellagio (Italian region)|Bellagio]]
 |image_bathymetry = Lago di Como.png
 |caption_bathymetry =
 |coords = {{coord|46|00|N|9|16|E|region:IT_type:waterbody|display=inline,title}}
 |location= [[Lombardy]], [[ਇਟਲੀ]]
 |type =
 |inflow = [[Adda River]], [[Mera River (Switzerland)|Mera River]]
 |outflow = [[Adda River]]
 |catchment = {{convert|4509|km²|abbr=on}}&lt;ref name=iii/&gt;
 |basin_countries = ਇਟਲੀ, Switzerland
 |length = 46 km
 |width = 4.5 km
 |area = 146 km²
 |depth = 154 m&lt;ref name=iii/&gt;
 |max-depth = 425 m
 |volume = 22.5 km³
 |residence_time = 5.5 years&lt;ref name=iii/&gt;
 |shore = 160 km
 |elevation = 198 m&lt;ref name=iii/&gt;
 |islands = [[Isola Comacina]]
 |cities = [[Como]], [[Lecco]] ''(see [[#Places|section]])''
 |reference =&lt;ref name=iii&gt;{{cite web | title= Laghi italiani | publisher= Istituto Italiano di Idrobiologia | url= http://www.iii.to.cnr.it/limnol/cicloac/lagit.htm | accessdate= 2006-11-17 | archive-date= 2010-02-05 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100205043503/http://www.iii.to.cnr.it/limnol/cicloac/lagit.htm | dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Aerial_photographs_2010-by-RaBoe-47.jpg|thumb|'''ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦੀ ਏਰੀਅਲ ਫੋਟੋ ਲਾਕੇ, ਇਸ ਦੀ  ਵਿਲੱਖਣ ਤਿੰਨ-ਬਾਹੀ ਸ਼ਕਲ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੈ।''']]

'''ਕੋਮੋ ਝੀਲ''' (''Lago di Como'', ਇਸ ਨੂੰ ਝੀਲ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ਨਾਮ ਤੇ ਲਾਰੀਓ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਲੋਂਬਾਰਦ ਵਿੱਚ ''Lach de Comm''&lt;ref&gt;/la:k dekɔ̆m/&lt;/ref&gt;; [[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲਾਤੀਨੀ]]: '''Larius Lacus''')  [[ਲੋਂਬਾਰਦੀਆ|ਲੋਮਬਾਰਡਿਆ]], [[ਇਟਲੀ|ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ]] ਗਲੇਸ਼ੀਅਰੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ  146 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (56 sq mi) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੇਕ ਗਾਰਦਾ ਅਤੇ ਲੇਕ ਮੈਗੀਓਰ ਦੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ। 400 ਮੀਟਰ (1,300 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘੀ ਇਹ ਝੀਲ [[ਯੂਰਪ]] ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਝੀਲ ਦਾ ਤਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ (660 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਥੱਲੇ ਤੱਕ ਹੈ। 

ਵਾਰੈਨਾ, ਲਾਈਰਨਾ, ਬੈਲੇਜ਼ੀਓ, ਮੇਨੈਗੋ, ਲਿਮੋਂਤਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੀਮੇਜ਼ੋ ਕੇਂਦਰੀ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦਾ ਭੌਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕਸਕਲੂਸੀਵ ਭਾਗ ਮਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੈਲਾਜੀਓ ਦੇ ਉਲਟਾ ਲੋਕਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਬੈਲੈਗੀਓ ਪੈਨਿੰਸੁਲਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਈਕਾਨਿਕ ਸਥਾਨ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦਾ ਕੋਸਟਾ ਡੀ ਕੋਮੋ ਵੱਡੇ ਹੋਟਲਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦਾ ਲੇਕੋ ਤੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ, ਝੀਲ ਦੇ ਬੀਚਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਲੇਕੋ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੇ ਤੱਟ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਾਖਵੇਂ ਵਿਲਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਤਾਲਵੀ ਫਾਲਕਸ, ਰੌਕੀਫੈਲਰ, ਕੀਜ਼, ਪਿਰੇਲੀ ਅਤੇ ਰਈਸ ਪਰਿਵਾਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਪਲੀਨੀ ਦੇ ਵਿਲਾ ਕਾਮੇਡੀਆ ਸਮੇਤ. ਲੀਰਨਾ। ਲੀਰਨਾ ਦਾ ਗੁਪਤ ਪਿੰਡ ਜਿੱਥੇ ਸੇਵੋਏ ਘਰ ਦੇ ਇਤਾਲਵੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਈਟਸ ਦਾ ਆਰਡਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਕੋ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਤੱਟ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਕ ਕੋਮੋ ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਮੈਨਜ਼ੋਨੀ ਦੀ ਲੇਕੋ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੋਮਨ &quot;ਆਈ ਪ੍ਰੋਮੇਸੀ ਸਪੋਸੀ&quot; ਸੈੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੈਲਾਨੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲੀਰਨਾ ਪੂਰੀ ਝੀਲ ਕੋਮੋ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਮਹਾਰਾਣਿਆਂ, ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਕਸਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਅਰਬਾਂ ਲੋਕ ਇੱਕ ਘਰ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਰਸਡੀਜ਼। ਸ਼ਿਵਾਲਰਿਕ ਆਰਡਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਲਿਰਨਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਸਾਵੋਏ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਲੀਰਨਾ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਾਦੂਈ ਮਾਹੌਲ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਨਿੱਜੀ ਹੈ, ਵਿਲਾ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ ਵੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵਾਲਾ ਵਿਲਾ ਖਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿਏਰਨਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਕਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਏਰਨਾ ਦਿਖਾਈ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੀਰਨਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੋਈ ਪਾਰਕਿੰਗ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਚੁਣ ਕੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੌਣ ਆਵੇਗਾ। ਲੀਰਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਜ਼ਰੀ ਵਿਲਾ ਅਨਮੋਲ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।

ਮੈਂਡੇਲੋ ਡੇਲ ਲਾਰੀਓ ਅਤੇ ਵਰੇਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਤੱਟ ਨੂੰ &quot;ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੌਸਮੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਝੀਲ ਕੋਮੋ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਾਲਾ। &quot;ਲਾ ਕੋਸਟਾ ਡੀ'ਓਰੋ&quot; ਨੂੰ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਦੇ ਇਸ ਤੱਟ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੜਾਈਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀਆਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਿਲਾਨ ਅਤੇ ਵੇਨਿਸ ਗਣਰਾਜ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ।

ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਰੋਮੀ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਅਸ਼ਰਾਫ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਪਤਵਾਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਨਮੋਲ ਹੀਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਖਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿੱਲੇ ਅਤੇ ਮਹਿਲ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਵਿੱਲਾ ਓਲਮੋ, ਵਿੱਲਾ ਸੇਰਬੇਲੋਨੀ, ਅਤੇ ਵਿੱਲਾ ਸਾਰਲੋਤਾ)। ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ ਹਨ ਜਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਤੱਟ ਤੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਨ: ਜਿਵੇਂ ਮੱਤੀ ਬੇਲਾਮੀ, ਜੌਹਨ ਕੈਰੀ, ਮੈਡੋਨਾ, [[ਜਾਰਜ ਤੀਮੋਥੀ ਕਲੂਨੀ|ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lifeinitaly.com/italian-movies/clooney.asp |title=Lifeinitaly.com |access-date=2016-06-23 |archive-date=2009-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091106054721/http://www.lifeinitaly.com/italian-movies/clooney.asp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਜਿਆਨੀ ਵਰਸਾਸ, ਰਾਨਲਡੀਨੋ, ਸਿਲਵੇਸਟਰ ਸਟਾਲੋਨ, ਜੂਲੀਅਨ ਲੈਨਨ, ਰਿਚਰਡ ਬ੍ਰੈਨਸਨ, ਬੈਨ ਸਪਾਈਜ਼, ਅਤੇ ਪੇਰੀਨਾ ਲੇਗਨਾਨੀ।

== ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਮਾਰਕੀਟ ==
ਇਟਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਅਤੇ ਚਾਹੇ ਗਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ [[ਕੋਮੋ ਝੀਲ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਾ (Centro Lago), ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਜ਼ਾਰੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਬੇਲਾਜੀਓ (ਲੋਮਬਾਰਡੀ)|ਬੇਲਾਜੀਓ]] ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[ਤ੍ਰੇਮੇਜ਼ੋ]], [[ਗਰੀਆਂਤੇ]], [[ਮੇਨਾਜੋ]], [[ਲੀਏਰਨਾ]], [[ਫਿਊਮੇਲਾਤਤੇ]], [[ਵਾਰੇਨਾ]] ਅਤੇ [[ਪੇਰਲੇਡੋ]] ਤੱਕ।

ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ [[ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ|ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ]], ਜੋ ਕਿ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਵਿਦੇਸ਼ੀ|ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ]] ਵਿਚ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 6,000 ਤੋਂ 8,000 ਯੂਰੋ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਚੁਣੇ ਹੋਏ [[ਪੈਂਟਹਾਊਸ]] 25,000 ਯੂਰੋ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ-ਸਵਤੰਤਰ [[ਵਿਲਾ|ਵਿਲਾਵਾਂ]] ਦੀ ਕੀਮਤ 12,000 ਤੋਂ 15,000 ਯੂਰੋ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਝੀਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ ਨਾਲ ਲਗਜ਼ਰੀ ਸਵਤੰਤਰ ਵਿਲਾਵਾਂ 25,000 ਯੂਰੋ ਤੋਂ ਉਪਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

[[ਕਿਰਾਇਆ|ਕਿਰਾਏ]] ਲਈ, 80 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਵਾਲੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਕਿਰਾਇਆ 9,000 ਯੂਰੋ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਖਰਚੇ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

[[ਕੋਮੋ ਝੀਲ]] ਹੁਣ ਆਧੁਨਿਕ [[ਮਿਲਾਨ]] ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਵਰਗੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਵਾਸੀ ਇਲਾਕਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਟਾਲੀਅਨ ਰੀਅਲ ਐਸਟੇਟ ਨਕਸ਼ੇ 'ਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਨਫਾਸਤ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਖੜੀ ਹੈ।

== ਲਿੰਕ ==
* ਕੋਮੋ ਝੀਲ ਕੇਂਦਰ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]]</text>
      <sha1>owc4opv6y4jrcz1twjrddlitqy5b73q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਟੀਚਰਜ਼ ਹੋਮ ਬਠਿੰਡਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87419</id>
    <revision>
      <id>837776</id>
      <parentid>808527</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T03:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nachhattardhammu</username>
        <id>5032</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਅਹੁਦੇਦਾਰ */</comment>
      <origin>837776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4420" sha1="7xfqd44e7vwu0r8tzzc1wzu1f2uzmuo" xml:space="preserve">[[File:ਟੀਚਰਜ਼ ਹੋਮ ਬਠਿੰਡਾ.jpeg|thumb|ਟੀਚਰਜ਼ ਹੋਮ ਬਠਿੰਡਾ ਦਾ ਸੱਜੇ ਹਥ ਵਾਲਾ ਬ੍ਲਾਕ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ]]
'''ਟੀਚਰਜ਼ ਹੋਮ ਬਠਿੰਡਾ''' 1956 ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਰਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਦਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿੱਦਿਅਕ, ਸਮਾਜਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਹਰੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;http://www.thegurugranth.com/2012/05/blog-post_18.html?m=1{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਸਥਾਪਨਾ ==
ਟੀਚਰਜ਼ ਹੋਮ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੁਪਨਕਾਰ ਸ੍ਰੀ ਬਿਪਨ ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਠਿੰਡਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1956 ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਸਭਾਨ ਜੀ ਤੋਂ ਟੀਚਰਜ਼ ਹੋਮ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰਖਵਾਇਆ।&lt;ref&gt;ਟੀਚਰਜ਼ ਹੋਮ ਦਾ ਉਸਰੱਈਆ ਜਗਮੋਹਣ ਕੌਸ਼ਲ,ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ, ਐਤਵਾਰਤਾ 4 ਦਸੰਬਰ 2016&lt;/ref&gt;
==ਅਹੁਦੇਦਾਰ==
ਟੀਚਰ ਹੋਮ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;98%&quot;
|-
! width=2% |#
! width=10% |ਸਮਾਂ 
! width=10% |ਚੇਅਰਮੈਨ 
! width=10% |ਪ੍ਰਧਾਨ 
! width=10% |ਸਕੱਤਰ 
! Width=58% |ਮੈਂਬਰ ਸਾਹਿਬਾਨ 
|-
|1
|2022
|ਬੀਰਬਲ ਦਾਸ
|ਗੁਰਬਚਨ ਮੰਦਰਾਂ 
|ਲਛਮਣ ਮਲੂਕਾ 
|
|-
|}

==ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ==
# ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਮੁੱਖੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫਸਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ [[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਈਸੜੂ]] ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
# ਟੀਚਰ ਹੋਮ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਹਰ ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਧਿਆਪਕ, ਲੈਕਚਰਾਰ, ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
# ਇਹ ਸੰਸਥਾ 10ਵੀਂ,12ਵੀਂ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਮੈਰਿਟ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। 
# ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਫਤਾਵਾਰੀ, ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
# ਬਰਗਾੜੀ ਲਿਟਰੇਰੀ ਫੋਰਮ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 25 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 28 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਕਿਸਾਨ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਵੀ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

==ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>7xfqd44e7vwu0r8tzzc1wzu1f2uzmuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਰਵੀਨ ਚਾਵਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93140</id>
    <revision>
      <id>837775</id>
      <parentid>829662</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T02:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17647" sha1="l51qvsabniwwt87end05w93jrv04u1g" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸੁਰਵੀਨ ਚਾਵਲਾ
| image              =
| image_size         = 220px
| caption            = 2025 ਵਿੱਚ ਚਾਵਲਾ
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1984|8|1}}
| birth_place        = [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], [[ਭਾਰਤ]]
| occupation         = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਮਾਡਲ
| yearsactive        = 2003{{ndash}}ਹੁਣ ਤੱਕ
| spouse             = {{marriage|ਅਜੇ ਠਾਕੁਰ|2015}}
}}

'''ਸੁਰਵੀਨ ਚਾਵਲਾ''' (ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1984&lt;ref name=&quot;toi1&quot;&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/surveen-chawlas-andaman-nicobar-beach-pictures-will-give-you-vacation-goals/articleshow/65335903.cms |title=Surveen Chawla's Andaman-Nicobar beach pictures will give you vacation goals |website=[[The Times of India]] |date=10 August 2018 |access-date=10 August 2018 |archive-date=10 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810134900/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/surveen-chawlas-andaman-nicobar-beach-pictures-will-give-you-vacation-goals/articleshow/65335903.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''ਕਹੀਂ ਤੋ ਹੋਗਾ'' ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ''ਧਰਤੀ'', ''ਸਾ਼ਡੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ'', ''ਸਿੰਘ ਵਰਸਜ਼ ਕੌਰ'' ਉਸਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਮਕਬੂਲ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ। ''ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ 2'' (2014),''ਅਗਲੀ'' (2013), ''ਪਾਰਚਡ'' (2015) ਅਤੇ ''24'' (2016) ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਹਨ। ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਹੱਕ ਸੇ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।

== ਕਰੀਅਰ ==
=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ===
ਚਾਵਲਾ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਿੰਦੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਕਹੀਂ ਤੋ ਹੌਗਾ'' ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਰਿਐਲਿਟੀ ਡਾਂਸ ਸ਼ੋਅ ''ਏਕ ਖਿਲਾੜੀ ਏਕ ਹਸੀਨਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਐਸ ਸ਼੍ਰੀਸੰਤ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/beyond-business/colors-launches-ek-khiladi-ek-hasina-108092100009_1.html|title=Colors launches 'Ek Khiladi Ek Hasina'|date=21 September 2008|publisher=Business Standard}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ 2004 ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪਰਮੀਸ਼ਾ ਪਨਵਾਲਾ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 'ਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਧਰਤੀ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਵਲਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਟੌਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ'', ''ਸਾਡੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ'', ''ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ ਕੌਰ'', ''ਲੱਕੀ ਦੀ ਅਨਲੱਕੀ ਸਟੋਰੀ'' ਅਤੇ ''ਡਿਸਕੋ ਸਿੰਘ'' (2014) ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੀਰੋਇਨ ਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਾਜਿਦ ਖਾਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਹਿੰਮਤਵਾਲਾ' ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ &quot;ਧੋਖਾ ਧੋਖਾ&quot; ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://movies.ndtv.com/bollywood/meet-ajay-devgns-five-item-girls-in-himmatwala-610983|title=Meet Ajay Devgn's five item girls in Himmatwala - NDTV Movies|website=NDTVMovies.com}}&lt;/ref&gt; ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮੂਨਡ੍ਰੂ ਪੈ ਮੂਦਰੂ ਕਾਧਲ'' ਅਤੇ ''ਪੂਥੀਆ ਥਿਰੂਪੰਗਲ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਅਗਲੀ'' 'ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

=== 2014–2017 ===
[[ਤਸਵੀਰ:Jay_Bhanushali_and_Surveen_Chawla_at_the_promotion_of_'Hate_Story_2'.jpg|alt= Jay and Surveen poses for the camera|thumb|Chawla with her co-star [[Jay Bhanushali]] during the promotions of ''[[Hate Story 2]]'' in 2014]]
ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਚਾਵਲਾ ਜੈਜ਼ੀ ਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ ''ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਬੂਟ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.desiblitz.com/content/mitran-de-boot-jazzy-b-dr-zeus-and-kaur-b-smash|title=Mitran De Boot is a Jazzy B, Dr Zeus and Kaur B hit ft. Surveen Chawla|work=desiblits.com|access-date=13 October 2014}}&lt;/ref&gt; 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਂਡਿਆ ਦੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ ''ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ 2'' ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ''ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ'' (2012) ਦਾ ਸੀਕਵਲ ਹੈ, ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੀਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਅਕਸ਼ੈ ਬੇਦੀ (ਜੈ ਭਾਨੂਸ਼ਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਰੋਲ) ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ।ਫਿਰ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕ੍ਰੀਚਰ 3 ਡੀ'' ਵਿੱਚ ਰਜਨੀਸ਼ ਦੁੱਗਲ ਦੇ ਉਲਟ ਗਾਣੇ &quot;ਸਾਵਨ ਆਇਆ ਹੈ&quot; ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Jay-and-Suvreens-scuba-diving-experience/articleshow/19693103.cms|title=Jay and Suvreen's scuba diving experience - Times of India}}&lt;/ref&gt;2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜੈ ਹਿੰਦ 2'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਵੈਲਕਮ ਬੈਕ'' ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖੀ ਅਤੇ ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਹੀਰੋ ਨਾਮ ਯਾਦ ਰੱਖੀ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2703148/Surveen-Chawla-to-do-item-number-in-Welcome-Back|title=Surveen Chawla to do item number in Welcome Back? - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=17 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/Jimmy-Shergill-Surveen-Chawla-in-latest-Hero-Naam-Yaad-Rakhi/articleshow/45849699.cms|title=Jimmy Shergill &amp; Surveen Chawla in latest 'Hero Naam Yaad Rakhi' - Times of India|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪਾਰਚਡ'' (2015) ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2016 ਵਿੱਚ ਸੁਰਵੀਨ ਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਾਂਸ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਜੋੜੀਦਾਰ ਟੀਵੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਰਜੁਨ ਬਿਜਲਾਨੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india.com/showbiz/jhalak-dikhhla-jaa-9-arjun-bijlani-surveen-chawla-both-eliminated-nora-fatehi-enters-top-5-finalists-1528973/|title=Jhalak Dikhhla Jaa 9: Arjun Bijlani &amp; Surveen Chawla both eliminated! Nora Fatehi enters Top 5 finalists!|work=India.com|access-date=2 October 2016}}&lt;/ref&gt;

=== 2018 – ਮੌਜੂਦਾ ===
2018 ਵਿੱਚ, ਚਾਵਲਾ ਨੇ ਏਐਲਟੀ ਬਾਲਾਜੀ ਦੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਹੱਕ ਸੇ'' ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜੀਵ ਖੰਡੇਲਵਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਗੜਬੜ ਵਾਲੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਸੁਰਵੀਨ ਮੇਹਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/haq-se-web-series-first-impression-rajeev-khandelwal-surveen-chawla-5047875/|title=Haq Se first impression: Performances hold the fort in this riveting drama|date=2018-02-02|work=The Indian Express|access-date=2018-03-02|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਚਾਵਲਾ 2015 ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ੈ ਠੱਕਰ ਨਾਲ ਇਟਲੀ ਵਿਖੇ ਵਿਆਹ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਟਵਿੱਟਰ ਰਾਹੀਂ 27 ਦਸੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/surveen-chawla-married-see-photos-5000591/|title=Actor Surveen Chawla opens up about her Italian wedding which had Punjabi Bollywood songs too|date=27 December 2017}}&lt;/ref&gt; 

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

== ਮੂਵੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ 
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! scope=&quot;col&quot; | ਭਾਸ਼ਾ
! scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟਸ
|-
| 2008
! scope=&quot;row&quot; |''ਪਰਮੇਸ਼ਾ ਪਾਨਵਾਲਾ ''
| ਸ਼ਰੁਤੀ
|ਕੰਨੜਾ
|-
| 2009
! scope=&quot;row&quot; |''ਰਾਜੂ ਮਹਾਰਾਜੂ ''
| ਸਨੇਹਾ
|ਤੇਲਗੂ
|-
| 2011 
! scope=&quot;row&quot; |''ਧਰਤੀ''
| ਬਾਣੀ
|ਪੰਜਾਬੀ
|-
| 2011
! scope=&quot;row&quot; |''ਹਮ ਤੁਮ ਸ਼ਬਾਨਾ''
| ਸ਼ਬਾਨਾ
| [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]
|-
| 2011
! scope=&quot;row&quot; |ਟੌਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ
| ਕੀਰਤ
| ਪੰਜਾਬੀ
|-
| 2013
! scope=&quot;row&quot; |''ਸਾਡੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ''
|ਪ੍ਰੀਤੀ
| ਪੰਜਾਬੀ
|-
| 2013
! scope=&quot;row&quot; |''ਸਿੰਘ ਵਰਸਜ਼ ਕੌਰ''
|ਜਸਨੀਤ ਕੌਰ
| ਪੰਜਾਬੀ
|-
| 2013
! scope=&quot;row&quot; |''ਹਿਮੰਤਵਾਲਾ''
| ਖੁਦ
| ਹਿੰਦੀ
|ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ 
|-
| 2013
! scope=&quot;row&quot; |''ਲੱਕੀ ਦੀ ਅਨਲੱਕੀ ਸਟੋਰੀ'' 
| ਸੀਰਤ
| ਪੰਜਾਬੀ
|-
| 2013
! scope=&quot;row&quot; |''ਮੂੰਦਰੂ ਪਰ ਮੁੰਦਰੂ ਕਢਾਲ''
| ਦਿਵਿਆ
|ਤਮਿਲ
|-
| 2013
! scope=&quot;row&quot; |''ਪੁਥਿ ਥਿਰੁੱਪਾਂਗਲ''
| ਅਨੁਪਮਾ
|ਤਮਿਲ
|-
| 2013
! scope=&quot;row&quot; |''ਅਗਲੀ''
| ਰਾਖੀ ਮਲਹੋਤਰਾ
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2014
! scope=&quot;row&quot; |''ਡਿਸਕੋ ਸਿੰਘ''
|ਸਵੀਟੀ
|ਪੰਜਾਬੀ
|-
| 2014
! scope=&quot;row&quot; |''ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ 2''
|ਸੋਨਿਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2014
! scope=&quot;row&quot; |''ਕ੍ਰਿਏਚਰ 3D''
| ਖੁਦ
| ਹਿੰਦੀ
| ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ 
|-
| 2014 
! scope=&quot;row&quot; |''ਜੇ ਹਿੰਦ 2''
| ਨੰਦਿਨੀ
|ਤਮਿਲ
|-
| 2015
! scope=&quot;row&quot; |''ਹੀਰੋ ਨਾਮ ਯਾਦ ਰੱਖੀਂ''
|ਹੀਨਾ ਕੌਰ
| [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬੀ]]
|-
| 2015
! scope=&quot;row&quot; |''ਵੈਲਕਮ ਬੈਕ''
| ਖੁਦ
| ਹਿੰਦੀ
| ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/surveen-chawla-performs-special-number-in-welcome-back/|title=Surveen replaces Sara Loren as an item girl in Welcome Back}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015
! scope=&quot;row&quot; |ਪਾਰਚਡ
| ਬਿਜਲੀ
| ਹਿੰਦੀ
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 36px;&quot; 
! ਸਾਲ 
! ਸੀਰੀਅਲ(s) 
! ਭੂਮਿਕਾ 
! ਚੈਨਲ(s) 
|- 
| 2003-2007 
|''ਕਹੀਂ ਤੋਂ ਹੋਗਾ''
| ਚਾਰੂ ਸਿਨਹਾ / ਚਾਰੂ ਸੁਜਲ ਤੁਸ਼ਾਰ ਗਰੇਵਾਲ
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]]
|- 
| 2001-2008 
|''ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ''
| ਕਸਕ ਬਜਾਜ 
|- 
| 2006-2007 
|''ਕਾਜਲ''
| ਕਾਜਲ ਬੇਹਲ / ਕਾਜਲ ਦੇਵ ਪ੍ਰਤਾਬ ਸਿੰਘ 
|ਸੋਨੀ 
|- 
| 2008 
| ''ਏਕ ਖਿਲਾੜੀ ਏਕ ਹਸੀਨਾ''
|ਖੁਦ
| ਰੰਗ 
|- 
| 2010 
| ''ਕਾਮੇਡੀ ਸਰਕਸ ਕੇ ਹਿਲਸ'' 
| ਮੇਜ਼ਬਾਨ 
| ਸੋਨੀ 
|- 
| rowspan=&quot;2&quot; |2016 
|''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾਜਾ''
| ਉਮੀਦਵਾਰ 
| rowspan=&quot;2&quot; | ਰੰਗ 
|- 
| ''24 (ਸੀਜ਼ਨ 2)'' 
| ਜੈ ਸਿੰਘ ਰਥੋੜ 
|}

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; 
! ਸਾਲ
! ਫ਼ਿਲਮ
! ਪੁਰਸਕਾਰ 
! ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! ਨਤੀਜਾ 
! ਸੂਚਨਾ 
! ਸਰੋਤ
|- 
| 2011
| ''Dharti'' 
| ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ
| ਬੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਫੀਮੇਲ
| {{won}} 
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cinepunjab.com/2013/02/ptc-punjabi-film-awards.html|title=PTC Punjabi Film Awards|publisher=Cine Punjab.com|access-date=2013-08-30|archive-date=2013-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828133403/http://www.cinepunjab.com/2013/02/ptc-punjabi-film-awards.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|- 
| 2015 
| ''ਡਿਸਕੋ ਸਿੰਘ'' 
| ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ
| ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ 
| {{won}}
|- 
| rowspan=&quot;2&quot; | 2016 
| rowspan=&quot;2&quot; | ''Parched'' 
| 6 ਫੈਸਟੀਵਲ 2 ਵਲੇਂਕੀਨੀਸ ਫਰਾਂਸ
| rowspan=&quot;2&quot; | ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ 
| {{won}} 
| rowspan=&quot;2&quot; | ਸ਼ੇਅਰ ਨਾਲ [[ਰਾਧਿਕਾ ਆਪਟੇ|ਰਾਧਿਕਾ Apte]], [[ਤਨਿਸ਼ਠਾ ਚੈਟਰਜੀ|Tannishtha Chatterjee]] ਅਤੇ Lehar ਖਾਨ 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.festival2valenciennes.com/|title=Festival2valenciennes|website=www.festival2valenciennes.com|access-date=2016-03-26|archive-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404180821/http://www.festival2valenciennes.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|- 
| ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਲਾਸ ਏੰਜਿਲਸ (ਗ੍ਰੈਂਡ ਯੁਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ) 
| {{won}} 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indianfilmfestival.org/2016-indian-film-festival-of-losangeles-announces-award-winners-april-11-2016/|title=2016 Indian Film Festival Of Los Angeles Announces Award Winners|access-date=2016-04-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|- 
| 2017
| ''Parched'' 
| ਸਟਾਰ ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ 
| ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਤਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;http://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/dear-sonam-kapoor-you-deserved-to-win-your-first-award-for-neerja-at-star-screen-4411478/&lt;/ref&gt; 
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
{{Commons category||ਸੁਰਵੀਨ ਚਾਵਲਾ}}
* {{IMDb name}}
* {{BH person}}
* {{Facebook}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>l51qvsabniwwt87end05w93jrv04u1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੀ.ਮੋਹਿਨੀ ਗਿਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94147</id>
    <revision>
      <id>837745</id>
      <parentid>592413</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7423" sha1="kojnks9e2lxy36xer99jwgbwt5gzeu3" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=November 2015}}
{{Infobox person
| name = ਵੀ.ਮੋਹਿਨੀ ਗਿਰੀ
| birth_date = {{Birth year and age|1938}}&lt;ref name=guild/&gt;
| birth_place = [[ਲਖਨਊ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
| nationality = ਭਾਰਤੀ
| occupation = ਸ਼ੋਸਲ ਵਰਕਰ, ਕਾਰਕੁੰਨ&lt;br /&gt;founder Guild of Service (1979)
}}
ਡਾ '''ਵੀ.ਮੋਹਿਨੀ ਗਿਰੀ''' (ਜਨਮ 1938)ਇਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਰਵਿਸ]] ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਿਲਡ ਆਫ਼ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ,[[ਦਿੱਲੀ]] ਆਧਾਰਤ ਸਮਾਜਕ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।1979 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਵਕਾਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/silver-years-defined/article5061727.ece|title=Silver years defined|date=27 August 2013|publisher=The Hindu|access-date=2014-02-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aarpinternational.org/resource-library/resources/interview-with-dr--mohini-giri|title=Interview with Dr. Mohini Giri|date=1 September 2010|publisher=aarpinternational.org|access-date=2014-02-12|archive-date=3 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131003014300/http://www.aarpinternational.org/resource-library/resources/interview-with-dr--mohini-giri|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਵਿੰਡੋ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਕੌਮੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਰਸਨ ਵੀ ਰਹੀ (1995-1998)।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ncw.nic.in/frmListChairpersons.aspx|title=Chairpersons of the Commission|publisher=NCW Official website|access-date=2014-02-11}}&lt;/ref&gt;

2007 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|title=Padma Awards Directory (1954–2009)|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|access-date=5 ਜੂਨ 2017|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਪਿਛੋਕੜ==
ਮੋਹਿਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਖਨਊ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ: ਵੀ. ਐੱਸ ਰਾਮ ਕੋਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਜੀ.ਬੀ. ਪੰਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=hunger&gt;{{cite web| title = Dr. V. Mohini Giri profile| publisher = The Hunger Project| url = http://www.thp.org/who_we_are/board_of_directors/v_mohini_giri| accessdate = 2014-02-11| archive-date = 18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140218090821/http://www.thp.org/who_we_are/board_of_directors/v_mohini_giri| dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;

ਗਿਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੀ. ਵੀ. ਗਿਰੀ ਦੀ ਨੂੰਹ ਹੈ।&lt;ref name=guild&gt;{{cite web| title =V. Mohini Giri Profile| publisher =Guild for Service| url =http://guildforservice.org/biodata.php| accessdate =2014-02-11| archive-date =12 ਮਾਰਚ 2014| archive-url =https://web.archive.org/web/20140312214039/http://guildforservice.org/biodata.php| dead-url =yes}}&lt;/ref&gt;

==ਕੈਰੀਅਰ==
ਗਿਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=toi&gt;{{cite web | title = Illustrious alumni recall glorious days at Lucknow University | url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-26/lucknow/44485747_1_library-cards-khuda-alumni | date = 26 November 2013 | accessdate = 2014-02-12 | publisher = The Times of India | archive-date = 12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 | archive-url = https://archive.today/20140212173552/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-26/lucknow/44485747_1_library-cards-khuda-alumni | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; ਗਿਰੀ ਜੰਗ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ 1972 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1972 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ&lt;ref&gt;{{cite web| title =History| publisher =War Widows Association, New Delhi, India| url =http://www.warwidowsindia.org/history.html| accessdate =2014-02-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੀ ਬਾਨੀ ਟਰੱਸਟੀ ਬਣੀ ਸੀ।

ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ-ਅਧਾਰਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਰਿਟੀ, ਦਿ ਹੰਗਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thp.org/who_we_are/board_of_directors |title=Global Board of Directors and Officers |publisher=The Hunger Project |accessdate=11 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222174712/http://www.thp.org/who_we_are/board_of_directors |archive-date=22 February 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;


==ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ==
* {{cite book|author1=V. Mohini Giri|author2=Srinivasan Gokilvani|author3=|title=Reaching the Unreachable Women's Participation in Panchayat Raj Administration: A Feministic Study on the Role Performance and Experiences of Elected Women in Sivaganga District|url=https://books.google.com/books?id=yE4FPwAACAAJ|year=1997|publisher=Department of Women's Studies, Alagappa University}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>kojnks9e2lxy36xer99jwgbwt5gzeu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97583</id>
    <revision>
      <id>837779</id>
      <parentid>621771</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12329" sha1="evaxukpatzvewass4l12yivze7tsmpn" xml:space="preserve">ਇਹ ਇੱਕ '''[[ਨੰਬਰ]]ਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ''' ਹੈ। ([[ਸੰਖਿਅਕ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ)|ਸੰਖਿਅਕਾਂ]] ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ)

== ਰੈਸ਼ਨਲ ਨੰਬਰ ==
{{main|ਰੈਸ਼ਨਲ ਨੰਬਰ }}

=== ਕੁਦਰਤੀ ਨੰਬਰ ===
{{main|ਕੁਦਰਤੀ ਨੰਬਰ}}
(ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ 0 ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। [[ਸੈੱਟ ਥਿਊਰੀ]] ਅਤੇ [[ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ]] ਅੰਦਰ, 0 ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਨੰਬਰ ਥਿਊਰੀ]] ਵਿੱਚ, ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।)
&lt;!-- Per consensus established so long ago I can't find it, this section only includes ''articles'', not ''redirects'', and is intended to include articles at least pointing to all the articles on &quot;small&quot; (less than 10&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;) ਨੰਬਰs. If someone has a different idea of consensus for what should be in this section, please discuss. --&gt;
{| rowpadding=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: right&quot;
|-
| [[0 (ਨੰਬਰ)|0]]
| [[1 (ਨੰਬਰ)|1]]
| [[2 (ਨੰਬਰ)|2]]
| [[3 (ਨੰਬਰ)|3]]
| [[4 (ਨੰਬਰ)|4]]
| [[5 (ਨੰਬਰ)|5]]
| [[6 (ਨੰਬਰ)|6]]
| [[7 (ਨੰਬਰ)|7]]
| [[8 (ਨੰਬਰ)|8]]
| [[9 (ਨੰਬਰ)|9]]
|-
| [[10 (ਨੰਬਰ)|10]]
| [[11 (ਨੰਬਰ)|11]]
| [[12 (ਨੰਬਰ)|12]]
| [[13 (ਨੰਬਰ)|13]]
| [[14 (ਨੰਬਰ)|14]]
| [[15 (ਨੰਬਰ)|15]]
| [[16 (ਨੰਬਰ)|16]]
| [[17 (ਨੰਬਰ)|17]]
| [[18 (ਨੰਬਰ)|18]]
| [[19 (ਨੰਬਰ)|19]]
|-
| [[20 (ਨੰਬਰ)|20]]
| [[21 (ਨੰਬਰ)|21]]
| [[22 (ਨੰਬਰ)|22]]
| [[23 (ਨੰਬਰ)|23]]
| [[24 (ਨੰਬਰ)|24]]
| [[25 (ਨੰਬਰ)|25]]
| [[26 (ਨੰਬਰ)|26]]
| [[27 (ਨੰਬਰ)|27]]
| [[28 (ਨੰਬਰ)|28]]
| [[29 (ਨੰਬਰ)|29]]
|-
| [[30 (ਨੰਬਰ)|30]]
| [[31 (ਨੰਬਰ)|31]]
| [[32 (ਨੰਬਰ)|32]]
| [[33 (ਨੰਬਰ)|33]]
| [[34 (ਨੰਬਰ)|34]]
| [[35 (ਨੰਬਰ)|35]]
| [[36 (ਨੰਬਰ)|36]]
| [[37 (ਨੰਬਰ)|37]]
| [[38 (ਨੰਬਰ)|38]]
| [[39 (ਨੰਬਰ)|39]]
|-
| [[40 (ਨੰਬਰ)|40]]
| [[41 (ਨੰਬਰ)|41]]
| [[42 (ਨੰਬਰ)|42]]
| [[43 (ਨੰਬਰ)|43]]
| [[44 (ਨੰਬਰ)|44]]
| [[45 (ਨੰਬਰ)|45]]
| [[46 (ਨੰਬਰ)|46]]
| [[47 (ਨੰਬਰ)|47]]
| [[48 (ਨੰਬਰ)|48]]
| [[49 (ਨੰਬਰ)|49]]
|-
| [[50 (ਨੰਬਰ)|50]]
| [[51 (ਨੰਬਰ)|51]]
| [[52 (ਨੰਬਰ)|52]]
| [[53 (ਨੰਬਰ)|53]]
| [[54 (ਨੰਬਰ)|54]]
| [[55 (ਨੰਬਰ)|55]]
| [[56 (ਨੰਬਰ)|56]]
| [[57 (ਨੰਬਰ)|57]]
| [[58 (ਨੰਬਰ)|58]]
| [[59 (ਨੰਬਰ)|59]]
|-
| [[60 (ਨੰਬਰ)|60]]
| [[61 (ਨੰਬਰ)|61]]
| [[62 (ਨੰਬਰ)|62]]
| [[63 (ਨੰਬਰ)|63]]
| [[64 (ਨੰਬਰ)|64]]
| [[65 (ਨੰਬਰ)|65]]
| [[66 (ਨੰਬਰ)|66]]
| [[67 (ਨੰਬਰ)|67]]
| [[68 (ਨੰਬਰ)|68]]
| [[69 (ਨੰਬਰ)|69]]
|-
| [[70 (ਨੰਬਰ)|70]]
| [[71 (ਨੰਬਰ)|71]]
| [[72 (ਨੰਬਰ)|72]]
| [[73 (ਨੰਬਰ)|73]]
| [[74 (ਨੰਬਰ)|74]]
| [[75 (ਨੰਬਰ)|75]]
| [[76 (ਨੰਬਰ)|76]]
| [[77 (ਨੰਬਰ)|77]]
| [[78 (ਨੰਬਰ)|78]]
| [[79 (ਨੰਬਰ)|79]]
|-
| [[80 (ਨੰਬਰ)|80]]
| [[81 (ਨੰਬਰ)|81]]
| [[82 (ਨੰਬਰ)|82]]
| [[83 (ਨੰਬਰ)|83]]
| [[84 (ਨੰਬਰ)|84]]
| [[85 (ਨੰਬਰ)|85]]
| [[86 (ਨੰਬਰ)|86]]
| [[87 (ਨੰਬਰ)|87]]
| [[88 (ਨੰਬਰ)|88]]
| [[89 (ਨੰਬਰ)|89]]
|-
| [[90 (ਨੰਬਰ)|90]]
| [[91 (ਨੰਬਰ)|91]]
| [[92 (ਨੰਬਰ)|92]]
| [[93 (ਨੰਬਰ)|93]]
| [[94 (ਨੰਬਰ)|94]]
| [[95 (ਨੰਬਰ)|95]]
| [[96 (ਨੰਬਰ)|96]]
| [[97 (ਨੰਬਰ)|97]]
| [[98 (ਨੰਬਰ)|98]]
| [[99 (ਨੰਬਰ)|99]]
|-
| [[100 (ਨੰਬਰ)|100]]
| [[101 (ਨੰਬਰ)|101]]
| [[102 (ਨੰਬਰ)|102]]
| [[103 (ਨੰਬਰ)|103]]
| [[104 (ਨੰਬਰ)|104]]
| [[105 (ਨੰਬਰ)|105]]
| [[106 (ਨੰਬਰ)|106]]
| [[107 (ਨੰਬਰ)|107]]
| [[108 (ਨੰਬਰ)|108]]
| [[109 (ਨੰਬਰ)|109]]
|-
| [[110 (ਨੰਬਰ)|110]]
| [[111 (ਨੰਬਰ)|111]]
| [[112 (ਨੰਬਰ)|112]]
| [[113 (ਨੰਬਰ)|113]]
| [[114 (ਨੰਬਰ)|114]]
| [[115 (ਨੰਬਰ)|115]]
| [[116 (ਨੰਬਰ)|116]]
| [[117 (ਨੰਬਰ)|117]]
| [[118 (ਨੰਬਰ)|118]]
| [[119 (ਨੰਬਰ)|119]]
|-
| [[120 (ਨੰਬਰ)|120]]
| [[121 (ਨੰਬਰ)|121]]
| [[122 (ਨੰਬਰ)|122]]
| [[123 (ਨੰਬਰ)|123]]
| [[124 (ਨੰਬਰ)|124]]
| [[125 (ਨੰਬਰ)|125]]
| [[126 (ਨੰਬਰ)|126]]
| [[127 (ਨੰਬਰ)|127]]
| [[128 (ਨੰਬਰ)|128]]
| [[129 (ਨੰਬਰ)|129]]
|-
| [[130 (ਨੰਬਰ)|130]]
| [[131 (ਨੰਬਰ)|131]]
| [[132 (ਨੰਬਰ)|132]]
| [[133 (ਨੰਬਰ)|133]]
| [[134 (ਨੰਬਰ)|134]]
| [[135 (ਨੰਬਰ)|135]]
| [[136 (ਨੰਬਰ)|136]]
| [[137 (ਨੰਬਰ)|137]]
| [[138 (ਨੰਬਰ)|138]]
| [[139 (ਨੰਬਰ)|139]]
|-
| [[140 (ਨੰਬਰ)|140]]
| [[141 (ਨੰਬਰ)|141]]
| [[142 (ਨੰਬਰ)|142]]
| [[143 (ਨੰਬਰ)|143]]
| [[144 (ਨੰਬਰ)|144]]
| [[145 (ਨੰਬਰ)|145]]
| [[146 (ਨੰਬਰ)|146]]
| [[147 (ਨੰਬਰ)|147]]
| [[148 (ਨੰਬਰ)|148]]
| [[149 (ਨੰਬਰ)|149]]
|-
| [[150 (ਨੰਬਰ)|150]]
| [[151 (ਨੰਬਰ)|151]]
| [[152 (ਨੰਬਰ)|152]]
| [[153 (ਨੰਬਰ)|153]]
| [[154 (ਨੰਬਰ)|154]]
| [[155 (ਨੰਬਰ)|155]]
| [[156 (ਨੰਬਰ)|156]]
| [[157 (ਨੰਬਰ)|157]]
| [[158 (ਨੰਬਰ)|158]]
| [[159 (ਨੰਬਰ)|159]]
|-
| [[160 (ਨੰਬਰ)|160]]
| [[161 (ਨੰਬਰ)|161]]
| [[162 (ਨੰਬਰ)|162]]
| [[163 (ਨੰਬਰ)|163]]
| [[164 (ਨੰਬਰ)|164]]
| [[165 (ਨੰਬਰ)|165]]
| [[166 (ਨੰਬਰ)|166]]
| [[167 (ਨੰਬਰ)|167]]
| [[168 (ਨੰਬਰ)|168]]
| [[169 (ਨੰਬਰ)|169]]
|-
| [[170 (ਨੰਬਰ)|170]]
| [[171 (ਨੰਬਰ)|171]]
| [[172 (ਨੰਬਰ)|172]]
| [[173 (ਨੰਬਰ)|173]]
| [[174 (ਨੰਬਰ)|174]]
| [[175 (ਨੰਬਰ)|175]]
| [[176 (ਨੰਬਰ)|176]]
| [[177 (ਨੰਬਰ)|177]]
| [[178 (ਨੰਬਰ)|178]]
| [[179 (ਨੰਬਰ)|179]]
|-
| [[180 (ਨੰਬਰ)|180]]
| [[181 (ਨੰਬਰ)|181]]
| [[182 (ਨੰਬਰ)|182]]
| [[183 (ਨੰਬਰ)|183]]
| [[184 (ਨੰਬਰ)|184]]
| [[185 (ਨੰਬਰ)|185]]
| [[186 (ਨੰਬਰ)|186]]
| [[187 (ਨੰਬਰ)|187]]
| [[188 (ਨੰਬਰ)|188]]
| [[189 (ਨੰਬਰ)|189]]
|-
| [[190 (ਨੰਬਰ)|190]]
| [[191 (ਨੰਬਰ)|191]]
| [[192 (ਨੰਬਰ)|192]]
| [[193 (ਨੰਬਰ)|193]]
| [[194 (ਨੰਬਰ)|194]]
| [[195 (ਨੰਬਰ)|195]]
| [[196 (ਨੰਬਰ)|196]]
| [[197 (ਨੰਬਰ)|197]]
| [[198 (ਨੰਬਰ)|198]]
| [[199 (ਨੰਬਰ)|199]]
|-
| [[200 (ਨੰਬਰ)|200]]
| [[201 (ਨੰਬਰ)|201]]
| [[202 (ਨੰਬਰ)|202]]
| [[203 (ਨੰਬਰ)|203]]
| [[204 (ਨੰਬਰ)|204]]
| [[205 (ਨੰਬਰ)|205]]
| [[206 (ਨੰਬਰ)|206]]
| [[207 (ਨੰਬਰ)|207]]
| [[208 (ਨੰਬਰ)|208]]
| [[209 (ਨੰਬਰ)|209]]
|-
| [[210 (ਨੰਬਰ)|210]]
| [[211 (ਨੰਬਰ)|211]]
| [[212 (ਨੰਬਰ)|212]]
| [[213 (ਨੰਬਰ)|213]]
| [[214 (ਨੰਬਰ)|214]]
| [[215 (ਨੰਬਰ)|215]]
| [[216 (ਨੰਬਰ)|216]]
| [[217 (ਨੰਬਰ)|217]]
| [[218 (ਨੰਬਰ)|218]]
| [[219 (ਨੰਬਰ)|219]]
|-
| [[220 (ਨੰਬਰ)|220]]
| [[221 (ਨੰਬਰ)|221]]
| [[222 (ਨੰਬਰ)|222]]
| [[223 (ਨੰਬਰ)|223]]
| [[224 (ਨੰਬਰ)|224]]
| [[225 (ਨੰਬਰ)|225]]
| [[226 (ਨੰਬਰ)|226]]
| [[227 (ਨੰਬਰ)|227]]
| [[228 (ਨੰਬਰ)|228]]
| [[229 (ਨੰਬਰ)|229]]
|-
| [[230 (ਨੰਬਰ)|230]]
| [[231 (ਨੰਬਰ)|231]]
| [[232 (ਨੰਬਰ)|232]]
| [[233 (ਨੰਬਰ)|233]]
| [[234 (ਨੰਬਰ)|234]]
| [[235 (ਨੰਬਰ)|235]]
| [[236 (ਨੰਬਰ)|236]]
| [[237 (ਨੰਬਰ)|237]]
| [[238 (ਨੰਬਰ)|238]]
| [[239 (ਨੰਬਰ)|239]]
|-
| [[240 (ਨੰਬਰ)|240]]
| [[241 (ਨੰਬਰ)|241]]
| [[242 (ਨੰਬਰ)|242]]
| [[243 (ਨੰਬਰ)|243]]
| [[244 (ਨੰਬਰ)|244]]
| [[245 (ਨੰਬਰ)|245]]
| [[246 (ਨੰਬਰ)|246]]
| [[247 (ਨੰਬਰ)|247]]
| [[248 (ਨੰਬਰ)|248]]
| [[249 (ਨੰਬਰ)|249]]
|-
| [[250 (ਨੰਬਰ)|250]]
| [[251 (ਨੰਬਰ)|251]]
| [[252 (ਨੰਬਰ)|252]]
| [[253 (ਨੰਬਰ)|253]]
| [[254 (ਨੰਬਰ)|254]]
| [[255 (ਨੰਬਰ)|255]]
| [[256 (ਨੰਬਰ)|256]]
| [[257 (ਨੰਬਰ)|257]]
| [[258 (ਨੰਬਰ)|258]]
| [[259 (ਨੰਬਰ)|259]]
|-
|
|
|
|
|
|
| [[260 (ਨੰਬਰ)|260]]
| [[270 (ਨੰਬਰ)|270]]
| [[280 (ਨੰਬਰ)|280]]
| [[290 (ਨੰਬਰ)|290]]
|-
|
|
|
| [[300 (ਨੰਬਰ)|300]]
| [[400 (ਨੰਬਰ)|400]]
| [[500 (ਨੰਬਰ)|500]]
| [[600 (ਨੰਬਰ)|600]]
| [[700 (ਨੰਬਰ)|700]]
| [[800 (ਨੰਬਰ)|800]]
| [[900 (ਨੰਬਰ)|900]]
|-
|
| [[1000 (ਨੰਬਰ)|1000]]
| [[2000 (ਨੰਬਰ)|2000]]
| [[3000 (ਨੰਬਰ)|3000]]
| [[4000 (ਨੰਬਰ)|4000]]
| [[5000 (ਨੰਬਰ)|5000]]
| [[6000 (ਨੰਬਰ)|6000]]
| [[7000 (ਨੰਬਰ)|7000]]
| [[8000 (ਨੰਬਰ)|8000]]
| [[9000 (ਨੰਬਰ)|9000]]
|-
|
| [[10000 (ਨੰਬਰ)|10000]]
| [[20000 (ਨੰਬਰ)|20000]]
| [[30000 (ਨੰਬਰ)|30000]]
| [[40000 (ਨੰਬਰ)|40000]]
| [[50000 (ਨੰਬਰ)|50000]]
| [[60000 (ਨੰਬਰ)|60000]]
| [[70000 (ਨੰਬਰ)|70000]]
| [[80000 (ਨੰਬਰ)|80000]]
| [[90000 (ਨੰਬਰ)|90000]]
|-
|
|
|
|
|
| [[100000 (ਨੰਬਰ)|10&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;]]
| [[1000000 (ਨੰਬਰ)|10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;]]
| [[10000000 (ਨੰਬਰ)|10&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;]]
| [[100000000 (ਨੰਬਰ)|10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;]]
| [[1000000000 (ਨੰਬਰ)|10&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;]]
|-
|
|
|
|
|
| [[Googol|10&lt;sup&gt;100&lt;/sup&gt;]]
| [[Googolplex|10&lt;sup&gt;10&lt;sup&gt;100&lt;/sup&gt;&lt;/sup&gt;]]
| colspan=3|[[ਮੁੱਲ ਦਾ ਦਰਜਾ (ਨੰਬਰ)|ਵੱਡੇ ਨੰਬਰ]]
|}

=== ਦਸ ਦੀਆਂ ਘਾਤਾਂ (ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਧਾਰਨਾ) ===
{{Main|ਮੁੱਲ ਦਾ ਦਰਜਾ (ਨੰਬਰ)}}

=== ਇੰਟਜ਼ਰ ===
{{main|ਇੰਟਜਰ}}

==== ਧਿਆਨਯੋਗ ਇੰਟਜ਼ਰ ====

== ਨੋਟਸ ==
{{Reflist}}

== ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ ==
* ''Kingdom of Infinite Number: A Field Guide'' by Bryan Bunch, W.H. Freeman &amp; Company, 2001. {{isbn|0-7167-4447-3}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://www.virtuescience.com/number.html The Database of Number Correlations: 1 to 2000+] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170724110717/http://www.virtuescience.com/number.html |date=2017-07-24 }}
* [http://www.archimedes-lab.org/numbers/Num1_69.html What's Special About This Number? A Zoology of Numbers: from 0 to 500]
* [http://www.isthe.com/chongo/tech/math/number/number.html Name of a Number]
* [http://www.mathcats.com/explore/reallybignumbers.html See how to write big numbers]
* [http://www.kokogiak.com/megapenny/ The MegaPenny Project – Visualizing big numbers] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20091015115045/http://www.kokogiak.com/megapenny/ |date=2009-10-15 }}
* [http://pages.prodigy.net/jhonig/bignum/indx.html About big numbers] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20011125134506/http://pages.prodigy.net/jhonig/bignum/indx.html |date=2001-11-25 }}
* [http://www.mrob.com/pub/math/largenum.html Robert P. Munafo's Large Numbers page]
* [http://www-users.cs.york.ac.uk/~susan/cyc/b/big.htm Different notations for big numbers – by Susan Stepney]
* [http://www.unc.edu/~rowlett/units/large.html Names for Large Numbers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150509230056/http://www.unc.edu/~rowlett/units/large.html |date=2015-05-09 }}, in ''How Many? A Dictionary of Units of Measurement'' by Russ Rowlett
* [http://www.stetson.edu/~efriedma/numbers.html What's Special About This Number?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180223062027/http://www2.stetson.edu/~efriedma/numbers.html |date=2018-02-23 }} (from 0 to 9999)

{{DEFAULTSORT:ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖਿਆ-ਸਬੰਧਤ ਸੂਚੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤਿਕ ਸਾਰਣੀਆਂ|ਸੰਖਿਆਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖਿਅਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ]]</text>
      <sha1>evaxukpatzvewass4l12yivze7tsmpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੂਪੀ ਗੋਲਡਬਰਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106282</id>
    <revision>
      <id>837746</id>
      <parentid>717499</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10000" sha1="13homrsfj2j1rty46tbdzi8i7gd7v0s" xml:space="preserve">{{Infobox comedian
| name = ਵੂਪੀ ਗੋਲਡਬਰਗ
| image = Whoopi Goldberg at a NYC No on Proposition 8 Rally.jpg
|image_size = 300px
| caption = ਵੂਪੀ ਗੋਲਡਬਰਗ 2008 ਵਿੱਚ 
| birth_name = ਕਾਰਿਨ ਈਲੇਨ ਜਾਨਸਨ
| birth_date = {{birth date and age|1955|11|13}}
| birth_place = [[ਮੈਨਹਟਨ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ (ਰਾਜ)|ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਯੂਐਸ
| active = 1982{{ndash}} ਵਰਤਮਾਨ 
| medium = [[ਸਟੈਂਡਅਪ]], [[ਫਿਲਮ]], [[ਟੀਵੀ]], [[ਥਿਏਟਰ]], [[ਬੁੱਕਸ]]
| genre = [[ਨਿਰਖ ਕਾਮੇਡੀ]],[[ਬਲੈਕ ਕਾਮੇਡੀ]], [[ਅਪਮਾਨ ਕਾਮੇਡੀ]],[[ਪੜਯਥਾਰਥ ਹਿਊਮਰ]], [[ਪਾਤਰ ਕਾਮੇਡੀ]], [[ਵਿਅੰਗ]]
| subject = [[ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਭਿਆਚਾਰ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ|ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤੀ]], [[ਰੇਸ ਰੀਲੇਸ਼ਨਜ਼]], [[ਨਸਲਵਾਦ]], [[ਵਿਆਹ]], [[ਸੈਕਸ]], [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ]], [[ਪੌਪ ਸਭਿਆਚਾਰ]], [[ਵਰਤਮਾਨ ਘਟਨਾਵਾਂ]]
| influences = [[Richard Pryor]],&lt;ref name=&quot;dead&quot;&gt;''[[Richard Pryor: I Ain't Dead Yet|Richard Pryor: I Ain't Dead Yet, #*%$@!!]]'', 2003, [[Comedy Central]]&lt;/ref&gt; [[George Carlin]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nypl.org/audiovideo/tribute-george-carlin-hosted-whoopi-goldberg|title=A Tribute to George Carlin hosted by Whoopi Goldberg|publisher=New York Post|date=March 24, 2010|accessdate=May 31, 2016}}&lt;/ref&gt; [[Carol Burnett]], [[Woody Allen]], [[Bill Cosby]], [[Judy Garland]]
| spouse = {{marriage|ਐਲਵਿਨ ਮਾਰਟਿਨ&lt;br/&gt;|1973|1979|reason=divorced}}&lt;br/&gt;{{marriage|David Claessen&lt;br/&gt;|1986|1988|reason=divorced}}&lt;br/&gt;{{marriage|Lyle Trachtenberg&lt;br/&gt;|1994|1995|reason=divorced}}
| children = [[ਅਲੈਕਸ ਮਾਰਟਿਨ|ਐਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮਾਰਟਿਨ]]
}}
'''ਕਾਰਿਨ ਈਲੇਨ ਜਾਨਸਨ''' (ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ, 1955),&lt;ref name=&quot;tvg&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/celebrities/whoopi-goldberg/bio/179004|title=Whoopi Goldberg|work=[[TV Guide]]|access-date=July 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708141255/http://www.tvguide.com/celebrities/whoopi-goldberg/bio/179004|archive-date=July 8, 2015|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਜਾਣਿਆ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ '''ਵੂਪੀ ਗੋਲਡਬਰਗ'''  ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ।  ਉਸ ਨੂੰ 13 ਐਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਮਨੋਰੰਜਨਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਕਾਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। 

ਗੋਲਡਬਰਗ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਡੰਕਾ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀਲ੍ਹੀ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੰਸ਼ਿਕ ਨਾਟਕ ਫਿਲਮ ‘ਦ ਕਲਰ ਪਰਪਲ’ (1985) ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾੜੇ ਸਲੂਕ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਔਰਤ ਸੀ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ [[ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ|ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ]] ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫੈਨਟਸੀ ਫਿਲਮ 'ਗੌਸਟ' (1990) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਮਨੋਰੋਗੀ ‘ਓਡੇ ਮੇ ਚੇਨ ਬ੍ਰਾਉਨ’ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਗੋਲਡਵਗਗ ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਜਿੱਤਿਆਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸੀ। 

== ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ==
13 ਨਵੰਬਰ 1955 ਨੂੰ ਮੈਨਹਟਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਬੈਪਟਿਸਟ ਪਾਦਰੀ, ਰੌਬਰਟ ਜੇਮਸ ਜਾਨਸਨ, ਜੂਨੀਅਰ (4 ਮਾਰਚ, 1930 - 25 ਮਈ 1993), &lt;ref&gt;Whoopi Goldberg: her journey from poverty to megastardom by James Robert Parish Carol Pub. Group, 1997 - 390, p. 282&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਕ ਨਰਸ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਐਮਾ ਜਾਨਸਨ (ਪਹਿਲਾਂ ਹੈਰਿਸ; 21ਸਤੰਬਰ 1931 - 29 ਅਗਸਤ 2010), ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/JT28-744 accessed August 17, 2014&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;clergyman&quot;&gt;{{Cite book|title=Black Women in America|last=Clark Hine|first=Darlene|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|edition=Second|location=Oxford; New York|page=531|oclc=192019147}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/92/Whoopi-Goldberg.html|title=Whoopi Goldberg Biography|year=2008|website=filmreference|access-date=May 17, 2008}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਚੈਲਸੀਆ-ਇਲੀਅਟ ਹਾਊਸ ਵਿਚ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਗੋਲਡਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ &quot;ਸਖਤ, ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਔਰਤ&quot; ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਕਲੀ ਮਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;cigar&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.cigaraficionado.com/Cigar/CA_Archives/CA_Show_Article/0,2322,830,00.html|title=Whoopi's Revenge|last=Paul Chutkow|work=Cigar Aficionado|access-date=May 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080303051934/http://www.cigaraficionado.com/Cigar/CA_Archives/CA_Show_Article/0%2C2322%2C830%2C00.html|archive-date=March 3, 2008|dead-url=yes|year=1993}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਕਲਾਈਡ (ਅੰ. 1949 - 11 ਮਈ 2015) ਦੀ ਦਿਮਾਗੀ ਐਨਿਉਰਿਜ਼ਮ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.closerweekly.com/posts/whoopi-goldberg-absent-from-the-view-after-brother-dies-of-a-brain-aneurysm-58351|title=Whoopi Goldberg Absent from The View After Brother Dies of a Brain Aneurysm|last=Birkinbine|first=Julia|website=Closer Weekly|access-date=15 November 2016|archive-date=16 ਨਵੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116103524/http://www.closerweekly.com/posts/whoopi-goldberg-absent-from-the-view-after-brother-dies-of-a-brain-aneurysm-58351|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://radaronline.com/celebrity-news/whoopi-goldberg-brother-dead-the-view-clyde-k-johnson-death-brain-aneurysm|title=Whoopi Goldberg Brother Dead|access-date=July 8, 2016|year=2015}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸਕੂਲ ਸੈਂਟ ਕੋਲੰਬਾ ਦੇ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਫਾਸਵੀਲ, ਜਾਰਜੀਆ, ਪਲੈਟਕਾ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਅਤੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;bookref1&quot;&gt;{{Cite book|title=In Search of Our Roots: How 19 Extraordinary African Americans Reclaimed Their Past|last=Gates, Jr.|first=Henry Louis|date=January 2009|publisher=Crown|isbn=0-307-38240-0|pages=225–241}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਇਰਵਿੰਗ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖਤਮ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nndb.com/people/242/000025167/|title=Whoopi Goldberg|website=nndb.com|access-date=March 3, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.orlandosentinel.com/1994-01-04/lifestyle/9312310424_1_whoopi-goldberg-negative-publicity-goldberg-offers|title=Whoopi Goldberg Offers No Apologies|last=Gerstel|first=Judy|date=January 4, 1994|work=Orlando Sentinel|access-date=November 30, 2013|archive-date=ਨਵੰਬਰ 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113175812/http://articles.orlandosentinel.com/1994-01-04/lifestyle/9312310424_1_whoopi-goldberg-negative-publicity-goldberg-offers|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/whoopi-goldberg.html|title=Whoopi Goldberg Biography|publisher=The Biography Channel|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203071810/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/whoopi-goldberg.html|archive-date=December 3, 2013|dead-url=yes|access-date=November 30, 2013}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਨ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>13homrsfj2j1rty46tbdzi8i7gd7v0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਰੇਨ ਬਫ਼ੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106503</id>
    <revision>
      <id>837739</id>
      <parentid>627748</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T18:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10008" sha1="7it2b2t8a4l7pyeiyujn7oixi1en3qd" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = Warren Buffett
| image = Warren Buffett at the 2015 SelectUSA Investment Summit (cropped).jpg
| birth_name = ਵਾਰੇਨ ਐਡਵਰਡ ਬਫ਼ੇ
| birth_date = {{birth date and age|1930|8|30}}
| birth_place = ਓਹਾਮਾ, ਨੇਬਰਾਸਕਾ, [[ਅਮਰੀਕਾ]]
| death_date = 
| death_place = 
| residence = ਓਹਾਮਾ, ਨੇਬਰਾਸਕਾ, [[ਅਮਰੀਕਾ]]
| alma_mater = ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ &lt;br/&gt; ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਨੈਬਰਾਸਕਾ-ਲਿੰਕਨ &lt;br/&gt; ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| occupation = ਨਿਵੇਸ਼ਕ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ (ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ)
| years_active = 1951–ਹੁਣ ਤੱਕ
| spouse = {{Marriage|ਸੁਜ਼ਨ ਥਾਮਸਨ &lt;br/&gt;|1952|2004|reason=ਮੌਤ}}&lt;br/&gt;{{Marriage|ਐਸਟ੍ਰਿਡ ਮੇਨਕਸ&lt;br/&gt;|2006}}
| children = ਸੂਜ਼ਨ ਐਲਿਸ ਬਫ਼ੇ&lt;br/&gt; ਹਾਵਰਡ ਗ੍ਰਾਹਮ ਬਫ਼ੇ &lt;br/&gt; ਪੀਟਰ ਬਫ਼ੇ
| parents = ਹਾਵਰਡ ਬਫ਼ੇ&lt;br/&gt; ਲੀਲਾ ਸਟ੍ਹਾਲ ਬਫ਼ੇ 
| relatives = ਹਾਵਰਡ ਗ੍ਰਾਹਮ ਬਫ਼ੇ {{small|(ਪੋਤਾ)}}
| signature = Warren Buffett Signature.svg
| networth = &lt;!--No increase/decrease symbol--&gt; ਯੂ ਐਸ $ 87.5 ਬਿਲੀਅਨ (ਫਰਵਰੀ 2018)
}}

'''ਵਾਰੇਨ ਐਡਵਰਡ ਬਫ਼ੇ''' (ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ, 1930) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਹਨ ਜੋ [[ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਹੈਥਾਵੇ]] ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ]] ਹਨ।&lt;ref&gt;https://www.biography.com/people/warren-buffett-9230729&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20151120201106/http://www.incademy.com/courses/ten-great-investors/-warren-buffett/1/1040/10002&lt;/ref&gt; ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ $109.5 ਬਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bloomberg&quot;&gt;{{cite web|title=Bloomberg Billionaires Index: Warren Buffett|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/warren-e-buffett/|access-date=January 2, 2022|publisher=Bloomberg L.P.}}&lt;/ref&gt;

ਬਫ਼ੇ ਓਹਾਮਾ, ਨੇਬਰਾਸਕਾ, [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁ੍ਰੁ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਨੈਬਰਾਸਕਾ-ਲਿੰਕਨ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਚੇਈ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮੁੱਲ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਇੰਸਟੀਟਯੂਟ ਆਫ ਫਾਇਨ੍ਹਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਚਾਰਲੀ ਮੁੰਗਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਫ਼ੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਰਮ ਨੇ ਅਖੀਰ ਇੱਕ [[ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਹੈਥਾਵੇ]] ਨਾਮਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਨਿਰਮਾਣ ਫਰਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਬਫ਼ੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤ ਦੇ 99% ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.fortune.com/2010/06/15/news/newsmakers/Warren_Buffett_Pledge_Letter.fortune/index.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-10 |archive-date=2018-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180324171500/http://archive.fortune.com/2010/06/15/news/newsmakers/Warren_Buffett_Pledge_Letter.fortune/index.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਬਿਲ ਗੇਟਸ]] ਅਤੇ [[ਮਾਰਕ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ]] ਨਾਲ 2009 ਵਿੱਚ '''ਦਿ ਗੀਵਿੰਗ ਪਲੈੱਜ''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰਬਪਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਧਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2016 ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ]] ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਕੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2015/12/16/warren-buffett-endorses-hillary-clinton-and-calls-for-higher-taxes-on-wealthy/?_r=0&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ]] ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ, ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ==
ਬਫ਼ੇ ਦਾ ਜਨਮ 1930 ਵਿੱਚ ਓਹਾਮਾ, ਨੇਬਰਾਸਕਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਾਵਰਡ ਬਫ਼ੇਅਤੇ ਲੀਲਾ ਸਟ੍ਹਾਲ ਬਫੇ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। 1942 ਵਿਚ, ਬਫੇ ਨੇ ਰੋਸ ਹਿੱਲ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਲਿਸ ਡੀਲ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਵੁਡਰੋ ਵਿਲਸਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਉੱਦਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਫ਼ੇ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਕੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

ਬਫ਼ੇ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ '''ਦ ਥਾਊਜ਼ੈਂਡ ਵੈਅ ਟੂ ਮੇਕ $ 1000'''&lt;ref&gt;https://www.forbes.com/forbes/welcome/?toURL=https://www.forbes.com/sites/janelevere/2017/01/30/new-hbo-documentary-on-warren-buffett-uses-family-photos-home-movies-to-reveal-his-life-story/&amp;refURL=https://en.wikipedia.org/&amp;referrer=https://en.wikipedia.org/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਜੋ ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਓਹਾਮਾ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ[ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵੇਚਕੇ, ਗੌਲਫ ਬਾਲ ਅਤੇ ਸਟੈਂਪ ਵੇਚਕੇ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੌਦੇ ਕਰਕੇ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7280569.stm&lt;/ref&gt; 1945 ਵਿੱਚ, ਬਫ਼ੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਪਿਨਬਾਲ ਮਸ਼ੀਨ 25 ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਖ੍ਰੀਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਨਾਈ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਓਮਾਹਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਈ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਵਪਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ 1,200 ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://www.thebalance.com/warren-buffett-timeline-356439{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਬਪਤੀ]]</text>
      <sha1>7it2b2t8a4l7pyeiyujn7oixi1en3qd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਨ ਗਾਗ ਸਵੈ ਚਿੱਤਰ (1889)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108493</id>
    <revision>
      <id>837738</id>
      <parentid>590276</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T18:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="1mh4q7t5xkclc9o70wx73ml7m64xs2g" xml:space="preserve">{{Infobox Artwork|image_file=Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|title=Self portrait|artist=[[Vincent van Gogh]]|year=1889|medium=[[Oil painting|Oil on canvas]]|height_metric=65|width_metric=54|metric_unit=cm|imperial_unit=in|city=Paris|museum=[[Musée d'Orsay]]}}
ਇਹ '''ਸਵੈ ਚਿੱਤਰ''' ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰ [[ਵਿੰਸੇਂਟ ਵੈਨ ਗਾਗ]] ਦੁਆਰਾ 1889 'ਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਤੇਲ ਚਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਵਾਨ ਗਾਗ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਆਖਰੀ ਸਵੈ-ਚਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ [[ਫਰਾਂਸ]] ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।{{Sfn|Walther|2000}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.google.com/culturalinstitute/asset-viewer/self-portrait/9gFw_1Vou2CkwQ|title=Van Goghself-portrait|publisher=www.google.com}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|colwidth=25em|refs=&lt;ref name=&quot;MdO: descr&quot;&gt;{{cite web|title=Vincent Van Gogh: Self-portrait|url=http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/painting/commentaire_id/portrait-de-lartiste-433.html?tx_commentaire_pi1%5BpidLi%5D=509&amp;tx_commentaire_pi1%5Bfrom%5D=841&amp;cHash=b052379f62|publisher=[[Musée d'Orsay]]|accessdate=23 February 2015|archive-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013124725/http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/painting/commentaire_id/portrait-de-lartiste-433.html?tx_commentaire_pi1%5BpidLi%5D=509&amp;tx_commentaire_pi1%5Bfrom%5D=841&amp;cHash=b052379f62|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;MdO: details&quot;&gt;{{cite web|title=Vincent Van Gogh: Portrait de l'artiste|url=http://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/notice.html?no_cache=1&amp;nnumid=747|publisher=[[Musée d'Orsay]]|accessdate=23 February 2015|archive-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429024525/http://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/notice.html?no_cache=1&amp;nnumid=747|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;VGMus: SPs&quot;&gt;{{cite web|title=Vincent’s Self-Portraits|url=http://www.vangoghmuseum.nl/en/vincents-life-and-work/vincents-self-portraits|website=[[Van Gogh Museum]]|accessdate=23 February 2015|archive-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223133235/http://www.vangoghmuseum.nl/en/vincents-life-and-work/vincents-self-portraits|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;}}
ਵਾਨ ਗਾਗ ਦਾ ਜਨਮ 1853 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਸਰਵ-ਕਾਲੀ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀ ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹੁੰਗਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਿਆ। ਕਲਾ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਕਾ ਹੀ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਵਾਨ ਗਾਗ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਚੜਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਾਦਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਅਸਫਲ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, 28 ਸਾਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਚਿਤਰਕਾਰ ਵੱਜੋਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨੌ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਠ ਸੌ ਚਿੱਤਰ ਕਲਾ-ਜਗਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਏ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸੂਰਜਮੁਖੀ' ਦੇ ਚਿੱਤਰ, 'ਸਟਾਰੀ ਨਾਇਟਸ' ਤੇ ਸਵੈ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਹੈ। ਕਈ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਵਾਨ ਗਾਗ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਸੈਂਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਲਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੇ ਚਿੱਤਰ]]</text>
      <sha1>1mh4q7t5xkclc9o70wx73ml7m64xs2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:FromPunjab</title>
    <ns>3</ns>
    <id>114995</id>
    <revision>
      <id>837721</id>
      <parentid>836153</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>7061</id>
      </contributor>
      <comment>/* This Month in Education: April 2026 */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>837721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="188578" sha1="a1kyl1l7uicgkokmwzmhmeelx615uj3" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=FromPunjab}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:59, 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019 (UTC)

== Wiki Loves Women South Asia 2020 ==

[[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|frameless|right]]

Hello! 

Thank you for your contribution in [[:m:Wiki Loves Women South Asia 2020|Wiki Loves Women South Asia 2020]]. We appreciate your time and efforts in bridging gender gap on Wikipedia. Due to the novel coronavirus (COVID-19) pandemic, we will not be couriering the prizes in the form of mechanize in 2020 but instead offer a gratitude token in the form of online claimable gift coupon.  Please fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScJ_5LgwLdIVtIuBDcew839VuOcqLtyPScfFFKF-LiwxQ_nqw/viewform?usp=sf_link this form] by last at June 10 for claiming your prize for the contest. 

Wiki Love and regards! 

[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore/International Team|Wiki Loves Folklore International Team]].

--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:10, 31 ਮਈ 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlwsa&amp;oldid=20129673 --&gt;

== Wiki Loves Women South Asia Barnstar Award ==

{| style=&quot;background-color: ; border: 3px solid #f1a7e8; padding-right: 10px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;left; padding: 5px;&quot; | [[File:WLW Barnstar.png|150px|frameless|left]]
|style=&quot;vertical-align:middle;&quot; |
[[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|frameless|100px|right]]

Greetings!

Thank you for contributing to the [[:m:Wiki Loves Women South Asia 2020|Wiki Loves Women South Asia 2020]]. We are appreciative of your tireless efforts to create articles about Women in Folklore on Wikipedia. We are deeply inspired by your persistent efforts, dedication to bridge the gender and cultural gap on Wikipedia. Your tireless perseverance and love for the movement has brought us one step closer to our quest for attaining equity for underrepresented knowledge in our Wikimedia Projects. We are lucky to have amazing Wikimedians like you in our movement. Please find your Wiki Loves Women South Asia postcard [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeGOOxMFK4vsENdHZgF56NHPw8agfiKD3OQMGnhdQdjbr6sig/viewform here]. Kindly obtain your postcards before 15th July 2020.

Keep shining!

Wiki Loves Women South Asia Team
|}

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:27, 5 ਜੁਲਾਈ 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlwsa&amp;oldid=20247075 --&gt;

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:45, 30 ਜੂਨ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21670000 --&gt;

== This Month in Education: July 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 7 • July 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/July 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/July 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/July 2021/UHI Editathon celebrates 10 years as a university|University celebrates 10th anniversary with an Editathon]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/A paper on Students' Attitudes Towards the Use of Wikipedia|A paper on Students' Attitudes Towards the Use of Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/Announcing the Training of Trainers program for Reading Wikipedia in the Classroom!|Announcing the Training of Trainers program for &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot;]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/MOOC Conocimiento Abierto y Software Libre|MOOC Conocimiento Abierto y Software Libre]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/Leamos Wikipedia en Bolivia|Updates on the Leamos Wikipedia en Bolivia 2021]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/E-lessons on Wikipedia from Wikimedia Polska|Virtual lessons on Wikipedia from Wikimedia Polska for schools]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 19:32, 3 ਅਗਸਤ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21829196 --&gt;

== This Month in Education: August 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 8 • August 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/August 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/August 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/August 2021/Workshop for the Teachers from Poland|GLAM-wiki Summer in the City: Polish Teachers met in Warsaw]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/Wikipedia for School – our largest article contest for Ukrainian teachers|Wikipedia for School – our largest article contest for Ukrainian teachers]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/The importance of Social Service: Modality of educational linkage with ITESM, Querétaro campus and Wikimedia Mexico|The importance of Social Service: Modality of educational linkage with ITESM, Querétaro campus and Wikimedia Mexico]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/&quot;Searching for the unschooling vibes around Wikipedia&quot; at the Wikimania 2021|Wikimania 2021 and the unschooling vibes around Wikipedia by Wikimedia Polska, Education team]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/Open Foundation West Africa Introduces KIWIX Offline to the National Association of Graduate Teachers|Open Foundation West Africa Introduces KIWIX Offline to the National Association of Graduate Teachers]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 13:38, 25 ਅਗਸਤ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21914750 --&gt;

== ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰੱਸਟੀ ਚੌਣਾਂ ਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ। ==

ਡਿਅਰ FromPunjab,

ਤੁਸੀ ਇਹ ਈਮੇਲ ਇਸਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿਓ ਕਿ ਤੁਸੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰਸਟੀ ਚੌਣਾ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪੌਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ | ਚੋਣਾਂ ੧੮ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਖੁੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ੩੧ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਗਿਆਂ | ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਰਗੇ ਪਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਟਰਸਟੀ ਬੋਰਡ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|ਬੋਰਡ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਦਾ ਫੈਂਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ | [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰਸਟੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] |

ਇਸ ਸਾਲ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਮਿਓਨਟੀ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਨੀ ਹੈ | ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ੧੯ ਉਮੀਦਵਾਰ ਇਨਾਂ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ | [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|੨੦੨੧ ਦੇ ਬੋਰਡ ਟਰਸਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] |

ਲਗਭਗ ੭੦.੦੦੦ ਕਮਿਉਨਟੀ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ | ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ! ਚੋਣਾਂ ੨੩.੫੯ ਯੂਟੀਸੀ ੩੧ ਆਗਸਤ ਤੱਕ ਹੀ ਨੇ | 
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਿਕਿਉਰ ਪੋਲ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੋਟ ਕਰੋ''']] |

ਜੇ ਤੁਸੀ ਪਹਿਲਾ ਵੋਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮੇਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੋ | ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੋਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਚਾਹੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਖਾਤੇ ਹੋਨ |

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ਇਸ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਨਕਾਰੀ ਲਈ ਪੜੋ]]| [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:37, 28 ਅਗਸਤ 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21946145 --&gt;

== This Month in Education: September 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 9 • September 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/September 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/September 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/September 2021/Cultural history on Wikipedia|Cultural history on Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Education program in Ukraine is finally back to offline|Education program in Ukraine is finally back to offline!]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Reading Wikipedia in the Classroom Module Distribution in the Philippines|Reading Wikipedia in the Classroom Module Distribution in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Senior Citizens WikiTown 2021: Týn nad Vltavou|Senior Citizens WikiTown 2021: Týn nad Vltavou]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/WikiXLaEducación: New contest to include articles about education on Wikipedia|#WikiXLaEducación: New contest to include articles about education on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] 19:43, 26 ਸਤੰਬਰ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22072998 --&gt;

== This Month in Education: October 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 10 • October 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/October 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/October 2021/1st joint contest Wikimedia UG Georgia and the Ministry of Education of Georgia.|1st joint contest Wikimedia UG Georgia and the Ministry of Education of Georgia]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/Promoting more inclusive and equitable support for the Wikimedia Education community|Promoting more inclusive and equitable support for the Wikimedia Education community]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/The Second Online EduWiki Camp in Serbia|The Second Online EduWiki Camp in Serbia]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/University courses in the UK|Higher and further education courses in the UK]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/Wikipedia on Silesia Cieszyn in Poland|Wikipedia on Silesia Cieszyn in Poland and in Czech Republic]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:41, 26 ਅਕਤੂਬਰ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22208730 --&gt;

== This Month in Education: November 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 11 • November 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/November 2021|Contents]] • [[m:Education/Newsletter/November 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Education/News/November 2021/We talked about EduWiki Outreach Collaborators and how Wikimedia Serbia played a role being a part of it|We talked about EduWiki Outreach Collaborators and how Wikimedia Serbia played a role being a part of it]]
* [[m:Education/News/November 2021/Welcome to Meta!|Welcome to Meta!]]
* [[m:Education/News/November 2021/Wikipedia Education Program in Ukraine in 2021|Wikipedia Education Program in Ukraine in 2021]]
* [[m:Education/News/November 2021/Wikipedia and Education Mentorship Program-Serbia and Philippines Partnership|Wikipedia and Education Mentorship Program-Serbia and Philippines Partnership]]
* [[m:Education/News/November 2021/Launch of the Wikimedia Research Fund!|Launch of the Wikimedia Research Fund!]]
* [[m:Education/News/November 2021/Education projects in the Land of Valencia|Education projects in the Land of Valencia]]
* [[m:Education/News/November 2021/A Hatch-Tyap-Wikipedia In-person Training Event|A Hatch-Tyap-Wikipedia In-person Training Event]]
* [[m:Education/News/November 2021/Celebrating Sq Wikipedia Birthday with the Vasil Kamami High School students|Celebrating Sq Wikipedia Birthday with the Vasil Kamami High School students]]
* [[m:Education/News/November 2021/Celebrating Wikidata with the Nikola Koperniku High School students|Celebrating Wikidata with the Nikola Koperniku High School students]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:19, 21 ਨਵੰਬਰ 2021 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22360687 --&gt;

== This Month in Education: January 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 1 • January 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/30-h Wikipedia Article Writing Challenge|30-h Wikipedia Article Writing Challenge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Announcing Wiki Workshop 2022|Announcing Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Final exhibition about Cieszyn Silesia region|Final exhibition about Cieszyn Silesia region]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Join us this February for the EduWiki Week|Join us this February for the EduWiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Offline Education project WikiChallenge closed its third edition|Offline Education project WikiChallenge closed its third edition]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian|Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program|Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew|Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17:29, 24 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22669905 --&gt;

== This Month in Education: January 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 1 • January 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/30-h Wikipedia Article Writing Challenge|30-h Wikipedia Article Writing Challenge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Announcing Wiki Workshop 2022|Announcing Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Final exhibition about Cieszyn Silesia region|Final exhibition about Cieszyn Silesia region]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Join us this February for the EduWiki Week|Join us this February for the EduWiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Offline Education project WikiChallenge closed its third edition|Offline Education project WikiChallenge closed its third edition]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian|Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program|Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew|Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 21:14, 24 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22669905 --&gt;

== This Month in Education: February 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English ... {{int:please-translate}}
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 2 • February 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Open Foundation West Africa Expands Open Movement With UHAS|Open Foundation West Africa Expands Open Movement With UHAS]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Celebrating the 18th anniversary of Ukrainian Wikipedia|Celebrating the 18th anniversary of Ukrainian Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Integrating Wikipedia in the academic curriculum in a university in Mexico|Integrating Wikipedia in the academic curriculum in a university in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Results of &quot;Reading Wikipedia&quot; workshop in the summer school of Plan Ceibal in Uruguay|Results of &quot;Reading Wikipedia&quot; workshop in the summer school of Plan Ceibal in Uruguay]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/WikiFundi, offline editing plateform : last release notes and how-tos|WikiFundi, offline editing plateform : last release notes and how-tos]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Writing Wikipedia as an academic assignment in STEM fields|Writing Wikipedia as an academic assignment in STEM fields]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/The Learning and Connection – 1Lib1Ref with African Librarians|The Learning and Connection – 1Lib1Ref with African Librarians]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:09, 28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22886200 --&gt;

== This Month in Education: March 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English... Please help translate to your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 3 • March 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Arte+Feminismo Pilipinas:Advocacy on Women Empowerment|Arte+Feminismo Pilipinas:Advocacy on Women Empowerment]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/The edit-a-thon on Serbian Wikipedia on the occasion of Edu Wiki Week|The edit-a-thon on Serbian Wikipedia on the occasion of Edu Wiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Call for Participation: Higher Education Survey|Call for Participation: Higher Education Survey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Collection of Good Practices in Wikipedia Education|Collection of Good Practices in Wikipedia Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Conversation: Open education in the Wikimedia Movement views from Latin America|Conversation: Open education in the Wikimedia Movement views from Latin America]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/EduWiki Week 2022, celebrations and learnings|EduWiki Week 2022, celebrations and learnings]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/EduWiki Week in Armenia|EduWiki Week in Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Open Education Week at the Universidad Autónoma de Nuevo León|Open Education Week at the Universidad Autónoma de Nuevo León]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Wikipedia + Education Talk With Leonard Hagan|Wikipedia + Education Talk With Leonard Hagan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Wikimedia Israel cooperates with Yad Vashem in developing a training course for teachers|Wikimedia Israel cooperates with Yad Vashem in developing a training course for teachers]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:58, 25 ਮਾਰਚ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23020683 --&gt;

== This Month in Education: April 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English... Please help translate to your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 4 • April 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Audio-Educational Seminar of Wikimedia Mexico|Audio-Educational Seminar of Wikimedia Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Dagbani Wikimedians using digital TV broadcast to train Wikipedia contributors in Ghana|Dagbani Wikimedians using digital TV broadcast to train Wikipedia contributors in Ghana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Digital Education &amp; The Open Space With Herbert Acheampong|Digital Education &amp; The Open Space With Herbert Acheampong]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/HerStory walks as a part of edit-a-thons|HerStory walks as a part of edit-a-thons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Join us for Wiki Workshop 2022|Join us for Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/The youngest member of Tartu Wikiclub is 15-year-old student|The youngest member of Tartu Wikiclub is 15-year-old student]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 12:52, 24 ਅਪਰੈਲ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23177152 --&gt;

== This Month in Education: May 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 5 • May 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[Education/News/May 2022/Wiki Hackathon in Kwara State|Wiki Hackathon in Kwara State]]
* [[Education/News/May 2022/Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete|Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete]]
* [[Education/News/May 2022/Education in Kosovo|Education in Kosovo]]
* [[Education/News/May 2022/Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes|Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes]]
* [[Education/News/May 2022/Tyap Wikipedia Goes Live|Tyap Wikipedia Goes Live]]
* [[Education/News/May 2022/Spring 1Lib1Ref edition in Poland|Spring 1Lib1Ref edition in Poland]]
* [[Education/News/May 2022/Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop|Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop]]
* [[Education/News/May 2022/Wikibooks project in teaching|Wikibooks project in teaching]]
* [[Education/News/May 2022/Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković|Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković]]
* [[Education/News/May 2022/My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah|My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education| Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 02:43, 1 ਜੂਨ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23282386 --&gt;

== This Month in Education: May 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 5 • May 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Education/News/May 2022/Wiki Hackathon in Kwara State|Wiki Hackathon in Kwara State]]
* [[m:Education/News/May 2022/Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete|Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete]]
* [[m:Education/News/May 2022/Education in Kosovo|Education in Kosovo]]
* [[m:Education/News/May 2022/Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes|Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes]]
* [[m:Education/News/May 2022/Tyap Wikipedia Goes Live|Tyap Wikipedia Goes Live]]
* [[m:Education/News/May 2022/Spring 1Lib1Ref edition in Poland|Spring 1Lib1Ref edition in Poland]]
* [[m:Education/News/May 2022/Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop|Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop]]
* [[m:Education/News/May 2022/Wikibooks project in teaching|Wikibooks project in teaching]]
* [[m:Education/News/May 2022/Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković|Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković]]
* [[m:Education/News/May 2022/My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah|My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education| Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 02:54, 1 ਜੂਨ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23351176 --&gt;

== This Month in Education: June 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 6 • June 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Black Lunch Table: Black History Month with Igbo Wikimedians User Group|Black Lunch Table: Black History Month with Igbo Wikimedians User Group]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Bolivian Teachers Welcomed Wikipedia in their Classroom|Bolivian Teachers Welcomed Wikipedia in their Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Educational program &amp; Wikivoyage in Ukrainian University|Educational program &amp; Wikivoyage in Ukrainian University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The Great Learning and Connection: Experience from AFLIA|The Great Learning and Connection: Experience from AFLIA]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/New Mexico Students Join Wikimedia Movement Through WikiForHumanRights Campaign|New Mexico Students Join Wikimedia Movement Through WikiForHumanRights Campaign]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The school wiki-project run by a 15 year old student came to an end|The school wiki-project run by a 15 year old student came to an end]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The students of Kadir Has University, Istanbul contribute Wikimedia projects in &quot;Civic Responsibility Project&quot; course|The students of Kadir Has University, Istanbul contribute Wikimedia projects in &quot;Civic Responsibility Project&quot; course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wiki Trip with Vasil Kamami Wikiclub to Berat, the town of one thousand windows|Wiki Trip with Vasil Kamami Wikiclub to Berat, the town of one thousand windows]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikiclubs in Albania|Wikiclubs in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikidata in the classroom FGGC Bwari Experience|Wikidata in the classroom FGGC Bwari Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikipedia and Secondary Schools in Aotearoa New Zealand|Wikipedia and Secondary Schools in Aotearoa New Zealand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/А large-scale online course for teaching beginners to work in Wikipedia has been developed in Russia|А large-scale online course for teaching beginners to work in Wikipedia has been developed in Russia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 18:50, 4 ਜੁਲਾਈ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23406065 --&gt;

== This Month in Education: July 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 7 • July 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia Chile launched a teacher guidebook with Wiki tools for Heritage Education|Wikimedia Chile launched a teacher guidebook with Wiki tools for Heritage Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia Serbia received a new accreditation for the professional development program|Wikimedia Serbia received a new accreditation for the professional development program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia for Illiterate Persons|Wikimedia for Illiterate Persons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/EtnoWiki edit-a-thon in Poland|Polish Wikipedia is enriched with new EtnoWiki content]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Career Education through Wikipedia|Career Education through Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17:39, 3 ਅਗਸਤ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23607963 --&gt;

== This Month in Education: August 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 8 • August 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/The Making of a Certified Trainer of Reading Wikipedia in the Classroom|The Making of a Certified Trainer of Reading Wikipedia in the Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wikimania SDGs 2022: The Kwara Experience|Wikimania SDGs 2022: The Kwara Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/An adapted Module teacher’s guide in Yoruba and English about Reading Wikipedia in the Classroom in Nigeria is now available on Commons|An adapted Module teacher’s guide in Yoruba and English about Reading Wikipedia in the Classroom in Nigeria is now available on Commons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Reading Wikipedia in the Classroom Kwara, Nigeria: The Trainers Experience|Reading Wikipedia in the Classroom Kwara, Nigeria: The Trainers Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Edu Wiki Camp 2022 in Serbia: Together again|Edu Wiki Camp 2022 in Serbia: Together again]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Reading Wikipedia in the Classroom Program Nigeria: The Teacher experience |Reading Wikipedia in the Classroom Program Nigeria: The Teacher experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wiki For Senior Citizens|Wiki For Senior Citizens]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/WikiLoves SDGs Nigeria Tours Kwara State University Malete|WikiLoves SDGs Nigeria Tours Kwara State University Malete]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wikiteka project in Poland - summertime|Wikiteka project in Poland - summertime]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:01, 7 ਸਤੰਬਰ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23758285 --&gt;

== This Month in Education: September 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 9 • September 2022&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/OpenEdu.ch: centralising training documents, a platform for the teachers' community in Switzerland|OpenEdu.ch: centralising training documents, a platform for the teachers' community in Switzerland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Senior Citizens WikiTown 2022: Exploring Olomouc and its heritage|Senior Citizens WikiTown 2022: Exploring Olomouc and its heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikimedia Research Fund|Wikimedia Research Fund]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikimedia Youths Commemorate the International Youth Day 2022 in an exciting way across the globe|Wikimedia Youths Commemorate the International Youth Day 2022 in an exciting way across the globe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikipedia, Education, and the Crisis of Information|Wikipedia, Education, and the Crisis of Information]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:55, 3 ਅਕਤੂਬਰ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23879722 --&gt;

== This Month in Education: End of the 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 10 • October–November 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/End of the 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/End of the 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/2nd Latin American Regional Meeting on Education|2nd Latin American Regional Meeting on Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Adopting Wikipedia for Secondary School Students in Nigeria Classroom|Adopting Wikipedia for Secondary School Students in Nigeria Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Celebrating 2022 Vibrance in Kwara State University Malete|Celebrating 2022 Vibrance in Kwara State University Malete]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Celebrating the Wikipedia and Wikidata Birthday in school|Celebrating the Wikipedia and Wikidata Birthday in school]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Report on school libraries in Poland for the Wikiteka project|Report on school libraries in Poland for the Wikiteka project]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Wiki For Senior Citizens Network|Wiki For Senior Citizens Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/WikiEducation, Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources|WikiEducation, Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Wikimedia &amp; Education Workshops: a Wiki Movimento Brasil initiative|Wikimedia &amp; Education Workshops: a Wiki Movimento Brasil initiative]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/An event at the National History Museum in Tirana|An event at the National History Museum in Tirana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Students 24-hour competition on Wikipedia article writing|Students 24-hour competition on Wikipedia article writing]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wiki-Data a Giant at 10|Wiki-Data a Giant at 10]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/WikiGraphers: Visualizing Open Knowledge|WikiGraphers: Visualizing Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Israel’s Educational Innovation: “Students Write Wikipedia” as a Matriculation-Exam Alternative|Wikimedia Israel’s Educational Innovation: “Students Write Wikipedia” as a Matriculation-Exam Alternative]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Morocco User Group Empowers Moroccan Teachers to Use Wikipedia in the Classroom |Wikimedia Morocco User Group Empowers Moroccan Teachers to Use Wikipedia in the Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Russia has released the &quot;Introduction to Wikipedia&quot; textbook|Wikimedia Russia has released the &quot;Introduction to Wikipedia&quot; textbook]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/“Wikipedia for School” contest was held in Ukraine for the third time|“Wikipedia for School” contest was held in Ukraine for the third time]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Announcing the Wikipedia &amp; Education User Group Election Results|Announcing the Wikipedia &amp; Education User Group Election Results]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 06:56, 19 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24091294 --&gt;

== This Month in Education: January 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 1 • January 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Educational Projects 2023-1 in Mexico|Educational Projects 2023-1 in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Integration of Wikipedia in Ukrainian universities – teacher-led and student-led|Integration of Wikipedia in Ukrainian universities – teacher-led and student-led]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Transitional Justice in Kosovo edit-a-thon and Partnership with Faculty of Electrical and Computer Engineering - University of Prishtina|Transitional Justice in Kosovo edit-a-thon and Partnership with Faculty of Electrical and Computer Engineering - University of Prishtina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Wikidata Citation Hunt Program for secondary school students, Dubai|Wikidata Citation Hunt Program for secondary school students, Dubai]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Wikipedia edit-a-thon with students from Art Faculty - University of Prishtina|Wikipedia edit-a-thon with students from Art Faculty - University of Prishtina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Тeacher from Belgrade got a reward for using Wikibooks in teaching|Тeacher from Belgrade got a reward for using Wikibooks in teaching]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17:32, 6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24472891 --&gt;

== This Month in Education: February 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 2 • February 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/A Strategic Direction for a Massive Online Course for Educators in Brazil|A Strategic Direction for a Massive Online Course for Educators in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Alliance Funding for Wikipedia as a school resource in Tāmaki Makaurau Auckland, New Zealand|Alliance Funding for Wikipedia as a school resource in Tāmaki Makaurau Auckland, New Zealand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Call for Submissions to Wiki Workshop 2023|Call for Submissions to Wiki Workshop 2023]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Collaboration with Charles University on the creation of Czech Wikipedia started in January|Collaboration with Charles University on the creation of Czech Wikipedia started in January]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Open Education Week 2023 in the Wikimedia Mexico Education Program|Open Education Week 2023 in the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Wikiclubs with different schools in Albania |Wikiclubs with different schools in Albania]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 21:08, 12 ਮਾਰਚ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24706239 --&gt;

== This Month in Education: March 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 3 • March 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Audio-seminar project of the Wikimedia Mexico Education Program|Audio-seminar project of the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Empowering Nigerian Female Artists: Through Art &amp; Feminism Edith-A-Thon at KWASU Fan Club|Empowering Nigerian Female Artists: Through Art &amp; Feminism Edith-A-Thon at KWASU Fan Club]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Exploring How Wikipedia Works|Exploring How Wikipedia Works]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Florida graduate students complete Library History edit-a-thon for credit|Florida graduate students complete Library History edit-a-thon for credit]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Improving hearing health content in Brazil|Improving hearing health content in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Media Literacy Portal to become a key resource for media education in Czech Libraries |Media Literacy Portal to become a key resource for media education in Czech Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikeys in the Albanian language|Wikeys in the Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimarathon is an opportunity to involve students and teachers in creating and editing articles in Wikipedia|Wikimarathon is an opportunity to involve students and teachers in creating and editing articles in Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimedia Polska short report|Wikimedia Polska short report]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimedia Serbia participated in the State Seminar of the The Mathematical Society of Serbia|Wikimedia Serbia participated in the State Seminar of the The Mathematical Society of Serbia]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 18:45, 8 ਅਪਰੈਲ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24824837 --&gt;

== This Month in Education: April 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 4 • April 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Auckland Museum Alliance fund project update|Auckland Museum Alliance fund project update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers|Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program|KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/On-line Courses for Educators in Poland|On-line Courses for Educators in Poland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives|Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania |Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad|Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference|Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:27, 23 ਮਈ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24999562 --&gt;

== This Month in Education: April 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 4 • April 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Auckland Museum Alliance fund project update|Auckland Museum Alliance fund project update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers|Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program|KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/On-line Courses for Educators in Poland|On-line Courses for Educators in Poland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives|Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania |Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad|Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference|Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 05:07, 24 ਮਈ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24999562 --&gt;

== This Month in Education: June 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 5 • June 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Africa Day 2023: Abuja Teachers celebrates|Africa Day 2023: Abuja Teachers celebrates]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/From editing articles to civic power – Wikimedia UK's research on democracy and Wikipedia|From editing articles to civic power – Wikimedia UK's research on democracy and Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Reading Wikipedia in the Classroom Program in Yemen Brings Positive Impact to Yemeni Teachers|Reading Wikipedia in the Classroom Program in Yemen Brings Positive Impact to Yemeni Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Using Wikipedia in education: students' and teachers' view|Using Wikipedia in education: students' and teachers' view]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/The Journey of Reading Wikipedia in the Classroom Lagos State|The Journey of Reading Wikipedia in the Classroom Lagos State]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/WMB goes to Serbia |WMB goes to Serbia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/But we don't want it to end!|But we don't want it to end!]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 08:44, 4 ਜੁਲਾਈ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25147408 --&gt;

== This Month in Education: July 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 7 • July 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia Kaduna Connect Campaign|Wikimedia Kaduna Connect Campaign]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia Serbia published a paper Promoting Equity in Access to Open Knowledge: An Example of the Wikipedia Educational Program|Wikimedia Serbia published a paper Promoting Equity in Access to Open Knowledge: An Example of the Wikipedia Educational Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia and Education Kailali Multiple campus|Wikimedia and Education Kailali Multiple campus]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/WikiCamp in Istog, Kosovo: Promoting Knowledge and Nature Appreciation|WikiCamp in Istog, Kosovo: Promoting Knowledge and Nature Appreciation]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wiki at the Brazilian National History Symposium|Wiki at the Brazilian National History Symposium]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/US &amp; Canada program reaches 100M words added |US &amp; Canada program reaches 100M words added]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Renewed Community Wikiconference brought together experienced Wikipedians and newcomers|Renewed Community Wikiconference brought together experienced Wikipedians and newcomers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Kusaal Wikipedia Workshop at Ajumako Campus, University of Education, Winneba|Kusaal Wikipedia Workshop at Ajumako Campus, University of Education, Winneba]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Join us to celebrate the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program Graduation Ceremony|Join us to celebrate the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program Graduation Ceremony]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Activities that took place during the presentation of the WikiEducation book|Activities that took place during the presentation of the WikiEducation book. Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources in Xalala, Veracruz from the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/62+ Participants Graduates from the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program|62+ Participants Graduates from the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/“Reading Wikipedia in the Classroom” course launched in Ukraine|“Reading Wikipedia in the Classroom” course launched in Ukraine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/OFWA and Goethe Institute Host Wiki Skills For Librarians Workshop-Ghana|OFWA and Goethe Institute Host Wiki Skills For Librarians Workshop-Ghana]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:33, 14 ਅਗਸਤ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25457946 --&gt;

== This Month in Education: September 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 7 • September 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Inauguration of the Kent Wiki Club at the Wikimania 2023 Conference|Inauguration of the Kent Wiki Club at the Wikimania 2023 Conference]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Letter Magic: Supercharging Your WikiEducation Programs|Letter Magic: Supercharging Your WikiEducation Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Réseau @pprendre (Learning Network) : The Initiative for Educational Change in Francophone West Africa|Réseau @pprendre (Learning Network) : The Initiative for Educational Change in Francophone West Africa]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/WikiChallenge Ecoles d’Afrique closes its 5th edition with 13 winning schools|WikiChallenge Ecoles d’Afrique closes its 5th edition with 13 winning schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/WikiConecta: connecting Brazilian university professors and Wikimedia|WikiConecta: connecting Brazilian university professors and Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Wikimedia Germany launches interactive event series Open Source AI in Education |Wikimedia Germany launches interactive event series Open Source AI in Education]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 05:01, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25700976 --&gt;

== This Month in Education: October 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;Volume 12 • Issue 8 • October 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/3 Generations at Wikipedia Education Program in Türkiye|3 Generations at Wikipedia Education Program in Türkiye]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/CBSUA Launches Wiki Education in Partnership with PhilWiki Community and Bikol Wikipedia Community|CBSUA Launches Wiki Education in Partnership with PhilWiki Community and Bikol Wikipedia Community]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Celebrating Wikidata’s Birthday in Elbasan|Celebrating Wikidata’s Birthday in Elbasan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Edu Wiki Camp 2023 - together in Sremski Karlovci|Edu Wiki Camp 2023 - together in Sremski Karlovci]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/PhilWiki Community promotes language preservation and cultural heritage advocacies at ADNU|PhilWiki Community promotes language preservation and cultural heritage advocacies at ADNU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/PunjabWiki Education Program: A Wikipedia Adventure in Punjab|PunjabWiki Education Program: A Wikipedia Adventure in Punjab]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/WikiConference on Education ignites formation of Wikimedia communities|WikiConference on Education ignites formation of Wikimedia communities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikimedia Estonia talked about education at CEE meeting in Tbilisi|Wikimedia Estonia talked about education at CEE meeting in Tbilisi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikimedia in Brazil is going to be a book|Wikimedia in Brazil is going to be a book]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikipedian Editor Project: Arabic Sounds Workshop 2023|Wikipedian Editor Project: Arabic Sounds Workshop 2023]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 11:34, 8 ਨਵੰਬਰ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25784366 --&gt;

== This Month in Education: November 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 9 • November 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/4th WikiUNAM Editathon: Community knowledge strengthens education|4th WikiUNAM Editathon: Community knowledge strengthens education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Edit-a-thon at the Faculty of Medical Sciences of Santa Casa de São Paulo|Edit-a-thon at the Faculty of Medical Sciences of Santa Casa de São Paulo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/EduWiki Nigeria Community: Embracing Digital Learning Through Wikipedia|EduWiki Nigeria Community: Embracing Digital Learning Through Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Evening Wikischool offers Czech seniors further education on Wikipedia|Evening Wikischool offers Czech seniors further education on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Expansion of Wikipedia Education Program through Student Associations at Iranian Universities|Expansion of Wikipedia Education Program through Student Associations at Iranian Universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Exploring Wikipedia through Wikiclubs and the Wikeys board game in Albania |Exploring Wikipedia through Wikiclubs and the Wikeys board game in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/First anniversary of the game Wikeys|First anniversary of the game Wikeys]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Involve visiting students in education programs|Involve visiting students in education programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Iranian Students as Wikipedians: Using Wikipedia to Teach Research Methodology and Encyclopedic Writing|Iranian Students as Wikipedians: Using Wikipedia to Teach Research Methodology and Encyclopedic Writing]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Kiwix4Schools Nigeria: Bridging Knowledge Gap through Digital Literacy|Kiwix4Schools Nigeria: Bridging Knowledge Gap through Digital Literacy]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Lire wikipedia en classe à Djougou au Bénin|Lire wikipedia en classe à Djougou au Bénin]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Tyap Wikimedians Zaria Outreach|Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Art Outreach at Aje Compreshensive Senior High School 1st November 2023, Lagos Mainland|Art Outreach at Aje Comprehensive Senior High School 1st November 2023, Lagos Mainland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/PhilWiki Community holds a meet-up to advocate women empowerment|PhilWiki Community holds a meet-up to advocate women empowerment]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 08:24, 14 ਦਸੰਬਰ 2023 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25919737 --&gt;

== This Month in Education: January 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 1 • January 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Cross-Continental Wikimedia Activities: A Dialogue between Malaysia and Estonia|Cross-Continental Wikimedia Activities: A Dialogue between Malaysia and Estonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Czech programme SWW in 2023 – how have we managed to engage students|Czech programme SWW in 2023 – how have we managed to engage students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Extending Updates on Wikipedia in Education – Elbasan, Albania|Extending Updates on Wikipedia in Education – Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Reading Wikipedia in the Classroom Teacher’s guide – now available in Bulgarian language|Reading Wikipedia in the Classroom Teacher’s guide – now available in Bulgarian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Summer students at Auckland Museum|Summer students at Auckland Museum]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/WikiDunong: EduWiki Initiatives in the Philippines Project|WikiDunong: EduWiki Initiatives in the Philippines Project]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Wikimedia Armenia's Educational Workshops|Wikimedia Armenia's Educational Workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Wikimedia Foundation publishes its first Child Rights Impact Assessment|Wikimedia Foundation publishes its first Child Rights Impact Assessment]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 10:02, 10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26091771 --&gt;

== This Month in Education: February 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 2 • February 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/2 new courses in Students Write Wikipedia Starting this February|2 new courses in Students Write Wikipedia Starting this February]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/More two wiki-education partnerships|More two wiki-education partnerships]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Open Education Week 2024 in Mexico|Open Education Week 2024 in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Reading Wikipedia in Bolivia, the community grows|Reading Wikipedia in Bolivia, the community grows]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Education Philippines promotes OERs utilization|Wiki Education Philippines promotes OERs utilization]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Loves Librarians, Kaduna|Wiki Loves Librarians, Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Workshop 2024 CfP - Call for Papers Research track|Wiki Workshop 2024 CfP – Call for Papers Research track]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 18:38, 20 ਮਾਰਚ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26310117 --&gt;

== This Month in Education: March 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 3 • March 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Reading Wikipedia in the classroom, Kaduna|Reading Wikipedia in the classroom, Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Reading Wikipedia in Ukraine – the course for educators is now available on demand|Reading Wikipedia in Ukraine – the course for educators is now available on demand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Wiki Movement Brazil will once again support the Brazilian Linguistics Olympiad|Wiki Movement Brazil will once again support the Brazilian Linguistics Olympiad]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Wikipedia within the Education Setting in Albania|Wikipedia within the Education Setting in Albania]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 07:28, 28 ਅਪਰੈਲ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26659969 --&gt;

== This Month in Education: April 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 4 • April 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/EduWiki Updates From Uganda|EduWiki Updates From Uganda]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Good news from Bolivia: Reading Wikipedia Program continues in 2024|Good news from Bolivia: Reading Wikipedia Program continues in 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Hearing Health Project: Impactful partnership with Wiki Movement Brazil|Hearing Health Project: Impactful partnership with Wiki Movement Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Wikimedia Spain, Amical Wikimedia and the University of Valencia develop Wikipedia educational project|Wikimedia Spain, Amical Wikimedia and the University of Valencia develop Wikipedia educational project]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 03:20, 14 ਮਈ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26698909 --&gt;

== This Month in Education: May 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 5 • May 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Albania - Georgia Wikimedia Cooperation 2024|Albania - Georgia Wikimedia Cooperation 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Aleksandër Xhuvani University Editathon in Elbasan|Aleksandër Xhuvani University Editathon in Elbasan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Central Bicol State University of Agriculture LitFest features translation and article writing on Wikipedia|Central Bicol State University of Agriculture LitFest features translation and article writing on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Empowering Youth Council in Bulqiza through editathons|Empowering Youth Council in Bulqiza through editathons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/We left a piece of our hearts at Arhavi|We left a piece of our hearts at Arhavi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Wiki Movimento Brasil at Tech Week and Education Speaker Series |Wiki Movimento Brasil at Tech Week and Education Speaker Series]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Wikimedia MKD trains new users in collaboration with MYLA|Wikimedia MKD trains new users in collaboration with MYLA]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 13:30, 15 ਜੂਨ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26854161 --&gt;

== This Month in Education: June 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 6 • June 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/From a Language Teacher to a Library Support Staff: The Wikimedia Effect|From a Language Teacher to a Library Support Staff: The Wikimedia Effect]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/5th WikiEducation 2024 Conference in Mexico|5th WikiEducation 2024 Conference in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Lviv hosted a spring wikischool for Ukrainian high school students|Lviv hosted a spring wikischool for Ukrainian high school students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/First class of teachers graduated from Reading Wikipedia in the Classroom 2024|First class of teachers graduated from Reading Wikipedia in the Classroom 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Empowering Digital Citizenship: Unlocking the Power of Open Knowledge with Participants of the LIFE Legacy|Empowering Digital Citizenship: Unlocking the Power of Open Knowledge with Participants of the LIFE Legacy]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Wiki Movimento Brazil supports online and in-person courses and launches material to guide educators in using Wikimedia projects |Wiki Movimento Brazil supports online and in-person courses and launches material to guide educators in using Wikimedia projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Where to find images for free? Webinar for librarians answered many questions|Where to find images for free? Webinar for librarians answered many questions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Wikimedia MKD and University of Goce Delchev start a mutual collaboration|Wikimedia MKD and University of Goce Delchev start a mutual collaboration]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 06:58, 9 ਜੁਲਾਈ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27085892 --&gt;

== This Month in Education: August 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 7 • August 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Cross-Cultural Knowledge Sharing: Wikipedia's New Frontier at University of Tehran|Cross-Cultural Knowledge Sharing: Wikipedia's New Frontier at University of Tehran]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Let's Read Wikipedia in Bolivia reaches teachers in Cochabamba|Let's Read Wikipedia in Bolivia reaches teachers in Cochabamba]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Results of the 2023 “Wikipedia for School” Contest in Ukraine|Results of the 2023 “Wikipedia for School” Contest in Ukraine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Edu Wiki Camp in Serbia, 2024|Edu Wiki Camp in Serbia, 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wikimedia Human Rights Month this year engaged schools in large amount|Wikimedia Human Rights Month this year engaged schools in large amount]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Strengthening Education Programs at Wikimania 2024: A Global Leap in Collaborative Learning|Strengthening Education Programs at Wikimania 2024: A Global Leap in Collaborative Learning]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wiki Education programs are featured in a scientific outreach magazine, and Wiki Movimento Brasil offers training for researchers in the Amazon|Wiki Education programs are featured in a scientific outreach magazine, and Wiki Movimento Brasil offers training for researchers in the Amazon]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wiki Movimento Brasil aims to adapt a game about Wikipedia, organize an academic event for scientific dissemination, and host the XXXIII Wiki-Education Workshop|Wiki Movimento Brasil aims to adapt a game about Wikipedia, organize an academic event for scientific dissemination, and host the XXXIII Wiki-Education Workshop]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 13:22, 11 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27310254 --&gt;

== This Month in Education: October 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 8 • October 2024&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/CBSUA Wiki Education turns 1 year|CBSUA Wiki Education turns 1 year]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/7th Senior WikiTown took place in Becov nad Teplou, Czech Republic|7th Senior WikiTown took place in Becov nad Teplou, Czech Republic]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Edit-a-thon about Modern Architecture in Kosovo|Edit-a-thon about Modern Architecture in Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Edu_Wiki_in_South_Sudan:_Creating_a_better_future_in_education|Empowering Digital Literacy through Wikimedia in South Sudan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Many new articles and contributions in September and October for Wikimedia MKD|Many new articles and contributions in September and October for Wikimedia MKD]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/New Record: 5 Events in Municipal Library within a Month |New Record: 5 Events in Municipal Library within a Month]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wiki-Education programs in Brazil are centered around the Wikidata and Wikisource platforms|Wiki-Education programs in Brazil are centered around the Wikidata and Wikisource platforms]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/WikiChallenge African Schools wins the “Open Pedagogy” Award 2024 from OE Global|WikiChallenge African Schools wins the “Open Pedagogy” Award 2024 from OE Global]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wikipedia helps in improving cognitive skills|Wikipedia helps in improving cognitive skills]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wikipedia in Graduate Studies: Expanding Research Impact|Wikipedia in Graduate Studies: Expanding Research Impact]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/WiLMa PH establishes a Wiki Club|WiLMa PH establishes a Wiki Club]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 14:57, 12 ਨਵੰਬਰ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27733413 --&gt;

== This Month in Education: November 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 9 • November 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Auckland Museum Wikipedia Student Programme|Auckland Museum Wikipedia Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Citizenship and free knowledge on Wikipedia in Albanian language|Citizenship and free knowledge on Wikipedia in Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Engaging students with Wikipedia and Wikidata at Hasanuddin University’s Wikimedia Week|Engaging students with Wikipedia and Wikidata at Hasanuddin University’s Wikimedia Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Minigrant initiative by empowering the Rrëshen community in Albania|Minigrant initiative by empowering the Rrëshen community in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikidata birthday in Albania, 2024|Wikidata birthday in Albania, 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikidata birthday in School |Wikidata birthday in School]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikimedia Education Workshop at Lumbini Technological University|Wikimedia Education Workshop at Lumbini Technological University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikimedia MKD's new collaborations and new content|Wikimedia MKD's new collaborations and new content]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Improving Historical Knowledge on Persian Wikipedia through a continuous Wikimedia Education Program: Shahid Beheshti University Wikipedia Education Program|Improving Historical Knowledge on Persian Wikipedia through a continuous Wikimedia Education Program: Shahid Beheshti University Wikipedia Education Program]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:13, 10 ਦਸੰਬਰ 2024 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27879342 --&gt;

== This Month in Education: January 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 1 • January 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Advancing Education Pillar in Kosovo: 2024 Journey|Advancing Education Pillar in Kosovo: 2024 Journey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Auckland Museum Wikipedia Students Making Progress|Auckland Museum Wikipedia Students Making Progress]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Celebrating 10 Years of Wiki Education|Celebrating 10 Years of Wiki Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Empowering Multilingual Students: Expanding Wikipedia Through Collaboration of foreign languages faculty's students of the University of Tehran|Empowering Multilingual Students: Expanding Wikipedia Through Collaboration of foreign languages faculty's students of the University of Tehran]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Ensuring accurate and authentic information with 1Lib1Ref Campaign in Anambra|Ensuring accurate and authentic information with 1Lib1Ref Campaign in Anambra]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Experiences of Wikipedia in the classroom with a gender perspective in Monterrey |Experiences of Wikipedia in the classroom with a gender perspective in Monterrey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Fine Arts University Students exploring Wikipedia in Tirana, Albania|Fine Arts University Students exploring Wikipedia in Tirana, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Lviv hosted Ukraine’s first student photo walk for Wikipedia|Lviv hosted Ukraine’s first student photo walk for Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Many new trained volunteers and new articles at the end of the year in Macedonia|Many new trained volunteers and new articles at the end of the year in Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Wikimedia and Scientific Events in Brazil|Wikimedia and Scientific Events in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Wiki Workshop- Call for Contributions|Wiki Workshop- Call for Contributions]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:56, 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28111205 --&gt;

== This Month in Education: February 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 2 • February 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Activities series at the Shefit Hekali school in Peqin, Albania|Activities series at the Shefit Hekali school in Peqin, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia Brazil has formed a partnership with a public policy research institute|Wikimedia Brazil has formed a partnership with a public policy research institute]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Preserving Heritage: Tuluvas Aati Month Educational Wikimedia Programs|Preserving Heritage: Tuluvas Aati Month Educational Wikimedia Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Reflecting on our Past: Farewell to the Auckland Museum Summer Students|Reflecting on our Past: Farewell to the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Successful Conclusion of the Second Phase of &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot; in Yemen|Successful Conclusion of the Second Phase of &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot; in Yemen]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wiki Workshop in Mitrovica |Wiki Workshop in Mitrovica]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia MKD' Education: Lots of new trained users, lots of new articles|Wikimedia MKD' Education: Lots of new trained users, lots of new articles]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia Serbia receives accreditation from the National Library of Serbia for the Wiki Senior seminar|Wikimedia Serbia receives accreditation from the National Library of Serbia for the Wiki Senior seminar]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 09:04, 12 ਮਾਰਚ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28314249 --&gt;

== This Month in Education: March 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 3 • March 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/A Whole New World: Research Findings on New Editor Integration in Serbian Wikipedia|A Whole New World: Research Findings on New Editor Integration in Serbian Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Bolivia: a new round of Leamos Wikipedia begins in Bolivia|Bolivia: a new round of Leamos Wikipedia begins in Bolivia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Faculty of Social Sciences Workshop in Albania|Faculty of Social Sciences Workshop in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Lots of contributions and trainings as part of Wikimedia MKD's Education Programme|Lots of contributions and trainings as part of Wikimedia MKD's Education Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Wikimedia organized multiple events of science and education in Brazil during the month of March|Wikimedia organized multiple events of science and education in Brazil during the month of March]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:04, 10 ਅਪਰੈਲ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28458563 --&gt;

== This Month in Education: April 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 4 • April 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Ceremony of giving certificates and awarding the winners of the edit-a-thon: Meet Slovenia|Ceremony of giving certificates and awarding the winners of the edit-a-thon: Meet Slovenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/The Workshops Wikimedia &amp; Education are back in Brazil|The Workshops Wikimedia &amp; Education are back in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/EduWiki Nigeria: Advancing Digital Literacy in Schools|EduWiki Nigeria: Advancing Digital Literacy in Schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Empowering the Next Generation: Wikidata Training at Federal Government Boys College, FGBC Abuja|Empowering the Next Generation: Wikidata Training at Federal Government Boys College, FGBC Abuja]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Final Wikipedia project with Shefit Hekali school in Peqin, Albania|Final Wikipedia project with Shefit Hekali school in Peqin, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Teachers who graduated from the Leamos Wikipedia program in Bolivia become mentors for their colleagues |Teachers who graduated from the Leamos Wikipedia program in Bolivia become mentors for their colleagues]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Wikivoyage in Has region, Northern Albania|Wikivoyage in Has region, Northern Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Wikivoyage workshop in Bulqiza|Wikivoyage workshop in Bulqiza]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 02:48, 10 ਮਈ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28656387 --&gt;

== This Month in Education: May 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 5 • May 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania|Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania|Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May|Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program|Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop|Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia |The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Wikimedia MKD's &quot;Lajka&quot; workshop in Skopje|Wikimedia MKD's &quot;Lajka&quot; workshop in Skopje]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 02:58, 28 ਮਈ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28771448 --&gt;

== This Month in Education: June 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 6 • June 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague|Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program|Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota|Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT|Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children|PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College|Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikimedia MKD's Workshops in June|Wikimedia MKD's Workshops in June]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival|Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 07:19, 27 ਜੂਨ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28903832 --&gt;

== This Month in Education: July 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 7 • July 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025|Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Educational Outreach with Youth Centers in Albania|Educational Outreach with Youth Centers in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025|Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs|Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning|The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025 |When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD|Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia|Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Various programmes up and rolling with Charles University Prague|Various programmes up and rolling with Charles University Prague]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 03:01, 1 ਅਗਸਤ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29005310 --&gt;

== This Month in Education: August 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 8 • August 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Bootcamp Wikipedia in Classroom|Bootcamp Wikipedia in Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Brazil launches campaign about Open Science on Wiki|Brazil launches campaign about Open Science on Wiki]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins|Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI|Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From a Curious Student to a Wikimedia Leader|From a Curious Student to a Wikimedia Leader]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators|From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Higher education with Wikipedia in Spain|Higher education with Wikipedia in Spain]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal|Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network|Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/The brains behind Wikipedia|The brains behind Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers|Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point|Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers|Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia vs AI at La Trobe University|Wikipedia vs AI at La Trobe University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers|St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna|Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education|In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer|Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:16, 2 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29205629 --&gt;

== This Month in Education: September 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 9 • September 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination|Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism &amp; Folklore 2025 Winners|CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism &amp; Folklore 2025 Winners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025|2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište|Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Breaking Barriers, Why open Knowledge matters|Breaking Barriers, Why open Knowledge matters]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach |Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU &amp; Alvan|Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU &amp; Alvan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia|Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Monográfico sobre Wikipedia en el aula, Revista Docere|Monograph on Wikipedia in the classroom, Docere Magazine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan|The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025|The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes|Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cultura libre en las aulas|Free culture in the classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia Rwanda Wiki clubs|Wikimedia Rwanda Wiki clubs]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 15:10, 2 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29344785 --&gt;

== This Month in Education: October 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 10 • October 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/&quot;WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!&quot; winner at the Open Education Awards 2025|&quot;WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!&quot; winner at the Open Education Awards 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer|A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Debating open science and scientific dissemination in Brazil|Debating open science and scientific dissemination in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta|Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025|India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/JDACA &amp; Amman Arab University|JDACA &amp; Amman Arab University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/New starting page for Wikipedia users had been launched in September|New starting page for Wikipedia users had been launched in September]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset|Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia MKD’s Education Program activities for October|Wikimedia MKD’s Education Program activities for October]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania|Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 06:05, 2 ਨਵੰਬਰ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29511272 --&gt;

== This Month in Education: November 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 11 • November 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026|Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia|Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras|Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day|190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI|2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States|Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th|November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025|EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Highly productive autumn education activities in Macedonia|Highly productive autumn education activities in Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka|Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe|Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course|Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training|United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM|Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge|Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Science Competition in Albania and Kosovo|Wiki Science Competition in Albania and Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Workshop 2026 Call for Contributions|Wiki Workshop 2026 Call for Contributions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo|Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community|Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 13:47, 30 ਨਵੰਬਰ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29716809 --&gt;

== This Month in Education: December 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 12 • December 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages|WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wiki in schools - Architecture and Open Heritage|Wiki in schools - Architecture and Open Heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context|What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge|WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina|Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WAM - Tulu Edit-a-thon &amp; Workshop in St Aloysius University |WAM - Tulu Edit-a-thon &amp; Workshop in St Aloysius University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição|Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025|Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClubs and educational partnership in Albania|New WikiClubs and educational partnership in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania|New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025|Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop|Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 14:22, 17 ਦਸੰਬਰ 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29814101 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 18:26, 28 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 11:56, 3 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 10:21, 1 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;

== This Month in Education: April 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 4 • April 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 16:01, 27 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30406002 --&gt;</text>
      <sha1>a1kyl1l7uicgkokmwzmhmeelx615uj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿੰਧੂ ਜੋਏ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119241</id>
    <revision>
      <id>837774</id>
      <parentid>739945</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T02:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18786" sha1="f2k4bepzfihleqi3ddl6i9jd7rwj6d9" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|name=ਡਾ.ਸਿੰਧੂ ਜੋਏ ਸੈਂਟੀਮੋਨ|image=File:Sindhujoy123.jpg|caption=ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਲੇਖਕ, ਅਕਾਦਮੀ|birth_date=|birth_place=[[ਏਰਨਾਕੁਲਮ]], [[ਕੇਰਲਾ]] [[ਭਾਰਤ]]|residence=[[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]]|death_date=|death_place=|constituency=[[ਏਰਨਾਕੁਲਮ]]|office=|term=|predecessor=|party=|spouse={{marriage|ਸੈਂਟੀਮੋਨ ਜੈਕਬ|2017}}&lt;ref name=&quot;in.linkedin.com&quot;&gt;http://in.linkedin.com/in/santimonjacob{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|parents={{unbulleted list | [[ਜੋਰਜ ਜੋਸਫ ਚੱਕੁੰਗਲ]] | ਲੈਲਾ ਜੋਸਫ ਵੀਰਮਾਨਾ}}|alma_mater=[[ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ]]
[[University of Kerala]]&lt;ref&gt;https://www.keralauniversity.ac.in/&lt;/ref&gt;|known_for=Writing, Political activities|website=|footnotes=https://in.linkedin.com/in/dr-sindhu-joy-santimon-32b65051|date=|year=|source=https://www.facebook.com/sindhujoy44}}

'''ਸਿੰਧੂ ਜੋਏ''' [[ਕੇਰਲਾ]] ਰਾਜ ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਲੇਖਕ, ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਾਲ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਯੂਥ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;//www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/panel-will-focus-on-youth-problems-says-sindhu-joy/article3275408.ece&lt;/ref&gt; ਸਿੰਧੂ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pd.cpim.org/2008/1012_pd/10122008_15.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-08-11 |archive-date=2012-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120812024347/http://pd.cpim.org/2008/1012_pd/10122008_15.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਐਸ.ਐਫ.ਆਈ. ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ। ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2005/11/13/stories/2005111306170400.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-08-11 |archive-date=2007-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810180711/http://www.hindu.com/2005/11/13/stories/2005111306170400.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; . ਉਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਸਿੰਧੂ ਜੋਏ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਫਰੰਟ (ਕੇਰਲ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਤੱਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਊਮੇਨ ਚੰਡੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪੁਥੁਪੱਲੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;http://eci.gov.in/archive/May2006/pollupd/ac/states/s11/Acnstcand92.htm&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਦ ਚੋਣ ਕੇ.ਵੀ. ਥਾਮਸ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜੀ ਗਈ ਹੈ, ਥਾਮਸ 2009 ਤੱਕ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ 'ਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ।&lt;ref&gt;http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/it-is-experience-vs-youth-in-ernakulam/articleshow/4315421.cms&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ==
ਸਿੰਧੂ ਜੋਏ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Banerjee |first1=Ritabrata |title=All India Conference of SFI calls for Consolidation and Expansion |url=http://pd.cpim.org/2008/1012_pd/10122008_15.htm |website=Peoples Democracy |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409225302/http://pd.cpim.org/2008/1012_pd/10122008_15.htm |access-date=9 March 2021|archive-date=9 April 2009 }}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ SFI ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;The Hindu 2005&quot;&gt;{{cite web | title=SFI office-bearers elected at meet | website=The Hindu | date=2005-11-13 | url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sfi-office-bearers-elected-at-meet/article27509460.ece | archive-url=https://web.archive.org/web/20190721180219/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sfi-office-bearers-elected-at-meet/article27509460.ece | archive-date=2019-07-21 | url-status=live | access-date=2021-03-23}}&lt;/ref&gt;

2006 ਵਿੱਚ, ਜੋਏ ਨੇ ਪੁਥੁਪੱਲੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕੇਰਲ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਓਮਨ ਚਾਂਡੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੱਬੇ ਜਮਹੂਰੀ ਮੋਰਚੇ (ਕੇਰਲਾ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਚੋਣ ਲੜੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://eci.gov.in/archive/May2006/pollupd/ac/states/s11/Acnstcand92.htm |title=State Elections 2006 Candidates Details for 92-Puthuppally constituency of Kerala |access-date=6 March 2014 |archive-date=8 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140308013406/http://eci.gov.in/archive/May2006/pollupd/ac/states/s11/Acnstcand92.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ &quot;ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ UDF ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |title=AIDWA demands release of Kerala SFI president Sindhu Joy from prison |url=https://www.oneindia.com/2006/04/04/aidwa-demands-release-of-kerala-sfi-president-sindhu-joy-from-prison-1144151399.html |access-date=23 March 2021 |work=OneIndia |date=April 4, 2006}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 19863 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Phalgunan |first1=Binu |title=Two people who shook Oommen Chandy ... twice without crossing the five mark; This time it is a life and death struggle (Google translation) |url=https://malayalam.oneindia.com/amphtml/feature/in-puthuppally-only-two-times-oommen-chandy-s-majority-was-under-10000-what-will-happen-this-time-274541.html |access-date=8 January 2022 |work=One India Malayalam |date=January 7, 2021 |language=Malayalam}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Election Desk |title=In Puthuppally For a coup Childhood? (Google translation) |url=https://truecopythink.media/puthuppally-constituency-kerala-assembly-election-2021 |access-date=8 January 2022 |work=Truecopy Think |publisher=True Copy Magazine LLP |date=February 28, 2021 |language=Malayalam}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 2009 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਕੇ.ਵੀ. ਥਾਮਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/it-is-experience-vs-youth-in-ernakulam/articleshow/4315421.cms | title=It is experience Vs youth in Ernakulam| newspaper=The Economic Times| date=25 March 2009| last1=Krishnakumar| first1=P. K.| last2=Sanandakumar| first2=S.}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਲਗਭਗ 11,000 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sanandakumar |first1=S |title=One thing's sure: The next Ernakulam MP will be Latin Catholic |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/one-things-sure-the-next-ernakulam-mp-will-be-latin-catholic/articleshow/32234471.cms |access-date=4 March 2021 |work=Economic Times |date=March 18, 2014}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਉਹ ਮ੍ਰਿਤਕ ਜੋਰਜ ਜੋਸਫ ਚੱਕੁੰਗਲ (ਜੋਏ) ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਲੈਲਾ ਜੋਸਫ ਵੀਰਮਾਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੈ। ਜੈ ਚੱਕਕੁੰਗਲ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਿਲਡਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;http://www.veethi.com/india-people/sindhu_joy-profile-3473-19.htm.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੈਂਟੀਮੋਨ ਜੈਕਬ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਪਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;in.linkedin.com&quot;&gt;http://in.linkedin.com/in/santimonjacob{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/sindhu-joy-weds-businessman-santimon-jacob-politics-sfi-1.1969372 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-08-11 |archive-date=2019-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190811120322/https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/sindhu-joy-weds-businessman-santimon-jacob-politics-sfi-1.1969372 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.firstreporternow.com/sindhu-joy-wedding |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-08-11 |archive-date=2019-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190811120313/http://www.firstreporternow.com/sindhu-joy-wedding |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਸੈਂਟੀਮੋਨ ਜੈਕਬ ਕੈਥੋਲਿਕ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਹਨ,&lt;ref&gt;https://twitter.com/santimonjacob&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਹਿਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੋਓਵਾਡਿਸ ਹਾਲੀਡੇਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਮੀ ਵਜੋਂ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਿੰਘਮ ਟ੍ਰੈਂਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਲਈ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2003 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਲੋਮ ਵਰਲਡ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਦੇ ਸੀ.ਈ.ਓ., ਐਮਸੀਨ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਸੋਮਾ ਕੰਪਨੀ ਇਮਸਿਉਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://www.mangalam.com/mangalam-varika/43325{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਜੋਏ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ, ਕੇਰਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮਫਿਲ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2003 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=A PhD after study and struggle|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2009/jul/01/a-phd-after-study-and-struggle-64014.html|access-date=2022-02-15|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/Kerala-has-a-rush-of-qualified-candidates/article16648942.ece |title = Kerala has a rush of qualified candidates|newspaper = The Hindu|date = 27 March 2009}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਥੀਸਿਸ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 24 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ਵਿੱਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ==

* ਸਕੂਲਿੰਗ - ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਈਐਮਐਚਐਸ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ਜ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਈ.ਐਮ.ਐਚ.ਐਸ.ਐਸ., ਥ੍ਰਿਕੱਕਰਾ 
* ਬੀ.ਏ. ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ - ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ 
* ਐਮ.ਏ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ 
* ਬੀ.ਐਡ. - ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ ਦਾ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ 
* ਐਮ.ਫਿਲ. - ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 
* ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. - ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article89383.ece?service=print |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-08-11 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215249/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article89383.ece?service=print |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜ - ਕੇਰਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ&lt;ref&gt;https://keralaviews.wordpress.com/2009/03/15/the-curious-case-of-highly-qualified-candidates/&lt;/ref&gt; 
* ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ - ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਕੋਚੀ&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/Kerala-has-a-rush-of-qualified-candidates/article16648942.ece&lt;/ref&gt; 
* ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ - ਚਿੱਪਸ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਸਲਿ .ਸ਼ਨਜ਼, ਏਰਨਾਕੁਲਮ 
* ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ - ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 
* ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ - ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

== ਪਦਵੀਆਂ ==
ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਜੋਏ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਯੂਥ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ&lt;ref&gt;https://www.pinterest.se/pin/473863192015116753/&lt;/ref&gt; 
* ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://netindian.in/news/2011/03/24/00012010/firebrand-kerala-student-leader-sindhu-joy-quits-cpim |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-08-11 |archive-date=2019-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190811120322/http://netindian.in/news/2011/03/24/00012010/firebrand-kerala-student-leader-sindhu-joy-quits-cpim |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* ਐਸਐਫਆਈ ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Sindhu-Joy-and-Swaraj-re-elected/article14759801.ece&lt;/ref&gt; 
* ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐਮ) ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ucanindia.in/news/more-women-than-men-in-kerala;-few-enter-parliament/24315/daily |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-08-11 |archive-date=2017-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170925230426/http://www.ucanindia.in/news/more-women-than-men-in-kerala;-few-enter-parliament/24315/daily |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲੇ ਹਨ:

* ਕੋਚੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਮੈਂਬਰ, 
* ਕੇਰਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਦੋ ਵਾਰ) ਸੈਨੇਟ ਮੈਂਬਰ 
* [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਐਮ.ਜੀ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਮੈਂਬਰ 
* ਕੋਚੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਮੈਂਬਰ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://210.212.233.38/senate.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-08-11 |archive-date=2017-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170925233439/http://210.212.233.38/senate.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 
* ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਉਪ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]</text>
      <sha1>f2k4bepzfihleqi3ddl6i9jd7rwj6d9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਨੀਕੁਲਮ ਗੋਪਾਲ ਕੁਰੁਪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123151</id>
    <revision>
      <id>837747</id>
      <parentid>541576</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6988" sha1="8np4iz2bae1slv6fv52i2xz2w8spi4i" xml:space="preserve">'''ਵੇਨੀਕੁਲਮ ਗੋਪਾਲ ਕੁਰੁਪ''' (1902–1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਕੋਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ''[[ਅਭਿਗਿਆਨਸ਼ਾਕੁੰਤਲਮ|ਅਭਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਕੁੰਤਲਮ]]'', ''[[ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚਰਿਤ ਮਾਨਸ|ਤੁਲਸੀ ਰਾਮਾਇਣ]]'', ''ਤਿਰੁਕੁਰਾਲ'', [[ਸੁਬਰਾਮਨੀਆ ਭਾਰਤੀ|ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਭਾਰਤੀ]] ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਐਡਵਿਨ ਆਰਨੋਲਡ ''[[ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਚਾਨਣ|ਦੀ ਲਾਈਟ ਆਫ਼ ਏਸ਼ੀਆ]]'' ਦੇ ਦੋ ਕੈਨਟੋਜ਼ ਦਾ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕੋਸ਼, ''ਕੈਰਲੀ ਕੋਸ਼ਮ'' ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਓਡੱਕੂਜਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਤਿਰੁਕੁਰਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਰੂਪ ਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ।

== ਜੀਵਨੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:The_Oriental_Research_Institute_&amp;_Manuscripts_Library_at_Thiruvananthapuram.jpg|left|thumb| ਓਰੀਐਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]]
ਗੋਪਾਲ ਕੁਰੁਪ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਮਈ, 1902 ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਵੈਨਿਕੂਲਮ ਦੇ ਪਠਾਨਮਤਿਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਲੂਪੜਾ ਵਿੱਚ ਚੈਰੁਕਟੁਤਮਦਾਤਿਲ ਪਦਮਨਾਭਾ ਕੁਰੁਪ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕੁੰਜਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Biography on Kerala Sahitya Akademi portal&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Vennikkulam/Html/Vennikkulamgraphy.htm|title=Biography on Kerala Sahitya Akademi portal|date=2019-04-09|website=Biography on Kerala Sahitya Akademi portal|access-date=2019-04-09}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਕੋਚੂ ਪਿੱਲਾ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਕਵੀਯੂਰ ਵੇਕੀਟਾਚਲਮ ਆਇਰ ਅਤੇ ਏ. ਸਹਿਸ੍ਰਨਾਮ ਆਇਰ ਦੇ ਅਧੀਨ 7 ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1917 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਸਨੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 1918 ਵਿੱਚ ਕੰਡਾਤਿਲ ਵਰਗੀਸ ਮੈਪਿੱਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1924 ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਿਰੂਵਲਾ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਐਮ ਜੀ ਐਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ 25 ਸਾਲ ਉਥੇ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਲੇਰਕੀਕੋਨ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਅਜੋਕੀ ਓਰੀਐਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਮੈਨੂਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।&lt;ref name=&quot;Vennikkulam Gopala Kurup - Veethi profile&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.veethi.com/india-people/vennikkulam_gopala_kurup-profile-13919-25.htm|title=Vennikkulam Gopala Kurup - Veethi profile|website=veethi.com|access-date=2019-04-09}}&lt;/ref&gt; ਤਿਰੂਵਲਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਮਲਿਆਲਾ ਮਨੋਰਮਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕੇ ਸੀ ਮਮੇਨ ਮੈਪਿੱਲਾਇ 1826 ਵਿੱਚ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਥੀਓਲੋਜੀਕਲ ਸੈਮੀਨਰੀ, ਕੋਟਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਤੋਂ ਕੁਰੁਪ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Datta1988&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&amp;pg=PA1445|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti|last=Amaresh Datta|publisher=Sahitya Akademi|year=1988|isbn=978-81-260-1194-0|pages=1445–}}&lt;/ref&gt;

ਗੋਪਾਲ ਕੁਰੁਪ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੇਪਰਲ ਮੰਗੱਟੂਵੀਟਿਲ ਮਾਧਵੀ ਪਿੱਲਾ ਨਾਲ 1932 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;Akhilavijnanakosam; D.C.Books; Kottayam&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sahithyakara Directory ; Kerala Sahithya Academy,Thrissur&lt;/ref&gt; 20 ਅਗਸਤ, 1980 ਨੂੰ 78 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Biography of Eminent Nairs&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nairs.in/bio_g.htm|title=Biography of Eminent Nairs|publisher=Nairs Academy of Information Research and Services|access-date=24 June 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902]]</text>
      <sha1>8np4iz2bae1slv6fv52i2xz2w8spi4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕਾਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਾਦਵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123717</id>
    <revision>
      <id>837740</id>
      <parentid>743535</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T18:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14842" sha1="9d9a96x571w7227ldtrrb2meiozm6i7" xml:space="preserve">
'''ਵਿਕਾਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਾਦਵ''' (ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1992) [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ]] [[ਭਿਵਾਨੀ ਜ਼ਿਲਾ|ਭਿਵਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਪੁਰਸ਼ [[ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ|ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ]], ਜਿਸਨੇ ਲਾਈਟਵੇਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ [[2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2010 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ 2018 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 

2015 ਵਿੱਚ ਬਾਕਸਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਏਆਈਬੀਏ ਦੇ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਵਰਲਡਜ਼ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sports.ndtv.com/boxing/news/248200-they-said-silver-goes-to-vikas-from-aiba|title=Boxer Vikas Krishan Yadav Reveals Pain of Not Representing India|date=2015-09-07|website=NDTVSports.com|access-date=2015-10-29|archive-date=2015-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123092754/http://sports.ndtv.com/boxing/news/248200-they-said-silver-goes-to-vikas-from-aiba|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ==
ਯਾਦਵ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ]] ਸਿੰਘਵਾ ਖਾਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://88.85.4.2/biographies.fwx?id_athlete=5693|title=Vikas Krishan - Biography|publisher=[[International Boxing Association (amateur)|AIBA]] website|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008205703/http://88.85.4.2/biographies.fwx?id_athlete=5693|archive-date=8 October 2011|access-date=26 November 2010}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ ਬਿਜਲੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ। 1994 ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਭਿਵਾਨੀ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ, 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਯਾਦਵ ਭਿਵਾਨੀ ਬਾਕਸਿੰਗ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿਖੇ ਆਰਮੀ ਸਪੋਰਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.incheon2014ag.org/Sports/Biographies/Athletes_Profile/?ParticCode=5115563&amp;lang=en|title=Athletes_Profile {{!}} Biographies {{!}} Sports|website=www.incheon2014ag.org|access-date=2015-10-29|archive-date=2014-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20141004045935/http://www.incheon2014ag.org/Sports/Biographies/Athletes_Profile/?ParticCode=5115563&amp;lang=en|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

2012 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਅਚਨਚੇਤੀ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਾਦਵ ਨੇ ਬਾਕਸਿੰਗ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ [[ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sports.ndtv.com/boxing/news/248200-they-said-silver-goes-to-vikas-from-aiba|title=Boxer Vikas Krishan Yadav Reveals Pain of Not Representing India|date=2015-09-07|website=NDTVSports.com|access-date=2015-10-29|archive-date=2015-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123092754/http://sports.ndtv.com/boxing/news/248200-they-said-silver-goes-to-vikas-from-aiba|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਮੇਂ ਯਾਦਵ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਡੀਐਸਪੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.expressindia.com/latest-news/A-boxer-with-chess-players-mind/716151/|title=A boxer with chess player’s mind|last=Sharma|first=Nitin|date=26 November 2010|work=[[Indian Express]]|access-date=26 November 2010|archive-date=10 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010222705/http://www.expressindia.com/latest-news/A-boxer-with-chess-players-mind/716151/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ, ਵੈਭਵ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਵੀ ਹੈ। 

== ਕਰੀਅਰ ==

=== 2010 ===
ਏਸ਼ੀਅਨ ਯੂਥ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ: ਮਾਰਚ 2010 ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ [[ਈਰਾਨ|ਈਰਾਨ ਦੇ]] [[ਤਹਿਰਾਨ|ਤੇਹਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਯੂਥ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਯਾਦਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜੋ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਸੀ। 

2010 ਸਮਰ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕਸ: 2010 ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕਸ: [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਵਿੱਚ 24 ਅਗਸਤ 2010 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ [[ਲਿਥੁਆਨੀਆ|ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ]] ਈਵਲਦਾਸ ਪੈਟਰੌਸਕਾਸ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਈਟਵੇਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Boxing-bronze-for-Vikas-Yadav/Article1-591322.aspx|title=Boxing bronze for Vikas Yadav|date=25 August 2010|work=[[Hindustan Times]]|access-date=26 November 2010|archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023232801/http://www.hindustantimes.com/Boxing-bronze-for-Vikas-Yadav/Article1-591322.aspx|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

2010 ਏ.ਆਈ.ਬੀ.ਏ. ਯੂਥ ਵਰਲਡ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | 2010 ਯੂਥ ਵਰਲਡ ਐਮੇਚਿਯਰ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ: ਉਸਨੇ ਲਾਈਟਵੇਟ ਵਰਗ ਵਿੱਚ [[ਬਾਕੂ]] ਵਿਖੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, [[ਲਿਥੁਆਨੀਆ|ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ]] ਈਵਲਦਾਸ ਪੈਟਰੌਸਕਾਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

2010 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ: 25 ਨਵੰਬਰ, 2010 ਨੂੰ ਚਾਈਨਾ ਦੇ [[ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ]] ਵਿਖੇ, ਲਾਈਟਵੇਟ ਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਚੀਨ ਦੇ]] ਹੂ ਕਿੰਗ ਨੂੰ 5-4 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/vikas-breaks-boxings-gold-jinx-lands-perfect-10th/716145/|title=Vikas breaks boxing’s gold jinx, lands perfect 10th|last=Naik|first=Shivani|date=26 November 2010|work=[[Indian Express]]|access-date=26 November 2010}}&lt;/ref&gt; 

=== [[2012 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2012 ਓਲੰਪਿਕਸ]] ===
ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿਚ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿਚ [[2012 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2012 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿਚੋਂ 13-15 ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;dq&quot;&gt;{{Cite web|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2012/olympics/2012/08/03/us-boxing-loss-overturned.ap/index.html?sct=hp_t2_a12&amp;eref=sihp|title=One U.S. boxer still fighting after overturned result|last=|first=|date=August 3, 2012|website=Associated Press|access-date=2012-08-04|archive-date=2012-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807013722/http://sportsillustrated.cnn.com/2012/olympics/2012/08/03/us-boxing-loss-overturned.ap/index.html?sct=hp_t2_a12&amp;eref=sihp|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

=== [[2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2014 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ===
[[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ]] [[ਇਨਚਨ|ਇੰਚੀਓਨ]] ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ [[ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ|ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ]] ਝਨੀਬੇਕ ਅਲੀਮਖਨੁਲੀ ਤੋਂ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਮਿਡਲ ਵੇਟ (75) ਕਿਲੋ ਵਿਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://us.india.com/asian-games-2014/vikas-krishan-yadav-wins-bronze-medal-in-mens-middleweight-75kg-event-in-asian-games-2014-163435/|title=Vikas Krishan Yadav wins bronze medal in Men’s Middleweight 75kg event in Asian Games 2014|access-date=2015-01-19}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਦਾ ਅਜ਼ਮਤ ਕੰਨੈਬੇਕ ਉਲੂ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ 16 ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 3: 0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹੁਰਸ਼ੀਦਬੈਕ ਨੋਰਮੈਟੋਵ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ 3: 0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। 

=== 2015 ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਸ ===
5 ਸਤੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ, ਵਿਕਾਸ ਮਿਡਲਵੇਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਕੇ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ|ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ]] ਬੇਕਟੇਮੀਰ ਮੇਲਿਕੁਜ਼ੀਵ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sports.ndtv.com/boxing/news/248121-vikas-krishan-yadav-settles-for-silver-in-asian-championships|title=Vikas Krishan Yadav Settles for Silver in Asian Championships|date=2015-09-05|website=NDTVSports.com|access-date=2015-10-29|archive-date=2015-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119132003/http://sports.ndtv.com/boxing/news/248121-vikas-krishan-yadav-settles-for-silver-in-asian-championships|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

=== 2015 ਵਰਲਡ ਐਮੇਚਿਯਰ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਸ ===
10 ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਨੂੰ, ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ [[ਮਿਸਰ|ਮਿਸਰ ਦੇ]] ਹੋਸਮ ਅਬਦਿਨ ਤੋਂ 3-0 ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ [[ਕਤਰ|ਕਤਰ ਦੇ]] [[ਦੋਹਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ। 

=== [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕਸ]] ===
ਵਿਕਾਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਾਦਵ ਨੇ ਜੂਨ 2016 ਵਿੱਚ ਬਾਕੂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਓਲੰਪਿਕ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰੀਓ 2016 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਕਸਿੰਗ 75 ਕਿੱਲੋ ਵਰਗ ਵਿਚ 16 ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਪਗਲਸਿਟ ਹੀਟ ਵਿਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਕ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਦੇ ਚਾਰਲਸ ਕਾਰਨੇਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।&lt;ref&gt;[http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/india-boxer-vikas-krishan-yadav-cruises-into-round-of-16-with-win-over-usas-charles-cornell-2964992/] India boxer Vikas Krishan Yadav cruises into round of 16 with win over USA’s Charles Cornell&lt;/ref&gt; ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਅਗਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ [[ਤੁਰਕੀ|ਤੁਰਕੀ ਦੇ]] ਅੰਡਰ ਸਿਪਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਿਡਲ 75 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਬਾਕਸਿੰਗ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਅਤੇ 16 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ[[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ|ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ]] ਬੇਕਟੇਮੀਰ ਮੇਲਿਕੁਜੀਵ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। &amp;nbsp;  . 

=== ਦਰਜਾਬੰਦੀ ===
ਵਿਕਾਸ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਿਡਲ ਵੇਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਰਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਵਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਵਿਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ]] ਨੇ [[2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2008 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਦਾ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 25 ਸਤੰਬਰ, 2015 ਤੱਕ, ਵਿਕਾਸ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aiba.org/rankings-2/|title=Rankings - AIBA|date=2015-09-25|website=AIBA|language=en|access-date=2015-10-29|archive-date=2015-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20151024052353/http://www.aiba.org/rankings-2/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sportskeeda.com/boxing/satish-saweeta-top-3-vikas-yadav-top-5-aiba|title=Satish Kumar, Saweeta in top 3, Vikas Krishan Yadav top 5 in world boxing rankings|date=2015-08-07|website=www.sportskeeda.com|access-date=2015-10-29}}&lt;/ref&gt; 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]]</text>
      <sha1>9d9a96x571w7227ldtrrb2meiozm6i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਿੰਕਡਇਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125463</id>
    <revision>
      <id>837728</id>
      <parentid>806336</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4276" sha1="5magdjhhk803pxa85h4rwvzwrz1zl7w" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਡਾਟ-ਕਾਮ ਕੰਪਨੀ|name=LinkedIn|company_logo=LinkedIn Logo.svg|company_type=ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕ|founder=ਜੇਫ਼ ਵਾਈਨਰ|owner=ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ|location_city=ਸੰਨ੍ਹੀ ਵੇਲ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ|location_country=ਯੂ.ਐੱਸ.ਏ|services=ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਨੈੱਟਵਰਕ|launch_date=5 ਮਈ  2003}}

ਲਿੰਕਡਇਨ ਇਕ ਅਮਰੀਕਨ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਸਬੰਧੀ [[ਵੈੱਬਸਾਈਟ]] ਅਤੇ ਮੋਬਾਇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://about.linkedin.com/|title=About LinkedIn|last=|first=|date=|website=LinkedIn|publisher=|access-date=25 February 2020}}&lt;/ref&gt;। 2002-03 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਨੇ ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://jagbani.punjabkesari.in/gadgets/news/linkedin-ceo-jeff-weiner-resigned-from-his-post-1179968|title=LinkedIn ਦੇ CEO ਜੈਫ ਵੇਈਨੇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਦਿੱਤਾ ਇਸਤੀਫ਼ਾ|last=|first=|date=6 February 2020|work=ਜਗਬਾਨੀ|access-date=25 February 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=Punjabi}}&lt;/ref&gt; । ਲਿੰਕਡਇਨ ਡੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ 66 ਕਰੋੜ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ 200 ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ| ਇਹ ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੁਮਾ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜਾਂ ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

== ਤਰੀਕਾ ਕਾਰ ==
ਲਿੰਕਡਇਨ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਦਾਰੇ ਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣਿਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thebalancesmb.com/introduction-to-linkedin-1794572|title=How LinkedIn Works|last=Duermyer|first=Randy|date=11 November 2019|website=The Balance|publisher=|access-date=25 February 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;| ਲਿੰਕਡਇਨ ਦੋਨੋਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ (ਨੈੱਟਵਰਕ) ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਕਡਇਨ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਦੀ ਰਕਮ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। 

== ਦਫ਼ਤਰ ==
ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਸੰਨ੍ਹੀ ਵੇਲ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ, ਯੂ.ਐੱਸ.ਏ. ਵਿਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇਸ ਦੇ 33 ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲਿੰਕਡਇਨ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਬੰਗਲੌਰ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.businessinsider.in/linkedins-new-bangalore-office-is-massive-and-beyond-amazing/articleshow/52533059.cms|title=LinkedIn’s new Bangalore Office is massive and beyond amazing|last=Das|first=Debdatta|date=1 June 2016|work=Business Insider|access-date=25 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225051443/https://www.businessinsider.in/linkedins-new-bangalore-office-is-massive-and-beyond-amazing/articleshow/52533059.cms|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020|dead-url=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ਵਿਚ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹਨ। 

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਨ ਕੰਪਨੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ]]</text>
      <sha1>5magdjhhk803pxa85h4rwvzwrz1zl7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੁਮੁਆਨੀ ਅਲਗਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127883</id>
    <revision>
      <id>837782</id>
      <parentid>730770</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8167" sha1="75rhqcjegz6vfa5te3bpg48kc1nrrrd" xml:space="preserve">'''ਹੁਮੁਆਨੀ ਅਮੋਕੇ ਅਲਗਾ''', ਜੋ '''ਮਾਮਾ ਹੁਮੁਆਨੀ ਅਲਗਾ''' (ਕੈ. 1900 &amp;ndash; 1993&lt;ref name=&quot;Maitron2015&quot;&gt;{{Cite journal|last=Panata, Sara|date=September 25, 2015|title=Alaga, Humuani Amoke|url=http://maitron-en-ligne.univ-paris1.fr/spip.php?article170943|journal=Le Maitron: dictionnaire biographique, mouvement ouvrier, mouvement social|language=en and fr|access-date=May 2, 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਉਦਮੀ ਸੀ। 1938 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮਕਾਜੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1958 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ 11 ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਈਸਾਬਾਟੂਦੀਨ ਵੁਮੈਨਜ਼ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.academia.edu/7615902/IBRAHIM_OLATUNDE_UTHMAN_MUSLIM_WOMEN_IN_NIGERIA._THE_POSITION_OF_FOMWAN_AND_LESSONS_FROM_ISLAMIC_MALAYSIA|title=IBRAHIM OLATUNDE UTHMAN MUSLIM WOMEN IN NIGERIA. THE POSITION OF FOMWAN AND LESSONS FROM ISLAMIC MALAYSIA|last=Uthman|first=Ubaydullah a. Y. O. D. E. J. I.|language=en|access-date=2020-05-24|archive-date=2018-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181014171456/http://www.academia.edu/7615902/IBRAHIM_OLATUNDE_UTHMAN_MUSLIM_WOMEN_IN_NIGERIA._THE_POSITION_OF_FOMWAN_AND_LESSONS_FROM_ISLAMIC_MALAYSIA|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 1959 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribuneonlineng.com/ncws-prioritises-better-women-representation/|title=NCWS prioritises better women representation » Features » Tribune Online|date=19 May 2017|website=Tribune Online}}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਲਗਭਗ 1900 ਵਿੱਚ, ਅਲਗਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਇਬਾਦਾਨ|ਇਬਦਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੌਲਵੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਅਲਫ਼ਾ ਅਲੀਉ ਅਦੀਸਾ ਅਲਾਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਮਣਕੇ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਅਸੀਮੋਓ ਓਲਾਡੋਯਨਬੋ ਲਾਡੇਬੋ ਅਨੀਗਬਾਲਾਓ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Maitron2015&quot;/&gt; ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਹੁਮੁਆਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਮਣਕੇ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਅਲਗਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1925 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1928 ਅਤੇ 1929 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਡੀਲਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ 1934 ਵਿੱਚ ਗਬਾਗੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡੀਲਰਾਂ ਦੀ ਨੇਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1930 ਵਿੱਚ ਏਗਬੇ ਇਫੇਲੋਡਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਈਸਾਬਾਟੂਦੀਨ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02666958708716045?journalCode=cjmm19|title=The council of Muslim youth organizations of Oyo state in Nigeria: origins and objectives|last=Oloyede|first=Ishaq O.|date=1 July 1987|website=Institute of Muslim Minority Affairs. Journal|pages=378–386|doi=10.1080/02666958708716045}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2014/02/humuanis-life-pride-muslims-jadesola-oyewole/|title=Humuani’s life is a pride to Muslims — Jadesola Oyewole|date=27 February 2014|website=Vanguard News}}&lt;/ref&gt; 1958 ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਈਸਾਬਾਟੂਦੀਨ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਆਈ. ਐੱਸ) ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਈਸਾਬਾਟੂਦੀਨ ਗਰਲਜ਼ ਗਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2014/03/gbadamosi-hails-humuani-alaga/|title=Gbadamosi hails Humuani Alaga|date=13 March 2014|website=Vanguard News}}&lt;/ref&gt;

== ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ==
ਮਹਿਲਾ ਕਪਾਹ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਲਾਭ ਕਮਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਲਗਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਬਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਲੇਬਨਾਨੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1959 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਸੁਸਾਇਟੀਜ਼ (ਐਨਸੀਡਬਲਯੂਐਸ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;https://digitalcommons.kennesaw.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1047&amp;context=jgi&lt;/ref&gt; 1953 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਬਦਾਨ ਅਫਰੀਕੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਡੁਗਬੇ ਮਾਰਕੀਟ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਚੱਲੇ ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਸਿਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਗਏ ਅਤੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬਜ਼ਾਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਵ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਹ 1978 ਵਿੱਚ ਫੌਜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਗਈ। ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਹਰ ਲਿੰਗ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਵੀ ਕੀਤੀ।

== ਮੌਤ ==
ਅਲਗਾ ਦੀ 29 ਜਨਵਰੀ 1993 ਨੂੰ [[ਇਬਾਦਾਨ]] ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Maitron2015&quot;/&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1900]]</text>
      <sha1>75rhqcjegz6vfa5te3bpg48kc1nrrrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130675</id>
    <revision>
      <id>837783</id>
      <parentid>804572</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T06:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12639" sha1="3ktyx7unzjc250avbllemdes27lwucj" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name                = ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ
| logo                = Hacking Team logo.svg
| logo_size           = 
| logo_alt            = Hacking Team logo: ]Hacking Team[
| logo_caption        = 
| logo_padding        = 
| image               = 
| image_size          = 
| image_alt           = 
| image_caption       = 
| type                = 
| industry            = [[ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ]]
| founded             = 2003
| founders            = ਡੇਵਿਡ ਵਿੰਸੇਨਜ਼ੈਟੀ, ਵਲੇਰੀਅਨੋ ਬੇਦੇਸ਼ੀ
| hq_location         = 
| hq_location_city    = [[ਮਿਲਾਨ]]
| hq_location_country = ਇਟਲੀ
| area_served         = &lt;!-- or: | areas_served = --&gt;
| products            = ਸਾਫਟਵੇਅਰ
| brands              = 
| services            = 
| owner               = &lt;!-- or: | owners = --&gt;
| website             = {{URL|https://www.hackingteam.it|HackingTeam.it}}
}}
'''ਹੈਕਿੰਗਟੀਮ'''  ਇੱਕ [[ਮਿਲਾਨ]] ਅਧਾਰਤ [[ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ|ਸੂਚਨਾ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਘੁਸਪੈਠ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੇਚਦੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;spies&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/8899353/The-spies-behind-your-screen.html|title=The spies behind your screen|author=Batey, Angus|date=24 November 2011|accessdate=26 July 2015|newspaper=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;   ਇਹ &quot;''ਰਿਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ ਸਿਸਟਮ'' &quot; ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਿਡ ਫਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਈਮੇਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, [[ਸਕਾਈਪ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਇਸ ਓਵਰ ਆਈਪੀ ਸੰਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਰਿਮੋਟ ਵਾਲੇ  ਮਾਈਕ੍ਰੋਫੋਨ ਅਤੇ ਕੈਮਰਾ ਨੂੰ ਟੀਚੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://surveillance.rsf.org/en/hacking-team/|title=Enemies of the Internet: HackingTeam|website=[[Reporters Without Borders]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429193708/http://surveillance.rsf.org/en/hacking-team/|archive-date=2014-04-29|accessdate=2014-04-24|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429193708/http://surveillance.rsf.org/en/hacking-team/ |date=2014-04-29 }}&lt;/ref&gt; [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਦੇ ਮਾੜੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://citizenlab.org/2014/02/mapping-hacking-teams-untraceable-spyware/|title=Mapping HackingTeam's &quot;Untraceable&quot; Spyware|last1=Marczak|first1=Bill|last2=Gaurnieri|first2=Claudio|date=2014-02-17|website=[[Citizen Lab]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220070424/https://citizenlab.org/2014/02/mapping-hacking-teams-untraceable-spyware/|archive-date=2014-02-20|last3=Marquis-Boire|first3=Morgan|last4=Scott-Railton|first4=John|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਨੈਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newyorker.com/tech/annals-of-technology/hackers-without-borders|title=Hackers Without Borders|last=Kopfstein|first=Janus|date=10 March 2014|work=[[The New Yorker]]|accessdate=24 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://citizenlab.org/2014/06/backdoor-hacking-teams-tradecraft-android-implant/|title=Police Story: HackingTeam's Government Surveillance Malware|last1=Marquis-Boire|first1=Morgan|last2=Gaurnieri|first2=Claudio|date=June 24, 2014|website=Citizen Lab|publisher=University of Toronto|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625065101/https://citizenlab.org/2014/06/backdoor-hacking-teams-tradecraft-android-implant/|archive-date=2014-06-25|accessdate=August 3, 2014|last3=Scott-Railton|first3=John|last4=Kleemola|first4=Katie|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਟਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nakedsecurity.sophos.com/2016/04/08/hacking-team-loses-global-license-to-sell-spyware/|title=HackingTeam loses global license to sell spyware|last=Zorabedian|first=John|date=2016-04-08|website=Naked Security|access-date=2016-05-15|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606055442/https://nakedsecurity.sophos.com/2016/04/08/hacking-team-loses-global-license-to-sell-spyware/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ ਇਸ ਦੇ ਇਤਾਲਵੀ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ 40 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਨਾਪੋਲਿਸ, [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀਸੀ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਬਰਾਂਚਾਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;know&quot;&gt;''[[Human Rights Watch]]'' (25 March 2014). [https://www.hrw.org/report/2014/03/25/they-know-everything-we-do/telecom-and-internet-surveillance-ethiopia &quot;They Know Everything We Do&quot;]. Retrieved 1 August 2015.&lt;/ref&gt;  ਇਸਦੇ ਉਤਪਾਦ ਛੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਦਰਜਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Jeffries&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theverge.com/2013/9/13/4723610/meet-hacking-team-the-company-that-helps-police-hack-into-computers|title=Meet HackingTeam, the company that helps the police hack you|last=Jeffries|first=Adrianne|date=13 September 2013|work=[[The Verge]]|accessdate=21 April 2014}}&lt;/ref&gt;

= ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਨੀਂਹ =
ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2003 ਵਿਚ ਦੋ ਇਟਲੀ ਉੱਦਮੀਆਂ: ਡੇਵਿਡ ਵਿੰਸੇਨਜ਼ੈਟੀ ਅਤੇ ਵੈਲੇਰੀਆਨੋ ਬੇਦੇਸੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।  2007 ਵਿਚ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦੋ ਇਟਲੀ ਦੇ ਵੀਸੀ: ਫੋਂਡੋ ਨੈਕਸਟ ਅਤੇ ਇਨੋਗੇਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://espresso.repubblica.it/attualita/cronaca/2011/12/02/news/noi-i-padri-del-cyber-007-br-1.37951|title=Noi, i padri del cyber-007|last=|first=|date=2 December 2011|work=|access-date=|archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419095838/http://espresso.repubblica.it/attualita/cronaca/2011/12/02/news/noi-i-padri-del-cyber-007-br-1.37951|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ਮਿਲਾਨ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ।  ਇਟਾਲੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਕਾਈਪ ਕਾਲਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਸੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿਚ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਵਿਨਜ਼ਨੇਟੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਤਰਹਾ ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਹੈਕਿੰਗ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਕਰੇਤਾ ਬਣ ਗਿਆ.

ਸਾਬਕਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਐਲਬਰਟੋ ਪੇਲਿਕਸੀਓਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੰਪਨੀ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਪੇਨੀਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਟੈਸਟਿੰਗ, ਆਡਿਟਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਚਾਅ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;war&quot;&gt;Farivar, Cyrus (20 July 2015) [https://arstechnica.com/information-technology/2015/07/italian-prosecutors-investigate-former-hacking-team-employees-for-role-in-hack/ HackingTeam goes to war against former employees, suspects some helped hackers]. ''Ars Technica''. Retrieved 26 July 2015.&lt;/ref&gt;ਪੇਲਸੀਕਾਈਓਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮਾਲਵੇਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਪਰਾਧਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਲੀਏ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਲਈ ਹਿਸਾਬ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੰਗਠਨ ਵਧੇਰੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।  ਪੇਲਸਕਾਈਓਨ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਥੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇਕੋ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ - ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਐਂਡਰਾਇਡਐਸਪਲੋਇਤ  ਅਤੇ ਪੇਲੋਡ - ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿਚ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਤਕਰਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;war&quot; /&gt; 

ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਸਿਟੀਜਨ ਲੈਬ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਲਿਨੋਡ, ਟੈਲੀਕਾਮ ਇਟਾਲੀਆ, ਰੈਕਸਪੇਸ, ਐਨ.ਓ.ਸੀ.4ਹੋਸਟਸ ਅਤੇ ਬੁਲੇਟ ਪਰੂਫ ਹੋਸਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਸੈਂਟਰੇਕਸ ਤੋਂ ਹੋਸਟਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://citizenlab.org/2014/02/hacking-teams-us-nexus/|title=HackingTeam's US Nexus|date=28 February 2014|accessdate=2 August 2015}}&lt;/ref&gt;  

5 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ, ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੇ ਡੇਟਾ, ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਕੋਡ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਈ-ਮੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਡਾਟਾ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 

2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਨੂੰ ਹੈਕਿੰਗ ਟੀਮ ਨੂੰ  ਦਸਾਈਬਰ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਮਮੈਂਟੋ ਲੈਬਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.key4biz.it/cyber-intelligence-nasce-memento-labs-dalla-fusione-delle-attivita-di-inthecyber-group-e-la-storica-hacking-team/252368/|title=Nasce Memento Labs|date=2 April 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
* {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.hackingteam.it/}}
* [https://citizenlab.org/tag/hacking-team/ ਹੈਕਿੰਗਟੈਮ ਆਰਕਾਈਵਜ਼] - ਦਿ ਸਿਟੀਜਨ ਲੈਬ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੀ ਗਈ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟਾਂ
* [https://wikileaks.org/hackingteam/emails ਵਿਕੀਲੀਕਸ: ''ਹੈਕਿੰਗਟੈਮ ਪੁਰਾਲੇਖ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201014123207/https://wikileaks.org/hackingteam/emails/ |date=2020-10-14 }} - 1 ਮਿਲੀਅਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਈਮੇਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਯੋਗ ਡੇਟਾਬੇਸ
* [[ਵਿਕੀਲੀਕਸ]] &quot; ''ਜਾਸੂਸੀ ਫਾਈਲਾਂ'' &quot; ਵਿੱਚ [https://web.archive.org/web/20140918005805/https://www.wikileaks.org/spyfiles/list/company-name/hackingteam.html ਹੈਕਿੰਗਟਿਮ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ]</text>
      <sha1>3ktyx7unzjc250avbllemdes27lwucj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੈਲੀ ਸ਼ਾਹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132566</id>
    <revision>
      <id>837784</id>
      <parentid>783368</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T06:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16098" sha1="19n9iktt2j4wbjijbv60jj2euzfob83" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਹੈਲੀ ਸ਼ਾਹ
| image              = Helly_Shah_(43902370151)_(cropped).jpg
| caption            = ਹੈਲੀ ਸ਼ਾਹ
| birth_date         = {{birth date and age|df=yes|1996|01|07}}&lt;ref name=&quot;ibti_Swar&quot;&gt;{{Cite web|title=Swaragini actress Swara aka Helly Shah celebrates birthday with co-actors|last=Goswami|first=Parismita|work=[[International Business Times]]|date=8 January 2016|access-date=12 December 2016|url=http://www.ibtimes.co.in/swaragini-actress-swara-aka-helly-shah-celebrates-birthday-co-actors-photo-662496}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = 
| birth_name         = 
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| nationality        = [[ਭਾਰਤੀ]]
| height             = 
| known for          = ''[[ਸ੍ਵਰਾਗਿਨੀ|ਸ੍ਵਰਾਗਨੀ]]''&lt;br/&gt;''ਦੇਵਾਂਸ਼ੀ ''&lt;br/&gt;''ਸੂਫੀਆਨਾ ਪਿਆਰਾ ਮੇਰਾ''&lt;br/&gt;''ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਮਰਜਾਵਾਂ 2''
| years_active       = 2010–ਹੁਣ
}}

'''ਹੈਲੀ ਸ਼ਾਹ''' (ਜਨਮ 7 ਜਨਵਰੀ 1996)&lt;ref name=&quot;ibti_Swar&quot; /&gt;ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਚ [[ਸ੍ਵਰਾਗਿਨੀ|ਸ੍ਵਰਾਗਨੀ]] ਵਿਚ ਸਵਾਰਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂਸ਼ੀ ਵਿਚ ਦੇਵਾਂਸ਼ੀ ਬਖਸ਼ੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/helly-shah-i-loved-the-jhumkas-and-bags-in-janpath/articleshow/68874374.cms|title=Helly Shah: I loved the jhumkas and bags in Janpath|website=The Times of India|language=en|access-date=18 April 2019}}&lt;/ref&gt; 2020 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|date=23 January 2020|title=Helly Shah Stars in 'Ishq Mein Marjawan 2', First Promo of New Season Out|url=https://www.news18.com/news/movies/helly-shah-stars-in-ishq-mein-marjawan-2-first-promo-of-new-season-out-2470595.html|access-date=2 June 2020|website=News18}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਮਰਜਾਵਾਂ 2 ਵਿੱਚ ਰਿਧਿਮਾ ਵੰਸ਼ ਰਾਇਸਿੰਗਨੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/helly-shah-stars-in-ishq-mein-marjawan-2-first-promo-of-new-season-out-2470595.html|title=Helly Shah Stars in 'Ishq Mein Marjawan 2', First Promo of New Season Out|date=23 January 2020|website=News18|access-date=2 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਸ਼ਾਹ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਤੋਂ [[ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ethnicity&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news/Gujaratis-take-the-lead-on-prime-time-TV/articleshow/44754981.cms?from=mdr|title=Gujaratis take the lead on prime time TV|last=Patel|first=Ano|date=10 October 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=24 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;toi2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31805&amp;articlexml=Gujarati-actors-make-it-big-on-Hindi-prime-22042017101044|title=Gujarati actors make it big on Hindi prime time TV|last=Jambhekar|first=Shruti|date=22 April 2017|work=[[The Times of India]]|location=[[Ahmedabad]]|access-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|archive-date=15 ਜੁਲਾਈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715181410/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31805&amp;articlexml=Gujarati-actors-make-it-big-on-Hindi-prime-22042017101044|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31805&amp;articlexml=Gujarati-actors-make-it-big-on-Hindi-prime-22042017101044 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-02-08 |archive-date=2018-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715181410/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31805&amp;articlexml=Gujarati-actors-make-it-big-on-Hindi-prime-22042017101044 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;toi3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Hindi-TV-show-Swaragini-zooms-in-on-Kolkatas-hotspots/articleshow/46384717.cms?from=mdr|title=Hindi TV show 'Swaragini' zooms in on Kolkata's hotspots|last=IANS|date=26 February 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=24 March 2018|quote=Talking about playing the character, Helly told IANS: &quot;Swara is very similar to what I am in real life. The only difference is I am Gujarati and she is Bengali. Swara as Bengali is a non-vegetarian eating person, but in real life I am a vegetarian.&quot;|author-link=Indo-Asian News Service}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ]] ਹੈ।&lt;ref name=&quot;toi3&quot; /&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 8 ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;toi1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ahmedabad-is-a-very-chilled-out-place-Helly-Shah/articleshow/14690142.cms|title=Ahmedabad is a very chilled out place: Helly Shah|last=Ano Patel|date=6 July 2012|website=[[Times of India]]|access-date=24 March 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਗੁਲਾਲ ਨਾਲ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;ethnicity&quot;/&gt; 2011 ਵਿੱਚ ਉਹ 'ਦੀਆ ਔਰ ਬਾਤੀ ਹਮ' ਵਿਚ ਸ਼ਰੂਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੇ ਅਲੈਕਸ਼ਮੀ - ਹਮਾਰੀ ਸੁਪਰ ਬਹੂ ਵਿੱਚ ਅਲੈਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ 'ਖੇਲਤੀ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਾਗੀ ਆਂਖ ਮਿਚੋਲੀ' ਵਿਚ ਅਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Hally-Shah-to-replace-Ulka-Gupta-in-Khelti-Hai-Zindagi-/movie-review/26794465.cms|title=Hally Shah to replace Ulka Gupta in 'Khelti Hai Zindagi...'|last=Neha Maheshwri|date=4 December 2013|website=[[The Times of India]]|access-date=24 March 2018}}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਨੀ ਪਲ ਦੇ 'ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕੀ ਗੁਲਕ ਆਸ਼ੀ' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref name=&quot;md1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/khushiyon-kii-gullak-aashi-to-go-off-air/15793188|title='Khushiyon Kii Gullak Aashi' to go off air|last=IANS|date=26 November 2014|work=[[Mid Day]]|access-date=24 March 2018|author-link=Indo-Asian News Service|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065505/http://www.mid-day.com/articles/khushiyon-kii-gullak-aashi-to-go-off-air/15793188|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਮਾਰਚ 2015 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2016 ਤੱਕ ਸ਼ਾਹ ਨੇ [[ਸ੍ਵਰਾਗਿਨੀ]] ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਕਪੂਰ ਦੇ ਉਲਟ ਸਵਰਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 9 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੇਵਾਂਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂਸ਼ੀ ਉਪਾਧਿਆਏ / ਬਖਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਰਵ ਉੱਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

ਸਾਲ 2019 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸਲਤਨਤ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਕਾਇਨਾਤ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਰਾਜਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਲਟ ਸਟਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਫੀਆਨਾ ਪਿਆਰ ਮੇਰਾ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਅੱਗੇ ਉਹ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਦੇ ਯੇ ਰਿਸ਼ਤੇਂ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ ਵਿੱਚ ਨੇਹਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/helly-shah-joins-yeh-rishtey-hain-pyaar-ke/articleshow/72107994.cms|title=Helly Shah joins 'Yeh Rishtey Hain Pyaar Ke' - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

2020 ਤੋਂ ਸ਼ਾਹ ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਮਰਜਾਵਾਂ 2 ਵਿੱਚ ਰਰਾਹੁਲ ਸੁਧੀਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨਾਲ ਰਿਧਿਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/helly-shah-stars-in-ishq-mein-marjawan-2-first-promo-of-new-season-out-2470595.html|title=Helly Shah Stars in 'Ishq Mein Marjawan 2', First Promo of New Season Out|date=23 January 2020|website=News18|access-date=2 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/helly-shah-to-play-the-protagonist-in-the-second-season-of-ishq-mein-marjawaan/articleshow/73520320.cms|title=Helly Shah to play the protagonist in the second season of 'Ishq Mein Marjawaan' - Times of India|last=Maheshwri|first=Neha|date=23 January 2020|work=The Times of India|access-date=23 January 2020|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!ਸਾਲ
! ਸ਼ੋਅ
! ਭੂਮਿਕਾ
!
!
|-
| 2010–2011
| ਜ਼ਿੰਦਾਗੀ ਕਾ ਹਰ ਰੰਗ। . . ਗੁਲਾਲ
| ਟੱਲੀ
|
|
|-
| 2011
| ਦੀਆ ਔਰ ਬਾਤੀ ਹਮ
| ਸ਼ਰੂਤੀ
|
|
|-
| 2012–2013
| ਅਲੈਕਸ਼ਮੀ - ਹਮਾਰੀ ਸੁਪਰ ਬਹੂ
| ਅਲੈਕਸ਼ਮੀ / ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਪਾਡੀਆ
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2013
| ਖੇਲਤੀ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਾਗੀ ਆਂਖ ਮਿਚੋਲੀ
| ਅਮੀ ਜੋਸ਼ੀਪੁਰਾ
|
|
|-
| ਪਵਿਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ
| ਮਹਿਮਾਨ (ਅਮੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ)
|
|
|-
| 2014
| ਖੁਸ਼ੀਓਂ ਕੀ ਗੁਲਕ ਆਸ਼ੀ
| ਆਸ਼ੀ ਦੂਬੇ
|
|
|-
| 2015
| [[ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਜ਼ ਵਿਦ ਕਪਿਲ|ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਵਿਦ ਕਪਿਲ]]
| ਮਹਿਮਾਨ
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/comedy-nights-with-kapil-mahashivratri-episode-20514.html|title='Comedy Nights With Kapil' special episode for Mahashivratri|date=6 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015–2016
| [[ਸ੍ਵਰਾਗਿਨੀ|ਸ੍ਵਰਾਗਿਨੀ - ਜੋਡੇਂ ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਕੇ ਸੁਰ]]
| ਸਵਰਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ
|
|
|-
| 2015
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ਸਸੁਰਾਲ ਸਿਮਰ ਕਾ]]
| rowspan=&quot;7&quot; | ਮਹਿਮਾਨ (ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਾ)
| rowspan=&quot;2&quot; | ਕ੍ਰਾਸਓਵਰ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2015/swaragini-sanskar-saves-swara-from-mohini-but-why-ragini-do-or-die-192354.html|title=Swaragini: Sanskar Saves Swara From Mohini; Ragini's 'Do Or Die' Situation!|date=29 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | 2016
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/amphtml/television/news/2016/swaragini-swara-helps-sasural-simar-ka-simar-sanskar-slaps-swara-pics-223241.html|title=Swaragini: Swara Helps Sasural Simar Ka's Simar; Sanskar Slaps Swara!|date=23 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦਾਸੀ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/ragini-be-jailed-colors-swaragini-160321|title=Ragini to be jailed in Colors' Swaragini|date=21 March 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਲਾਈਵ
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਬਚਾਓ 
|
|
|-
|
|
|-
| ਕਸਮ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕੀ
|
|
|-
|ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 9
| ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼
|
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2017
| ਦੇਵਾਂਸ਼ੀ
| ਦੇਵਾਂਸ਼ੀ ਉਪਾਧਿਆਏ
|
|
|-
| ਸ਼ਕਤੀ - ਅਸਤਿਤਵ ਕੇ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀ
| rowspan=&quot;2&quot; | ਮਹਿਮਾਨ (ਦੇਵਾਂਸ਼ੀ ਵਜੋਂ)
|
|
|-
| ਸਵਿੱਤਰੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ ਐਂਡ  ਹੋਸਪਿਟਲ
|
|
|-
|2018
| ਲਾਲ ਇਸ਼ਕ
| ਦੀਪਾਲੀ
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2019
| ਸੂਫੀਆਨਾ ਪਿਆਰਾ ਮੇਰਾ
| ਸਲਤਨਤ ਸ਼ਾਹ / ਕਾਇਨਾਤ ਸ਼ਾਹ
|
|
|-
| ''ਯੇ ਰਿਸ਼੍ਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ''
| ਨੇਹਾ
|
|
|-
|2020 – ਮੌਜੂਦ
| ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਮਰਜਾਵਾਂ 2
| ਰਿਧੀਮਾ ਵਨਸ਼ ਰਾਇਸਿੰਗਨਿਆ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-helly-shah-on-ishq-mein-marjawan-2-we-had-just-shot-for-a-month-and-the-launch-had-to-be-postponed-due-to-lockdown/articleshow/75872993.cms|title=Exclusive - Helly Shah on Ishq Mein Marjawan 2: We had just shot for a month and the launch had to be postponed due to lockdown}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2020
| ਛੋਟੀ ਸਰਦਾਰਨੀ
| rowspan=&quot;2&quot; | ਮਹਿਮਾਨ (ਰਿਧੀਮਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ)
|
|
|-
|ਪਿੰਜਰਾ ਖੁਸ਼ਸੂਰਤੀ ਕਾ
|
|
|}

=== ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
!ਸਾਲ
! ਫ਼ਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟ
! ਰੈਫ
|-
| 2020
| ਹੈਪੀ ਬਰਥਡੇ
| ਸਾਬਾ
| ਸੀਮਾ ਦੇਸਾਈ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ
| 
|-
|}

== ਅਵਾਰਡ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!ਸਾਲ
! ਅਵਾਰਡ
! ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! ਸ਼ੋਅ
! ਹਵਾਲਾ
|-
| 2017
| ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ
| ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ)
| ''ਦੇਵਾਂਸ਼ੀ''
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress-com.cdn.ampproject.org/v/s/indianexpress.com/article/entertainment/television/ita-awards-2017-winners-list-jennifer-winget-nakuul-mehta-vivian-dsena-see-photos-videos-4924530/lite/?usqp=mq331AQCKAE=&amp;amp_js_v=0.1|title=ITA Awards 2017 winners list: Jennifer Winget, Vivian Dsena and Nakuul Mehta take home the trophies|website=indianexpress-com.cdn.ampproject.org|access-date=27 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2019
| ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ
| rowspan=&quot;2&quot; | ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਜਿਊਰੀ)
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ਸੂਫੀਆਨਾ ਪਿਆਰ ਮੇਰਾ''
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/gold-awards-2019-hina-khan-karan-singh-grover-erica-fernandes-win-big-kapil-sharma-bags-best-comedy-show-see-pics/story-Vja98UTVbyfdEIzwR49eHM.html|title=Gold Awards 2019: Hina Khan, Karan Singh Grover, Erica Fernandes win big. See pics|date=12 October 2019|website=hindustantimes.com|language=en|access-date=27 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ
|
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|8447176}}
* {{ਟਵਿਟਰ|OfficialHelly7}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]]</text>
      <sha1>19n9iktt2j4wbjijbv60jj2euzfob83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਦਾਨ ਅਰੋੜਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135004</id>
    <revision>
      <id>837736</id>
      <parentid>834352</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T18:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10248" sha1="o3n2u6rc46xy25oq9ey4ssk7nyn25rn" xml:space="preserve">
{{Infobox person|name=|image=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1992|4|22}}|birth_place=[[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|other_names=|occupation=[[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]], [[ਅਦਾਕਾਰ]]|years_active=|known_for=|notable_works=|education=|alma_mater=ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਕੂਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ&lt;br&gt;ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟਿਸ਼ ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਟਸ}}'''ਵਰਦਾਨ ਅਰੋੜਾ''' (ਜਨਮ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ, [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਧਾਰਿਤ [[ਅਦਾਕਾਰ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/pride/8099032/vardaan-arora-like-a-polaroid-video-premiere-interview|title=Meet Vardaan Arora, The India-Born Singer Calling for Queer South Asian Representation in Music|website=Billboard|access-date=2019-08-16}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਵਰਦਾਨ ਅਰੋੜਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.axs.com/vardaan-arora-strikes-a-pose-in-like-a-polaroid-music-video-128155|title=Vardaan Arora strikes a pose in 'Like a Polaroid' music video|work=AXS|access-date=2019-08-16|language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ , ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟਿਸ਼ ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਟਸ ਵਿਚ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.intomore.com/culture/vardaan-arora-talks-queer-brown-representation-and-staying-unapologetic|title=Vardaan Arora Talks Queer, Brown Representation and Staying Unapologetic|website=www.intomore.com|access-date=2019-08-16}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
[[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ]] ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਵਰਦਾਨ ਅਰੋੜਾ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ 2016 ਵਿਚ ਉਸਦੇ  ਪਹਿਲੇ ਸਿੰਗਲ, &quot;ਫ਼ੀਲ ਗੁੱਡ ਸੋਂਗ&quot; ਨਾਲ ਹੋਈ। ਅਰੋੜਾ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਗਾਣਾ, ਸਪੋਟੀਫਾਈਜ਼ ਦੇ ਵਾਇਰਲ 50 ਵਿਚ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pride.com/music/2018/10/26/vardaan-arora-his-infectious-pop-music-growing-gay-and-indian|title=Vardaan Arora on His Infectious Pop Music &amp; Growing Up Gay and Indian|date=2018-10-26|website=www.pride.com|language=en|access-date=2019-08-16}}&lt;/ref&gt; 2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਿੰਗਲ 'ਵੱਟ ਇਫ' ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/pride/8458815/lgbt-musicians-gay-pride-month|title=12 Musicians to Discover During LGBTQ Pride Month|website=Billboard|access-date=2019-08-16}}&lt;/ref&gt; ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ 2019 ਦੌਰਾਨ &quot;ਜਨਵਰੀ&quot; ਅਤੇ &quot;ਥਰਟੀ ਅੰਡਰ ਥਰਟੀ&quot; ਗੀਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਗੀਤਕਾਰ ਨਟਾਲੀਆ ਲਾਲਵਾਨੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਟਰੈਕ ਬਣਾਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/pride/8506548/vardaan-arora-january|title=Vardaan Arora Ditches Anxiety, Embraces Love On Upbeat New Song 'January': Listen|website=Billboard|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gaytimes.co.uk/culture/122287/listen-to-vardaan-aroras-reflective-synthpop-single-thirty-under-thirty/|title=Listen to Vardaan Arora's reflective synthpop single thirty under thirty|date=2019-05-20|website=Gay Times|language=en-GB|access-date=2019-08-23|archive-date=2019-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823000332/https://www.gaytimes.co.uk/culture/122287/listen-to-vardaan-aroras-reflective-synthpop-single-thirty-under-thirty/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.veylex.com/single-post/2019/04/12/Vardaan-Arora-drops-new-single-january|title=Vardaan Arora drops new single &quot;january&quot;|website=veylex|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;

ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਨੇੱਟਫਲਿਕਸ ਦੇ [[ਨਾਓਮੀ ਵਾਟਸ]] ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.intomore.com/culture/vardaan-arora-talks-queer-brown-representation-and-staying-unapologetic|title=Vardaan Arora Talks Queer, Brown Representation and Staying Unapologetic|website=www.intomore.com|access-date=2019-08-16}}&lt;/ref&gt;

ਅਰੋੜਾ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ|ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.]] ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਇਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਕੀਲ ਰਿਹਾ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gaytimes.co.uk/culture/114144/vardaan-arora-on-growing-up-gay-in-india-and-how-its-influenced-him-as-an-artist/|title=Vardaan Arora on growing up gay in India and how it's influenced him as an artist|date=2018-10-26|website=Gay Times|language=en-GB|access-date=2019-08-16|archive-date=2019-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190816011814/https://www.gaytimes.co.uk/culture/114144/vardaan-arora-on-growing-up-gay-in-india-and-how-its-influenced-him-as-an-artist/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ]] ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/pride/8099032/vardaan-arora-like-a-polaroid-video-premiere-interview|title=Meet Vardaan Arora, The India-Born Singer Calling for Queer South Asian Representation in Music|website=Billboard|access-date=2019-08-16}}&lt;/ref&gt; 

ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਅਰੋੜਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਰੋਂਗ ਟਰਨ’ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Citation|title=Wrong Turn|url=http://www.imdb.com/title/tt9110170/|access-date=2019-09-09}}&lt;/ref&gt;

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ਸਿਰਲੇਖ
! ਵੇਰਵਾ
|-
| ''ਹਰਟ ਬ੍ਰੇਕ ਓਨ ਦ ਡਾਂਸ ਫਲੋਰ'' 
|
* ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ: 21 ਅਗਸਤ, 2020
* ਲੇਬਲ: ਸੁਤੰਤਰ
* ਫਾਰਮੈਟ: ਡਿਜੀਟਲ ਡਾਉਨਲੋਡ
|}

=== ਇਕਹਿਰੇ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ਸਿਰਲੇਖ
! ਸਾਲ
! ਐਲਬਮ
|-
| &quot;ਆਈ ਡੋਂਟ ਨੋ&quot; 
| 2020
| ''ਹਰਟ ਬ੍ਰੇਕ ਓਨ ਦ ਡਾਂਸ ਫਲੋਰ''
|-
| &quot;ਇੰਪੋਸਟਰ ਸਿੰਡਰੋਮ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gaytimes.co.uk/culture/vardaan-arora-launches-new-ep-with-infectious-dance-banger-imposter-syndrome/|title=Vardaan Arora launches new EP with infectious dance banger Imposter Syndrome|date=2020-06-26|website=GAY TIMES|language=en-GB|access-date=2020-10-26}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| 2020
| ''ਹਰਟ ਬ੍ਰੇਕ ਓਨ ਦ ਡਾਂਸ ਫਲੋਰ''
|-
| &quot;ਰੇਅਰ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gaytimes.co.uk/culture/134817/vardaan-arora-unveils-80s-inspired-cover-of-rare-by-selena-gomez/|title=Vardaan Arora unveils 80s-inspired cover of Rare by Selena Gomez|date=2020-04-24|website=GAY TIMES|language=en-GB|access-date=2020-10-26}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| 2020
| ''ਹਰਟ ਬ੍ਰੇਕ ਓਨ ਦ ਡਾਂਸ ਫਲੋਰ''
|-
| &quot;ਡਰਾਮਾ&quot; (ਨਿਕੋਪੌਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/pride/8550985/vardaan-arora-nicopop-drama-listen|title=Vardaan Arora &amp; Nicopop Are Ready for a Messy Valentine's Day Full of 'Drama': Listen|website=Billboard|language=en|access-date=2020-10-26}}&lt;/ref&gt;
| 2020
| rowspan=&quot;10&quot; | ਗੈਰ-ਐਲਬਮ ਸਿੰਗਲ
|-
| &quot;ਫੇਮਸ&quot;
| 2019
|-
| &quot;ਥਰਟੀ ਅੰਡਰ ਥਰਟੀ&quot;
| 2019
|-
| &quot;ਜਨਵਰੀ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/pride/8506548/vardaan-arora-january|title=Vardaan Arora Ditches Anxiety, Embraces Love On Upbeat New Song 'January': Listen|website=Billboard|language=en|access-date=2020-10-26}}&lt;/ref&gt;
| 2019
|-
| &quot;ਡਾਂਸ ਲਾਇਕ ਯੂ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gaytimes.co.uk/culture/114144/vardaan-arora-on-growing-up-gay-in-india-and-how-its-influenced-him-as-an-artist/|title=Vardaan Arora on growing up gay in India and how it's influenced him as an artist|date=2018-10-26|website=GAY TIMES|language=en-GB|access-date=2020-10-26}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| 2018
|-
| &quot;ਵੱਟ ਇਫ&quot;
| 2018
|-
| &quot;ਲਾਇਕ ਏ ਪੋਲਾਰਾਈਡ&quot;
| 2017
|-
| &quot;ਜ਼ਹਿਰ&quot;
| 2017
|-
| &quot;ਜਸਟ ਲਾਇਕ ਦੇਟ&quot;
| 2016
|-
| &quot;ਫ਼ੀਲ ਗੁੱਡ ਸੋਂਗ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cd-gaytimes.j.layershift.co.uk/culture/vardaan-arora-is-celebrating-a-confident-new-chapter-with-his-triumphant-debut-ep/|title=Vardaan Arora is celebrating a confident new chapter with his triumphant debut EP|date=2020-08-25|website=GAY TIMES|language=en-GB|access-date=2020-10-26|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028204911/https://cd-gaytimes.j.layershift.co.uk/culture/vardaan-arora-is-celebrating-a-confident-new-chapter-with-his-triumphant-debut-ep/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 2016
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]]</text>
      <sha1>o3n2u6rc46xy25oq9ey4ssk7nyn25rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੂ (ਨਾਵਲ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147903</id>
    <revision>
      <id>837731</id>
      <parentid>832999</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7935" sha1="ep6gy8i337j28pb2coqf3agr355sqaa" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿਤਾਬ|name=Loo|isbn=9789937853828|publisher=Sangri~La Books|genre=Fiction|country=[[Nepal]]|language=[[Nepali language|Nepali]]|author=[[Nayan Raj Pandey]]}}

'''''ਲੂ''''' ( {{Lang-ne|लू}}  ਅਰਥ 'ਤੇਜ਼ ਗਰਮ ਹਵਾ') ਨਯਨ ਰਾਜ ਪਾਂਡੇ ਦਾ 2012 ਦਾ ਨੇਪਾਲੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|title='लू' उपन्यास र सीमा क्षेत्रको पीडा|last=Shah|first=Jit Bahadur|date=August 18, 2012|work=[[Nagarik News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=दैनिक १२–१५ घण्टासम्म लगातार लेखिरहेँ|last=Shrestha|first=Laxman|date=July 7, 2012|work=Dainik Lumbini}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੀ-ਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nepallivetoday.com/2021/06/15/nayan-raj-pandeys-new-collection-of-stories-jiyara-hits-the-shelves/|title=Nayan Raj Pandey's new collection of stories, Jiyara, hits the shelves|date=2021-06-15|website=Nepal Live Today|language=en|access-date=2021-11-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੱਛਮੀ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਨੇਪਾਲੀ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Snapshots of the subaltern|last=Pranjali|first=Suresh|date=April 20, 2012|work=[[Kathmandu Post]]}}&lt;/ref&gt; ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨੇਪਾਲਗੰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਇਲਈਆ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.setopati.com/art/book/245152/|title=लेखक नयनराज पाण्डे भन्छन्- मेरा पात्रहरू मैले देखिरहेकै मान्छे हुन् (भिडिओ)|last=Setopati|first=सबिना श्रेष्ठ|website=Setopati|language=hi|access-date=2021-11-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਪ੍ਰਿੰਟ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਸਾਰ ==
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਬਾਂਕੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਿੰਡ ' ''ਪੱਥਰਪੁਰਵਾ'' ' ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ, ਇਹ ਪਿੰਡ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਨੇਪਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ, ''ਸਸ਼ਸਤਰ ਸੀਮਾ ਬਲ'' ਦੁਆਰਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wordinvent.com/top-5-nepali-books-that-require-translation-for-international-appeal/|title=Top 5 Nepali Books That Require Translation For International Appeal|date=2020-09-24|website=Wordinvent|language=en-US|access-date=2021-11-11}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=एउटा अग्लो उपन्यास|last=Bartaman|first=Govinda|date=April 14, 2012|work=[[Kantipur (daily)|Kantipur]]}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ [[ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ|ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਹੈ]] । ਕਿਤਾਬ ਨੇਪਾਲ ਦੇ [[ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ|''ਮਾਦੇਸ਼'' ਖੇਤਰ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਿਵੇਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਪਾਤਰ ==

* '''ਇਲੈਯਾ''', ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ
* ਇਲਿਆ ਦੇ ਪਿਤਾ
* ਇਲਿਆ ਦੀ ਮਾਂ
* ਇਲਿਆ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ
* '''ਟੂਟੇ ਪੰਡਿਤ''', ਇੱਕ ਪੁਜਾਰੀ
* '''ਰੇਡੀਓਲਾਲ''', ਇਲਿਆ ਦਾ ਦੋਸਤ
* '''ਬਜਰੰਗੀ''', ਇਲੀਆ ਦਾ ਦੋਸਤ
* '''ਕਰੀਮ''', ਨੁਸਰਤ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ
* '''ਮਹੇਸ਼ਰ ਕਾਕਾ'''
* '''ਚਮੇਲੀ''', ਰੇਡੀਓਲਾਲ ਦੀ ਪਤਨੀ
* '''ਨੁਸਰਤ''', ਇਲੀਆ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ
* '''ਮੁੰਨੀ'''
* '''ਕਬਿਤਾ'''
* '''ਬ੍ਰਿਜਲਲਾ'''

== ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰ ==
ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://glli-us.org/2019/11/24/our-writing-quality-will-be-rightly-tested-only-when-it-reaches-the-global-market-an-interview-with-writer-nayan-raj-pandey/|title='Our writing quality will be rightly tested only when it reaches the global market': An interview with writer Nayan Raj Pandey|last=Swechcha|first=Sangita|date=2019-11-24|website=Global Literature in Libraries Initiative|language=en|access-date=2021-11-11}}&lt;/ref&gt;

ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਸਰਿਤਾ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਤਾਂਡਵ ਥੀਏਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਡਲਾ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/03/25/ground-zero-pattharpuruwa|title=Ground zero: Pattharpuruwa|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2021-11-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-03-17/20170317072422.html?fb_comment_id=1455524427901362_1455548114565660|title=Kantipur-'लू' ले सम्झाउँछ कञ्चनपुर - कान्तिपुर समाचार|website=ekantipur.com|access-date=2021-11-11}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://fineprint.com.np/product/loo/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦੀ ਸਾਈਟ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.goodreads.com/book/show/13722708-lu Goodreads ਸਾਈਟ]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]]</text>
      <sha1>ep6gy8i337j28pb2coqf3agr355sqaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਇਲੇਟ ਊਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147917</id>
    <revision>
      <id>837737</id>
      <parentid>813657</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T18:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6313" sha1="36dwdpfjxc4smdyptr9k8q07fytdwnf" xml:space="preserve">
 
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਵਾਇਲੇਟ ਊਨ''' (ਜਨਮ 1949) ਇੱਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ &lt;ref name=&quot;curriesandkway&quot;&gt;{{Cite book|title=Eating Her Curries and Kway: A Cultural History of Food in Singapore|last=Tarulevicz|first=Nicole|date=15 December 2013|publisher=University of Illinois Press|isbn=9780252095368|page=110}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ੈੱਫ, ਰੈਸਟੋਰੈਟਰ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਭੋਜਨ ਕਾਲਮਾਂ, ਕੁੱਕਬੁੱਕਾਂ, ਅਤੇ ਪੇਰਾਨਾਕਨ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ 1988 ਤੋਂ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਫੂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਰਹੀ ਹੈ।

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਵਾਇਲੇਟ ਊਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮਲਕਾ, ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚ ਪੇਰਾਨਾਕਨ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬੇਂਗ ਸੂਨ ਊਨ ਅਤੇ ਨੈਨਸੀ ਊਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;infopedia&quot;&gt;{{Cite web|url=http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_459_2005-01-14.html|title=Violet Oon|last=Ahmad|first=Nureza|year=2019|website=Singapore Infopedia|publisher=National Library Board|access-date=29 April 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;spiceoflife&quot;&gt;{{Cite news|title=Violet's spice of life|last=Lui|first=J.|date=14 December 2009|work=The Straits Times|page=46}}&lt;/ref&gt; ਊਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ [[ਰਾਯਲ ਡਚ ਸ਼ੈਲ|ਰਾਇਲ ਡੱਚ ਸ਼ੈੱਲ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;michelin&quot; /&gt; ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਦੇ ਕਾਟੋਂਗ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। &lt;ref name=&quot;spiceoflife&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;michelin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://guide.michelin.com/sg/dining-out/singapore-chef-violet-oon-celebrates-colonial-cafe-culture-with-fourth-restaurant/news|title=Singapore Chef Violet Oon Celebrates Colonial Cafe Culture With Fourth Restaurant|last=Goh|first=Kenneth|date=15 November 2018|publisher=[[Michelin Guide]]|access-date=29 April 2019|archive-date=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413102732/https://guide.michelin.com/sg/dining-out/singapore-chef-violet-oon-celebrates-colonial-cafe-culture-with-fourth-restaurant/news|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਊਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਨਾਲ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;infopedia&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;swhf&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.swhf.sg/profiles/violet-oon/|title=Violet Oon|publisher=Singapore Women's Hall of Fame|access-date=29 April 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਹੁਣ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;swhf&quot; /&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
2016 ਵਿੱਚ, ਊਨ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਮਹਿਲਾ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;swhf&quot;/&gt;

2018 ਵਿੱਚ, ਓਨ ਨੇ ਵਰਲਡ ਗੋਰਮੇਟ ਸਮਿਟ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਵਿੱਚ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ''ਦ ਸਟ੍ਰੇਟ ਟਾਈਮਜ਼'' ਵਿੱਚ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਲਿਆਨਹੇ ਜ਼ਾਓਬਾਓ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। &lt;ref name=&quot;personality&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/food/personality-wins-all|title=Personality wins all|last=Khoo|first=Hedy|date=15 April 2018|work=The Straits Times|access-date=29 April 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/food/25-gold-and-silver-winners-unveiled-at-best-asian-restaurants-awards|title=25 gold and silver winners unveiled at Best Asian Restaurants Awards|last=Khoo|first=Hedy|date=16 April 2018|work=The Straits Times|access-date=29 April 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਊਨ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ ਜੋ ''ਵਾਇਲੇਟ ਊਨ'' ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੇ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;personality&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Violet's back in the kitchen|last=Tan|first=H. Y.|date=30 June 2012|work=The Straits Times|page=2}}&lt;/ref&gt; ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ, ਊਨ ਨੂੰ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ। &lt;ref name=&quot;sumiko&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/lunch-with-sumiko-life-for-cooking-doyenne-violet-oon-has-never-been-better|title=Lunch with Sumiko: Life for cooking doyenne Violet Oon has never been better|last=Tan|first=Sumiko|date=2 July 2017|work=The Straits Times|access-date=29 April 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;personality&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Recovering from stroke|last=Tan|first=H. Y.|date=8 August 2014|work=The Straits Times|page=12}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ ਅੌਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈੱਫ ਔਰਤਾਂ]]</text>
      <sha1>36dwdpfjxc4smdyptr9k8q07fytdwnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149980</id>
    <revision>
      <id>837733</id>
      <parentid>633670</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Odissi music in modern times&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1330003557|Odissi music]]&quot;</comment>
      <origin>837733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28712" sha1="q5kyhqq2mofzdg7o3jfjlxuk71g29fs" xml:space="preserve">'''ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ''' ({{Lang-or|ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ|translit=oṛiśī sangīta}}) [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਰਸਮੀ ਸੰਗੀਤ, ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸੰਗੀਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥ, ਵਿਲੱਖਣ ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=The Classicality of Orissi Music|last=Parhi|first=Dr. Kirtan Narayan|publisher=Maxcurious Publications Pvt. Ltd.|year=2017|isbn=9788193215128|location=India|pages=383|author-link=Kirtan Narayan Parhi}}&lt;/ref&gt;

ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਉੜੀਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਚੌਪੜੀ, ਛੰਦ, ਚੰਪੂ, ਚੌਟੀਸਾ, ਜਨਾਨਾ, ਮਾਲਸਰੀ, ਭਜਨਾ, ਸਰੀਮਾਣਾ, ਝੂਲਾ, ਕੁਡੂਕਾ, ਕੋਇਲੀ, ਪੋਈ, ਬੋਲੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ। ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਰਾਗੰਗਾ, ਭਭੰਗ, ਨਾਟਿਅੰਗਾ ਅਤੇ ਧਰੁਪਦੰਗਾ। ਓਡੀਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਕਵੀ ਹਨ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ ਜੈਦੇਵ, ਬਲਰਾਮ ਦਾਸਾ, ਅਤੀਬਦੀ ਜਗਨਨਾਥ ਦਾਸਾ, ਦਿਨਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾਸਾ, ਕਬੀ ਸਮਰਾਤਾ ਉਪੇਂਦਰ ਭਾਣਜਾ, ਬਨਮਾਲੀ ਦਾਸਾ, ਕਬੀਸੁਰਜਯ ਬਲਦੇਬਾ ਰਥਾ ਅਤੇ ਕਬੀਕਲਹੰਸ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੱਟਾਨਾਯਕਾ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|title=A Glimpse into Orissan Music|last=Patnaik|first=Kabichandra Dr. Kali Charan|publisher=Government of Orissa|location=Bhubaneswar, Odisha|pages=2|author-link=Kali Charan Patnaik}}&lt;/ref&gt;

ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੇ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ: ਅਵੰਤੀ, ਪੰਚਾਲੀ, ਓਦ੍ਰਮਾਗਧੀ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਨਾਟਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਓਡਰਾਮਾਗਧੀ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੱਧਯੁਗੀ ਓਡੀਆ ਕਵੀ [[ਜੈਦੇਵ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b8MKAQAAIAAJ|title=The Evolution of Oriya Language and Script|last=Tripathī|first=Kunjabihari|publisher=Utkal University|year=1963|page=22|access-date=17 December 2022}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਓਡੀਸੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਓਡੀਸ਼ਾ (ਕਲਿੰਗਾ) ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਾ ਖਾਰਵੇਲਾ ਨੇ ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;bare_url&quot;&gt;{{cite web|url=http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/august-2007/engpdf/Page108-111.pdf|title=Odissi - The Classic Music|last=Mohanty|first=Gopinath|date=August 2007|website=Orissa Review|publisher=Culture Department, Government of Odisha|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410055911/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/august-2007/engpdf/Page108-111.pdf|archive-date=April 10, 2009|access-date=February 7, 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਲਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਰੀ, ਗੋਟੀਪੁਆ, ਪ੍ਰਹੱਲਦਾ ਨਾਟਕ, ਰਾਧਾ ਪ੍ਰੇਮਾ ਲੀਲਾ, ਪਾਲਾ, ਦਸਕਥੀਆ, ਭਰਤ ਲੀਲਾ, ਖੰਜਨੀ ਭਜਨਾ, ਆਦਿ ਸਭ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਓਡੀਸੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਰਾਜ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; ਇਹ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Rath|first=Dr. Shantanu Kumar|editor-last=Mishra|title=Odia Lokanatakaku Ganjamara Abadana|script-title=or:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକନାଟକକୁ ଗଞ୍ଜାମର ଅବଦାନ|trans-title=Role of Ganjam in Odisha's performing art traditions|journal=Rangabhumi|language=or|location=Bhubaneswar|publisher=Odisha Sangeet Natak Akademi, Department of Culture, Government of Odisha|volume=9|pages=52–64}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==

=== ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦਾ ਰਸਮੀ ਸੰਗੀਤ ===
ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰੀ ਦੇ [[ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਿਰ, ਪੁਰੀ|ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਰ]] ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਗਨਨਾਥ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਗਨਨਾਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੰਗੀਤ ਸੀ। ਹਰ ਰਾਤ ਬਾਦਸਿੰਘਰਾ ਜਾਂ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੌਰਾਨ, ਜੈਦੇਵ ਦਾ ਗੀਤਗੋਵਿੰਦਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਓਡੀਸੀ ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲਾਂ 'ਤੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਜੈਦੇਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਦ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਵੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਉੜੀਸੀ ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੀਤਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਗਾਇਨ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੇਵਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਰਿ ਜਾਂ ਦੇਵਦਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਦਲਾ ਪੰਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜੋ ਮੰਦਰ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਤੱਕ, ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਚਸ਼ਮਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਉੜੀਆ ਛੰਦਾਂ ਅਤੇ ਜੈਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਜਨਾਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) ਮੰਦਰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੇਵਦਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਖਾਤਮਾ. 
[[ਤਸਵੀਰ:Skj09_kopie.jpg|thumb|233x233px|ਸੰਕਰਜੰਗ, ਅੰਗੁਲ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲੱਭੀਆਂ ਬਾਰਾਂ]]

=== ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਗੀਤ ===
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੂਰੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੁਦਾਈ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਗੁਲ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸੰਕਰਜੰਗ ਵਿਖੇ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੁੱਦਿਆ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਚੈਲਕੋਲਿਥਿਕ ਕਾਲ (400 ਬੀ.ਸੀ. ਤੋਂ ਅੱਗੇ) ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੋਂ, ਪਾਲਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੇਲਟ ਅਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਸੇਲਟਸ ਤੰਗ ਹਨ ਪਰ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰ-ਸੈਲਟਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਕਰਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਗਏ ਬਾਰ-ਸੈਲਟਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਸਨ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਖੋਜੇ ਗਏ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਕਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Patra|first1=Sushanta Kumar|last2=Patra|first2=Dr. Benudhar|title=Archaeology and the maritime history of ancient Orissa|url=http://orissagov.nic.in/e-magazine/Journal/Journal2/pdf/ohrj-014.pdf|journal=Odisha Historical Research Journal|volume=XLVII|issue=2|pages=107–118|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029204543/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Journal/Journal2/pdf/ohrj-014.pdf|archive-date=2009-10-29}}&lt;/ref&gt;

=== ਖਰਾਬੇਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੁਫਾਵਾਂ ===
[[ਭੁਬਨੇਸ਼ਵਰ|ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]] ਵਿੱਚ ਖੰਡਗਿਰੀ ਅਤੇ ਉਦਯਾਗਿਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀਗੁੰਫਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ਾਂ, ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਦੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਜੈਨ ਸ਼ਾਸਕ ਖਰਾਬੇਲਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Perspectives on Orissa|last=Parhi|first=Dr. Kirtan Narayan|publisher=Centre for study in civilizations|year=2009|editor-last=Mohapatra|editor-first=PK|location=New Delhi|pages=613–626|chapter=Odissi Music : Retrospect and Prospect|author-link=Kirtan Narayan Parhi}}&lt;/ref&gt;ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਰਬੇਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ (ਗੰਧਾਬਾ-ਬੇਦਾ ਬੁਧੋ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਰਪ੍ਰਸਤ (ਨਤਾ-ਗੀਤਾ-ਬਦਿਤਾ ਸੰਦਾਸਨਹੀ) ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite book|title=Odissi Sangeetara Parampara O Prayoga|last=Das|first=Ramhari|publisher=Kaishikee Prakashani|year=2004|location=Bhubaneswar, Odisha|language=or|script-title=or:ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ପରମ୍ପରା ଓ ପ୍ରୟୋଗ|trans-title=The tradition and method of Odissi music|author-link=Ramhari Das}}&lt;/ref&gt; ਮਦਨਲਾਲ ਵਿਆਸ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਚੌਹਠ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਵਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਖਰਾਬੇਲਾ ਚੇਦੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ। ਚੇਦੀ ਕੌਸਿਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਇੱਕ ਰਾਗ ਜਿਸਨੂੰ ਨਾਰਦੀਆ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸਯਪ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀਚੰਦਨਾ ਵਰਗੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਰਦਿਆ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਰਾਗ ਕੌਸਿਕਾ ਓਡੀਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਉਦਯਾਗਿਰੀ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਬਾਜਘਾੜਾ ਗੁੰਫਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ'। ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪਾਠ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਦੇ ਧੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Udayagiri_Caves_-_Rani_Gumpha_01.jpg|thumb|249x249px|ਉਦਯਾਗਿਰੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਗੁੰਫਾ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ]]

=== ਮੂਰਤੀ ===
ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰਾਸੁਰਾਮੇਸ਼ਵਰ, ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ, ਲਿੰਗਰਾਜ ਅਤੇ ਕੋਨਾਰਕਾ, ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

=== ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ===
ਭਰਤ ਦਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਾਟਿਆ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ 'ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ' ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ)। ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕਰਨ ਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸਨ। ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਹਨ ਅਵੰਤੀ, ਦਕਸ਼ਨਾਟਿਆ, ਪੰਚਾਲੀ ਅਤੇ ਉਦਰਾਮਗਧੀ (ਜਾਂ ਉਦਰਾਮਗਧੀ)। 'ਓਡਰਾ' ਓਡੀਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਮ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਿੰਗਾ, ਕੰਗੋਡਾ, ਦਖੀਨਾ ਕੋਸਲ, ਤੋਸਾਲੀ, ਮਤਸਿਆ ਦੇਸਾ, ਉਦਰਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੁਣ ਓਡੀਸ਼ਾ ਰਾਜ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਉਦਰਾਮਗਧੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੈਦੇਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪਾਠ ਸੰਗੀਤਾ ਰਤਨਾਕਰ ਵੀ ਇਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਰੂਬਰਿਕ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

== ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ==
ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨੁਮਾਇੰਦੇ, ''ਆਦਿਗੁਰੂ'' ਸਿੰਘਾਰੀ ਸ਼ਿਆਮਸੁੰਦਰ ਕਰ, ''ਅਸਟਾਬਧਾਨੀ ਆਚਾਰੀਆ'' ਤਾਰਿਣੀ ਚਰਨ ਪਾਤਰਾ, ਬਨਿਕੰਤਾ [[Nimai Charan Harichandan|ਨਿਮਾਈ ਚਰਨ ਹਰੀਚੰਦਨ]], ਗੋਕੁਲ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦਨ. ਨਰੁਸ਼ਿੰਗਨਾਥ ਖੁੰਟੀਆ, ਲੋਕਨਾਥ ਰਥ, ਲੋਕਨਾਥ ਪਾਲ, ਮੋਹਨ ਸੁੰਦਰ ਦੇਬ ਗੋਸਵਾਮੀ, ਮਾਰਕੰਡੇ ਮਹਾਪਾਤਰਾ, ਕਾਸ਼ੀਨਾਥ ਪੂਜਾਪਾਂਡਾ, ਕਬੀਚੰਦਰ ਕਾਲੀਚਰਣ ਪਟਨਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਾ ਸੁਧਕਾਰਾ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾਸ, ਰਾਧਾਮਣਿ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਬਿਸਨੂਪ੍ਰਿਆ ਸਾਮੰਤਸਿੰਘਰ, [[ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਮਿਸ਼ਰਾ]], ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਆਮਾਮਣਿ ਦੇਵੀ, ਡਾ. ਗੋਪਾਲ ਚੰਦਰ ਪਾਂਡਾ, ''ਪਦਮਕੇਸਰੀ'' ਡਾ. ਦਾਮੋਦਰ ਹੋਤਾ, ਪਦਮਸ਼ਰੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਾ ਕਰ, ਪਦਮਸ਼ ਸੁਰਥ ਪੰਨੀਗਰਾ, ਵੇਣਾ ਪਾਟਨਾ, ਰਾਮ ਗੋਸਾਈਨਾ ਦਾਸ, ਰਾਮ ਗੋਸ਼ਨਾ ਦਾਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ 3 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਨ ।&lt;ref name=&quot;bare_url_a&quot;&gt;{{Cite web |title=Culture Department |url=http://orissaculture.gov.in/dance.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403151246/http://www.orissaculture.gov.in/dance.asp |archive-date=2012-04-03 |access-date=2012-05-26 |publisher=Orissaculture.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;orissatourism&quot;&gt;{{Cite web |title=Orissa Dance &amp; Music |url=http://www.orissatourism.net/dance-music.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520225020/http://www.orissatourism.net/dance-music.html |archive-date=2012-05-20 |access-date=2012-05-26 |publisher=Orissatourism.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Cite web |date=31 August 2019 |title=72-year-old Veena player of Odisha reviving the glory of the instrument |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2019/aug/31/72-year-old-veena-player-of-odisha-reviving-the-glory-of-the-instrument-2027118.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205110319/https://www.newindianexpress.com/good-news/2019/aug/31/72-year-old-veena-player-of-odisha-reviving-the-glory-of-the-instrument-2027118.html |archive-date=2020-12-05 |access-date=2020-11-27 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

=== ਕਲਾਸਿਕਤਾ ===
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ [[Jiwan Pani|ਜੀਵਨ ਪਾਣੀ]] ਨੇ ਚਾਰ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ 'ਕਲਾਸੀਕਲ' ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਹਿਣ ਲਈ ਖਰੇ ਉਤਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈਃ

# ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
# ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿਖਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
# ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਗ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
# ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਜੀਵਨ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਓਡੀਸ਼ਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਗੀਤਕ ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਲੱਖਣ ਰਾਗ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਪਾਣੀ ਅੱਗੇ ਦਲੀਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ - &lt;ref&gt;{{Cite book|location=New Delhi|deadurl=Jiwan Pani}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote class=&quot;templatequote&quot;&gt;ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਾਸਤਰੀ (ਕਲਾਸੀਕਲ) ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ, ਹੁਣ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਓਡੀਸੀ ਨਾਚ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਸੰਗੀਤ ਨਾਚ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਹ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਤਰਕਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਕਿ ਓਡੀਸੀ ਨਾਚ ਹੈ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਹੈ, ਸ਼ਾਸਤਰਿਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;/blockquote&gt;ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਡਿਤ ਡਾ. ਦਾਮੋਦਰ ਹੋਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ [[ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ]] ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬੇਰੁੱਖੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Dissenting-note/article15938003.ece|title=Dissenting Note|last=Rajan|first=Anjana|date=24 April 2009|work=The Hindu|access-date=12 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812134917/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Dissenting-note/article15938003.ece|archive-date=12 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/raising-his-voice/article5244087.ece|title=Raising his voice|last=Vidyarthi|first=Nita|date=17 October 2013|work=The Hindu|access-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728091350/https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/raising-his-voice/article5244087.ece|archive-date=28 July 2020}}&lt;/ref&gt; ਡਾ. ਹੋਤਾ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਾਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਓਡੀਸੀ ਸੱਗੀਤ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਾਸੀਕਲਵਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੰਦਰਭ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਜੋਂ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤੇ ਨਾਚ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ।  ਓਡੀਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਓਡੀਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਲਈ ਓਡੀਸ਼ੀ ਨਾਚ ਜਿੰਨਾ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਓਡੀਸ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਗੀਤਕ ਅਖੰਡਤਾ ਅਤੇ ਨਾਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਓਡੀਸ਼ੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗੁਰੂਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਪੰਕਜ ਚਰਨ ਦਾਸ, ਦੁਆਰਾ ਗੈਰ-ਓਡੀਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਓਡੀਸ਼ੀ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਇਸਨੂੰ ਓਡੀਸ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਘਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਓਡੀਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਨਾਚ ਨਾਲ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸਨ।

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮਕਬੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਓਡੀਸੀ ਸੱਧਿਆ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਗੁਰੂ ਕੇਲੁ ਚਰਨ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਓਡੀਸੀ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ, ਪੂਰਬੀ ਜ਼ੋਨਲ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੀਨ ਕਲਾਕੇਂਦਰ, ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

* [[ਜੈਦੇਵ]]
* [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ]]
* [[ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category|Odissi music}}

* [https://www.youtube.com/playlist?list=PLjBoYM7VRm8u7rGihWV1L6Moy2TiGg8HA Graded video lessons on Odissi music by Guru Ramhari Das]
* [https://www.youtube.com/channel/UCOPXluyk_OsYZc0UkOSeGsA YouTube channel of Guru Gopal Panda Odissi Academy]
* [https://www.youtube.com/channel/UC6YM68jsDAjjgYcmScX2lwA Odissi music renditions by eminent vocalists]
* [https://www.youtube.com/user/odiamelody Early gramophone records of Odissi music]</text>
      <sha1>q5kyhqq2mofzdg7o3jfjlxuk71g29fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ (ਕਵੀ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150034</id>
    <revision>
      <id>837724</id>
      <parentid>837396</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10795" sha1="20h6uoowb1y28vihqmjfx91qtmyiv9x" xml:space="preserve">'''ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ''' ਇੱਕ [[ਮਲਿਆਲਮ|ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਕਵੀ ਅਤੇ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਆਤਮਕਥਾ, ''ਨੀਲਾਵਿਲ ਓਰੂ ਪਨੀਰਚੰਪਾ'' 2021 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।

== ਜੀਵਨੀ ==
ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ, ਮਾਰੀਆ ਗੋਰੇਟੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.samyuktapoetry.com/2021/10/24/rosemary/|title=Rosemary – Samyukta Poetry}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜੂਨ, 1956 ਨੂੰ ਕਾਂਜੀਰਾਪੱਲੀ, ਕੋਟਾਯਮ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕੇ.ਸੀ. ਚਾਕੋ (ਪੱਪਚਨ) ਅਤੇ ਰੋਸਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;keralawomen&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.keralawomen.gov.in/ml/node/738|title=റോസ് മേരി|date=26 March 2021|website=Kerala Women|publisher=Department of Women and Child Development, Kerala state|language=ml|access-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224130748/https://keralawomen.gov.in/ml/node/738|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ ਰੱਖ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;IE Malayalam&quot;&gt;{{Cite news|url=https://malayalam.indianexpress.com/news/features/marakkanavathavar-ashitha-rosemary/|title=സ്നേഹം നിറയ്ക്കുന്ന കൈകൾ|work=Indian Express Malayalam|language=ml}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਗ੍ਰੇਸੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਕੂਲ, ਪੈਰਾਥੋਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਂਟ ਡੋਮਿਨਿਕ ਕਾਲਜ, ਕੰਜੀਰਾਪੱਲੀ, ਮਾਰ ਇਵਾਨੀਓਸ ਕਾਲਜ, [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]], ਚਿਦੰਬਰਮ ਅੰਨਾਮਲਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।&lt;ref name=&quot;keralawomen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ManoramaOnline&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.manoramaonline.com/literature/manorama-books/2020/06/11/manorama-books-kavimazha-rose-mary.html|title=മനോരമ ബുക്സ് കവിതമഴയിൽ റോസ് മേരിയുടെ '3 കവിതകൾ'|work=ManoramaOnline|language=ml}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Malayalam-language sources (ml)]]&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਮਾਥਰੂਭੂਮੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]] (ਮਲਿਆਲਮ) ਲਈ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;keralawomen&quot; /&gt;

ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://thasrak.com/author/rosmery/|title=റോസ് മേരി, Author at തസറാക്|date=2019-07-18|website=തസറാക്|language=en-US|access-date=2022-04-07}}&lt;/ref&gt;

== ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਰੋਜ਼ ਮੈਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਵੀ [[ਕਮਲਾ ਸੁਰੇਈਆ|ਮਾਧਵੀਕੁਟੀ]] ਨੇ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਵੱਕੁਕਲ ਚੈਕੇਰੁਨੀਦਮ'' 1996 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਝੁਕਾਅ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite news |last1=Shibitha |title=റോസ്‌മേരീ, മാധവിക്കുട്ടി എറിഞ്ഞുതന്ന ആ ചിലങ്കകൾ ആർക്കാണ് കൈമാറാൻ പോവുന്നത്? |url=https://www.mathrubhumi.com/literature/interviews/malayalam-writer-rosemary-interview-1.4531399 |work=Mathrubhumi |language=ml}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਈ ਕਮੇਟੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਫਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ManoramaOnline&quot;/&gt;

== ਕੰਮ ==

=== ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ===

* {{Cite book|title=Vakkukal Chekkerunnidam|date=1996|publisher=DC books|isbn=9788171306855|location=Kottayam|language=Malayalam}}
* {{Cite book|title=Chanju Peyyunna Mazha|date=1998|publisher=Current Books|isbn=9788124014660|location=Kottayam|language=Malayalam}}
* {{Cite book|title=Venalil Oru Puzha|date=2002|publisher=Current Books|isbn=9788124013267|location=Kottayam|language=Malayalam}}
* {{Cite book|title=Lajavanthi Ennoruval|date=2019|publisher=Mathrubhumi Books|isbn=9788182680074|language=Malayalam}}

=== ਅਨੁਵਾਦ ===

* {{Cite book|title=Hamelinile Kuzhaloothukaranum Mattu Kathakalum -6|date=2012|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788184942286|language=Malayalam}} Children's' literature.
* {{Cite book|title=Choolam Kuthunna Rakshanum Mattukathakalum - 5|date=2012|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788184942279|language=Malayalam}} Children's' literature.
* {{Cite book|title=Talathirinja Pannikoottam Mattu Kathakalum - 4|date=2012|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788184942262|language=Malayalam}} Children's' literature.
* {{Cite book|title=Uchum Kurukkanum Mattukathakalum - 3|date=2010|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788184942255|language=Malayalam}} Children's' literature.
* {{Cite book|title=Thambaleenayum Mattu Kathakalum-2|date=2012|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788184942248|language=Malayalam}} Children's' literature.
* {{Cite book|title=Chenthoppiyaninja Penkuttyyum Mattu Kathakalum 1|date=2012|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788184942231|language=Malayalam}} Children's' literature.
* {{Cite book|title=Rip Van Winkilum Mattu Kathakalum|date=2012|publisher=Kerala State Bala Sahitya Institute|isbn=9788182662131|language=Malayalam}} Children's' literature.
* ''Lokothara BalaKathakal'', Malayalam translation of Children's' literature stories from around the world.&lt;ref name=&quot;ManoramaOnline&quot;/&gt;
* ''Lokaprasaktha Nadodi Kathakal'', Malayalam translation of famous folk stories from around the world.&lt;ref name=&quot;ManoramaOnline&quot; /&gt;
* ''Bible Kathakal'', Malayalam translation of stories from holy Bible.&lt;ref name=&quot;ManoramaOnline&quot; /&gt;
* ''Kahlil Gibran Kavithakal'', Malayalam translation of [[ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|Kahlil Gibran]] poems.&lt;ref name=&quot;ManoramaOnline&quot; /&gt;
* She has translated [[ਵੀ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੈਨਨ|V. K. Krishna Menon]]'s biography into Malayalam.&lt;ref name=&quot;MDN&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.malayalamdailynews.com/?p=114709|title=റോസ് മേരി - കവിതയുടെ സൗഹൃദ മുദ്ര|last=Manohar|first=Thomas|date=23 September 2014|work=Malayalam Daily News|language=ml-IN|access-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202154639/https://www.malayalamdailynews.com/?p=114709|url-status=dead}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Malayalam-language sources (ml)]]&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==
ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੂਸੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ 2012 ਵਿੱਚ ਏਸੇਨਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਮਾਸਕੋ, ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਰੂਸਕੀ ਮੀਰ ਅਤੇ ਰਸ਼ੀਅਨ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਦੁਆਰਾ ਚੌਥਾ ਏਸੇਨਿਨ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;keralawomen&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/esenin-award-given-away-to-writer-rosemary/article4212881.ece|title=Esenin award given away to writer Rosemary|date=2012-12-18|work=The Hindu|access-date=2022-04-07|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/photogallery/kerala/ssahitya-akademi-award-for-s-harish-sandeepananda-giri-and-bobby-jose-kattikkad-aa-348357.html|title=എസ് ഹരീഷ്, സന്ദീപാനന്ദ ഗിരി, ബോബി ജോസ് കട്ടിക്കാട് എന്നിവർക്ക് സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം|date=2021-02-15|website=News18 Malayalam|language=ml|access-date=2022-04-07}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ SBT ਪੋਇਟਰੀ ਅਵਾਰਡ, ਮੁਥੁਕੁਲਮ ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਮਾ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਲਲਿਥੰਬਿਕਾ ਅੰਤਰਜਾਨਮ ਯੰਗ ਰਾਈਟਰ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;keralawomen&quot;/&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]]</text>
      <sha1>20h6uoowb1y28vihqmjfx91qtmyiv9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਹਿਨਾ ਈ.ਕੇ.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157756</id>
    <revision>
      <id>837764</id>
      <parentid>672072</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T23:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7075" sha1="bqp83y2se5nn13z8kkqh6s2yi5ebhb7" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ਸ਼ਾਹਿਨਾ ਈ.ਕੇ.
| image            = Shhaina EK photo.jpg
| pseudonym        = 
| birth_name       = 
| birth_date       = {{Birth date and age|df=yes|1978|6|29}}
| birth_place      = ਪੇਰੀਨਥਲਮੰਨਾ, ਮਲੱਪਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ
| death_date       = 
| death_place      = 
| occupation       = ਲੇਖਕ, ਅਧਿਆਪਕ
| genre            = ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ
| spouse           = 
| children         = 
| relatives        = 
| notable_works    = 
| awards           = 
}}

'''ਸ਼ਾਹਿਨਾ ਈ.ਕੇ.''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shahina E. K,''' ਜਨਮ 29 ਜੂਨ 1978) [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਮਲੱਪਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੇਰੀਨਥਲਮੰਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Avaneebala award for Shahina E K&quot;&gt;{{Cite web |date=15 July 2012 |title=Avaneebala award for Shahina E K |url=http://ibnlive.in.com/news/avaneebala-award-for-shahina-e-k/275631-60.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20141215154302/http://ibnlive.in.com/news/avaneebala-award-for-shahina-e-k/275631-60.html |archive-date=15 December 2014 |access-date=15 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shahina EK gets Avanibala award&quot;&gt;{{Cite web |date=28 July 2012 |title=Shahina EK gets Avanibala award |url=http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/shahina-ek-gets-avanibala-award-126543.html |access-date=15 December 2014 |archive-date=15 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215224656/http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/shahina-ek-gets-avanibala-award-126543.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Commemoration of writer today&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/commemoration-of-writer-today/article3732946.ece|title=Commemoration of writer today|date=6 August 2012|work=The Hindu|access-date=12 September 2019}}&lt;/ref&gt;

ਅਨੁਵਾਦ, ਨਾਵਲੈਟ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ, ਕਵਿਤਾ ਆਦਿ ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਨਾਵਲੈਟ, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਨਾਵਲ ਆਦਿ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ, ਪੁਥੁਮਾਝਾ ਚੂਰੂਲਾ ਚੁੰਬਨੰਗਲ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਐਡਸੇਰੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;ഇടശ്ശേരി അവാര്‍ഡ്&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-03-24 |title=ഇടശ്ശേരി അവാര്‍ഡ് |url=http://www.keralaculture.org/malayalam/edassery-award/485 |access-date=2019-03-24 |website=www.keralaculture.org |language=ml |archive-date=2019-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206185514/http://www.keralaculture.org/malayalam/edassery-award/485 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ==

=== ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ===

* ਫੈਂਟਮ ਬਾਥ
* ਆਨੰਦਪਦਮਨਾਭਾਂਤੇ ਮਾਰਕੁਥਿਰਕਲ - (ਮਲਿਆਲਮ:അന്തപദ്മന്ഭാന്റെ മരക്കുതിരകൾ)
* ਪੁਥੁਮਾਝਾ ਚੂਰੂਲਾ ਚੁੰਬਨੰਗਲ - (ਮਲਿਆਲਮ:പുതുമഴ ചൂരുള്ള ചുംബനങ്ങൾ)
* ਪ੍ਰਣਯਾਥਿਨਤੇ ਥੀਕੇਕਾਦਿਨੁਮਪੁਰਮ੍
* ਨੀਲਥੀਵੰਡੀ - (ਮਲਿਆਲਮ:നീലത്തീവണ്ടി)
* ਉਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਡੇਲਹੀੰਨੂ ਮੁਥਾਸ਼ੀ ਵੀਟੀਲੇਕ - (ਮਲਿਆਲਮ:ഉണ്ണി എക്സ്പ്രസ്സ് ഡെൽഹ്വ്ന്ന് ഡെൽഹ്വ്ന്ന് മുത്വവത്ശാവളവളിവവടവക്ടാവാവളിവത്ശം)

=== ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਕੰਮ ===

* ਦਾ ਪ੍ਰੋਫਿਟ ਟੂ (ਮਲਿਆਲਮ:പ്രവാചകൻ)

=== ਕਵਿਤਾਵਾਂ ===

* ਓਟਨਜੋਡੀ ਕਵਿਤਾਕਲ ਤੋਂ (ਮਲਿਆਲਮ: ഒറ്റഞൊടി കവിതകൾ)

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Cite web |title=രാഷ്‌ട്രീയത്തിലായാലും കലയിലായാലും കലഹങ്ങളല്ല കൈകോര്‍ക്കലുകളാണ്‌ വേണ്ടത്‌ : ഇ.കെ ഷാഹിന |url=http://www.mangalam.com/news/district-detail/213882-kannur.html |access-date=2019-03-24 |website=www.mangalam.com |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite web |title=ഇ.കെ. ഷാഹിനയ്ക്ക് പുരസ്കാരം : Deepika.com Kerala News |url=https://www.deepika.com/News_Cat2_sub.aspx?catcode=cat2&amp;newscode=387568 |access-date=2019-03-24 |website=www.deepika.com |language=en-gb}}
* {{Cite web |date=2019-03-24 |title=എനിക്ക് എന്റേതായ ശരികളുണ്ട് |url=http://www.mappilaheritagelibrary.com/mappila_index/%E0%B4%8E%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D-%E0%B4%8E%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%AF-%E0%B4%B6%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%B3%E0%B5%81%E0%B4%A3/ |access-date=2019-03-24 |website=Mappila Heritage Library}}
* {{Cite web |date=2016-01-13 |title=മുതുകുളം പാര്‍വ്വതി അമ്മ പുരസ്‌കാരം ഷാഹിനയ്ക്ക് |url=http://www.janmabhumidaily.com/news369065 |access-date=2019-03-24 |website=ജന്മഭൂമി - Janmabhumi Daily |language=en |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324172605/https://www.janmabhumidaily.com/news369065 |url-status=dead }}
* {{Cite web |title=ഷാഹിന ഇ.കെയുടെ ഫാന്റം ബാത്തിന് ഒരാമുഖം |url=https://www.doolnews.com/introduction-to-phantom-bath258.html |access-date=2019-03-24 |website=www.doolnews.com}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]]</text>
      <sha1>bqp83y2se5nn13z8kkqh6s2yi5ebhb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਵਾਦਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159032</id>
    <revision>
      <id>837766</id>
      <parentid>822162</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T23:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9892" sha1="05kxi4jl6mfc8fc6eyunu8o3lx4i4d1" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸ਼ਿਵਾਦਾ
| image              =
| alt                = 
| caption            = 2022 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਦਾ
| other_names        = 
| birth_name         = ਕੇ. ਵੀ. ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨਾਇਰ
| birth_date         = &lt;!-- must cite published reliable source(s) to verify birth date --&gt;
| birth_place        = ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ, [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ
| occupation         = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ
| years_active       = 2008–ਮੌਜੂਦ
| spouse             = {{marriage|ਮੁਰਲੀ ​​ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ|2015}}
| children           = 1
| relatives          = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਕੇ.ਵੀ. ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨਾਇਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''K. V. Srilekha Nair;''' ਜਨਮ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986), ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਸ਼ਿਵਾਦਾ''' ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ਿਵਾਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਕੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨਾਇਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਰਾਜਨ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰੀ, ਇੱਕ ਮਲਿਆਲੀ ਪਰਿਵਾਰ, [[ਤਿਰੁਚਿਰਪੱਲੀ|ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗ੍ਰੇਡ 5 ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;shiv1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/I-can-act-only-if-I-know-the-language-Sshivada/articleshow/41091439.cms|title=I can act only if I know the language : Sshivada|date=16 January 2017|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਗ੍ਰੇਡ 5 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅੰਗਮਾਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵਜਯੋਤੀ ਸੀਐਮਆਈ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਅੰਗਮਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;mangalam.com&quot;&gt;{{Cite web |title=എന്റെ പ്രണയത്തില്‍ താജ്‌മഹലില്‍... |url=http://www.mangalam.com/women/celebrity/406602?page=0,1 |publisher=Mangalam }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਮੁਰਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਰੁੰਧਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Each and every moment of my life is a bliss |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/sshivada-each-and-every-moment-of-my-life-is-a-bliss/articleshow/79755318.cms |website=Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸ਼ਿਵਦਾ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਫਿਲਮ ''ਕੇਰਲਾ ਕੈਫੇ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫਾਜ਼ਿਲ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ 2011 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਲਿਵਿੰਗ ਟੂਗੇਦਰ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vishal menon |title=Bitten by the acting bug |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/bitten-by-the-acting-bug/article6818543.ece |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਨੇਦੁਨਚਲਾਈ'' ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shivada - The terrific newcomer in K-town! |url=http://www.sify.com/movies/Shivada--the-terrific-newcomer-in-k-town-imagegallery-4-kollywood-oehkcshgbbdsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227041905/http://www.sify.com/movies/shivada--the-terrific-newcomer-in-k-town-imagegallery-4-kollywood-oehkcshgbbdsi.html |archive-date=27 December 2015 |website=Sify}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਮਲਿਆਲਮ ਹੈ, ਸ਼ਿਵਦਾ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਡਬ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, &quot;ਮੈਂ [[ਤਿਰੁਚਿਰਪੱਲੀ|ਤ੍ਰਿਚੀ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤਾਮਿਲ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਹਾਂ।&quot; ਸ਼ਿਵਦਾ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਮੰਗਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਇੱਕ [[ਢਾਬਾ]] ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Sshivada-goes-back-in-time/articleshow/12030636.cms|title=Sshivada goes back in time|last=Lakshmi|first=V|date=15 January 2017|work=The Times of India|access-date=6 July 2018}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਫੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ &quot;ਨਵਾਂ ਲੱਭੋ ਸ਼ਿਵਦਾ... ਸ਼ੋਅ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਚੀ, ਹਮਲਾਵਰ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਮੰਗਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਏਲਾਨ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Review : Nedunchalai |url=http://www.sify.com/movies/nedunchalai-review-tamil-15052114.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328222746/http://www.sify.com/movies/nedunchalai-review-tamil-15052114.html |archive-date=2014-03-28 |website=Sify}}&lt;/ref&gt; ਬਾਰਦਵਾਜ ਰੰਗਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ &quot;ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਨਵਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ&quot; ਕਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Baradwaj Rangan |title=Nedunchalai: Road rage |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/nedunchalai-road-rage/article5848263.ece |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ''ਜ਼ੀਰੋ'' ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਬਾਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸਹਾਇਕ, ਸ਼ਿਵ ਮੋਹਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿਆ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, &quot;ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਵਾਇਤੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਹੈ&quot;।&lt;ref name=&quot;Horror Story with a Difference&quot;&gt;{{Cite web |date=29 July 2014 |title=Horror Story with a Difference |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Horror-Story-with-a-Difference/2014/07/29/article2353087.ece |website=The New Indian Express |access-date=24 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=12 ਜੂਨ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160612223600/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Horror-Story-with-a-Difference/2014/07/29/article2353087.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵਦਾ ਨੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਮਾਇਆ'' ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸਰਵਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਸਜੇ ਸੂਰਿਆ ਅਤੇ [[ਵਾਮਿਕਾ ਗੱਬੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.top10cinema.com/article/41993/sj-suryah-sshivada-wamiqa-join-maya-director-now|title=SJ Suryah-Shivada-Wamiqa join 'Maya' director now|date=2017-03-30|work=Top 10 Cinema|access-date=2017-03-31|language=en-US|archive-date=2017-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819145713/https://www.top10cinema.com/article/41993/sj-suryah-sshivada-wamiqa-join-maya-director-now|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>05kxi4jl6mfc8fc6eyunu8o3lx4i4d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮਯੁਕਤਾ ਵਰਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162238</id>
    <revision>
      <id>837755</id>
      <parentid>816772</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T21:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7440" sha1="tf2ih6ac7gl54u6vgixy6uol927gt1w" xml:space="preserve">[[File:Samyuktha varma 2.jpge.png|thumb|ਸਮਯੁਕਤਾ ਵਰਮਾ]]
'''ਸਮਯੁਕਤਾ ਵਰਮਾ''' (ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1979) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ 1999 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=മേനോന്‍ |first=മധു. കെ |script-title=ml:ശരിക്കും, ആ നിമിഷം എപ്പോഴായിരുന്നു |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-182987 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131129044924/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-182987 |archive-date=29 November 2013 |access-date=11 December 2013 |website=Mb4Eves |language=ml}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1999 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਵੇਂਡੁਮ ਚਿਲਾ ਵੀਟੂਕਾਰਯਾਂਗਲ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਕੁੱਲ 18 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਰਮਾ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਦੋ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਦੋ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2002 ਤੋਂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 2007 |title=Samyuktha Varma |url=http://indulekha.com/moviegallery/2007/05/samyuktha-varma.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219021219/http://indulekha.com/moviegallery/2007/05/samyuktha-varma.html |archive-date=19 December 2008 |access-date=29 December 2008 |website=Movieraga.com}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1979 ਨੂੰ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਉਮਾ ਵਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਰਲਾ ਵਰਮਾ ਕਾਲਜ, ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ''ਵੇਂਦੁਮ ਚਿਲਾ ਵੀਤੂਕਾਰਯਾਂਗਲ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਮਿਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About Malayalam Film Actress Samyuktha Varma |url=http://movies.bizhat.com/actress/samyuktha_varma_about.php |website=BizHat.com}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮ ਕਰੀਅਰ ==
ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1999 ਵਿੱਚ ਵੇਂਦੁਮ ਚਿਲਾ ਵੇਟੁਕਾਰਯਾਂਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Samyuktha Varma: I was fortunate to have started my career with 'Veendum Chila Veettukaryangal' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/samyuktha-varma-i-was-fortunate-to-have-started-my-career-with-veendum-chila-veettukaryangal/articleshow/78423388.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2000 ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੁਨੋਰ ਅਤੇ ਚੰਦਰਨੁਦਿਕਕੁੰਨਾ ਡਿੱਕਿਲ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 October 2020 |title=The first film was a super hit and the next six films were box office failures, Know the Samyuktha's film life! |url=https://theprimetime.in/the-first-film-was-a-super-hit-and-the-next-six-films-were-box-office-failures-know-the-samyukthas-film-life/ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Samyuktha Varma introduces her sister Sangamithra on social media; is she headed for showbiz too? - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/samyuktha-varma-introduces-her-sister-sangamithra-on-social-media-is-she-headed-for-showbiz-too/articleshow/74548991.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

2000 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਜਸੇਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨਾਦਾਨਪੇਨੁਮ ਨਟਤੂਪ੍ਰਮਾਨਿਅਮ, ਫਾਜ਼ਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਲਾਈਫ ਇਜ਼ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ, ਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਆਂਗਨੇ ਓਰੂ ਅਵਧਿਕਾਲਾਥੂ, [[ਕਮਲਾ ਸੁਰੇਈਆ|ਮਾਧਵੀਕੁੱਟੀ]], ਮਧੁਰਾਨੰਤ ਸਵਾਂਬਾਰਾਤਕਾਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਲੈਨਿਨ ਰਾਜੇਂਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਮਾਝਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

2002 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਫੀ-ਮੇਕਾਰਟਿਨ ਦੀ ਥੇਨਕਸੀ ਪੱਟਨਮ ਅਤੇ ਰਾਜਸੇਨਨ ਦੀ ਮੇਗਾਸੰਦੇਸਮ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2023}}

ਉਸ ਨੂੰ [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]] ਦੇ ਉਲਟ ਬਾਬਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Samyuktha Varma ഇനി സിനിമയിലേക്ക് തിരിച്ച് വരുമോ ? &amp;#124; First Interview After 17 Years &amp;#124; Part 01 |url=https://m.youtube.com/watch?v=LaNR6S7eiqs |website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਨੇ 23 ਨਵੰਬਰ 2002 ਨੂੰ ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=This is how Biju Menon and Samyuktha Varma celebrated their 18th wedding anniversary |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/this-is-how-biju-menon-and-samyuktha-varma-celebrated-their-18th-wedding-anniversary/articleshow/79364988.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਕਸ਼ ਧਰਮਿਕ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 14 ਸਤੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਹੋਇਆ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Samyuktha Varma's latest picture goes viral |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/samyuktha-varmas-latest-picture-goes-viral/articleshow/80632211.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>tf2ih6ac7gl54u6vgixy6uol927gt1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੋਨਲ ਕੌਸ਼ਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164232</id>
    <revision>
      <id>837777</id>
      <parentid>668825</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T03:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4686" sha1="ndgn3q7m0e95wvz3kl1s2i7qw48b5ll" xml:space="preserve">
'''ਸੋਨਲ ਕੌਸ਼ਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ''[[ਡੋਰੇਮੌਨ|ਡੋਰੇਮੋਨ]]'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ, ਡੋਰੇਮੋਨ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਦ ਮੋਟਰ ਮਾਉਥ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''ਬੰਦਬੁੱਧ ਔਰ ਬੁਡਬਾਕ'' ਵਿੱਚ ਬੁਧਦੇਵ, ''ਲਿਟਲ ਸਿੰਘਮ'' ਵਿੱਚ ਬਬਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Meet Sonal Kaushal, Doraemon's Hindi voice |url=https://www.femina.in/achievers/meet-sonal-kaushal-doraemons-hindi-voice-98294.html |website=femina.in}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharma |first=Sunil |date=14 April 2019 |title=महज 6 वर्ष की उम्र में शुरू की वॉइस रिकॉर्डिंग, पलक झपकते बनी पूरे इंडिया की पसंद |trans-title=Voice recording started at the age of just 6, became the choice of whole India in the blink of an eye |url=https://www.patrika.com/management-mantra/motivational-story-of-sonal-kaushal-in-hindi-4428051/ |website=Patrika News |language=hi}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਪਾਵਰ ਰੇਂਜਰਸ ਮੇਗਾਫੋਰਸ ਅਤੇ ''ਪਾਵਰ ਰੇਂਜਰਸ ਸੁਪਰ ਮੇਗਾਫੋਰਸ'' ਵਿੱਚ ਐਮਾ ਗੁਡਾਲ (ਮੈਗਾਫੋਰਸ/ਸੁਪਰ ਮੇਗਾਫੋਰਸ ਪਿੰਕ ਰੇਂਜਰ) ਵਜੋਂ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਮੈਟਰਸਨ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਡਬਿੰਗ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਾਲਿਬੂ ਰੈਸਕਿਊ, ਮਾਲਿਬੂ ਰੈਸਕਿਊ: ਦ ਨੈਕਸਟ ਵੇਵ, ਅਤੇ ਮਾਲੀਬੂ ਰੈਸਕਿਊ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੀਨਾ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਇਸਦੇ [[ਜੋਨੀ ਟੈਸਟ|ਸ਼ੋਅ ਦੇ]] ਦੂਜੇ ਹਿੰਦੀ ਡੱਬ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਜੌਨੀ ਟੈਸਟ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਡਬਿੰਗ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਸੀ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਕੌਸ਼ਲ ਦਾ ਡਬਿੰਗ ਕਰੀਅਰ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਣਜਾਣ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 2005 ਵਿੱਚ ''ਡੋਰੇਮੋਨ'' ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ-ਪਸੰਦੀਦਾ ਬਣ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। 17ਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸੁਮਰਿਧੀ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ਸੀਜ਼ਨ 18 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਰੁਲ ਭਟਨਾਗਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ YouTube ਚੈਨਲ '''TheMotorMouth''' ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਰ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਵਾਜ਼-ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੀ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 July 2020 |title=ভবিষ‍্যতের ক‍্যাট রোবট, দীর্ঘ ১২ বছর ধরে ভারতে জাপানি কার্টুন ডোরেমনের হিন্দি ডাবিং করছেন সোনল |url=https://banglahunt.com/sonal-kaushal-is-the-hindi-voice-of-doraemon/ |website=banglahunt.com |access-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415175052/https://banglahunt.com/sonal-kaushal-is-the-hindi-voice-of-doraemon/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ndgn3q7m0e95wvz3kl1s2i7qw48b5ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੰਦਨਪੁਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165090</id>
    <revision>
      <id>837735</id>
      <parentid>814811</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T18:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3094" sha1="mqqa7qjb7toyfs768rpcpbfbu3mvpwz" xml:space="preserve">
'''ਲੰਦਨਪੁਰ''' (ਲੰਦਨਪੁਰ ਗ੍ਰੰਟ) &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Londonpur Grant Lakhimpur Kheri Pin Code (560037) - Post Office, Address &amp; Location |url=http://pincode.india-server.com/postoffice/londonpur-grant-262802/ |access-date=2021-09-02 |website=pincode.india-server.com |archive-date=2021-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902082753/http://pincode.india-server.com/postoffice/londonpur-grant-262802/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾ ਗੋਕਰਨ ਨਾਥ  ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਲਖਨਊ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2 September 2021 |title=PM आवास योजना के तहत लखीमपुर खीरी में बनी 'लंदनपुर ग्रंट टाउनशिप' के मुरीद हुए CM योगी, पूरे प्रदेश में होगा लागू |url=https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/lucknow-up-news-cm-yogi-praises-lakhimpur-kheri-london-pur-grant-township-under-pm-awas-scheme-upat-3722488.html |access-date=2021-09-02 |website=News18 Hindi |language=hi }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=GetPincodes |title=Pin code 262802, Londonpur Grant B.O Post Office in Kheri, Uttar Pradesh |url=http://www.getpincodes.com/locality/tejpur-londonpur-grant-bo-gola-gokaran-nath-kheri-uttar-pradesh-262802 |url-status=live |access-date=1 December 2019 |website=GetPincodes |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=वाह! क्या खूब बसाया है लंदनपुर, सीएम योगी बोले- अनोखा है यह मॉडल, पूरे प्रदेश में करेंगे लागू |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/story-wow-what-has-been-built-in-londonpur-cm-yogi-said-this-model-is-unique-will-be-implemented-in-the-entire-state-4488552.html |access-date=2021-09-02 |website=Hindustan |language=hi}}&lt;/ref&gt;

ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 46 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਕੁੰਭੀ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ [[ਲਖਨਊ]] ਤੋਂ 165  ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਬਰੇਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲੰਦਨਪੁਰ ਗ੍ਰੰਟ ਤੋਂ 114 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। 

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>mqqa7qjb7toyfs768rpcpbfbu3mvpwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਹਾਜਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165455</id>
    <revision>
      <id>837751</id>
      <parentid>673395</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>59715</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਅੱਖਰ */</comment>
      <origin>837751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8616" sha1="4fccmoumwf3nucuaojc6pdmteuo0ahx" xml:space="preserve">'''ਮਹਾਜਨੀ''' ਇੱਕ [[ਲੰਡਾ ਲਿੱਪੀਆਂ|ਲੰਡਾ]] ਵਪਾਰਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਾਰਵਾੜੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਵਿੱਚ ਲੇਖਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ  ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=2011-07-12 |title=N4126: Proposal to Encode the Mahajani Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11274-n4126-mahajani.pdf |publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਪਰਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ|ਬ੍ਰਾਹਮਿਕ ਲਿਪੀ]] ਹੈ ਅਤੇ ਖੱਬੇ-ਤੋਂ-ਸੱਜੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਜਨੀ 'ਬੈਂਕਰ' ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸਰਾਫੀ' ਜਾਂ 'ਕੋਠੀਵਾਲ' (ਵਪਾਰੀ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਮਹਾਜਨੀ ਨੂੰ [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਲੋਕ|ਮਾਰਵਾੜੀ]] ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਲੇਖਾ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮਹਾਜਨੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਈਮਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿੱਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਬੁੱਕਕੀਪਰਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਲੰਗੜੀ|ਲੰਗੜੀ ਲਿਪੀ]] ਵਜੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੰਡੀ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਸਬੰਧ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਮਹਾਜਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਡਾ ਲਿਪੀਆਂ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਦੀ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ  ਸੀ। ਇਹ [[ਕੈਥੀ]] ਅਤੇ [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ|ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=2011-07-12 |title=N4126: Proposal to Encode the Mahajani Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11274-n4126-mahajani.pdf |publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2}}&lt;/ref&gt;

== ਅੱਖਰ ==
ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਵਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਹੈ। ਸਵਰ i ਅਤੇ u ਡਿਫਥੌਂਗ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਵਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਵਰ ਵਿਕਲਪਿਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹਾਜਨੀ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੁੜਵੇਂ-ਵਿਅੰਜਨ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਨਾਸਕੀ, ਜੇਕਰ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ' ਨਾ' ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਰਾਗ੍ਰਾਫ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਸਪੇਸਿੰਗ, ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ, ਵਿਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਲੇਖਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਤੇ ਪਾਠ ਸੰਗਠਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਮਹਾਜਨੀ ਗ੍ਰੰਥ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ, ਲੇਖਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਭੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਐਨਕੋਡਿੰਗ ਲਈ ਹੋਰ ਖੋਜ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠਾਂ 'ਤੇ  ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਰਗੀ ਬੇਸਲਾਈਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬੇਸਲਾਈਨ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ। ਕੁਝ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਗਲਾਈਫਿਕ ਰੂਪ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੂਨੀਕੋਡ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
[[ਤਸਵੀਰ:Mahajani Varnamala.png|thumb|right|300px]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸੁਤੰਤਰ ਫਾਰਮ
! [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵਰਨਮਾਲਾ|ਆਈ.ਏ.ਐਸ.ਟੀ]]
! [[ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰੀਕਰਣ ਸੰਘ|ISO]]
! [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਧੁਨਾਤਮਕ ਵਰਨਮਾਲਾ|ਆਈ.ਪੀ.ਏ]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;𑅐&lt;/big&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|a}}
| [ ɐ ]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|ā}}
| [ ɑː ]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;𑅑&lt;/big&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|i}}
| [ i ]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|ī}}
| [ iː ]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;𑅒&lt;/big&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|u}}
| [ ਯੂ ]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|ū}}
| [ uː ]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;𑅓&lt;/big&gt;
| {{IAST|e}}
| {{Transliteration|sa|ISO|ē}}
| [ eː ]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|ai}}
| {{IPA|[ɑj]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;𑅔&lt;/big&gt;
| {{IAST|o}}
| {{Transliteration|sa|ISO|ō}}
| [ oː ]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|au}}
| {{IPA|[ɑw]}}
|}

=== ਵਿਅੰਜਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸੁਤੰਤਰ ਫਾਰਮ
! [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵਰਨਮਾਲਾ|ਆਈ.ਏ.ਐਸ.ਟੀ]]
! [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਧੁਨਾਤਮਕ ਵਰਨਮਾਲਾ|ਆਈ.ਪੀ.ਏ]]
|-
| 𑅕
| {{IAST|ka}}
| [ k ]
|-
| 𑅖
| {{IAST|kha}}
| [ kʰ ]
|-
| 𑅗
| {{IAST|ga}}
| [ ɡ ]
|-
| 𑅘
| {{IAST|gha}}
| [ ɡʱ ]
|-
| 𑅙
| {{IAST|ca}}
| [ tʃ ]
|-
| 𑅚
| {{IAST|cha}}
| {{IPA|[tʃʰ]}}
|-
| 𑅛
| {{IAST|ja}}
| [ dʒ ]
|-
| 𑅜
| {{IAST|jha}}
| {{IPA|[dʒʱ]}}
|-
| 𑅝
| {{IAST|ña}}
| [ ɲ ]
|-
| 𑅞
| {{IAST|ṭa}}
| [ ʈ ]
|-
| 𑅟
| {{IAST|ṭha}}
| {{IPA|[ʈʰ]}}
|-
| 𑅠
| {{IAST|ḍa}}
| [ ɖ ]
|-
| 𑅡
| {{IAST|ḍha}}
| {{IPA|[ɖʱ]}}
|-
| 𑅢
| {{IAST|ṇa}}
| [ ɳ ]
|-
| 𑅣
| {{IAST|ta}}
| [ t̪ ]
|-
| 𑅤
| {{IAST|tha}}
| {{IPA|[t̪ʰ]}}
|-
| 𑅥
| {{IAST|da}}
| [ d̪ ]
|-
| 𑅦
| {{IAST|dha}}
| {{IPA|[d̪ʱ]}}
|-
| 𑅧
| {{IAST|na}}
| [ n ]
|-
| 𑅨
| {{IAST|pa}}
| [ ਪੀ ]
|-
| 𑅩
| {{IAST|pha}}
| {{IPA|[pʰ]}}
|-
| 𑅪
| {{IAST|ba}}
| [ ਬੀ ]
|-
| 𑅫
| {{IAST|bha}}
| {{IPA|[bʱ]}}
|-
| 𑅬
| {{IAST|ma}}
| [ ਮੀ ]
|-
| 𑅭
| {{IAST|[[Ra (Indic)|ra]]}}
| [ ਰ ]
|-
| 𑅮
| {{IAST|la}}
| [ l ]
|-
| 𑅯
| {{IAST|va}}
| [ ʋ ]
|-
| 𑅰
| {{IAST|sa}}
| [ ਸ ]
|-
| 𑅱
| {{IAST|ha}}
| [ ɦ ]
|}

== ਯੂਨੀਕੋਡ ==
ਮਹਾਜਨੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਰਣ 7.0 ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ [[ਯੂਨੀਕੋਡ]] ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਹਾਜਨੀ ਲਈ ਯੂਨੀਕੋਡ ਬਲਾਕ U+11150 &amp;#x2013; U+1117F ਹੈ:

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]]</text>
      <sha1>4fccmoumwf3nucuaojc6pdmteuo0ahx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>837752</id>
      <parentid>837751</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Symphonicallyu</username>
        <id>59715</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਅੱਖਰ */</comment>
      <origin>837752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8657" sha1="5r70d7nq2ee7gp4niahqz4r7x3snk9n" xml:space="preserve">'''ਮਹਾਜਨੀ''' ਇੱਕ [[ਲੰਡਾ ਲਿੱਪੀਆਂ|ਲੰਡਾ]] ਵਪਾਰਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਾਰਵਾੜੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਵਿੱਚ ਲੇਖਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ  ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=2011-07-12 |title=N4126: Proposal to Encode the Mahajani Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11274-n4126-mahajani.pdf |publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਪਰਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ|ਬ੍ਰਾਹਮਿਕ ਲਿਪੀ]] ਹੈ ਅਤੇ ਖੱਬੇ-ਤੋਂ-ਸੱਜੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਜਨੀ 'ਬੈਂਕਰ' ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸਰਾਫੀ' ਜਾਂ 'ਕੋਠੀਵਾਲ' (ਵਪਾਰੀ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਮਹਾਜਨੀ ਨੂੰ [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਲੋਕ|ਮਾਰਵਾੜੀ]] ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਲੇਖਾ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮਹਾਜਨੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਈਮਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿੱਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਬੁੱਕਕੀਪਰਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਲੰਗੜੀ|ਲੰਗੜੀ ਲਿਪੀ]] ਵਜੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੰਡੀ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਸਬੰਧ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਮਹਾਜਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਡਾ ਲਿਪੀਆਂ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਦੀ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ  ਸੀ। ਇਹ [[ਕੈਥੀ]] ਅਤੇ [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ|ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=2011-07-12 |title=N4126: Proposal to Encode the Mahajani Script in ISO/IEC 10646 |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11274-n4126-mahajani.pdf |publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2}}&lt;/ref&gt;

== ਅੱਖਰ ==
ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਵਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਹੈ। ਸਵਰ i ਅਤੇ u ਡਿਫਥੌਂਗ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਵਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਵਰ ਵਿਕਲਪਿਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹਾਜਨੀ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੁੜਵੇਂ-ਵਿਅੰਜਨ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਨਾਸਕੀ, ਜੇਕਰ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ' ਨਾ' ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਰਾਗ੍ਰਾਫ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਸਪੇਸਿੰਗ, ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ, ਵਿਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਲੇਖਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਤੇ ਪਾਠ ਸੰਗਠਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਮਹਾਜਨੀ ਗ੍ਰੰਥ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ, ਲੇਖਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਭੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਐਨਕੋਡਿੰਗ ਲਈ ਹੋਰ ਖੋਜ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠਾਂ 'ਤੇ  ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਰਗੀ ਬੇਸਲਾਈਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬੇਸਲਾਈਨ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ। ਕੁਝ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਗਲਾਈਫਿਕ ਰੂਪ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੂਨੀਕੋਡ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
[[ਤਸਵੀਰ:Mahajani Varnamala.png|thumb|right|300px|ਮਹਾਜਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸੁਤੰਤਰ ਫਾਰਮ
! [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵਰਨਮਾਲਾ|ਆਈ.ਏ.ਐਸ.ਟੀ]]
! [[ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰੀਕਰਣ ਸੰਘ|ISO]]
! [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਧੁਨਾਤਮਕ ਵਰਨਮਾਲਾ|ਆਈ.ਪੀ.ਏ]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;𑅐&lt;/big&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|a}}
| [ ɐ ]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|ā}}
| [ ɑː ]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;𑅑&lt;/big&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|i}}
| [ i ]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|ī}}
| [ iː ]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;𑅒&lt;/big&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|u}}
| [ ਯੂ ]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|ū}}
| [ uː ]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;𑅓&lt;/big&gt;
| {{IAST|e}}
| {{Transliteration|sa|ISO|ē}}
| [ eː ]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|ai}}
| {{IPA|[ɑj]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;𑅔&lt;/big&gt;
| {{IAST|o}}
| {{Transliteration|sa|ISO|ō}}
| [ oː ]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | {{IAST|au}}
| {{IPA|[ɑw]}}
|}

=== ਵਿਅੰਜਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸੁਤੰਤਰ ਫਾਰਮ
! [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵਰਨਮਾਲਾ|ਆਈ.ਏ.ਐਸ.ਟੀ]]
! [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਧੁਨਾਤਮਕ ਵਰਨਮਾਲਾ|ਆਈ.ਪੀ.ਏ]]
|-
| 𑅕
| {{IAST|ka}}
| [ k ]
|-
| 𑅖
| {{IAST|kha}}
| [ kʰ ]
|-
| 𑅗
| {{IAST|ga}}
| [ ɡ ]
|-
| 𑅘
| {{IAST|gha}}
| [ ɡʱ ]
|-
| 𑅙
| {{IAST|ca}}
| [ tʃ ]
|-
| 𑅚
| {{IAST|cha}}
| {{IPA|[tʃʰ]}}
|-
| 𑅛
| {{IAST|ja}}
| [ dʒ ]
|-
| 𑅜
| {{IAST|jha}}
| {{IPA|[dʒʱ]}}
|-
| 𑅝
| {{IAST|ña}}
| [ ɲ ]
|-
| 𑅞
| {{IAST|ṭa}}
| [ ʈ ]
|-
| 𑅟
| {{IAST|ṭha}}
| {{IPA|[ʈʰ]}}
|-
| 𑅠
| {{IAST|ḍa}}
| [ ɖ ]
|-
| 𑅡
| {{IAST|ḍha}}
| {{IPA|[ɖʱ]}}
|-
| 𑅢
| {{IAST|ṇa}}
| [ ɳ ]
|-
| 𑅣
| {{IAST|ta}}
| [ t̪ ]
|-
| 𑅤
| {{IAST|tha}}
| {{IPA|[t̪ʰ]}}
|-
| 𑅥
| {{IAST|da}}
| [ d̪ ]
|-
| 𑅦
| {{IAST|dha}}
| {{IPA|[d̪ʱ]}}
|-
| 𑅧
| {{IAST|na}}
| [ n ]
|-
| 𑅨
| {{IAST|pa}}
| [ ਪੀ ]
|-
| 𑅩
| {{IAST|pha}}
| {{IPA|[pʰ]}}
|-
| 𑅪
| {{IAST|ba}}
| [ ਬੀ ]
|-
| 𑅫
| {{IAST|bha}}
| {{IPA|[bʱ]}}
|-
| 𑅬
| {{IAST|ma}}
| [ ਮੀ ]
|-
| 𑅭
| {{IAST|[[Ra (Indic)|ra]]}}
| [ ਰ ]
|-
| 𑅮
| {{IAST|la}}
| [ l ]
|-
| 𑅯
| {{IAST|va}}
| [ ʋ ]
|-
| 𑅰
| {{IAST|sa}}
| [ ਸ ]
|-
| 𑅱
| {{IAST|ha}}
| [ ɦ ]
|}

== ਯੂਨੀਕੋਡ ==
ਮਹਾਜਨੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਰਣ 7.0 ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ [[ਯੂਨੀਕੋਡ]] ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਹਾਜਨੀ ਲਈ ਯੂਨੀਕੋਡ ਬਲਾਕ U+11150 &amp;#x2013; U+1117F ਹੈ:

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]]</text>
      <sha1>5r70d7nq2ee7gp4niahqz4r7x3snk9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਝੀਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167562</id>
    <revision>
      <id>837713</id>
      <parentid>748853</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7212" sha1="f0bploit1xeoug7ujh1p0ag2ycepv6e" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
| name               = ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਝੀਲ
| other_name         = &lt;!--    Images     --&gt;
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| image_bathymetry   = 
| alt_bathymetry     = 
| caption_bathymetry = &lt;!--    Stats      --&gt;
| location           = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]]
| group              = 
| coordinates        = {{Coord|27.0477|76.0556|type:landmark_scale:5000|display=inline,title}}&lt;!-- {{coord|DD|MM|SS|N|DD|MM|SS|W|region:ZZ_type:waterbody|display =inline,title}} --&gt;
| type               = [[ਨਕਲੀ ਝੀਲ ]]
| etymology          = 
| part_of            = 
| inflow             = 
| outflow            = 
| catchment          = &lt;!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --&gt;
| basin_countries    = 
| agency             = 
| date-built         = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --&gt;
| date-flooded       = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --&gt;
| length             = &lt;!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --&gt;
| width              = &lt;!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --&gt;
| area               = {{convert|15.5|km2}}
| depth              = &lt;!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --&gt;
| max-depth          = &lt;!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --&gt;
| volume             = &lt;!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --&gt;
| residence_time     = 
| shore              = &lt;!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --&gt;
| elevation          = &lt;!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --&gt;
| frozen             = 
| islands            = 
| cities             = &lt;!--      Map      --&gt;
| reference          = 
}}
[[Category:Articles with short description]]
[[Category:Short description is different from Wikidata]]
[[Category:Pages using infobox body of water with auto short description]]
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
'''ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਝੀਲ''' [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਜਾਮਵਾ ਰਾਮਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਨੇੜੇ  ਇੱਕ ਝੀਲ ਸੀ। ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ 1999 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 2000 ਤੋਂ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2000/05/01/stories/0401221j.htm|title=Jaipur Lake a scorched bed now|last=Sebastian|first=Sunny|date=2000-01-05|work=[[The Hindu]]|access-date=26 August 2014|archive-url=https://archive.today/20140826060649/http://www.thehindu.com/thehindu/2000/05/01/stories/0401221j.htm|archive-date=2014-08-26}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਜੈਪੁਰ]] ਤੋਂ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ,। ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ [[ਰਾਮ ਸਿੰਘ II|ਸਵਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ]] ਦੂਜੇ ਨੇ 1876 ਵਿੱਚ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=History of Jaipur |url=https://urban.rajasthan.gov.in/content/raj/udh/jaipur-nagar-nigam/en/about-jaipur/history-of-jaipur.html |access-date=2021-01-13 |website=urban.rajasthan.gov.in |language=en |archive-date=2021-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614212435/https://urban.rajasthan.gov.in/content/raj/udh/jaipur-nagar-nigam/en/about-jaipur/history-of-jaipur.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇਹ ਝੀਲ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਕਨਿਕ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। [[1982 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|1982 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਦੌਰਾਨ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਝੀਲ 'ਤੇ ਰੋਇੰਗ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਾਰਨ ਜਲਘਰ ਦੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Damned-ramgarh-still-dry/articleshow/15626741.cms|title=&quot;Damned&quot; Ramgarh still dry|last=Singh|first=Ajay|date=2012-08-24|access-date=26 August 2014|publisher=[[Times of India]]}}&lt;/ref&gt; 2011 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਕੈਚਮੈਂਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਬਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੈਮ ਦੇ ਕੈਚਮੈਂਟ ਏਰੀਏ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੀਚਾਰਜ ਹੋਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉਮੀਦ ਹੈ
[[ਤਸਵੀਰ:Ramgarh_lake2014.jpg|thumb| ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਝੀਲ, ਜੈਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ, 2014।]]

== ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ ==
ਝੀਲ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ  ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ  ਇੱਕ [[ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਸਥਾਨ|ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈੰਕਚੂਰੀ]] ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ  ਸੀ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੰਡਰ ਅਤੇ ਜੰਬਵਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Ramgarh Lake |url=http://www.jaipur.org.uk/excursions/ramgarh-lake.html |access-date=6 January 2013 |website=jaipur.org.uk }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਸੈੰਕਚੂਰੀ [[ਖਠਿਆੜ-ਗਿਰ ਸੁੱਕੇ ਪਤਝੜ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ|ਖਠਿਆੜ-ਗੀਰ ਸੁੱਕੇ ਪਤਝੜ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ]] [[ਈਕੋਰਿਜਨ|ਵਾਤਾਵਰਣ ਖੇਤਰ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।  ਇਹ [[ਚਿਤਲ]] ਅਤੇ [[ਰੋਝ|ਨੀਲਗਾਈ]] ਸਮੇਤ [[ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ|ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਡੈਮ ਦੇ ਕੈਚਮੈਂਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਵਾਸ ( [[ਅਮੇਰ, ਭਾਰਤ|ਅਮੇਰ]] ), ਮਮਤੋਰੀ ਕਲਾ, ਸੰਗਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਿਸ਼ਨਪੁਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਜੈਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
* [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]]</text>
      <sha1>f0bploit1xeoug7ujh1p0ag2ycepv6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਕਸ਼ਮਣੀ ਕੁਮਾਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168597</id>
    <revision>
      <id>837719</id>
      <parentid>707708</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T15:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5902" sha1="8pvcy4c4wyklkf63wfipkb2jvbq22f8" xml:space="preserve">'''ਰੁਕਸ਼ਮਣੀ ਕੁਮਾਰੀ''' (ਜਨਮ 1979)  [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿੰਗ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲਜ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;dnaindia&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/jaipur/report-over-300-from-rajasthan-join-platform-of-shashi-tharoor-2643726|title=Over 300 from Rajasthan join platform of Shashi Tharoor|date=31 July 2018|publisher=[[DNA India]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;deccan&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/national/aspirants-trying-all-tricks-699993.html|title=Aspirants trying all tricks even before nominee list|last=Anjum|first=Tabeenah|date=26 October 2018|publisher=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;dailyhunt&quot;&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/deccan+herald-epaper-deccan/meet+the+erstwhile+royals+aspiring+for+a+ticket-newsid-100723884|title=Meet the erstwhile royals aspiring for a ticket|date=3 November 2018|publisher=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://hindi.indiatvnews.com/elections/rajasthan-assembly-elections-rukshmani-kumari-starts-sankalp-cycle-yatra-for-congress-before-state-assembly-elections-2018-606785|date=23 October 2018|publisher=[[India TV]]|language=Hindi|script-title=hi:कांग्रेस की रानी Vs बीजेपी की महारानी, राजघराने की रानी उतरी साइकिल के साथ सड़कों पर}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਕੁਮਾਰੀ ਚੋਮੂ ਥਿਕਾਨਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਤਵੰਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianwomenblog.org/rukshmani-kumari-tells-jwb-about-her-efforts-towards-the-upliftment-of-chomu/|title=Rukshmani Kumari Tells JWB About Her Efforts Towards The Upliftment Of Chomu|last=Bahuguna|first=Lavanya|date=9 January 2016|publisher=Indianwomenblog|access-date=20 ਮਈ 2023|archive-date=10 ਜੂਨ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610141254/http://www.indianwomenblog.org/rukshmani-kumari-tells-jwb-about-her-efforts-towards-the-upliftment-of-chomu/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;deccan&quot;/&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
26 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ, ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿੰਗ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;dnaindia&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;dailyhunt&quot;/&gt; 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਸਟਾਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਐਨਜੀਓ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪੇਂਡੂ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;news18&quot;&gt;{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/photogallery/rajasthan/jaipur-chomu-royal-family-member-rukshmani-kumari-may-get-congress-ticket-from-jaipur-rjsc-1583626-page-32.html|date=15 November 2018|publisher=[[News 18]]|language=Hindi|script-title=hi:कांग्रेस की लिस्ट में शामिल होगा रुक्षमणि कुमारी का नाम!}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;news18&quot; /&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮੇਜਰ ਆਦਿਤਿਆ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ 2011 ਵਿੱਚ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://vamaindia.in/2017/09/08/rukshmani-kumari-royal-family-rajasthan/|title=Ranisa Rukshmani Kumari, From The Noble Family Of Chomu, Empowers The Needy|date=8 September 2017|publisher=VamIndia|access-date=20 ਮਈ 2023|archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023234518/https://vamaindia.in/2017/09/08/rukshmani-kumari-royal-family-rajasthan/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ
* [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]]
* ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://focusbharat.com/rukshmani-kumari-tells-focus-bharat-about-her-efforts-towards-the-upliftment-of-chomu/ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਰੁਕਸ਼ਮਣੀ ਕੁਮਾਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181209124551/http://focusbharat.com/rukshmani-kumari-tells-focus-bharat-about-her-efforts-towards-the-upliftment-of-chomu/ |date=2018-12-09 }} (ਇੰਟਰਵਿਊ)
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]]</text>
      <sha1>8pvcy4c4wyklkf63wfipkb2jvbq22f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਪਸ਼ਾ ਚੈਟਰਜੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170776</id>
    <revision>
      <id>837720</id>
      <parentid>689775</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T15:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6276" sha1="m15d87wusgfqdt14uryn88s39urvbwq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਰੂਪਸ਼ਾ ਚੈਟਰਜੀ
| birth_date         = 18 ਜੁਲਾਈ
| birth_place        = ਕੋਲਕਾਤਾ
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = {{hlist|ਅਭਿਨੇਤਰੀ}}
}}
'''ਰੂਪਸ਼ਾ ਚੈਟਰਜੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Glad to do a comedy soap and play a police for the first time: Rupsa Chatterjee |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/glad-do-comedy-soap-and-play-police-the-first-time-rupsa-chatterjee-180424 |access-date=2023-06-11 |website=Tellychakkar.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
!ਦਿਖਾਓ
!ਚੈਨਲ
!ਅੱਖਰ
|-
|2009
|''ਅਗਨੀਪਰੀਕਸ਼ਾ''
|ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ
|ਮੇਖਲਾ ਦੇਬਰਾਏ ਚੈਟਰਜੀ
|-
|2014
|''ਜਾਨਿ ਦੇਖਾ ਹੋਬੇ''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/now-a-tale-of-reincarnation-on-small-screen/articleshow/45584506.cms|title=Now, a tale of reincarnation on small screen|date=2014-12-20|work=The Times of India|access-date=2023-06-11|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ
|ਵਿੰਨੀ
|-
|2016
|''ਰਾਧਾ''
|ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ
|ਜ਼ਾਰਾ ਬਾਸੁ
|-
|2018
|''ਸਤਯਮੇਵ ਜਯਤਿ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=নতুন মোড়কে শাশুড়ি-বউমা |url=https://www.anandabazar.com/entertainment/satyamev-jayate-a-new-serial-to-be-aired-soon-1.781167 |access-date=2023-06-11 |website=www.anandabazar.com |language=bn}}&lt;/ref&gt;
|ਰੰਗ ਬੰਗਲਾ
|ਜਯਤਿ
|-
|2018
|''ਕਰੁਣਾਮਯੀ ਰਾਣੀ ਰਸ਼ਮੋਨੀ''
|ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ
|ਲੂਸਾ ਡੋਨਾਲਡ
|-
|2019
|''ਫੱਗਣ ਬਾਹੂ''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/bengali-tv-actress-rupsa-chatterjee-joins-the-cast-of-phagun-bou/articleshow/70409067.cms|title=Bengali TV actress Rupsa Chatterjee joins the cast of ‘Phagun Bou’|date=2019-07-27|work=The Times of India|access-date=2023-06-11|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ
|ਮੇਘਲਾ
|-
|2019
|''ਅਰਬ ਰਜਨੀ''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/actress-rupsa-chatterjee-bags-a-new-project/amp_articleshow/99778464.cms|title=Actress Rupsa Chatterjee bags a new project|work=The Times of India|access-date=2023-06-11|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|ਰੰਗ ਬੰਗਲਾ
|ਮਰਜੀਨਾ
|-
|2021
|''ਫਲਨਾ''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/rupsa-chatterjee-joins-the-cast-of-falna/articleshow/83738385.cms|title=Rupsa Chatterjee joins the cast of ‘Falna’|date=2021-06-22|work=The Times of India|access-date=2023-06-11|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ
|ਚੰਦ
|-
|2022
|''ਸਾਥੀ''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-04 |title=Sun Bangla's Saathi Completes 200 Episodes |url=https://thekolkatamail.com/sun-banglas-saathi-completes-200-episodes-cast-cut-cake-to-celebrate-this-feat/ |access-date=2023-06-11 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|ਸਨ ਬੰਗਲਾ
|ਸਤਵਿਸ਼ਾ ਸੇਨ
|-
|2023
|''ਟੁੰਟੇ''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/actress-rupsa-chatterjee-bags-a-new-project/amp_articleshow/99778464.cms|title=Actress Rupsa Chatterjee bags a new project|work=The Times of India|access-date=2023-06-11|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ
|ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ
|}

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ਸਾਲ	 !! ਫਿਲਮ !! ਭਾਸ਼ਾ !! ਨੋਟਸ  
|-
|2017
|''ਲੋਫਰ''
|ਬੰਗਾਲੀ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Loafer on Moviebuff.com |url=https://www.moviebuff.com/loafer |access-date=2023-06-11 |website=Moviebuff.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020-ਮੌਜੂਦ
|''ਤਾਨਸੇਰ ਤਾਨਪੁਰਾ''
|ਬੰਗਾਲੀ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/bengali/tansener-tanpura/seasonreview/76708704.cms?from=mdr|title=Tansener Tanpura Season 1 Review : A musical thriller that engages with a simple treasure hunt tale|work=The Times of India|access-date=2023-06-11|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|''ਤਿੰਨ ਕੋਰਸ ਭੋਜਨ''
|ਬੰਗਾਲੀ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A culinary adventure |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/upcoming-anthology-three-course-meal-has-three-stories-around-one-central-theme-food/cid/1824992 |access-date=2023-06-11 |website=www.telegraphindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022
|''ਬਿਸ਼ਕ੍ਤੋ ਮਾਨੁਸ਼''
|ਬੰਗਾਲੀ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-08-07 |title=নেক্রফিলিক সিরিয়াল কিলারের গল্প নিয়ে 'বিষাক্ত মানুষ', ছবি মুক্তি ২ সেপ্টেম্বর |url=https://bengali.news18.com/news/entertainment/bishakto-manush-bengali-movie-releasing-2-september-starring-sourav-das-rupsha-chatterjee-sumana-das-tes-863495.html |access-date=2023-06-11 |website=News18 Bengali |language=bn |archive-date=2023-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611135101/https://bengali.news18.com/news/entertainment/bishakto-manush-bengali-movie-releasing-2-september-starring-sourav-das-rupsha-chatterjee-sumana-das-tes-863495.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2022
|''ਰੁਦਰਬਿਨਰ ਅਭਿਸਾਪ''
|ਬੰਗਾਲੀ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sur |first=Binita |date=2022-06-29 |title=OTT Release This Week: Alaap And Shruti Are Back With Rudrabinar Obhishaap Part 2 |url=https://news.abplive.com/entertainment/web-series/ott-release-this-week-alaap-and-shruti-are-back-with-rudrabinar-obhishaap-part-2-on-july-1-1539896 |access-date=2023-06-11 |website=news.abplive.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>m15d87wusgfqdt14uryn88s39urvbwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171671</id>
    <revision>
      <id>837711</id>
      <parentid>810970</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21251" sha1="lt1w407vcc5n30sniwsn6hhp65mpwyx" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix    = 
| name                = ਦ ਲਾਰਡ ਕਲਾਈਵ
| honorific-suffix    = 
| image               = Robert Clive, 1st Baron Clive by Nathaniel Dance, (later Sir Nathaniel Dance-Holland, Bt).jpg
| caption             = ਫੌਜੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਕਲਾਈਵ। ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ [[ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ।&lt;br /&gt;&lt;small&gt;ਨਥਾਨਿਏਲ ਡਾਂਸ ਦੁਆਰਾ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੋਰਟਰੇਟ ਗੈਲਰੀ, ਲੰਡਨ।&lt;/small&gt;
| office              = [[ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਦੀ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਗਵਰਨਰ]]
| predecessor         = ਰੋਜਰ ਡਰੇਕ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ&lt;/small&gt;
| successor           = ਹੈਨਰੀ ਵੈਨਸਿਟਾਰਟ
| predecessor2        = ਹੈਨਰੀ ਵੈਨਸਿਟਾਰਟ
| successor2          = ਹੈਨਰੀ ਵਰਲਸਟ
| birth_date          = {{Birth date|1725|9|29|df=y}}
| birth_place         = ਸਟਾਈਚ ਹਾਲ, ਮਾਰਕੀਟ ਡਰੇਟਨ, ਸ਼੍ਰੋਪਸ਼ਾਇਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ
| death_date          = {{nowrap|{{Death date and age|1774|11|22|1725|9|25|df=y}}}}
| death_place         = ਬਰਕਲੇ ਸਕੁਏਅਰ, ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ, ਲੰਡਨ
| relations           = 
| alma_mater          = ਮਰਚੈਂਟ ਟੇਲਰਜ਼ ਸਕੂਲ
| nickname            = ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਲਾਈਵ
| allegance           = 
| branch              = [[ਬੰਗਾਲ ਫੌਜ]]
| serviceyears        = 1746–1774
| rank                = [[ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ]]
| unit                = [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]]
| commands            = [[ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼]]
| battles             = '''[[ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਜੰਗ]]'''&lt;br /&gt;[[ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਲੜਾਈ]]&lt;br /&gt;[[ਕੁਡਲੋਰ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1748)|ਕੱਡਲੋਰ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ]]&lt;br /&gt;[[ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1748)|ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ]]&lt;br /&gt;'''[[ਦੂਜਾ ਕਾਰਨਾਟਕ ਯੁੱਧ]]'''&lt;br /&gt; [[ਤ੍ਰੀਚੀਨੋਪੋਲੀ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1751-52)]] &lt;br /&gt;'''[[ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜੰਗ]]'''&lt;br /&gt;[[ਵਿਜੇਦੁਰਗ ਦੀ ਲੜਾਈ]]&lt;br /&gt;[[ਚੰਦਨਨਗਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]]&lt;br /&gt;'''[[ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ]]'''
| term_start          = 1757
| term_end            = 1760
| term_start2         = 1764
| term_end2           = 1767
| servicenumber       = 
| battles_label       = 
| laterwork           = 
| spouse              = {{marriage|ਮਾਰਗਰੇਟ ਮਾਸਕਲੀਨ|1753}}
| children            = 9
|
}}
[[File:India-ImperialGazetteer-1765.jpg|thumb|1765 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, ਕਲਾਈਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ (ਗੁਲਾਬੀ): ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸਰਕਰਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]]
'''ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ''', '''ਪਹਿਲਾ ਬੈਰਨ ਕਲਾਈਵ''' (29 ਸਤੰਬਰ 1725 – 22 ਨਵੰਬਰ 1774), '''ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਲਾਈਵ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;Henty2012&quot;&gt;{{cite book|author=G. A. Henty|title=With Clive in India: Or, The Beginnings of an Empire|url= https://books.google.com/books?id=L06B2QZNVUcC|access-date= 9 June 2020|date= 1 March 2012|publisher= The Floating Press|isbn=978-1-77545-628-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Watney1974&quot;&gt;{{cite book|author=John Basil Watney|title=Clive of India|url=https://books.google.com/books?id=m0Y9AAAAMAAJ|access-date=9 June 2020|year=1974|publisher=Saxon House |isbn= 9780347000086}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url= https://www.indiatoday.in/world/story/hundreds-sign-petition-to-remove-clive-of-india-statue-in-uk-1686990-2020-06-09 | title= Hundreds sign petition to remove 'Clive of India' statue in UK | publisher=India Today | date=9 June 2020 | access-date=9 June 2020}}&lt;/ref&gt; [[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਗਵਰਨਰ]] ਸੀ। ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] (EIC) ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;He &quot;was celebrated in so many subsequent histories as the founder of 'British India.'&quot; Emma Rothschild, ''The Inner Life of Empires: An Eighteenth-Century History'' (Princeton UP, 2011) p. 45.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Brad Faught, ''Clive: Founder of British India'' (2013)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url= https://books.google.com/books?id=FW3uCuNRHe0C|title = Lord Clive: The Founder of the British Empire in India, a Drama in Five Acts|year = 1913 |publisher = St. Joseph's Industrial School Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url= https://books.google.com/books?id=FLteaGrud0YC&amp;q=%22founder%20of%20british%20india%22 |isbn = 9780312263829|title = Raj: The Making and Unmaking of British India|date = 12 August 2000|publisher = Macmillan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://southasia.ucla.edu/history-politics/british-india/robert-clive/|title= Robert Clive}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.english-heritage.org.uk/visit/london-statues-and-monuments/robert-clive/|title=Robert Clive (1725–74) &amp;#124; Statue by John Tweed, 1912}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1744 ਵਿੱਚ ਈਆਈਸੀ ਲਈ ਇੱਕ ਲੇਖਕ (ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਫਤਰ ਕਲਰਕ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1757 ਵਿੱਚ [[ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਜਿੱਤ ਕੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite magazine |last= Sibree |first= Bron |date= 19 September 2019 |title= The Anarchy: how the East India Company looted India, and became too big to fail, explored by William Dalrymple |url= https://www.scmp.com/magazines/post-magazine/books/article/3027851/anarchy-how-east-india-company-looted-india-and |magazine=Post Magazine |type=Book review}}&lt;/ref&gt; ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਨਵਾਬ [[ਮੀਰ ਜਾਫਰ|ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ]] ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ, ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ £30,000 (2021 ਵਿੱਚ £43,00,000 ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ EIC ਦੁਆਰਾ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਟੈਕਸ-ਖੇਤੀ ਲਈ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਿਆਇਤ ਜਦੋਂ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1767 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲ £180,000 (2021 ਵਿੱਚ £2,57,00,000 ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;Clive of India, by John Watney, published 1974, p.149&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Spear |first=T.G Percival |date=1 March 2023 |title=Robert Clive - Clive's Administrative Achievements |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Clive/Clives-administrative-achievements}}&lt;/ref&gt;

ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਮਹਾਰਤ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ 1751 ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ EIC ਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਸਿੱਧੇ ਰਾਜ ਦੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਈਆਈਸੀ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ (1755) ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਰਾਜ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ। ਵਾਪਸ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 1760 ਤੋਂ 1765 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ (1762) ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਵਿਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਥਾਮਸ ਪੇਲਹੈਮ-ਹੋਲਜ਼, ਨਿਊਕੈਸਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਊਕ, ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਹਰਬਰਟ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੀਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। , ਪੋਵਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਲ, ਸ਼੍ਰੇਅਸਬਰੀ, ਸ਼੍ਰੋਪਸ਼ਾਇਰ (1761–1774) ਵਿੱਚ ਵਿਗਜ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸ਼ੇਲ, ਕੌਰਨਵਾਲ (1754–1755) ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;hop&quot;&gt;{{Cite web |title= CLIVE, Robert (1725–74), of Styche Hall, nr. Market Drayton, Salop; subsequently of Walcot Park, Salop; Claremont, Surr.; and Oakley Park, Salop |url= https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1754-1790/member/clive-robert-1725-74 |publisher= The History of Parliament |access-date= 2023-07-02 |archive-date= 2023-04-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230406041758/https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1754-1790/member/clive-robert-1725-74 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Robert Clive – Biography, papers and letters written by him |url=https://www.britishonlinearchives.co.uk/9781851171859.php |access-date=8 June 2017 |website=britishonlinearchives.co.uk |publisher=British Onlive Archives |archive-date=9 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109213238/http://www.britishonlinearchives.co.uk/9781851171859.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

EIC ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਕਲਾਈਵ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਤੱਟ 'ਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਉੱਤੇ EIC ਨਿਯੰਤਰਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਕੱਦਮਾ (1772 ਅਤੇ 1773) ਚਲਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਈ.ਆਈ.ਸੀ. ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਲਾਈਵ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1770 ਦੇ ਮਹਾਨ ਬੰਗਾਲ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਸਤੰਬਰ 1725 ਨੂੰ ਰਿਚਰਡ ਕਲਾਈਵ ਅਤੇ ਰੇਬੇਕਾ (née ਗਾਸਕੇਲ) ਕਲਾਈਵ ਦੇ ਘਰ, ਸ਼੍ਰੋਪਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਡਰੇਟਨ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਕਲਾਈਵ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਸਟਾਈਚ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;Arbuthnot, p. 1&lt;/ref&gt; ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਹੈਨਰੀ VII ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੀ: ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ VIII ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਚਾਂਸਲਰ, ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਰਾਬਰਟ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਮੋਂਟਗੋਮੇਰੀਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।{{sfn|Chisholm|1911}} ਰਾਬਰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਭਰਾ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਦੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Harvey1998_11&quot;&gt;Harvey (1998), p. 11&lt;/ref&gt;

[[File:DraytonStMarys.JPG|thumb|left|ਮਾਰਕੀਟ ਡਰੇਟਨ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼, ਜਿਸਦਾ ਟਾਵਰ ਕਲਾਈਵ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀ]]

ਕਲਾਈਵ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁੱਸਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਅਣਜਾਣ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ|ਮੈਨਚੈਸਟਰ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਸਾਈਟ ਹੁਣ ਹੋਪ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ। ਜੀਵਨੀ ਲੇਖਕ ਰੌਬਰਟ ਹਾਰਵੇ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਦਮ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਾਈਵ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;Harvey (1998), p. 10&lt;/ref&gt; ਭੈਣ ਦੇ ਪਤੀ ਡੈਨੀਅਲ ਬੇਲੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੜਕਾ &quot;ਲੜਾਈ ਦਾ ਆਦੀ&quot; ਸੀ।&lt;ref&gt;{{harv|Malleson|1893|p=9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Arbuthnot, p. 2&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{harv|Malleson|1893|p=10}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗਿਰੋਹ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰੈਕੇਟ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਰਕੀਟ ਡਰੇਟਨ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਵੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਡਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਾਰਕਿਟ ਡਰੇਟਨ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਪੈਰਿਸ਼ ਚਰਚ ਦੇ ਟਾਵਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਰਗੋਇਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;Treasure196&quot;&gt;Treasure, p. 196&lt;/ref&gt;

ਜਦੋਂ ਕਲਾਈਵ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਤੰਗ ਲੰਡਨ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਪਸ਼ਾਇਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਾਰਕੀਟ ਡਰੇਟਨ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਬੇਰਹਿਮ ਵਿਵਹਾਰ (ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ) ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮਰਚੈਂਟ ਟੇਲਰਜ਼ ਸਕੂਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਉਸਦਾ ਬੁਰਾ ਵਿਵਹਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰਟਫੋਰਡਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਇੱਕ ਟਰੇਡ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=Harvey1998_11/&gt; ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵਿਲੀਅਮ ਪਿਟ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲਚਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।{{sfn|Chisholm|1911}}

==ਨੋਟ==
{{reflist}}

==ਹਵਾਲੇ==

===ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਰੋਤ===
* {{Cite book |last=[[Mark Bence-Jones]] |url=https://books.google.com/books?id=bgduAAAAMAAJ |title=Clive of India |publisher=Constable &amp; Robinson Limited |year=1974 |isbn=978-0-09-459830-0}}
*  Chaudhuri, Nirad C. ''Robert Clive of India: A Political and Psychological Essay'' (1975).
* Faught, C. Brad (2013). ''Clive: Founder of British India''. (Washington, D.C.: Potomac Books, Inc.).
* {{Citation |last=Harrington |first=Jack |title=Sir John Malcolm and the Creation of British India, ch. 6 |year=2010 |publisher=New York: [[Palgrave Macmillan]]. |isbn=978-0-230-10885-1}}
* Harvey, Robert ''A Few Bloody Noses: The American Revolutionary War''. Constable &amp; Robinson, 2004.
* Harvey, Robert. ''Clive: The life and Death of a British Emperor''. Hodder and Stoughton, 1998.
* {{Cite book |last=Alfred Mervyn Davies |url=https://books.google.com/books?id=-htuAAAAMAAJ |title=Clive of Plassey: A Biography |publisher=C. Scribner's sons |year=1939|isbn = 9780598503046}}
* Michael Edwardes ''The Battle of Plassey and the Conquest of Bengal'' (London) 1963
* {{Cite book |last=P. J. Marshall |url=https://books.google.com/books?id=fi_8SAAACAAJ |title=Bengal, The British Bridgehead: Eastern India 1740–1828 |publisher=Cambridge University Press |year=1987 |isbn=978-0-521-25330-7}}
* {{Cite book |last=Treasure |first=Geoffrey |title=Who's Who in Early Hanoverian Britain, 1714–1789 |url=https://archive.org/details/whoswhoinearlyha0000trea_t2y1 |publisher=Stackpole Books |year=2002 |isbn=0-8117-1643-0}}
* {{Cite ODNB|id=5697|title=Clive, Robert|first=H. V. |last=Bowen }}
* {{cite DNB|wstitle=Clive, Robert|first=Alexander John |last=Arbuthnot|volume=11}}
* {{EB1911|wstitle=Clive, Robert Clive, Baron|volume=6|pages=532–536}}
* {{Cite EB9|wstitle=Robert Clive}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{Sister project links|auto=1|d=y}}
* [http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00generallinks/macaulay/txt_clive_1840.html#index &quot;Lord Clive,&quot; an essay by Thomas Babington Macaulay (January 1840)]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1725]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1774]]</text>
      <sha1>lt1w407vcc5n30sniwsn6hhp65mpwyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਤਾਰਾ (ਸ਼ਹਿਰ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173582</id>
    <revision>
      <id>837753</id>
      <parentid>822891</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T20:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52687" sha1="rx46szii3k96m52vdlpwpfnzd3sajdi" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = ਸਤਾਰਾ| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਸ਼ਹਿਰ
| image_skyline            = Ajinkyatara Fort Satara City.jpg
| image_alt                = 
| image_caption            = ਸਤਾਰਾ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਜਿੰਕਯਤਾਰਾ ਕਿਲੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼।
| image_caption                   = ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲਾ
| pushpin_map                     = India Maharashtra#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|17.688|N|74.006|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਤਾਰਾ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt; Established
| established_date                = 16ਵੀਂ ਸਦੀ
| founder                         = [[ਸ਼ਾਹੂ ਪਹਿਲਾ]]
| named_for                       = 'ਸਾਤ ਤਾਰਾ' ਜਾਂ ਸੱਤ ਤਾਰੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੱਤ ਤਾਰੇ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 742
| population_total                = 1,79.147
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1 =[[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 415001,415002,415003
| area_code_type           = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| area_code                = 02162
| registration_plate = MH-11
| governing_body           = ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਸਤਾਰਾ
| website                  = {{URL|www.satara.nic.in}}
}}
'''ਸਤਾਰਾ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਸੂਬੇ]] ਦੇ [[ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਰਿਆ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ]] ਨਦੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ, ਵੇਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ [[ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਛਤਰਪਤੀ [[ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ|ਸ਼ਾਹੂ ਪਹਿਲੇ]] ਦੀ ਸੀਟ ਸੀ। ਇਹ ਸਤਾਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਤ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ (ਸਤ-ਤਾਰਾ) ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜ 1296 ਦੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1636 ਈ: ਨੂੰ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1663 ਈ: ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ|ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ]] ਪਰਾਲੀ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। [[ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ|ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ]] ਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੰਭਾਜੀ ਸਿਰਫ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, 1700 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੈਦੀ ਰਿਹਾ।ਰਾਣੀ [[ਤਾਰਾਬਾਈ|ਤਾਰਾਬਾਈ ਨੇ]] ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ 1707 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਲਈ ਆਪਸੀ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕੇ। ਸ਼ਾਹੂ [[ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1706 ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ। 1708 ਈ: ਵਿੱਚ, ਛੱਤਰਪਤੀ [[ਸੰਭਾਜੀ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ|ਛੱਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ]] ਨੂੰ ਸਤਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ|ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ]] ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਛਤਰਪਤੀ ਉਦੈਰਾਜ ਭੌਂਸਲੇ [[ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ|ਸ਼ਿਵਾਜੀ]] ਦੇ 13ਵੇਂ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Satara District : Historical reference |url=https://www.satara.gov.in/en/history/ |website=www.satara.gov.in}}&lt;/ref&gt;

ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੈਡੋ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Vidyabharti D.C.C. Bank (Bank clerk examination)|last=Swami|first=V.N.|publisher=Vidyabharti Publication|year=2020|location=[[Latur]], Maharashtra, India|page=191|language=mr}}&lt;/ref&gt;

== ਭੂਗੋਲ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Satara1.jpg|thumb| ਸਤਾਰਾ]]


ਸਤਾਰਾ 17.68°N 73.98°E 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੱਤ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲੇ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਪਠਾਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੂਨੇ ਤੋਂ (110 KM), ਸਾਂਗਲੀ ਤੋਂ (121 KM), ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਤੋਂ (122 KM) ਅਤੇ ਸੋਲਾਪੁਰ ਤੋਂ (263 KM) ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 48 (ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 4) ਕਰਾੜ ਅਤੇ ਖੰਡਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Satara District Map |url=http://www.mapsofindia.com/maps/maharashtra/districts/satara.htm |access-date=31 March 2015 |website=Mapsofindia.com}}&lt;/ref&gt; ਕਾਸ ਪਠਾਰ,ਵਿਚ ਇੱਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਘਾਟੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Official Website Of Kaas |url=https://www.kas.ind.in/index.php |access-date=2020-01-16 |website=www.kas.ind.in}}&lt;/ref&gt;

ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੁਚਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪਾਟਨ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;gsda.maharashtra.gov.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Groundwater Surveys and Development Agency Website |url=https://gsda.maharashtra.gov.in/english/index.php/District_Information_InDetailed/index/15}}&lt;/ref&gt;

ਸਤਾਰਾ ਕਾਸ ਪਠਾਰ, ਠੋਗਘਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੌਜੂਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਥਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕਾਸ ਪਠਾਰ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ (WHS) ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਸ ਪੱਥਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਲਾਬੀ ਬਲਸਾਮ, ਪੀਲੇ ਸਮਿਥੀਆ ਫੁੱਲਾਂ, ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਯੂਟ੍ਰਿਕੂਲਰਿਆਸ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ੇਡ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

=== ਜਲਵਾਯੂ ===
ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਮ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਜਲਵਾਯੂ ਹੈ।ਕੋਪੇਨ ਜਲਵਾਯੂ ਵਰਗੀਕਰਨ, ਜੋ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਉੱਚੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 900 ਤੋਂ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ 1,500 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।{{Weather box|location=Satara (1981–2010, extremes 1933–2012)|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=35.8|Feb record high C=38.0|Mar record high C=40.5|Apr record high C=41.9|May record high C=42.1|Jun record high C=40.9|Jul record high C=33.5|Aug record high C=35.2|Sep record high C=34.6|Oct record high C=37.7|Nov record high C=36.0|Dec record high C=34.0|year record high C=42.1|Jan high C=29.8|Feb high C=32.4|Mar high C=35.4|Apr high C=37.2|May high C=36.6|Jun high C=30.4|Jul high C=27.0|Aug high C=26.5|Sep high C=28.9|Oct high C=30.9|Nov high C=30.1|Dec high C=29.3|year high C=31.2|Jan low C=12.8|Feb low C=14.2|Mar low C=18.1|Apr low C=21.1|May low C=22.7|Jun low C=22.5|Jul low C=21.8|Aug low C=21.2|Sep low C=20.5|Oct low C=19.2|Nov low C=15.9|Dec low C=13.3|year low C=18.6|Jan record low C=4.8|Feb record low C=5.8|Mar record low C=9.1|Apr record low C=12.3|May record low C=15.2|Jun record low C=18.0|Jul record low C=19.0|Aug record low C=14.5|Sep record low C=14.5|Oct record low C=13.2|Nov record low C=9.0|Dec record low C=7.3|year record low C=4.8|rain colour=green|Jan rain mm=1.1|Feb rain mm=0.2|Mar rain mm=5.1|Apr rain mm=20.2|May rain mm=27.2|Jun rain mm=199.7|Jul rain mm=224.9|Aug rain mm=172.1|Sep rain mm=124.1|Oct rain mm=100.6|Nov rain mm=21.6|Dec rain mm=8.7|year rain mm=905.3|Jan rain days=0.1|Feb rain days=0.1|Mar rain days=0.3|Apr rain days=1.4|May rain days=2.1|Jun rain days=10.9|Jul rain days=15.3|Aug rain days=12.8|Sep rain days=8.1|Oct rain days=5.5|Nov rain days=1.5|Dec rain days=0.4|year rain days=58.7|time day=17:30 [[Indian Standard Time|IST]]|Jan humidity=36|Feb humidity=29|Mar humidity=28|Apr humidity=34|May humidity=44|Jun humidity=70|Jul humidity=78|Aug humidity=79|Sep humidity=71|Oct humidity=56|Nov humidity=47|Dec humidity=41|year humidity=51|source 1=[[India Meteorological Department]]&lt;ref name=IMDnormals&gt;
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| title = Station: Satara Climatological Table 1981–2010
| work = Climatological Normals 1981–2010
| publisher = India Meteorological Department
| date = January 2015
| pages = 685–686
| access-date = 10 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IMDextremes&gt;
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| title = Extremes of Temperature &amp; Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)
| publisher = India Meteorological Department
| date = December 2016
| page = M152
| access-date = 10 April 2020}}&lt;/ref&gt;|source 2=Government of Maharashtra&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/SATARA/gen_climate.html | title = Climate
| publisher = Government of Maharashtra
| access-date = 10 April 2020}}&lt;/ref&gt;|date=June 2012}}{{Weather box|location=Satara (1981–2010, extremes 1933–2012)|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=35.8|Feb record high C=38.0|Mar record high C=40.5|Apr record high C=41.9|May record high C=42.1|Jun record high C=40.9|Jul record high C=33.5|Aug record high C=35.2|Sep record high C=34.6|Oct record high C=37.7|Nov record high C=36.0|Dec record high C=34.0|year record high C=42.1|Jan high C=29.8|Feb high C=32.4|Mar high C=35.4|Apr high C=37.2|May high C=36.6|Jun high C=30.4|Jul high C=27.0|Aug high C=26.5|Sep high C=28.9|Oct high C=30.9|Nov high C=30.1|Dec high C=29.3|year high C=31.2|Jan low C=12.8|Feb low C=14.2|Mar low C=18.1|Apr low C=21.1|May low C=22.7|Jun low C=22.5|Jul low C=21.8|Aug low C=21.2|Sep low C=20.5|Oct low C=19.2|Nov low C=15.9|Dec low C=13.3|year low C=18.6|Jan record low C=4.8|Feb record low C=5.8|Mar record low C=9.1|Apr record low C=12.3|May record low C=15.2|Jun record low C=18.0|Jul record low C=19.0|Aug record low C=14.5|Sep record low C=14.5|Oct record low C=13.2|Nov record low C=9.0|Dec record low C=7.3|year record low C=4.8|rain colour=green|Jan rain mm=1.1|Feb rain mm=0.2|Mar rain mm=5.1|Apr rain mm=20.2|May rain mm=27.2|Jun rain mm=199.7|Jul rain mm=224.9|Aug rain mm=172.1|Sep rain mm=124.1|Oct rain mm=100.6|Nov rain mm=21.6|Dec rain mm=8.7|year rain mm=905.3|Jan rain days=0.1|Feb rain days=0.1|Mar rain days=0.3|Apr rain days=1.4|May rain days=2.1|Jun rain days=10.9|Jul rain days=15.3|Aug rain days=12.8|Sep rain days=8.1|Oct rain days=5.5|Nov rain days=1.5|Dec rain days=0.4|year rain days=58.7|time day=17:30 [[Indian Standard Time|IST]]|Jan humidity=36|Feb humidity=29|Mar humidity=28|Apr humidity=34|May humidity=44|Jun humidity=70|Jul humidity=78|Aug humidity=79|Sep humidity=71|Oct humidity=56|Nov humidity=47|Dec humidity=41|year humidity=51|source 1=[[India Meteorological Department]]&lt;ref name=IMDnormals&gt;
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| title = Station: Satara Climatological Table 1981–2010
| work = Climatological Normals 1981–2010
| publisher = India Meteorological Department
| date = January 2015
| pages = 685–686
| access-date = 10 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IMDextremes&gt;
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| title = Extremes of Temperature &amp; Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)
| publisher = India Meteorological Department
| date = December 2016
| page = M152
| access-date = 10 April 2020}}&lt;/ref&gt;|source 2=Government of Maharashtra&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/SATARA/gen_climate.html | title = Climate
| publisher = Government of Maharashtra
| access-date = 10 April 2020}}&lt;/ref&gt;|date=June 2012}}

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==
2011 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ&lt;ref&gt;[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf Cities having population 1 lakh and above]. &lt;/ref&gt; ਸਤਾਰਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 120,079 ਸੀ; 61,129 ਮਰਦ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 59,066 ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 52% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 48% ਹਨ।&lt;ref name=&quot;tin.tin.nsdl.com&quot;&gt;{{Cite web |title=NSDL Tax Information Network (TIN) - Search |url=https://tin.tin.nsdl.com/pan/servlet/AOSearch?city=SATARA&amp;display=N&amp;Category= |access-date=2020-09-23 |website=tin.tin.nsdl.com |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128162427/https://tin.tin.nsdl.com/pan/servlet/AOSearch?city=SATARA&amp;display=N&amp;Category= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਬੋਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ 1.5% ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੂਬੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1000 ਮੁੰਡਿਆਂ 'ਤੇ 883 ਕੁੜੀਆਂ ਹੈ, {{Bar box|title=Religions in Satara city|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=right|bars={{bar percent|[[Hindus]]|orange|83.3}}
{{bar percent|[[Muslims]]|green|7.7}}
{{bar percent|[[Christians|Christian]]|blue|4}}
{{bar percent|[[Jainism|Jain]]|pink|3.7}}
{{bar percent|[[Buddhism|Buddhist]]|yellow|1.3}}
{{bar percent|Others†|black|1}}|caption=Distribution of religions&lt;br /&gt;
†&lt;small&gt;Includes [[Sikh]]s (0.2%), [[Parsi]] (0.8%).&lt;/small&gt;}}ਸਤਾਰਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਮਿਉਂਸਪਲ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਸਲ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 326,765 ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਆਦਾ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬੀ.ਕਾਰੰਜੇ, ਖੇੜ, ਗੋਡੋਲੀ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸਪੁਰ ਹਨ।

ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ 16 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਦੇਵੇਂਦਰ ਫੜਨਵੀਸ]] ਵਲ੍ਹੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹੱਦ ਪੂਰਬ ਵੱਲ NH4 ਤੱਕ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਤੱਕ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੇਨਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ, ਸ਼ਾਹੂਪੁਰੀ, ਸੰਭਾਜੀਨਗਰ, ਵਿਲਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਦਾਰੇ ਬੁਦਰੂਕ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।

== ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ==
ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਤਾਰਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ (N.C.P) ਦੇ MP ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਪਾਟਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NCP's Shriniwas Patil Who Won Satara In Prestige Battle With BJP Sworn In |url=https://www.ndtv.com/india-news/ncps-shriniwas-patil-who-beat-udayanraje-bhosale-in-satara-bypoll-sworn-in-2134256 |access-date=2020-09-24 |website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਤਾਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਇੱਕ MLA ਵੀ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੇ ਸ਼ਿਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਅਭਯਾਸਿੰਘ ਭੋਸਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://ceo.maharashtra.gov.in/acs.php|title=District wise List of Assembly and Parliamentary Constituencies|publisher=Chief Electoral Officer, Maharashtra website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhonsle Shivendrasinh Abhaysinh(Nationalist Congress Party(NCP)):Constituency- Satara(SATARA) - Affidavit Information of Candidate |url=https://myneta.info/mh2009/candidate.php?candidate_id=3411 |access-date=2020-09-24 |website=myneta.info}}&lt;/ref&gt;

=== ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ===
ਸਤਾਰਾ,ਇੱਕ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Municipal Council, Satara {{!}} District Satara, Government of Maharashtra, India {{!}} India |url=https://www.satara.gov.in/en/public-utility/municipal-councils-2/ |access-date=2020-09-23 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 1.2 ਲੱਖ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੀ ਸਤਾਰਾ ਉਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਤਾਰਾ ਉਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cenus 2011 |url=https://censusindia.gov.in/}}&lt;/ref&gt; ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ 8 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ 14748 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Census 2011 |url=https://censusindia.gov.in/}}&lt;/ref&gt;

ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 39 ਵਾਰਡਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ 5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;tin.tin.nsdl.com&quot;/&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਰਡ ਨੰ (19) 4691 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਵਾਰਡ ਹੈ ਅਤੇ 2206 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਵਾਰਡ ਨੰ (23) ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਵਾਰਡ ਹੈ&lt;ref name=&quot;tin.tin.nsdl.com&quot; /&gt;

=== ਨਾਗਰਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ===
ਕਾਸ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GEOGRAPHICAL SET UP OF THE STUDY REGION |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/2496/9/09_chapter%202.pdf}}&lt;/ref&gt; (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਧਿਕਰਨ) ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Drinking Water Quality in Distribution System of Satara City Maharashtra |url=https://www.researchgate.net/publication/279308965 |access-date=9 December 2020}}&lt;/ref&gt; 19 ਐਮਐਲਡੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਟਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਲੀਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਸਿਰਫ 17.2 ਐਮਐਲਡੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Road Map towards 24x7 Water Supply in Class 'A' Municipal Councils in Maharashtra |url=https://www.pas.org.in/Portal/document/ResourcesFiles/Road%20Map%20Towards%2024x7%20WS%20Final.pdf |access-date=9 December 2020}}&lt;/ref&gt;

ਸਤਾਰਾ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਿਮਾਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਏਆ ਹੈ।ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ 70 ਮੀਟਰਕ ਟਨ ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਇੱਕਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 18 ਮੀਟਰਕ ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਖਾਦ ਦੁਆਰਾ ਨਿਪਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Action Plan Priorities - Venna |url=https://www.mpcb.gov.in/sites/default/files/river-polluted/action-plan-priority/Action_plans_priority_III_VENNA_2019_03072019.pdf |access-date=9 December 2020 |website=Maharashtra Pollution Control Board}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ 8.17 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ, 20972 ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Solid Waste Management Information |url=http://www.nswai.com/docs/Satara.pdf |website=National Solid Waste Association of India}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ12.8 ਐਮਐਲਡੀ ਸੀਵਰੇਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;  ਸਤਾਰਾ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਕੋਲ 17.5 ਐਮਐਲਡੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਐਸਟੀਪੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਐਕਟ, 2015 ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਐਕਟ ਹੈ। ਆਮ ਲੋਕ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ RTS ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਜਾਂ 'ਆਪਲ ਸਰਕਾਰ' ਵੈੱਬ ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਾਗਰਿਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਆਨਲਾਈਨ ਅਪਲਾਈ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

== ਆਰਥਿਕਤਾ ==
ਹਲਦੀ , ਅਦਰਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੰਨਾ ਸਤਾਰਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਫਸਲ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 302 ਬੈਂਕਾਂ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 1905 ਵਿੱਚ ਮੇਨਥੋਲ ਅਤੇ ਸਾਬਣ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਖਾਨੇ 1922 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਨਅਤੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਖੜੋਤ ਆ ਗਈ ਸੀ। 1950-60 ਤੋਂ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਗੁੜ]] ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰੰਗਾਈ ਦਾ ਉਦਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਦੇਸ਼ ਅਜਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 1957 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਰੰਗਾਈ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=INDUSTRIAL DISTRIBUTION AND DEVELOPMENT IN SATARA TEHSIL |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/135123/9/09%20growth%20and%20distribution%20of%20industriesin%20satara%20tehsil.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Kas_plateau.JPG|thumb| ਕਾਸ ਪਠਾਰ, ਸਤਾਰਾ ( [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ) &lt;ref name=&quot;dnaindia.com&quot;&gt;{{Cite web |last=Mulla, Mohsin |date=4 July 2012 |title=Kaas to bloom for only 2,000 tourists daily |url=http://www.dnaindia.com/pune/report_kaas-to-bloom-for-only-2000-tourists-daily_1710438 |publisher=Dnaindia.com}}&lt;/ref&gt;]]
ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਹਨ।

* ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲਾ (ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲਾ)
* ਜਰਨਦੇਸ਼ਵਰ ਹਨੂੰਮਾਨ - ਸਤਾਰਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਰੋਡ।
*
* ਸੱਜਨਗੜ ਕਿਲਾ (ਸੱਜਨਗੜ ਕਿਲਾ)
* ਕਾਸ ਪਠਾਰ - &quot; [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਵੀ ਹੈ
* ਬਾਰਾਮੋਤੀਚੀ ਵਿਹਿਰ ਸਟੈਪ ਖੂਹ, ਲਿੰਬ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
* ਥੇਘੜ ਝਰਨਾ
* ਯੇਵਤੇਸ਼ਵਰ
* ਬਮਨੌਲੀ
* ਧੌਮ ਡੈਮ
* 12 ਮੋਤੀ ਵਿਹੀਰ, ਅੰਗ
* ਰਾਜੇ ਬਕਸਾਵਰ ਪੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦਰਗਾਹ (ਖਤਗੁਨ)
* [[Chaphal|ਚੱਫਲ]] (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਮੰਦਰ, ਨੇੜੇ ਉਮਬਰਾਜ)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=VirajTravels – Perfect place to find all holiday packages |url=http://virajtravels.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=22&amp;catid=2&amp;Itemid=3 |access-date=18 August 2017 |website=virajtravels.in |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304171358/http://virajtravels.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=22&amp;catid=2&amp;Itemid=3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ਨੇਰ ਤਲਾਬ

[[ਤਸਵੀਰ:Bamnoli_Boating_View.jpg|thumb| ਬਮਨੌਲੀ ਬੋਟਿੰਗ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]]
[[ਤਸਵੀਰ:A_view_of_Narayan_Maharaj_Math_from_Shembdi_Vaghali-Bamnoli_Road.jpg|thumb| ਸ਼ੇਮਬਡੀ ਵਾਘਾਲੀ-ਬਮਨੋਲੀ ਰੋਡ ਤੋਂ ਨਰਾਇਣ ਮਹਾਰਾਜ ਮੱਠ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]]
[[ਤਸਵੀਰ:Kandi_Pedhe1.jpg|thumb]]
ਨਰਾਇਣ ਮਹਾਰਾਜ ਮੱਠ, ਬਮਨੌਲੀ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼

* ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 75 ਕਿ.ਮੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ 10 ਨਵੰਬਰ 1659 ਨੂੰ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅਤੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਜਨਰਲ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਜਿੱਤ ਹੋਈ।

* ਪੰਚਗਨੀ ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ  ਅਹਿ ਪਚਗਨੀ (ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ पाचगणी) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ।

== ਸੱਭਿਆਚਾਰ ==
ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਜਿੰਕਿਆਤਾਰਾ ਕਿਲੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਸ ਪਠਾਰ / ਫੁੱਲ ਪਠਾਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;dnaindia.com&quot;&gt;{{Cite web |last=Mulla, Mohsin |date=4 July 2012 |title=Kaas to bloom for only 2,000 tourists daily |url=http://www.dnaindia.com/pune/report_kaas-to-bloom-for-only-2000-tourists-daily_1710438 |publisher=Dnaindia.com}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹਿਲ ਹਨ, ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਿਲ (ਜੂਨਾ ਰਜਵਾੜਾ) ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਮਹਿਲ (ਨਵਾ ਰਜਵਾੜਾ) ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਿਲ ਲਗਭਗ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਪੈਲੇਸ ਲਗਭਗ 200 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।

ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਮੂਰਤੀ ਪੋਵਈ ਨਾਕੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੈਨਨ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਥੋਂਗੇਰ ਝਰਨੇ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਮਾਨਸੂਨ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਝਰਨੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ  ਦੌਰਾਨ ਵਜਰਾਈ ਵਾਟਰਫਾਲ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਝਰਨਾ, ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।

ਸਤਾਰਾ ਹਰ ਸਾਲ 'ਸਤਾਰਾ ਹਾਫ ਹਿੱਲ ਮੈਰਾਥਨ' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Satara-Hill-Half-Marathon-on-September-6/articleshow/48737672.cms|title=Satara Hill Half Marathon on September 6 - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-10-25}}&lt;/ref&gt; 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ 2,618 ਦੌੜਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੌੜ (ਸਿੰਗਲ ਮਾਉਂਟੇਨ) ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/OpffY7yGgUYdRZvyhJFokJ/Runs-you-cannot-miss-in-2016.html|title=Runs you cannot miss in 2016|last=Avlani|first=Shrenik|date=2016-01-04|work=livemint.com/|access-date=2017-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-people-in-a-mountain-ascent-single-mountain|title=Most people in a mountain run - single mountain|work=Guinness World Records|access-date=2017-10-25|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

ਅਪਸ਼ਿੰਗ ਪਿੰਡ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬਰਤਾਨੀਆ ਲਈ ਲੜਦਿਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 46 ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।


ਸਤਾਰਾ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ: ਕਾਂਦੀ ''ਪੇੜੇ''  ਕਾਂਦੀ ਪੇੜੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਆਦ ਹੈ ਜੋ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਸ਼ੁੱਧ ਫੁੱਲ-ਚਰਬੀ ਵਾਲੇ ਦੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਮੀਰੀ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਹੈ। ਕਾਂਦੀ ਦੇ ਪੇੜੇ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸਵਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੋਰ ਪੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੰਡ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ  ਇੱਕ (ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ) ਹੈ - ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ 23 ਜੂਨ 1961 ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਓ ਚਵਾਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Google Map |date= |title=Yashwantrao Chavan Institute of Science,Satara&amp;#124; Home :: Science College |url=http://ycis.ac.in/ |access-date=2022-07-18 |publisher=Ycis.ac.in}}&lt;/ref&gt; ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਸਾਲ 2022 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ। GMC (ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ) ਸਤਾਰਾ ਦਾ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਬੈਚ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=District Hospital, Satara · M2R5+HQ4, Sadarbazar, Guruwar Peth, Satara, Maharashtra 415002, India |url=https://www.google.com/maps/place/District+Hospital,+Satara/@17.6913947,74.0094581,17z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3bc239be08d96bbd:0xd7b5d483e2953730!8m2!3d17.6913947!4d74.0094581 |access-date=2022-11-27 |website=District Hospital, Satara · M2R5+HQ4, Sadarbazar, Guruwar Peth, Satara, Maharashtra 415002, India |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ਕੇਐਸਡੀ ਸ਼ਾਨਭਾਗ ਵਿਦਿਆਲਿਆ (1990)
* [https://www.gmcsatara.org/ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=sequentia |url=https://www.gmcsatara.org/ |access-date=2022-11-27 |website=www.gmcsatara.org |language=en}}&lt;/ref&gt; (2022)

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ==

* ਜਗਨਨਾਥ ਰਾਓਜੀ ਚਿਟਨਿਸ
* [[ਸਾਈ ਭੌਂਸਲੇ|ਸਾਈਂ ਭੋਸਲੇ]]
* ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਓ ਚਵਾਨ
* ਤਾਨਾਜੀ ਮਲੁਸਰੇ
* [[ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ|ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਰਾਣੀ]]
* [[ਜੋਤੀ ਰਾਓ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਓ ਫੂਲੇ|ਜੋਤੀਰਾਓ ਫੂਲੇ]]
* ਭੌਰਾਓ ਪਾਟਿਲ
* ਕ੍ਰਾਂਤੀਸਿੰਘਾ ਨਾਨਾ ਪਾਟਿਲ
* [[ਖਸ਼ਾਬਾ ਦਾਦਾਸਾਹਿਬ ਜਾਧਵ|ਖਾਸ਼ਾਬਾ ਦਾਦਾਸਾਹਿਬ ਜਾਧਵ]]
* ਉਦਯਨਰਾਜੇ ਭੋਸਲੇ
* [[ਨਰਿੰਦਰ ਦਾਬੋਲਕਰ|ਨਰਿੰਦਰ ਦਾਭੋਲਕਰ]]
* ਸ਼ਿਵੇਂਦਰ ਰਾਜੇ ਭੋਸਲੇ
* ਸਯਾਜੀ ਸ਼ਿੰਦੇ
* [[ਲਲਿਤਾ ਬਾਬਰ]]
* [[ਸ਼ਰਦ ਪਵਾਰ]]
* ਸ਼ਾਹਿਰ ਸਾਬਲ

== ਆਵਾਜਾਈ ==
ਸਤਾਰਾ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ 250 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 48 (ਮੁੰਬਈ ਪੂਨੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ ਅਤੇ ਪੀਬੀ ਰੋਡ ਰਾਹੀਂ) ਪੂਨੇ ਤੋਂ 110 ਕਿ.ਮੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਟਰਮੀਨਸ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਕੋਲਹਾਪੁਰ, ਮਿਰਾਜ ਵਾਇਆ ਸਤਾਰਾ ਤੱਕ ਰੇਲ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਬੋਰੀਵਲੀ, ਦਾਦਰ, ਮੁੰਬਈ ਸੈਂਟਰਲ, ਅਤੇ ਠਾਣੇ ਤੋਂ ਸਤਾਰਾ ਤੱਕ ਨਿੱਜੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਜ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਬੱਸਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ( ਪੂਨੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ।

ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 48 [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਚੇਨਈ|ਚੇਨਈ ਦੇ]] ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵਲ੍ਹ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਾਈਪਾਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 548C ਸਤਾਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਰੇਗਾਓਂ, ਪੁਸੇਗਾਓਂ, ਮਸਾਵੜ, ਅਕਲੁਜ, ਟੈਂਭੁਰਨੀ ਅਤੇ ਮੁਰੂਦ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਹ 4 ਲਾਈਨ ਹਾਈਵੇਅ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਜਲਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਮਾਰਗ 58 ਸਤਾਰਾ ਨੂੰ [[ਮਹਾਬਲੇਸ਼ਵਰ]] ਅਤੇ ਸੋਲਾਪੁਰ ਨਾਲ ਜੋੜੇਗਾ।

ਸਤਾਰਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ [[ਪੂਨੇ]] - ਮਿਰਾਜ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੂਨੇ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਲ੍ਹੋ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਹਿਯਾਦਰੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਕੋਯਨਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ,[[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]], [[ਗੋਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਤਾਰਾ ਵਿਖੇ ਰੁਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਤਾਰਾ ਮਹਾਦ ਕੌਮੀ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਹੈ ਜੋ ਸਤਾਰਾ ਨੂੰ [[ਕੋਂਕਣ]] ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

=== ਰੇਲਵੇ ===

* ਸਤਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ

ਸਤਾਰਾ ਮਹੌਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ 07 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ ਸਤਾਰਾ ਪੰਢਰਪੁਰ, ਸਤਾਰਾ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਮਿਰਾਜ, ਸਾਂਗਲੀ, ਕੋਲਹਾਪੁਰ, ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ (ਕੁਝ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ) ਲਈ ਰੂਟ 'ਤੇ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੁੰਬਈ ਜਾਂ ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਸੜਕ ਜਾਂ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਤਾਰਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ। (ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ)''ਕੋਯਨਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'', &quot; [[ਗੋਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] &quot;''ਚਲੁਕਿਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' 

;; ਰੇਲਵੇ ਟਾਈਮ ਟੇਬਲ ਸਤਾਰਾ


; ਮਿਰਾਜ/ਕਰਾੜ ਵੱਲ

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!No.
!Train No.
!Train Name
!Train Type
!Day
!Departure time
|-
|Dis.
|11023
|Mumbai&amp;nbsp;– Kolhapur
|Sahyadri Express
|Discontinued
|Discontinued
|-
|-
|01
|11097
|Pune – Ernakulam
|Poorna Express
|Sun
|00.45&amp;nbsp;Am
|-
|-
|02
|17411
|Mumbai - Kolhapur
|Mahalaxmi Express
|Daily
|03.15&amp;nbsp;Am
|-
|03
|11021
|Dadar - Tirunelveli
|Tirunelveli / Chalukya Express
|Sun, Wed, Thu
|04.00&amp;nbsp;Am
|-
|04
|11035
|Dadar – Mysore
|Sharavati Express
|Fri
|04.00&amp;nbsp;Am
|-
|05
|11005
|Dadar - Puducherry
|Puducherry Express
|Mon, Tue, Sat
|04.00&amp;nbsp;Am
|-
|06
|51441
|Satara – Kolhapur
|Demu Special
|Daily
|05.40&amp;nbsp;Am
|-
|07
|16209
|Ajmer – Mysore
|All Mysore Express
|Mon, Sat
|04.55&amp;nbsp;Am
|-
|08
|16505
|Gandhidham – Bangalore
|GIMB SBC Bangalore Express
|Wed
|04.55&amp;nbsp;Am
|-
|09
|16507
|Jodhpur – Bangalore
|JU SBC Bangalore Express
|Sun, Fri
|04.55&amp;nbsp;Am
|-
|10
|16531
|Ajmer – Bangalore
|SBC Garib Nawaz Express
|Tue
|04.55&amp;nbsp;Am
|-
|11
|11040
|Gondia – Kolhapur
|Maharashtra Express
|Daily
|07.30&amp;nbsp;Am
|-
|12
|12148
|Nizamuddin – Kolhapur
|Nizamuddin Express
|Fri
|09.30&amp;nbsp;Pm
|-
|13
|12782
|Nizamuddin – Mysore
|Swarnajayani Express
|Tue
|09.30&amp;nbsp;Pm
|-
|14
|11049
|Ahmadabad-Kolhapur
|Ahmadabad Express
|Mon
|10.50&amp;nbsp;Pm
|-
|15
|51409
|Pune – Kolhapur
|Demu Special
|Daily
|02.30&amp;nbsp;Pm
|-
|16
|11029
|Mumbai – Kolhapur
|Koyna Express
|Daily
|04.00&amp;nbsp;Pm
|-
|17
|12780
|Nizamuddin – Vasco
|Goa Express
|Daily
|07.50&amp;nbsp;Pm
|-
|18
|22497
|ShriGanganagar-Tiruchchirapali
|Humsafar Express
|Tue
|09.45&amp;nbsp;Pm
|-
|19
|01539
|Pune - Satara
|Demu Special
|Daily
|10.40&amp;nbsp;Pm Terminated
|-
|
|
|
|Sahyadri Express &gt;&gt; Discontinued
|
|
|-
|
|
|
|Information by ( Basargi) : updated In August 2022
|
|
|}

; ਪੂਨੇ ਵੱਲ

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!No.
!Train No.
!Train Name
!Train Type
!Day
!Departure time
|-
|Dis
|11024
|Kolhapur – Mumbai
|Sahyadri Express
|Discontinued
|Discontinued
|-
|01
|11012
|Kolhapur - Mumbai
|Mahalaxmi Express
|Daily
|12.15&amp;nbsp;Am
|-
|02
|12779
|[[:en:Vasco_da_Gama,_Goa|Vasco]] – Nizamuddin
|Goa Express
|Daily
|01.00&amp;nbsp;Am
|-
|03
|22498
|Tiruchchirapali - ShriGanganagar
|Humsafar Express
|Sat
|05.00&amp;nbsp;Am
|-
|04
|01540
|Satara - Pune
|Demu Special
|Daily
|06.15&amp;nbsp;Am
|-
|05
|51410
|Kolhapur – Pune
|Passenger
|Daily
|09.28&amp;nbsp;Am
|-
|06
|11030
|Kolhapur – Mumbai
|Koyna Express
|Daily
|12.05&amp;nbsp;Pm
|-
|07
|12147
|Kolhapur – [[:en:Hazrat_Nizamuddin_railway_station|Nizamuddin]]
|Nizamuddin Express
|Tue
|12.40&amp;nbsp;Pm
|-
|08
|12781
|Mysore – Nizamuddin
|Swarnajayani Express
|Sat
|12.40&amp;nbsp;Pm
|-
|09
|16210
|Mysore – Ajmer
|Ajmer Express
|Wed, Fri
|03.15&amp;nbsp;Pm
|-
|10
|16506
|[[:en:Bangalore|Bangalore]] – Gandhidham
|Gandhidham Express
|Sun
|03.15&amp;nbsp;Pm
|-
|11
|16508
|Bangalore - Jodhpur
|Jodhpur Express
|Tue, Thu
|03.15&amp;nbsp;Pm
|-
|12
|16532
|Bangalore – Ajmer
|Garib Nawaz Express
|Sat
|03.15&amp;nbsp;Pm
|-
|13
|16532
|Kolhapur – Ahmadabad
|Ahmadabad Express
|Sat
|04.30&amp;nbsp;Pm
|-
|14
|11039
|Kolhapur - Gondia
|Maharashtra Express
|Daily
|06.40&amp;nbsp;Pm
|-
|15
|11098
|Ernakulam – Pune
|Poorna Express
|Tue
|08.10&amp;nbsp;Pm
|-
|16
|51442
|Kolhapur – Satara
|Demu Special
|Daily
|09.28&amp;nbsp;Pm
|-
|17
|11006
|Puducherry - Dadar
|Puducherry Express
|Mon, Wed, Thu
|11.10&amp;nbsp;Pm
|-
|18
|11022
|Tirunelveli -  Dadar
|Tirunelveli / Chalukya Express
|Tue, Fri, Sat
|11.10&amp;nbsp;Pm
|-
|19
|11036
|Mysore – Dadar
|Sharavati Express
|Sun
|11.10&amp;nbsp;Pm
|-
|Station Del
|17317
|Hubli - Dadar
|Hubli Express
|Station Del
|Station Del
|-
|
|
|
|Sahyadri Express  &gt;&gt; Discontinued
|
|
|-
|
|
|
|Information by( Basargi): Updated In August 2022
|
|
|}

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਭੋਸਲੇ
* [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠਾ]]
* [[ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ]]
* ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* [[ਪੇਸ਼ਵਾ|ਪੇਸ਼ਵੇ]]
* ਹੋਲਕਰ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|colwidth=30em}}
[https://allcngpumpnearme.in/cng-pump-in-satara-near-me/ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ CNG ਪੰਪ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==
* ਪਾਲ ਐਚ. ਵਾਨ ਟੂਚਰ: [http://gaebler.info/politik/tucher.pdf ''ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ: ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਅਤੇ ਸੰਕਟ - ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਮਿਸ਼ਨ 1939 - 1946''] ਡਿਸਸ. ਅਰਲੈਂਗੇਨ 1980 ਲੇਖਕ ਦਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਰਲੈਂਗੇਨ/ਜਰਮਨੀ 1980।[http://gaebler.info/politik/tucher-14.pdf ਸਤਾਰਾ] ਪੜ੍ਹੋ।
* ਵਿਲਹੇਲਮ ਫਿਲਚਨਰ: ''ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ''  ਵਿਲਹੇਲਮ ਫਿਲਚਨਰ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 1941 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1946 ਤੱਕ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਪੈਰੋਲ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
* ''ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣ।'' ''ਬੰਬਈ, ਬੜੌਦਾ, ਪੂਨਾ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ'' . ਬੀਏ ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਲਕੱਤਾ 1922
* ਮਲਿਕ, ''ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਐਸਸੀ ਸਟੋਨ ਏਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼'', ਐੱਮ. ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੜੌਦਾ 1959
* ਇਰਾਵਤੀ ਕਰਵੇ, ਜਯੰਤ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਰੰਦਾਦਿਵ, ''ਇੱਕ ਵਧ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ'' ਡੇਕਨ ਕਾਲਜ, 1965, ਪੂਨਾ
* ਵਲੁੰਜਕਰ, ਟੀ.ਐਨ. ''ਸੋਸ਼ਲ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਚੇਂਜ ਇਨ ਏ ਵਿਲੇਜ ਕਮਿਊਨਿਟੀ'', ਡੇਕਨ ਕਾਲਜ ਪੂਨਾ 1966।
* ਡਾ.ਬਰਾਮਬੇਦਕਰ [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਨੇ]] ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਪੁਸਤਕ [[ਵੇਟਿੰਗ ਫ਼ਾਰ ਅ ਵੀਜ਼ਾ|ਵੇਟਿੰਗ ਫਾਰ ਏ ਵੀਜ਼ਾ]][https://drambedkarbooks.files.wordpress.com/2009/03/selected-work-of-dr-b-r-ambedkar.pdf] ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਤਾਰਾ (ਸ਼ਹਿਰ)]]</text>
      <sha1>rx46szii3k96m52vdlpwpfnzd3sajdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174405</id>
    <revision>
      <id>837714</id>
      <parentid>812014</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T15:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35303" sha1="jdpou0nakwpcshgfax95iuxi643uryp" xml:space="preserve">{{Infobox political party
| name             = ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ
| native_name      = Republican Party
| logo             = Republican Party Disc (alternate).svg
| colorcode        = {{party color|Republican Party (United States)}}
| chairperson      = ਰੋਨਾ ਮੈਕਡਨੀਅਲ
| foundation       = {{start date and age|1854|3|20}}&lt;br /&gt;ਰਿਪਨ , [[ਵਿਸਕਾਂਸਨ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ
| headquarters     = 310 ਫਸਟ ਸਟ੍ਰੀਟ ਐਸਈ,&lt;br /&gt;[[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ.]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ
| international    = ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟ ਯੂਨੀਅਨ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://idu.org/member-parties/|title=Members|publisher=IDU|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716031006/http://idu.org/member-parties/|archive-date=July 16, 2015}}&lt;/ref&gt;
| website          = {{Official URL}}
| country          = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ
| abbreviation     = ਗ੍ਰੈਂਡ ਓਲਡ ਪਾਰਟੀ
| founder          = {{unbulleted list|ਐਲਵਨ ਈ. ਬੋਵੇ&lt;ref&gt;[http://content.wisconsinhistory.org/cdm4/document.php?CISOROOT=/tp&amp;CISOPTR=46379&amp;CISOSHOW=46363 ''The Origin of the Republican Party''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322223415/http://content.wisconsinhistory.org/cdm4/document.php?CISOROOT=%2Ftp&amp;CISOPTR=46379&amp;CISOSHOW=46363 |date=2012-03-22 }} by A.&amp;nbsp;F. Gilman, Ripon College, WI, 1914.&lt;/ref&gt;|ਹੋਰੇਸ ਗ੍ਰੀਲੇ|ਐਡਵਿਨ ਡੀ. ਮੋਰਗਨ|ਹੈਨਰੀ ਜਾਰਵਿਸ ਰੇਮੰਡ|ਅਮੋਸ ਟਕ|[[ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ]]|ਫਰਾਂਸਿਸ ਪ੍ਰੈਸਟਨ ਬਲੇਅਰ}}
| colors           = {{color box|{{party color|Republican Party (US)}}|border=darkgray}} ਲਾਲ
| governing_body   = ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮੇਟੀ
| merger           = 
| predecessor      = 
| student_wing     = ਕਾਲਜ ਰਿਪਬਲੀਕਨਜ਼
| youth_wing       = {{unbulleted list|ਜਵਾਨ ਰਿਪਬਲੀਕਨਜ਼|ਟੀਨ ਐਜ ਰਿਪਬਲੀਕਨਜ਼}}
| womens_wing      = ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਵੂਮੈਨ
| membership       = {{increase}} 36,019,694&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Winger |first=Richard |title=December 2022 Ballot Access News Print Edition |url= https://ballot-access.org/2022/12/27/december-2022-ballot-access-news-print-edition/ |access-date=December 31, 2022|website=Ballot Access News|date=December 27, 2022 }}&lt;/ref&gt;
| membership_year  = 2022
| position         = &lt;!--Longstanding consensus is not to include a political position here. Do not change without talk page consensus.--&gt;
| european         = ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਐਂਡ ਰਿਫੋਰਮਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਗਲੋਬਲ ਪਾਰਟਨਰ)
| logo_alt         = 
}}
'''ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ''', ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Republican Party, US''' ਜਿਸ ਨੂੰ &quot;'''ਗ੍ਰੈਂਡ ਓਲਡ ਪਾਰਟੀ'''&quot; ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ  ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਹ 1850 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰੋਧੀ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1854 ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਸਾਸ-ਨੇਬਰਾਸਕਾ ਐਕਟ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ [[ਗ਼ੁਲਾਮੀ|ਚੈਟਲ ਗੁਲਾਮੀ]] ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Brownstein |first=Ronald |date=November 22, 2017 |title=Where the Republican Party Began |url=https://prospect.org/api/content/e2d2b2ef-bba8-58e7-a60a-61ceaca31c7f/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229073039/https://prospect.org/power/republican-party-began/ |archive-date=December 29, 2021 |website=[[The American Prospect]]}}&lt;/ref&gt; ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵਿਭਿੰਨ [[ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ|ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ]] ਅਤੇ ਧੜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਆਜ਼ਾਦੀਵਾਦੀ ਧੜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Beavers |first=Olivia |last2=Carney |first2=Jordain |last3=Ferris |first3=Sarah |date=November 21, 2022 |title=GOP centrists prepare to 'flex our muscles' |url=https://www.politico.com/news/2022/11/21/gop-centrists-flex-muscles-00069541 |access-date=April 12, 2023 |website=[[Politico]] |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;populist2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=123137382|title=What's Behind The New Populism?|last=Halloran|first=Liz|date=February 5, 2010|access-date=June 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729230703/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=123137382|archive-date=July 29, 2018|publisher=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;libertarian22&quot;&gt;{{Cite news|url=http://reason.com/poll/2011/09/26/is-half-the-tea-part-libertart|title=Is Half the Tea Party Libertarian?|last=Ekins|first=Emily|date=September 26, 2011|work=[[Reason (magazine)|Reason]]|access-date=July 16, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120511064727/http://reason.com/poll/2011/09/26/is-half-the-tea-part-libertart|archive-date=May 11, 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;political-ideology-today&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=apstK1qIvvMC&amp;pg=PA32|title=Political Ideology Today|last=Adams|first=Ian|publisher=Manchester University Press|year=2001|isbn=9780719060205|edition=reprinted, revised|location=Manchester|pages=32–33|quote=Ideologically, all US parties are liberal and always have been. Essentially they espouse classical liberalism, that is a form of democratised Whig constitutionalism plus the free market. The point of difference comes with the influence of social liberalism&quot; and the proper role of government... ...the American right has nothing to do with maintaining the traditional social order, as in Europe. What it believes in is... individualism... The American right has tended towards... classical liberalism...}}&lt;/ref&gt; ਪਰ [[ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ|ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵੀਸਮ]] ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Smith-2021&quot;&gt;{{Cite journal|date=2021 |title=Ronald Reagan, Donald Trump, and the Future of the Republican Party and Conservatism in America |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/713662 |journal=[[American Political Thought]] |volume=10 |issue=2 |pages=283–289 |doi=10.1086/713662 |access-date=September 21, 2022|last=Smith|first=Robert C.}}&lt;/ref&gt; [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ]] [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|46 ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ]] ਵਿੱਚੋ 19 ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ ਤੋ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Why the Republican Presidents Would Win a Tug-of-War |url=https://www.thoughtco.com/which-presidents-were-republican-105451 |access-date=2023-09-05 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਵਿੱਚ [[ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ]], [[ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ]], [[ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ]], [[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼]], [[ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼]], [[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ]] ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ, ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਤੋ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ।

ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਨੂੰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਵਿਗ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਮੈਂਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ, [[ਰੁਦਰਫੋਰਡ ਬੀ. ਹੇਈਜ਼|ਰਦਰਫੋਰਡ ਬੀ. ਹੇਜ਼]], ਚੈਸਟਰ ਏ. ਆਰਥਰ, ਅਤੇ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਹੈਰੀਸਨ ਸਾਰੇ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਗ ਸਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Major American Political Parties of the 19th Century |url=https://online.norwich.edu/academic-programs/resources/major-american-political-parties-of-the-19th-century |access-date=July 4, 2022 |website=Norwich University Online |language=en |quote=...The Democratic-Republican and Whig parties are considered the predecessors of today's Democratic and Republican parties, respectively. |archive-date=ਜੁਲਾਈ 5, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705230551/https://online.norwich.edu/academic-programs/resources/major-american-political-parties-of-the-19th-century |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਵਿਗਜ਼ ਦੇ ਪਤਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਚੋਣ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਲਾਸੀਕਲ ਉਦਾਰਵਾਦ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Xarqzbuf43sC&amp;pg=PA19|title=Lincoln's America: 1809–1865|last=Joseph R. Fornieri|last2=Sara Vaughn Gabbard|publisher=SIU Press|year=2008|isbn=978-0809387137|page=19|access-date=February 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724082654/https://books.google.com/books?id=Xarqzbuf43sC&amp;pg=PA19|archive-date=July 24, 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[[James G. Randall]]; ''Lincoln the Liberal Statesman'' (1947).&lt;/ref&gt; ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ, ਫੈਕਟਰੀ ਵਰਕਰ, ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਵਪਾਰੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ 1866 ਤੋਂ, ਸਾਬਕਾ ਬਲੈਕ ਸਲੇਵਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੇਲੇ ਦੱਖਣੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਲਗਭਗ ਕੋਈ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਸੀ ਜਿੱਥੇ, 1858 ਤੱਕ, ਇਸਨੇ [[ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਹਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਬਕਾ ਵਿਗਸ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਫ੍ਰੀ ਸੋਇਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਪੱਖੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਪਣਾਈਆਂ ਸਨ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਿਆਰ, ਰੇਲਮਾਰਗ, ਅਤੇ [[ਸੁਰੱਖਿਆਵਾਦ|ਉੱਚ ਟੈਰਿਫਾਂ]] ਲਈ ਇਸਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ [[ਅਮਰੀਕੀ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ|ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ - ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਸੀ - ਪਰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ, ਪਹਿਲੇ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਲਿੰਕਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸੰਘ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ, ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲੜਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 1932 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ ਦੇ ਨਿਊ ਡੀਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਤਾਂ ਪਾਰਟੀ ਨੇ [[ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਵਾੜਾ|ਗ੍ਰੇਟ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਬਹੁਮਤ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਡਵਾਈਟ ਡੀ. ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ ਨੇ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਥਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ (1954–68)|ਸਿਵਲ ਰਾਈਟਸ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ । &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coleman, J. Miles |date=April 20, 2023 |title=Leaning Into State Trends: The Northeast and Greater South |url=https://centerforpolitics.org/crystalball/articles/leaning-into-state-trends-the-northeast-and-greater-south/ |access-date=May 23, 2023 |website=[[University of Virginia Center for Politics]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Zingher|first=Joshua N.|date=2018|title=Polarization, Demographic Change, and White Flight from the Democratic Party|journal=The Journal of Politics|volume=80|issue=3|pages=860–72|doi=10.1086/696994|issn=0022-3816}}&lt;/ref&gt; ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ 1973 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਰੋ ਵੀ.ਵੇਡ'', ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਰਟੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਿੱਚ [[ਗਰਭਪਾਤ|ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ]] ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;The Great Divide: Religious and Cultural Conflict in American Party Politics2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://cup.columbia.edu/book/the-great-divide/9780231120593|title=The Great Divide: Religious and Cultural Conflict in American Party Politics|last=Layman|first=Geoffrey|date=2001|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0231120586|pages=115, 119–120|author-link=Geoffrey Layman|access-date=July 15, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150625083214/http://cup.columbia.edu/book/the-great-divide/9780231120593|archive-date=June 25, 2015}}&lt;/ref&gt; [[ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ|ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਨੇ]] 1972 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਈਲੈਂਟ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ 49 ਰਾਜ ਕੀਤੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ [[ਵਾਟਰਗੇਟ ਘੋਟਾਲਾ|ਵਾਟਰਗੇਟ ਸਕੈਂਡਲ ਨੇ]] ਉਸ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਅਸਤੀਫਾ ਹੋਇਆ। [[ਜੈਰਲਡ ਫ਼ੋਰਡ|ਗੇਰਾਲਡ ਫੋਰਡ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਕਸਨ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ 1980 ਤੱਕ [[ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ|ਰੋਨਾਲਡ ਰੀਗਨ]] ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਸਨੇ ਫ੍ਰੀ-ਮਾਰਕੀਟ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ, ਅਤੇ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਬਾਜ਼. &lt;ref name=&quot;Devine-2014&quot;&gt;{{Cite web |last=Devine |first=Donald |date=April 4, 2014 |title=Reagan's Philosophical Fusionism |url=https://www.theamericanconservative.com/reagans-philosophical-fusionism/ |access-date=January 18, 2023 |website=The American Conservative |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼|ਜਾਰਜ ਡਬਲਯੂ. ਬੁਸ਼ ਨੇ]] [[11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ|11 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ]] ਅਤੇ [[ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ]] ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Republican-Party|title=Republican Party {{!}} political party, United States [1854–present]|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=May 9, 2017}}&lt;/ref&gt;

2020 ਤੱਕ, ਪਾਰਟੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੋਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; &lt;ref name=&quot;Levitz-2022&quot;&gt;{{Cite web |last=Levitz |first=Eric |date=October 19, 2022 |title=How the Diploma Divide Is Remaking American Politics |url=https://nymag.com/intelligencer/2022/10/education-polarization-diploma-divide-democratic-party-working-class.html |access-date=October 21, 2022 |website=[[New York (magazine)|New York]] |language=en-us |quote=Blue America is an increasingly wealthy and well-educated place. Throughout the second half of the 20th century, Americans without college degrees were more likely than university graduates to vote Democratic. But that gap began narrowing in the late 1960s before finally flipping in 2004... A more educated Democratic coalition is, naturally, a more affluent one... In every presidential election from 1948 to 2012, White voters in the top 5 percent of America's income distribution were more Republican than those in the bottom 95 percent. Now, the opposite is true: Among America's White majority, the rich voted to the left of the middle class and the poor in 2016 and 2020, while the poor voted to the right of the middle class and the rich.}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ [[ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ|ਪੇਂਡੂ, ਸਾਬਕਾ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vance |first=Chris |date=February 1, 2023 |title=Breaking the partisan duopoly, part II |url=https://www.niskanencenter.org/breaking-the-partisan-duopoly-part-ii/ |access-date=February 10, 2023 |website=Niskanen Center |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ਵਿਆਹ|ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ]], [[ਮਰਦ]] ਜਾਂ ਗੋਰੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਜੋ ਈਵੈਂਜਲੀਕਲ ਈਸਾਈ ਜਾਂ ਲੈਟਰ ਡੇ ਸੇਂਟਸ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਊਬਾ ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਵੋਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;auto9&quot;&gt;{{Cite web |title=Vietnamese Americans and Donald Trump – DW – 11/23/2020 |url=https://www.dw.com/en/trump-popular-among-vietnamese-americans/a-55702032 |access-date=January 18, 2023 |website=dw.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 5, 2020 |title=Chart: How U.S. Latinos Voted in the 2020 Presidential Election |url=https://www.as-coa.org/articles/chart-how-us-latinos-voted-2020-presidential-election |access-date=January 18, 2023 |website=AS/COA |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Desk |first=ALEC SCHEMMEL {{!}} The National |date=November 9, 2022 |title=GOP favored by married people, Dems strongly supported by unmarried women, exit polls show |url=https://katv.com/news/nation-world/gop-favored-by-married-people-while-dems-strongly-supported-by-unmarried-women-exit-polls |access-date=January 18, 2023 |website=KATV |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Put a Ring on It: Obama Wins Women, but Not the Married Kind |url=https://abcnews.go.com/Politics/OTUS/put-ring-obama-wins-women-married-types/story?id=16057761 |access-date=January 18, 2023 |website=[[ABC News]] |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Married Americans Keep Voting Red |url=https://www.aei.org/articles/married-americans-keep-voting-red/ |access-date=January 18, 2023 |website=American Enterprise Institute - AEI |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਗੋਰੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਨੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਕਾਲਜ-ਪੜ੍ਹੇ ਗੋਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/01/27/business/economy/republican-party-voters-income.html|title=How the G.O.P. Became the Party of the Left Behind|last=Porter|first=Eduardo|date=January 27, 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=January 31, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Teixeira-2022&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/07/27/upshot/white-voters-precinct-analysis.html,%20https://www.nytimes.com/interactive/2018/07/27/upshot/white-voters-precinct-analysis.html|title=Precinct Data Shows Rich, White Neighborhoods Flipping Democratic in 2016. Will It Last?|last=Cohn|first=Nate|date=July 27, 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=January 21, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ackley-2022&quot;&gt;{{Cite web |last=Ackley |first=Kate |date=November 2, 2022 |title=Midterms' final stretch marked by fights in unexpected places |url=https://www.rollcall.com/2022/11/02/midterms-final-stretch-marked-by-fights-in-unexpected-places/ |access-date=November 4, 2022 |website=Roll Call |language=en |quote=Democrats have gained support among more college-educated and affluent voters, as Republicans have made inroads with working-class voters, including minority voters. And House Republicans may expand their number of members who are Black, Hispanic, and Asian American, as the party has more minority House candidates... than in any previous cycle.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kraushaar-2022a&quot;&gt;{{Cite web |last=Kraushaar |first=Josh |date=July 14, 2022 |title=The Great American Realignment |url=https://www.axios.com/2022/07/14/republicans-democrats-hispnanic-voters |access-date=August 2, 2022 |website=[[Axios (website)|Axios]] |language=en |quote=Shifts in the demographics of the two parties' supporters — taking place before our eyes — are arguably the biggest political story of our time. Republicans are becoming more working class and a little more multiracial. Democrats are becoming more elite and a little more White...}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kraushaar-2022b&quot;&gt;{{Cite web |last=Kraushaar |first=Josh |date=July 13, 2022 |title=The Democratic electorate's seismic shift |url=https://www.axios.com/2022/07/13/democrats-biden-white-college-graduates-poll |access-date=August 2, 2022 |website=[[Axios (website)|Axios]] |language=en |quote=Democrats are becoming the party of upscale voters concerned more about issues like gun control and abortion rights. Republicans are quietly building a multiracial coalition of working-class voters, with inflation as an accelerant... In the Times/Siena poll, Ds hold a 20-point advantage over Rs among White college-educated voters — but are statistically tied among Hispanics.}}&lt;/ref&gt; 2012 ਤੋਂ, ਇਸ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਏਸ਼ੀਅਨ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/03/06/briefing/asian-americans-conservative-republican.html|title=Asian Americans, Shifting Right|last=Leonhardt|first=David|date=March 6, 2023|work=[[The New York Times]]|access-date=March 8, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/03/05/nyregion/election-asians-voting-republicans-nyc.html|title=Where New York's Asian Neighborhoods Shifted to the Right|last=Kao|first=Jason|date=March 6, 2023|work=[[The New York Times]]|access-date=March 8, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Poonia |first=Gitanjali |date=March 7, 2023 |title=Democrats are losing the Asian American vote. Will Republicans be able to capitalize? |url=https://www.deseret.com/2023/3/7/23628649/democrats-republicans-asian-american-voter |access-date=March 8, 2023 |website=Deseret News |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਹਿਸਪੈਨਿਕ/ਲਾਤੀਨੋ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;Teixeira-2022&quot;&gt;{{Cite web |last=Teixeira |first=Ruy |author-link=Ruy Teixeira |date=November 6, 2022 |title=Democrats' Long Goodbye to the Working Class |url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/11/democrats-long-goodbye-to-the-working-class/672016/ |access-date=November 8, 2022 |website=[[The Atlantic]] |language=en |quote=As we move into the endgame of the 2022 election, the Democrats face a familiar problem. America’s historical party of the working class keeps losing working-class support. And not just among White voters. Not only has the emerging Democratic majority I once predicted failed to materialize, but many of the non-White voters who were supposed to deliver it are instead voting for Republicans... From 2012 to 2020, the Democrats not only saw their support among White working-class voters — those without college degrees — crater, they also saw their advantage among non-White working-class voters fall by 18 points. And between 2016 and 2020 alone, the Democratic advantage among Hispanic voters declined by 16 points, overwhelmingly driven by the defection of working-class voters. In contrast, Democrats' advantage among White college-educated voters improved by 16 points from 2012 to 2020, an edge that delivered Joe Biden the White House.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shimron |first=Yonat |date=February 19, 2021 |title=In voting, Orthodox Jews are looking more like evangelicals |url=https://religionnews.com/2021/02/19/the-political-chasm-between-left-and-right-is-tearing-orthodox-jews-apart/ |access-date=August 2, 2022 |website=Religion News Service |language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Zitner-2022&quot;&gt;{{Cite web |last=Zitner |first=Aaron |last2=Mena |first2=Bryan |date=October 2, 2022 |title=Working-Class Latino Voters, Once Solidly Democratic, Are Shifting Toward Republicans |url=https://www.wsj.com/story/working-class-latino-voters-once-solidly-democratic-are-shifting-toward-republicans-a7578ecc |access-date=October 3, 2022 |website=[[Wall Street Journal]] |quote=Latinos across America are splitting among economic lines, with a pronounced shift among working-class voters toward the Republican party.}}&lt;/ref&gt; ਪਾਰਟੀ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡੀ-ਰੇਗੂਲੇਸ਼ਨ, ਘੱਟ ਟੈਕਸ, , ਗਰਭਪਾਤ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ' ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਫੌਜੀ ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ, ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ' ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈਆਂ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;Smith-2021&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Williams-2022&quot;&gt;{{Cite web |last=Williams |first=Daniel K. |date=May 9, 2022 |title=This Really Is a Different Pro-Life Movement |url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/05/south-abortion-pro-life-protestants-catholics/629779/ |access-date=February 2, 2023 |website=[[The Atlantic]] |language=en |quote=This was not merely a geographic shift, trading one region for another, but a more fundamental transformation of the anti-abortion movement’s political ideology. In 1973 many of the most vocal opponents of abortion were northern Democrats who believed in an expanded social-welfare state and who wanted to reduce abortion rates through prenatal insurance and federally funded day care. In 2022, most anti-abortion politicians are conservative Republicans who are skeptical of such measures. What happened was a seismic religious and political shift in opposition to abortion that has not occurred in any other Western country.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto6&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hajnal|first=Zoltan|date=January 4, 2021|title=Immigration &amp; the Origins of White Backlash|journal=Daedalus|volume=150|issue=2|pages=23–39|doi=10.1162/daed_a_01844|issn=0011-5266|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਂਦਰ-ਸੱਜੇ [[ਸਿਆਸੀ ਦਲ|ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ]] ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਠਜੋੜ ਹੈ । &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/09/23/world/conservative-figures-see-bright-future.html|title=Conservative Figures See 'Bright' Future|date=September 23, 1989|work=[[The New York Times]]|access-date=October 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716145052/https://www.nytimes.com/1989/09/23/world/conservative-figures-see-bright-future.html|archive-date=July 16, 2021|location=New York City|issn=1553-8095}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/06/11/world/bush-sees-sharon-and-says-time-isn-t-ripe-for-peace-conference.html|title=Bush in Terrorist Warning|date=June 11, 2002|work=[[The New York Times]]|access-date=October 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719025159/https://www.nytimes.com/2002/06/11/world/bush-sees-sharon-and-says-time-isn-t-ripe-for-peace-conference.html|archive-date=July 19, 2021|location=New York City|issn=1553-8095|quote=[[George W. Bush|President Bush]] warned an international group of conservative and moderate politicians at the White House tonight that terrorists could attain 'catastrophic power' with weapons of mass destruction and would readily use that power to attack the United States or other nations. The president made his remarks to about 100 members of the [[International Democrat Union]], a group of international center and center-right political parties that met today and Sunday for a conference in Washington.}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਵਿੰਗ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੰਗ, ਕਾਲਜ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ, ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ; ਅਤੇ ਇੱਕ LGBT ਵਿੰਗ, ਲੌਗ ਕੈਬਿਨ ਰਿਪਬਲਿਕਨ।

{{CURRENTYEAR}} ਤੱਕ, ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ|ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ]], 26 ਰਾਜ ਗਵਰਨਰਸ਼ਿਪ, 28 ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ, ਅਤੇ 22 ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਟ੍ਰਾਈਫੈਕਟਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਨੌਂ ਮੌਜੂਦਾ ਜੱਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਨੂੰ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ]] ਸਨ, ਜੋ 2017 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 45ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ । ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ। ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 24 ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰੋਧੀ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਵੱਧ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Sister project links|display=ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ|d=Q29468|voy=no|m=no|mw=no|species=no|n=Category:Republican Party (United States)|wikt=Republican|s=Category:Republican Party (United States)|b=Voter's Guide/United States/Republican Party|v=no}}
* {{official website}}
* {{curlie|Regional/North_America/United_States/Society_and_Culture/Politics/Parties/Republican/|Republican Party}}.</text>
      <sha1>jdpou0nakwpcshgfax95iuxi643uryp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੀਪਕਰਾਜ ਲਾਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178203</id>
    <revision>
      <id>837763</id>
      <parentid>724317</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T22:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2478" sha1="qmzq6atycu1apa7kt1h9ofamr3h5osg" xml:space="preserve">'''ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੀਪਕਰਾਜ ਲਾਲਾ'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Brand Media Content and Stories |url=https://www.mid-day.com/brand-media/ |access-date=2023-12-19 |website=Mid-day |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ ਜੋ ਅਕੋਲਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ 10 ਅਕਤੂਬਰ, 2006 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾ ਫਰਮ, ਸਿਧਾਂਤ ਵੈਲਥ ਮੈਨੇਜਰਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਫਰਮ ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡ, ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ, ਸਿਹਤ ਬੀਮਾ, ਕਾਰ/ਬਾਈਕ ਬੀਮਾ, ਜਨਰਲ ਬੀਮਾ ਸਮੇਤ ਵਿੱਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। , ਫਿਕਸਡ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ, ਕੈਪੀਟਲ ਗੇਨ ਬਾਂਡ, ਡਿਬੈਂਚਰ, ਸਾਵਰੇਨ ਗੋਲਡ ਬਾਂਡ, ਪੀ.ਐੱਮ.ਐੱਸ., ਏ.ਆਈ.ਐੱਫ., ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਵਿੱਤੀ ਸਾਧਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/voices/various-levels-of-financial-planning/?val=3728%7Caccess-date=2023-12-19%7Cissn=0971-8257|title=Various levels of financial planning|last=Lala|first=Sharda Deepakraj|work=The Times of India|access-date=2023-12-19|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡ==
* ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਬਿਜ਼ਨਸ ਆਈਕਨ ਅਵਾਰਡ
* ਸਾਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀ ਅਵਾਰਡ
*ਇਨੋਵੇਟਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ 2022
*ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਵਾਰਡ 2017
* ਟ੍ਰੇਲਬਲੇਜ਼ਰ ਅਵਾਰਡ
ਨੌਜਵਾਨ ਉੱਦਮੀ ਅਵਾਰਡ 2023
*ਗਲੋਬਲ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ 2018
*ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ 2017

==ਹਵਾਲੇ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>qmzq6atycu1apa7kt1h9ofamr3h5osg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗੜਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182029</id>
    <revision>
      <id>837715</id>
      <parentid>749003</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T15:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Charan Gill</username>
        <id>4603</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Charan Gill ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗਡ਼ਾ]] ਨੂੰ [[ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗੜਾ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ</comment>
      <origin>749003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8934" sha1="rgzkrv7qw2dtxrl05ui7exc7a31frs2" xml:space="preserve">
[[ਤਸਵੀਰ:Emblemata_saecurlaria_46.jpg|thumb]]
'''ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗਡ਼ਾ''' ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਅਪਾਹਜਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈ. ਪੂ. ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ [[ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਨਾਨੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ [[ਏਸ਼ੀਆ]], [[ਯੂਰਪ]] ਅਤੇ [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਕਿ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਆਮ ਸੀ, ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਫ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉੱਭਰਨ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ [[ਈਸਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਜੀਨ-ਪੀਅਰ ਕਲੇਰਿਸ ਡੀ ਫਲੋਰੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਕੂਲਣ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, &quot;ਲ 'ਯੂਨੀਅਨ ਡੀ ਲ' ਐਵੇਗਲ ਅਤੇ ਲੇ ਪੈਰਾਲਾਇਕ&quot; (ਅੰਨ੍ਹੇ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗਡ਼ੇ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਝੌਤਾ ਰਹਿਤ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਰੋਤ ==
ਯੂਨਾਨੀ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਉਪ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਗਡ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਪਲੈਟੋ ਦ ਯੰਗਰ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦੋ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਵਿਪਰੀਤ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ:

::: ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਲੰਗਡ਼ੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਿਆ,
::: ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਉਧਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਉਧਾਰ।

ਤਿੰਨ ਹੋਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਦੇ ਲਿਓਨੀਡਾਸ ਅਤੇ ਬਾਈਜੈਂਟਿਅਮ ਦੇ ਐਂਟੀਫਿਲਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/greekanthology03newyuoft#page/8/mode/2up/search/lame III.11, 12, 13, 13b]&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਟ੍ਰੌਪ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ [[ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਸੂਡੋ-ਬਾਈਬਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਦ ਅਪੋਕਰੀਫੋਨ ਆਫ਼ ਈਜ਼ਕੀਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਬਾਗ ਉੱਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਅਪਾਹਜਤਾਵਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਯਹੂਦੀ ਤਾਲਮੂਦ (ਸੰਨਹੇਦ੍ਰਿਨ 91) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ [[ਇਸਲਾਮ|ਇਸਲਾਮੀ]] ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਿਸੂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;Richard N. Longenecker, ''The challenge of Jesus' parables'', Grand Rapids, Michigan 2000 [https://books.google.com/books?id=JojVvncUgk0C&amp;q=%22the+blind+man+and+the+lame%22&amp;pg=PA64 pp.64-5]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Muhammad Ata Ur-Rahim, Ahmad Thomson, ''Jesus, prophet of Isam'', Norwich UK, 1977 [https://books.google.com/books?id=iBTHtfkkiV8C&amp;q=lame&amp;pg=PA20 p.20]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਮੱਧਯੁਗੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ''ਗੈਸਟਾ ਰੋਮਨੋਰਮ'' ਵਿੱਚ ਲਾਤੀਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸਮਰਾਟ ਇੱਕ ਆਮ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਗਡ਼ਾ ਆਦਮੀ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://quod.lib.umich.edu/c/cme/GRom/1:6?rgn=div1;view=fulltext University of Michigan]&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਰੰਗੀ ਲਡ਼ਕਾ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਲੈਸਨੋਵੋ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਇਕ ਫਰੈਸਕੋ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਡ਼੍ਹ ਦਾ ਇਲਾਜ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬਕ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;Marija T. V’lckova-Laskoska and Dimitri S. Laskoski, &quot;The Blind Man and the Paralytic Boy of Lesnovo: Diagnosis of Borderline Lepromatous Leprosy After 660 Years?&quot;, ''Arch Dermatol.'' 2009, [http://amaprod.silverchaircdn.com/data/Journals/DERM/5224/dnn90003_1047_1047.pdf.gif 145(9):1047] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035820/http://amaprod.silverchaircdn.com/data/Journals/DERM/5224/dnn90003_1047_1047.pdf.gif |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;

== ਯੂਰਪੀ ਕਥਾਵਾਂ ==
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਥੀਮ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਆਮ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਫਰਚਟੇਗੋਟ ਗੇਲਰਟ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਫੈਬੇਲਨ ਅੰਡ ਏਰਜ਼ਾਹਲੁੰਗੇਨ (1746-1748) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਇੱਕ ਅਪੰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜੋ ਨੈਤਿਕਤਾ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਕਿ ਆਪਸੀ ਸਮਰਥਨ ਦਾਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

:: ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹਨ,
:: ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ
:: ਅਤੇ ਇਸ ਅਪੂਰਣਤਾ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਤੋਂ
:: ਚੰਗੇ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਗੁਣ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;Albert Baskerville, ''The poetry of Germany'', New York 1854, [https://archive.org/stream/poetryofgermanyc00baskuoft#page/n43/mode/2up pp.7-8]&lt;/ref&gt;

[[ਤਸਵੀਰ:Aesopinrhymewith00tayliala_0117.jpg|thumb|240x240px|1820 ਵਿੱਚ ਰਾਇਮ ਵਿੱਚ ਜੈਫਰੀਜ਼ ਟੇਲਰ ਦੇ ਈਸਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ]]
[[ਤਸਵੀਰ:L_aveugle_et_le_paralytique-Jean_Turcan-IMG_6515-black.jpg|thumb|300x300px|ਤੁਰਕਨ ਦੀ 1883 ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ]]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨੌਰ ਕਹਾਣੀਆਂ]]</text>
      <sha1>rgzkrv7qw2dtxrl05ui7exc7a31frs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗੜਾ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>182030</id>
    <revision>
      <id>837717</id>
      <parentid>740133</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T15:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Charan Gill</username>
        <id>4603</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Charan Gill ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗਡ਼ਾ]] ਨੂੰ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗੜਾ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ</comment>
      <origin>740133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="r3xig14l8tdgvhnlbpe458iaej6uhgw" xml:space="preserve">{{ਫੈਮੀਨਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਫੋਕਲੋਰ 2024}}</text>
      <sha1>r3xig14l8tdgvhnlbpe458iaej6uhgw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੇਸਲੀ ਗਰੋਸਮੈਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182633</id>
    <revision>
      <id>837732</id>
      <parentid>769878</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3887" sha1="j7c6nbpzku3olzoccrplwbpjwb8fwy0" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਲੇਸਲੀ ਏਰਿਨ ਗਰੋਸਮੈਨ
| image              = Leslie Grossman.jpg
| birth_date         = {{Birth date and age|1971|10|25}}
| years_active       = 1998–ਹੁਣ
| children           = 1
}}

'''ਲੇਸਲੀ ਏਰਿਨ ਗਰੋਸਮੈਨ''' (ਜਨਮ 25 ਅਕਤੂਬਰ, 1971) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Bierly|first=Mandi|date=October 25, 2007|title=Happy Birthday, Leslie Grossman!|url=https://www.ew.com/article/2007/10/25/leslie-grossman|magazine=[[Entertainment Weekly]]|access-date=2016-01-12|archive-date=2023-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417125747/https://ew.com/article/2007/10/25/leslie-grossman/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=EW Staff|date=June 30, 2000|title=It List: TV|url=https://www.ew.com/article/2000/06/30/it-list-tv|magazine=[[Entertainment Weekly]]|access-date=2016-01-12}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਡਬਲਯੂ. ਬੀ. ਸਿਟਕਾਮ 'ਵਾਟ ਆਈ ਲਾਇਕ ਅਬਾਉਟ ਯੂ' ਵਿੱਚ ਲੌਰੇਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਿਆਨ ਮਰਫੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ, ਡਬਲਯੂ. ਬਿ. ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਪਾਪੂਲਰ &lt;ਆਈਡੀ1' ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਰੀ ਚੈਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ 2017 ਤੋਂ ਐਫਐਕਸ ਐਂਥੋਲੋਜੀ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਅਮੈਰੀਕਨ ਹੌਰਰ ਸਟੋਰੀ' ਵਿੱਚੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਜੋਂ। ਗਰੋਸਮੈਨ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ 10 ਥਿੰਗਜ਼ ਆਈ ਹੇਟ ਅਬਾਉਟ ਯੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਮੂਲ ਕਲਟ ਕਲਾਸਿਕ ਫਿਲਮ ਦਾ ਰੀਬੂਟ ਸੀ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਗਰੋਸਮੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਰਾਸਰੋਡਜ਼ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾਹ ਲਾਰੈਂਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Leslie Grossman - Biography |url=https://www.filmbug.com/db/341860 |website=www.filmbug.com}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਗਰੋਸਮੈਨ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ, ਗੋਲਡੀ। ਗਰੋਸਮੈਨ [[ਯਹੂਦੀ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 October 2019 |title=Jewish Actress Leslie Grossman Calls Out Anti-Semitic Critics |url=https://www.kveller.com/jewish-actress-leslie-grossman-calls-out-anti-semitic-critics/ |access-date=2021-03-06 |publisher=Kveller}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]]</text>
      <sha1>j7c6nbpzku3olzoccrplwbpjwb8fwy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195151</id>
    <revision>
      <id>837761</id>
      <parentid>834730</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T22:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:DKPattammal.jpg|DKPattammal.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Josve05a|Josve05a]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:DKPattammal.jpg|]].</comment>
      <origin>837761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37140" sha1="fc9j2yid3phqdn2w5hj388elwvam3z5" xml:space="preserve">'''ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sangeet Natak Akademi Fellowship'''), ਜਿਸਨੂੰ '''ਅਕਾਦਮੀ ਰਤਨ ਸਦਾਸਯਤਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Jha 2011&quot;&gt;{{Cite web |last=Jha |first=Manisha |date=2011-07-23 |title=Sangeet Natak Akademi fellowship for Girija Devi, T.K. Murthy, Dagar |url=https://www.thehindu.com/news/national/sangeet-natak-akademi-fellowship-for-girija-devi-tk-murthy-dagar/article2285903.ece |access-date=2021-08-07 |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ &quot;ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਸਨਮਾਨ&quot; ਹੈ ਅਤੇ &quot;ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ 40 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ&quot; ਹੈ।&lt;ref name=&quot;News18 2019&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-07-16 |title=Zakir Hussain, Sonal Mansingh Among 4 Selected for Sangeet Natak Akademi Fellow |url=https://www.news18.com/news/movies/zakir-hussain-sonal-mansingh-among-4-selected-for-sangeet-natak-akademi-fellow-2233281.html |access-date=2021-08-07 |website=News18}}&lt;/ref&gt;

== ਪਿਛੋਕੜ ==
1945 ਵਿੱਚ, ਦ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਬੰਗਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਟਰੱਸਟ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ: ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸੰਗੀਤ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ, ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ। 1949 ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਕਲਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1951 ਵਿੱਚ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ, ਪੱਤਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸ, ਅਤੇ ਨਾਚ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸ, ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਤਿੰਨੋਂ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ: ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ (ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ), ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ ([[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ|ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ]]), ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ ([[ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ|ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ]])।&lt;ref name=&quot;SNAPortal&quot;&gt;{{Cite web |date=9 December 2012 |title=National Academies: Sangeet Natak Akademi |url=http://www.archive.india.gov.in/knowindia/culture_heritage.php?id=95 |access-date=17 January 2017 |publisher=National Portal of India |archive-date=18 ਜਨਵਰੀ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118050746/http://www.archive.india.gov.in/knowindia/culture_heritage.php?id=95 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, 31 ਮਈ 1952 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ [[ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ]] (ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ) ਦੇ ਇੱਕ ਮਤੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ [[ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;SNAPortal&quot; /&gt; ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕਾਦਮੀ ਹੈ। ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਉਦਘਾਟਨ 28 ਜਨਵਰੀ 1953 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]], [[ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ|ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੀ.ਵੀ. ਰਾਜਾਮੰਨਰ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;SAIntro&quot;&gt;{{Cite web |title=Sangeet Natak Akademi: Introduction |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/introduction.php |access-date=4 January 2017 |publisher=Sangeet Natak Akademi |location=New Delhi}}&lt;/ref&gt; ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼੍ਰੀ ਸਰ ਜੈਚਮਰਾਜੇਂਦਰ ਵਾਡਿਆਰ ਬਹਾਦੁਰ, ਟੀ.ਐਲ. ਵੈਂਕਟਰਮਾ ਅਈਅਰ, ਐਸ.ਐਨ. ਮੋਜ਼ੂਮਦਾਰ, ਐਨਆਰ ਰੇ, ਧਰਮ ਵੀਰਾ, ਏ.ਕੇ ਘੋਸ਼, ਜੇ.ਸੀ. ਮਾਥੁਰ, ਅਤੇ ਏ.ਵੀ. ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। &lt;ref name=&quot;SAConstitution&quot;&gt;{{Cite web |title=Sangeet Natak Akademi: Constitution |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/constitution.php |access-date=5 January 2017 |publisher=Sangeet Natak Akademi |location=New Delhi}}&lt;/ref&gt; ਦੋ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 12 ਮਾਰਚ 1954 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 5 ਅਗਸਤ 1954 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About Sahitya Akademi |url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/aboutus/about.jsp |access-date=2 January 2017 |publisher=Sahitya Akademi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lalit Kala Akademi: History |url=http://lalitkala.gov.in/showdetails.php?id=39 |access-date=2 January 2017 |publisher=Lalit Kala Akademi}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 11 ਸਤੰਬਰ 1961 ਨੂੰ, ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਕਟ, 1860 ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ]] ਦੀ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;SAIntro&quot; /&gt;

ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ &quot;ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਸੰਸਥਾ&quot; ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ &quot;ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਮੂਰਤ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ&quot; 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ: 1959 ਵਿੱਚ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ]], 1964 ਵਿੱਚ [[ਇੰਫਾਲ]] ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਮਨੀਪੁਰ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਥਕ ਡਾਂਸ, ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ ਕੂਡੀਆੱਟਮ ਕੇਂਦਰ।&lt;ref name=&quot;SAIntro&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kuttiyattam Kendra |url=http://kutiyattam.org/kutiyattam-kendra.html |access-date=5 January 2017 |publisher=Kuttiyattam Kendra}}&lt;/ref&gt; 1965 ਤੋਂ, ਅਕਾਦਮੀ ਇੱਕ ਤਿਮਾਹੀ ਰਸਾਲਾ, ''ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ'' ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

== ਫੈਲੋਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|+ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; |ਤਸਵੀਰ
! scope=&quot;col&quot; |ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
! scope=&quot;col&quot; |ਖੇਤਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1954
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1954
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਹਾਫਿਜ਼ ਅਲੀ ਖਾਨ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1954
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਅਰਿਆਕੁਡੀ ਰਾਮਾਨੁਜਾ ਆਇੰਗਰ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1954
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਕਰਾਈਕੁੜੀ ਸੰਬਾਸਿਵਾ ਅਈਅਰ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1954
|[[ਤਸਵੀਰ:Prithviraj_Kapoor_in_Sinkandar_(1941).jpg|131x131px]]
! scope=&quot;row&quot; |ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ 
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1958
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਅੰਜਨੀਬਾਈ ਮਾਲਪੇਕਰ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1962
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਗੋਪੇਸ਼ਵਰ ਬੈਨਰਜੀ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1962
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਡੀ. ਅੰਨਾਸਵਾਮੀ ਭਗਵਥਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1962
|[[ਤਸਵੀਰ:Uday_Shankar,_1930s.jpg|120x120px]]
! scope=&quot;row&quot; |ਉਦੈ ਸ਼ੰਕਰ 
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1962
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1963
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਜਨਾਨੰਦ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1963
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਰਾਇਣ ਰਤਨਜੰਕਰ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1963
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਪਿਚੁ ਸੰਬਾਮੂਰਤੀ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1963
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਮਾਮਾ ਵਾਰੇਰਕਰ 
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1964
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਟੀ.ਐਲ. ਵੈਂਕਟਰਮਾ ਅਈਅਰ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1964
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਸੀ ਸਰਸਵਤੀ ਬਾਈ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1964
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਬੀਰੇਂਦਰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1964
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਬੀ ਆਰ ਦੇਵਧਰ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1964
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਵੀ. ਰਾਘਵਨ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1964
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਪੀ.ਵੀ. ਰਾਜਮੰਨਰ 
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1965
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਵਿਨਾਇਕ ਨਰਾਇਣ ਪਟਵਰਧਨ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1965
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਗਣੇਸ਼ ਹਰੀ ਰਾਨਾਡੇ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1965
|
! scope=&quot;row&quot; |ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਰਾਏ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1965
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਜੈਦੇਵ ਸਿੰਘ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1965
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਡੀ ਜੀ ਵਿਆਸ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1966
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1966
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਈਅਰ
|ਕੁੱਲ ਯੋਗਦਾਨ/ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1966
|
! scope=&quot;row&quot; |ਸੋਂਭੁ ਮਿੱਤਰਾ 
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1966
|[[ਤਸਵੀਰ:Court_portrait_of_Jayachamarajendra_Wadiyar_of_Mysore.jpg|150x150px]]
! scope=&quot;row&quot; |ਜੈਚਮਰਾਜੇਂਦਰ ਵਾਡਿਆਰ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1967
|
! scope=&quot;row&quot; |ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ 
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1967
|[[ਤਸਵੀਰ:Rukmini_Devi.jpg|136x136px]]
! scope=&quot;row&quot; |ਰੁਕਮਣੀ ਦੇਵੀ ਅਰੁੰਡਲੇ 
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1967
|
! scope=&quot;row&quot; |ਮੁਸੀਰੀ ਸੁਬਰਾਮਣਿਆ ਅਈਅਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1967
|[[ਤਸਵੀਰ:Ustad_Bade_Ghulam_Ali_Khan.jpg|100x100px]]
! scope=&quot;row&quot; |ਵੱਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1967
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਪੀ.ਕੇ. ਕੁੰਜੂ ਕੁਰੂਪ 
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1967
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ 
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1967
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਵੀ. ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣ ਸਰਮਾ 
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1967
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਆਦਯਾ ਰੰਗਾਚਾਰੀਆ 'ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ' 
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1968
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਕਾਲੀ ਚਰਨ ਪਟਨਾਇਕ 
|ਕੁੱਲ ਯੋਗਦਾਨ/ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1970
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਕੇ.ਸੀ.ਡੀ. ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1970
|[[ਤਸਵੀਰ:Kapilavatsyayan.jpg|100x100px]]
! scope=&quot;row&quot; |ਕਪਿਲਾ ਵਾਤਸਯਾਨ 
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1970
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਦਿਲੀਪ ਚੰਦਰ ਵੇਦੀ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1972
|[[ਤਸਵੀਰ:Sangeetacharya_Tarapada_Chakraborty.jpg|123x123px]]
! scope=&quot;row&quot; |ਤਰਪਦਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1972
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਓ ਫੁਲੰਬਰੀਕਰ 
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1972
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਰੱਲਾਪੱਲੀ ਅਨੰਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ਰਮਾ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1973
|
! scope=&quot;row&quot; |ਕੇ. ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਕਾਰੰਤ 
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1974
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਕਮਲਾਦੇਵੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ 
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1974
|{{Spaced en dash}}
! scope=&quot;row&quot; |ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1974
|[[ਤਸਵੀਰ:Ms_subbulakshmi_(cropped).jpg|143x143px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਐੱਮ. ਐੱਸ.  ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1975
|
| scope=&quot;row&quot; |ਟੀ. ਬਾਲਾਸਰਸਵਤੀ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1975
|[[ਤਸਵੀਰ:ZubinMehtaMar11.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਜ਼ੁਬਿਨ ਮਹਿਤਾ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1975
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਰਸਿਕਲਾਲ ਪਾਰਿਖ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1975
|[[ਤਸਵੀਰ:Ravi_Shankar.jpg|140x140px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1975
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਅੰਬਰ ਐਸ ਵਿਜੇਰਾਘਵਾਚਾਰਿਆਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1976
|[[File:Santidev_Ghosh_1980.jpg|119x119px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਸੰਤੀਦੇਵ ਘੋਸ਼
|ਕੁੱਲ ਯੋਗਦਾਨ/ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1976
|[[ਤਸਵੀਰ:Semmangudi_Srinivasa_Iyer.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਸੇਮਨਗੁਡੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਈਅਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1977
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਹਿਰਜੀਭਾਈ ਰੁਸਤਮਜੀ ਡਾਕਟਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1978
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਤਿਨੁਵੇਂਗਾਡੂ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ​​ਪਿੱਲੈ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1978
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਬੀ ਪੁੱਟਾਸਵਾਮਈਆ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1979
|[[ਤਸਵੀਰ:Suresh_Joshi_with_P_L_Deshpandey_(cropped).jpg|168x168px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਪੀ ਐਲ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1979
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਧਰੁਵਤਾਰਾ ਜੋਸ਼ੀ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1979
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਸੁਮਤਿ ਮੁਤਕਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1979
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਟੀ.ਪੀ. ਕੁੱਪੀਆ ਪਿੱਲੈ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1980
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਵੀ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਮੈਨਨ
|ਕੁੱਲ ਯੋਗਦਾਨ/ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1982
|[[ਤਸਵੀਰ:Mani_Madhava_Chakyar.jpg|164x164px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਮਨਿ ਮਾਧਵ ਚਾਕਰੀ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1982
|[[ਤਸਵੀਰ:Mallikarjun_Mansur.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1984
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਐੱਮ. ਕ੍ਰਿਪਾਨੰਦਵਰੀ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1984
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਚੰਦਰਵਦਨ ਮਹਿਤਾ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1984
|[[ਤਸਵੀਰ:Pt._Siyaram_Tiwari.jpg|133x133px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਸੀਯਾਰਾਮ ਤਿਵਾੜੀ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1986
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਵੀ.ਵੀ. ਸਵਰਨ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1986
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਕੋਮਲ ਕੋਠਾਰੀ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1986
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਐਸ ਰਾਮਨਾਥਨ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1986
|[[ਤਸਵੀਰ:Satyajit_Ray.jpg|130x130px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1988
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਸ਼ਿਵਪੁਤਰ ਸਿੱਧਰਮਈਆ ਕੋਮਕਲੀ 'ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ'
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1989
|[[ਤਸਵੀਰ:LataMangeshkar10.jpg|133x133px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1990
|
| scope=&quot;row&quot; |ਉਤਪਲ ਦੱਤ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1990
|[[ਤਸਵੀਰ:Portrait_of_Ram_Gopal_LCCN2004662942.jpg|125x125px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1991
|[[ਤਸਵੀਰ:Alain_Daniélou.jpg|102x102px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਅਲੇਨ ਡੈਨੀਏਲੋ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1991
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਕੇਲੁਚਰਨ ਮਹਾਪਾਤਰਾ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1991
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਟੀ.ਐੱਸ. ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ
|ਕੁੱਲ ਯੋਗਦਾਨ/ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1992
|[[ਤਸਵੀਰ:Dia7275_Ali_Akbar_Khan_r.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1992
| 
| scope=&quot;row&quot; |ਡੀ ਕੇ ਪੱਤਮਲ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1992
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ ਸ਼ਰਮਾ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1993
|[[ਤਸਵੀਰ:Girish-Karnad.jpg|117x117px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1993
|[[ਤਸਵੀਰ:Mrinalini_Sarabhai.jpg|253x253px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਸਾਰਾਭਾਈ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1994
|[[ਤਸਵੀਰ:Bismillah_at_Concert1.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਬਿਸਮਿੱਲਾ ਖਾਨ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1994
|[[File:Yehudi_Menuhin_1937.jpg|141x141px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਯੇਹੂਦੀ ਮੇਨੂਹੀਨ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1994
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨਿਓਗ
|ਕੁੱਲ ਯੋਗਦਾਨ/ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1995
|
| scope=&quot;row&quot; |ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1996
|[[ਤਸਵੀਰ:Ammanur_madhavachakyar1.jpeg|136x136px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਅੰਮਨੂਰ ਮਾਧਵ ਚੱਕਯਾਰ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1996
|[[ਤਸਵੀਰ:Gangubai_Hangal_(cropped).jpg|125x125px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1996
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1997
|[[ਤਸਵੀਰ:Badal_sarkar_044.jpg|115x115px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1998
|[[ਤਸਵੀਰ:Pandit_Bhimsen_Joshi_(cropped).jpg|110x110px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਭੀਮਸੇਨ ਜੋਸ਼ੀ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1998
|[[ਤਸਵੀਰ:Pandit_Birju_Maharaj.jpg|150x150px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1998
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਕੇਪੀ ਕਿੱਟੱਪਾ ਪਿੱਲੈ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1998
|[[ਤਸਵੀਰ:Vijay_Tendulkar.jpg|151x151px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਵਿਜੇ ਤੇਂਦੁਲਕਰ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2001
|[[ਤਸਵੀਰ:Pandit_balamuralikrishna.jpg|135x135px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਐੱਮ. ਬਾਲਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2001
|
| scope=&quot;row&quot; |ਬੀ.ਵੀ. ਕਾਰੰਤ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2001
|
| scope=&quot;row&quot; |ਵੇਮਪਤਿ ਚਿਨ੍ਨਾ ਸਤ੍ਯਮ੍
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2002
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਸ਼ੰਨੋ ਖੁਰਾਨਾ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2002
|[[ਤਸਵੀਰ:Kavalam_Narayana_Panicker_Image1.jpg|151x151px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਕਵਲਮ ਨਾਰਾਇਣ ਪਨਿਕਰ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2004
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਚੰਦਰਲੇਖਾ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2004
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2004
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਬਿਨ੍ਧ੍ਯਾਬਾਸਿਨੀ ਦੇਵੀ
|ਹੋਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2004
|[[ਤਸਵੀਰ:PadmaBhushan-Kalamandalam-Ramankutty-Nair.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਰਮਨਕੁਟੀ ਨਾਇਰ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2004
|
| scope=&quot;row&quot; |ਜ਼ੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2004
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਤਾਪਸ ਸੇਨ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2006
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਰੋਹਿਣੀ ਭਾਤੇ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2006
|[[ਤਸਵੀਰ:T._N._Krishnan_FTII_Pune_2010.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਟੀ ਐਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2006
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਕਿਸ਼ਨ ਮਹਾਰਾਜ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2006
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2006
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਖੇਲਚੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਐਨ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2007
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਸਕਸੈਨਾ
|ਕੁੱਲ ਯੋਗਦਾਨ/ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2008
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਖਾਲਿਦ ਚੌਧਰੀ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2008
|[[ਤਸਵੀਰ:Sitara_Devi_2009_-_still_67757_crop.jpg|110x110px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2008
|[[ਤਸਵੀਰ:Dr._Bhupen_Hazarika,_Assam,_India.jpg|145x145px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਭੂਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2008
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਆਰ ਸੀ ਮਹਿਤਾ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2009
|
| scope=&quot;row&quot; |ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਅਮੋਨਕਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2009
|[[ਤਸਵੀਰ:Pandit_Jasraj_at_Bhopal_2015-1.JPG|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਜਸਰਾਜ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2009
|
| scope=&quot;row&quot; |ਲਾਲਗੁੜੀ ਜੈਰਾਮਨ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2009
|[[ਤਸਵੀਰ:Yamini_Krishnamurthy.JPG|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਯਾਮਿਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ#
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2009
|[[ਤਸਵੀਰ:Sriram_Lagoo.jpg|112x112px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਲਾਗੂ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2009
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਕਮਲੇਸ਼ ਦੱਤ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2010
|[[ਤਸਵੀਰ:Girija_Devi_at_Bhopal_(4).JPG|150x150px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2010
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਟੀ ਕੇ ਮੂਰਤੀ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2010
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਨਟਰਾਜ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2010
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਰਹੀਮ ਫਹੀਮੁਦੀਨ ਡਾਗਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2011
|[[ਤਸਵੀਰ:M._Chandrasekaran.jpg|124x124px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਐਮ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2011
|[[ਤਸਵੀਰ:Hariprasad_Chaurasia_06.jpg|127x127px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਹਰੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2011
|[[ਤਸਵੀਰ:Kalamandalam-Gopi-2.jpg|133x133px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਗੋਪੀ#
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2011
|[[ਤਸਵੀਰ:Chandrashekhara_Kambara.jpg|138x138px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਕੰਬਾਰਾ#
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2011
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਹੀਸਨਮ ਕਨਹੈਲਾਲ
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2011
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਮੁਕੰਦ ਲਠ
|ਕੁੱਲ ਯੋਗਦਾਨ/ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2011
|[[ਤਸਵੀਰ:Pandit_Shivkumar_Sharma_Santoor.jpg|118x118px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2011
|[[ਤਸਵੀਰ:Charu_Sija_Mathur_and_Raj_Kumar_Singhajit_Singh.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘਜੀਤ ਸਿੰਘ#
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2011
|[[ਤਸਵੀਰ:Umayalpuram_sivaraman1.jpeg|151x151px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਉਮਯਾਲਪੁਰਮ ਕੇ. ਸ਼ਿਵਰਾਮਨ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2011
|[[ਤਸਵੀਰ:Guru_Padma_Subramanyam_in_Bhagavath_Geetha_.jpg|106x106px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਪਦਮ ਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ#
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2011
|[[ਤਸਵੀਰ:Amaan_&amp;_Ayaan_Ali_Khan_(1st_April_2014)1330.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2012
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਐਨ. ਰਾਜਮ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2012
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਰਤਨ ਥਿਆਮ#
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2012
|[[ਤਸਵੀਰ:Viku_Vinayakaram.JPG|150x150px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਟੀ.ਐਚ. ਵਿਨਾਇਕਰਾਮ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2013
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਮਹੇਸ਼ ਏਲਕੁੰਚਵਾਰ#
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2013
|[[ਤਸਵੀਰ:KanakRele.jpeg|123x123px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਕਨਕ ਰੀਲੇ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2013
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਆਰ ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2014
| 
| scope=&quot;row&quot; |ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਬੋਰਕਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2014
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਐਸ.ਆਰ. ਜਾਨਕੀਰਾਮਨ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2014
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਵਿਜੇ ਕਿਚਲੂ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2014
|[[ਤਸਵੀਰ:M_S_Sathyu_Cropped.jpg|132x132px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਐੱਮ. ਸ. ਸਤਿਉ#
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2015
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਸੀ.ਵੀ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ#
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2016
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਅਰਵਿੰਦ ਪਾਰਿਖ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2016
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਆਰ ਵੇਦਵੱਲੀ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2016
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ #
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2016
|[[ਤਸਵੀਰ:Dr._Sunil_Kothari_DS.jpg|150x150px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਸੁਨੀਲ ਕੋਠਾਰੀ
|ਕੁੱਲ ਯੋਗਦਾਨ/ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2018
|[[ਤਸਵੀਰ:Ustad_Zakir_Hussain_1.jpg|133x133px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2018
|[[ਤਸਵੀਰ:Jatin_Goswami.jpg|150x150px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਜਤਿਨ ਗੋਸਵਾਮੀ#
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2018
|[[ਤਸਵੀਰ:Sonal_Mansingh.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਸੋਨਲ ਮਾਨਸਿੰਘ#
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2018
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਟੀ ਕੇ ਕਲਿਆਣਸੁੰਦਰਮ#
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2019-21
|[[ਤਸਵੀਰ:Dr._Saroja_Vaidyanathan.jpg|152x152px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਸਰੋਜਾ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2019-21
|[[ਤਸਵੀਰ:Sadanam_Krishnankutty.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਸਦਾਨਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨਕੁਟੀ#
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2019-21
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਦਰਸ਼ਨਾ ਝਾਵੇਰੀ#
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2019-21
|[[ਤਸਵੀਰ:Chhannulal_Mishra.jpg|155x155px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਛੰਨੂਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2019-21
|[[ਤਸਵੀਰ:A._K._C._Natarajan.jpg|128x128px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਏ ਕੇ ਸੀ ਨਟਰਾਜਨ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2019-21
|[[ਤਸਵੀਰ:Swapan_Chaudhuri_.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਸਵਪਨ ਚੌਧਰੀ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2019-21
|[[ਤਸਵੀਰ:Malini_Rajurkar_performing_in_Arghya_2011.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; |ਮਾਲਿਨੀ ਰਾਜੂਰਕਰ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2019-21
|[[ਤਸਵੀਰ:Dr._T._V._Gopalakrishna.jpg|135x135px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਟੀ.ਵੀ. ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2019-21
|[[ਤਸਵੀਰ:Teejan_Bai_performing_at_Bharat_Bhawan_Bhopal_(1).jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਤੀਜਨ ਬਾਈ#
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2019-21
|[[ਤਸਵੀਰ:Bharat_Gupt,_September_2019.jpg|100x100px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਭਰਤ ਗੁਪਤ#
|ਕੁੱਲ ਯੋਗਦਾਨ/ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2022-23
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਵਿਨਾਇਕ ਖੇੜੇਕਰ
|ਕੁੱਲ ਯੋਗਦਾਨ/ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2022-23
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; |ਆਰ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰਨ
|ਸੰਗੀਤ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2022-23
|[[ਤਸਵੀਰ:A_still_of_Sunayana_Hazarilal_Agarwal_who_will_be_presented_with_the_Sangeet_Natak_Akademi_Award_for_Kathak_Dance_by_the_President_Dr._A.P.J_Abdul_Kalam_in_New_Delhi_on_October_26,_2004.jpg|154x154px]]
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਸੁਨਯਨਾ ਹਜ਼ਾਰੀਲਾਲ#
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2022-23
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਰੈਡੀ#
|ਡਾਂਸ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2022-23
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਦੁਲਾਲ ਰਾਏ#
|ਥੀਏਟਰ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2022-23
|{{Spaced en dash}}
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#CEE8F0;&quot; |ਦਯਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿਨਹਾ#
|ਥੀਏਟਰ
|}

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਸਕਾਰ]]</text>
      <sha1>fc9j2yid3phqdn2w5hj388elwvam3z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿਨਾਂਗਲੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195196</id>
    <revision>
      <id>837772</id>
      <parentid>795582</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7299" sha1="noky0ifwe190f0tyobny8407sbyqyd3" xml:space="preserve">{{Distinguish|Sangley}} 

'''''ਸਿਨਾਂਗਲੇ''''' [[ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਿਲੀਪੀਨੋ]] ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਲੈਮਨਗ੍ਰਾਸ ਜਾਂ ਪਾਂਡਨ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੋਈ [[ਮੱਛੀ (ਭੋਜਨ)|ਮੱਛੀ]] ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਸਾਲੇਦਾਰ [[ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਦੁੱਧ|ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ]] ਚਟਣੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ''ਗਿਨਾਟਾਨ'' ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਈਕੋਲ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

== ਵੇਰਵਾ ==
ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਮਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰਾਈ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪਿਆਜ਼]], ਸਕੈਲੀਅਨ, [[ਲਸਣ]], [[ਟਮਾਟਰ]] ਅਤੇ ''ਸਾਈਲਿੰਗ ਹਬਾ'' ਮਿਰਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਚੇ, [[ਰਾਈ|ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਸਾਗ]], [[ਅਰਵੀ|ਤਾਰੋ]] ਪੱਤੇ, ਜਾਂ [[ਬੰਦ ਗੋਭੀ|ਬੰਦਗੋਭੀ]] ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਂਡਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਲੈਮਨਗ੍ਰਾਸ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ [[ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਦੁੱਧ|ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦੁੱਧ]] ਜਾਂ [[ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਦੁੱਧ|ਨਾਰੀਅਲ ਕਰੀਮ]] ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਟੂਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਦਰਕ]] (ਜਾਂ [[ਹਲਦੀ]] ), [[ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ]], ''[[ਬਾਗੋਂਗ|ਪੈਟਿਸ]]'' (ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਟਣੀ) ਜਾਂ ''ਬੈਗੂਂਗ ਅਲਾਮਾਂਗ'' (ਝੀਂਗਾ ਪੇਸਟ), ਨਮਕ, ਲਾਬੂਯੋ ਮਿਰਚਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੱਟਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਏਜੰਟ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਇਮਲੀ]], ਕੈਲਾਮਾਂਸੀ, ਜਾਂ ਬਿਲਿੰਬੀ ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;pk&quot;&gt;{{Cite web |date=October 12, 2014 |title=Sinanglay na Tilapia |url=http://www.pinoykusinero.com/2014/10/sinanglay-na-tilapia.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20220209124011/http://www.pinoykusinero.com/2014/10/sinanglay-na-tilapia.html |archive-date=February 9, 2022 |access-date=August 28, 2019 |website=Pinoy Kusinero}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 15, 2018 |title=RECIPE: Sinanglay ng Bicol |url=https://news.abs-cbn.com/life/08/15/18/recipe-sinanglay-ng-bicol |access-date=August 28, 2019 |website=[[ABS-CBN News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 18, 2013 |title=Sinanglay Na Tilapia Recipe |url=http://www.filipinofoodrecipes.org/sinanglay-na-tilapia-recipe |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713203353/http://www.filipinofoodrecipes.org/sinanglay-na-tilapia-recipe |archive-date=July 13, 2014 |access-date=August 28, 2019 |website=Filipino Food Recipes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vanjo Merano |date= |title=Sinanglay na Tilapia Recipe |url=https://panlasangpinoy.com/sinanglay-na-tilapia/ |access-date=August 28, 2019 |website=Panlasang Pinoy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lalaine Manalo |date=September 7, 2017 |title=Sinanglay na Tilapia |url=https://www.kawalingpinoy.com/sinanglay-na-tilapia/ |access-date=August 28, 2019 |website=Kawaling Pinoy}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਡਿਸ਼ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਦਸ ਤੋਂ ਵੀਹ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦਹੀਂ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ। ਸੁਆਦ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਝੀਂਗੇ ਜਾਂ ਝੀਂਗੇ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਚੌਲਾਂ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 12, 2015 |title=Sinanglay na Isda Recipe |url=https://www.yummy.ph/recipe/sinanglay-na-isda-recipe |access-date=August 28, 2019 |website=Yummy.ph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Raymund |date=March 29, 2016 |title=Sinanglay |url=https://www.angsarap.net/2016/03/29/sinanglay/ |access-date=August 28, 2019 |website=Ang Sarap}}&lt;/ref&gt;

== ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ==
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੱਛੀ ਤਿਲਪੀਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਆਮ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ''ਤਾਲੁਸੌਗ'' ( ਸਨੇਕਹੈੱਡ ), ''ਹਿਟੋ'' ( ਚਲਦੀ ਕੈਟਫਿਸ਼ ), ''ਕਰਪਾ'' ( ਕਾਰਪ ), ''ਪੁਯੋ'' ( ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਪਰਚ ), ''ਮਾਇਆ-ਮਾਇਆ'' ( ਲਾਲ ਸਨੈਪਰ ),&lt;ref name=&quot;Ibalon&quot;&gt;{{Cite web |date=August 4, 2008 |title=Grandma's Yummy Favorites in the Bicol Kitchen |url=https://ibalon.wordpress.com/2008/08/04/grandmas-yummy-favorites-in-the-bicol-kitchen/ |access-date=August 28, 2019 |website=Ibalon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pororopot&quot;&gt;{{Cite web |date=April 10, 2006 |title=Bikol Dishes – To Promote Tourism |url=https://tanhaga.wordpress.com/tag/bikol-food-preparations/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20220209122723/https://tanhaga.wordpress.com/tag/bikol-food-preparations/ |archive-date=February 9, 2022 |access-date=August 28, 2019 |website=Pororopot}}&lt;/ref&gt; ''ਹਾਸਾ-ਹਸਾ'' ( ਛੋਟਾ ਮੈਕਰੇਲ )&lt;ref name=&quot;Sarthou&quot;&gt;{{Cite web |last=Sarthou |first=Myke |title=Sinanglay na Hasa-Hasa (Stewed Fish) Recipe |url=https://www.yummy.ph/recipe/sinanglay-na-hasa-hasa-recipe-a383-20161102 |access-date=August 28, 2019 |website=Yummy.ph}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਪੈਮਪਾਨੋ'' ( ਪੋਮਪ )&lt;ref name=&quot;Besa-Quirino&quot;&gt;{{Cite web |last=Besa-Quirino |first=Betty Ann |date=July 16, 2017 |title=How to cook Sinanglay na Pompano – Fish Wrapped in Bok Choy |url=https://www.asianinamericamag.com/2017/07/cook-sinanglay-na-pompano/ |access-date=August 28, 2019 |website=Asianinamericamag.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਹੋਰ।

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਗਿਨਾਟੈਂਗ ਇਸਡਾ|ਗਿਨਾਤਾਂਗ ਇਸਦਾ]]
* ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>noky0ifwe190f0tyobny8407sbyqyd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਐਮ. ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195947</id>
    <revision>
      <id>837758</id>
      <parentid>830880</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T22:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13421" sha1="9hz0wozwvuzw8yo4w9ubam68b0i9vm0" xml:space="preserve">'''ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਮਿੱਤਰਾ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sharmila Mitra Mukhopadhyay''') ਰਾਈਟ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਮਟੀਰੀਅਲ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਨੈਨੋਸਕੇਲ ਮਲਟੀਫੰਕਸ਼ਨਲ ਮਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਜੈਫਰਸਨ ਸਾਇੰਸ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Sharmila Mitra Mukhopadhyay {{!}} people.wright.edu {{!}} Wright State University |url=https://people.wright.edu/sharmila.mukhopadhyay |access-date=2019-08-19 |website=people.wright.edu |archive-date=2019-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819205214/https://people.wright.edu/sharmila.mukhopadhyay |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 1989 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰਟਗਰਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਸਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰੁਕਲਿਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਧਾਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯਟ੍ਰੀਅਮ ਬੇਰੀਅਮ ਕਾਪਰ ਆਕਸਾਈਡ ਵਰਗੇ ਸੁਪਰਕੰਡਕਟਿਵ ਪਦਾਰਥਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਜੈੱਟ ਇੰਜਣਾਂ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਉਪਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Superconductors for electrical, defense, space, medical applications |url=https://phys.org/news/2004-12-superconductors-electrical-defense-space-medical.html |access-date=2019-08-19 |website=phys.org |language=en-us}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਹਾਲੀਆ ਖੋਜ ਨੈਨੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਉਪਯੋਗਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਊਰਜਾ ਸਟੋਰੇਜ, ਬਾਇਓਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jim Hannah |first=Contributor |title=Wright State professor named to U.S. foreign policy group |url=https://www.dayton.com/news/local/wright-state-professor-named-foreign-policy-group/siwebKOfddhNZkkAOWDPbN/ |access-date=2019-08-19 |website=dayton |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਮੀਮੈਟਿਕ ਲੜੀਵਾਰ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ [[ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ]] ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਾਫੀਨ ਅਧਾਰ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-01-17 |title=Nanoscale Multifunctional Materials: Nature Inspired Hierarchical Architectures |url=https://www.azonano.com/article.aspx?ArticleID=2499 |access-date=2019-08-19 |website=AZoNano.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਆਕਸਾਈਡਾਂ ਦੀਆਂ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਪਰਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨੈਨੋਟਿਊਬਾਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਪੋਰਸ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 2007 ਵਿੱਚ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਰਾਈਟ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਨੈਨੋਸਕੇਲ ਮਲਟੀਫੰਕਸ਼ਨਲ ਮੈਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Center for Nanoscale Multifunction Materials |url=https://web1.cs.wright.edu/nanocenter/mirror/index.shtml |access-date=2019-08-19 |website=web1.cs.wright.edu |archive-date=2019-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819205208/https://web1.cs.wright.edu/nanocenter/mirror/index.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਮੁਕੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਣੂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬੁਰਸ਼ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਨੋ [[ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ|ਕੈਟਾਲਿਸਟਾਂ]] ਨਾਲ ਢੱਕੇ &quot;ਜੈਲੀਫਿਸ਼ ਵਰਗੇ&quot; ਸਟ੍ਰੈਂਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2012-03-13 |title=CNT 'nanobrushes' coated with nanocatalysts show promise for cleaning polluted water |url=https://ceramics.org/ceramic-tech-today/cnt-nanobrushes-coated-with-nanocatalysts-show-promise-for-cleaning-polluted-water |access-date=2019-08-19 |website=The American Ceramic Society |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਤਾਰਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਸਤਹ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wright State researchers working on watershed moment in water purification |url=https://webapp2.wright.edu/web1/newsroom/2012/01/13/wright-state-researchers-working-on-watershed-moment-in-water-purification/ |access-date=2019-08-19 |website=Wright State Newsroom}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਕਾਢ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਬਕਾਈ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ ਅਤੇ ਮੈਟਾਮੈਟੀਰੀਅਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਜ਼ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬਾਂ ਨੂੰ ਪੋਰਸ ਸਬਸਟਰੇਟਾਂ ਉੱਤੇ ਉਗਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾ ਪਾ ਸਕਣ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਮੀਮੈਟਿਕ ਲੜੀਵਾਰ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬਾਂ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਾਫੀਨ ਬੇਸ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਆਕਸਾਈਡਾਂ ਦੀਆਂ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਪਰਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨੈਨੋਟਿਊਬਾਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਪੋਰਸ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 2007 ਵਿੱਚ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਰਾਈਟ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਨੈਨੋਸਕੇਲ ਮਲਟੀਫੰਕਸ਼ਨਲ ਮਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Researchers working on watershed moment in water purification |url=https://phys.org/news/2012-01-watershed-moment-purification.html |access-date=2019-08-19 |website=phys.org |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ 2018 ਵਿੱਚ ਰਾਈਟ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਗ੍ਰੈਂਡ ਚੈਲੇਂਜ ਸਕਾਲਰਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Grand Challenges - Wright State University |url=http://www.engineeringchallenges.org/GrandChallengeScholarsProgram/15784/31117.aspx |access-date=2019-08-19 |website=www.engineeringchallenges.org |archive-date=2019-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819205205/http://www.engineeringchallenges.org/GrandChallengeScholarsProgram/15784/31117.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ; ਸਥਿਰਤਾ, ਸਿਹਤ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Grand Challenges |url=http://webapp2.wright.edu/web1/newsroom/2018/12/11/grand-challenges/ |access-date=2019-08-19 |website=Wright State Newsroom}}&lt;/ref&gt; ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਰਾਈਟ ਸਟੇਟ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਂਡ ਚੈਲੇਂਜਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਜੈਫਰਸਨ ਸਾਇੰਸ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Mukhodaphyay Bio |url=https://sites.nationalacademies.org/PGA/Jefferson/PGA_169847 |access-date=2019-08-19 |website=sites.nationalacademies.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=People on the Move |url=https://www.bizjournals.com/dayton/potmsearch/detail/submission/5483312/Sharmila_Mukhopadhyay?l=&amp;time=&amp;ind=&amp;type=&amp;id=2016-01-26&amp;ro=1 |access-date=2019-08-19 |website=www.bizjournals.com}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਬਿਊਰੋ ਲਈ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ਇਸ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨੈਨੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ, ਸੰਚਾਰ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਨਵੀਨਤਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਸਮੂਹ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਹੱਬ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਲੋਬਲ ਐਂਟਰਪ੍ਰਨਿਓਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ===

* 2003 ਵ੍ਹੁ ਇਜ਼ ਵ੍ਹੁ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ (ਕੋਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਕੌਣ ਹੈ)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Who's Who Members at Wright State University |url=https://engineering.academickeys.com/browse_whoswho_by_institution/Wright_State_University?sort=institution&amp;start=46 |access-date=2019-08-19 |website=engineering.academickeys.com}}&lt;/ref&gt;
* 2016 ਜੈਫਰਸਨ ਸਾਇੰਸ ਫੈਲੋ&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]]</text>
      <sha1>9hz0wozwvuzw8yo4w9ubam68b0i9vm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮਿਤਾ ਭਾਟੀਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195993</id>
    <revision>
      <id>837756</id>
      <parentid>803088</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T21:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9663" sha1="axmrw3fnsot1wuxgpc891utkegd5ghv" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |ਸਮਿਤਾ ਭਾਟੀਆ
|-
!ਜਨਮ
|ਭਾਰਤ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ
| class=&quot;infobox-data&quot; | ਰਵੀ ਭਾਟੀਆ 
|-
!ਸਿੱਖਿਆ
|ਐਮ.ਡੀ., ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼
ਐਮ.ਪੀ.ਐਚ., ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਿਨੀਸੋਟਾ
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |
|}
'''ਸਮਿਤਾ ਭਾਟੀਆ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Smita Bhatia''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਓਨਕੋਲੋਜਿਸਟ ਹੈ। ਉਹ ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਖੇ ਅਲਾਬਾਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਆਊਟਕਮਜ਼ ਐਂਡ ਸਰਵਾਈਵਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਯੂ.ਏ.ਬੀ. ਵਿਖੇ ਓ'ਨੀਲ ਕੰਪ੍ਰੀਹੈਂਸਿਵ ਕੈਂਸਰ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਊਟਕਮਜ਼ ਲਈ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਆਊਟਕਮਜ਼ ਰਿਸਰਚ ਲਈ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਭਾਟੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;O’Rourke&quot;&gt;{{Cite journal|last=O’Rourke|first=Kate|date=January 25, 2022|title=First Person Profile: Smita Bhatia, MD, MPH|journal=Cancer|volume=128|issue=4|pages=644–645|doi=10.1002/cncr.34092|pmid=35076940|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲਈ [[ਮਿਨੇਸੋਟਾ|ਮਿਨੀਸੋਟਾ]] ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Smita Bhatia M.D. |url=https://scholars.uab.edu/display/sbhatia |access-date=January 29, 2023 |publisher=University of Alabama at Birmingham}}&lt;/ref&gt; ਬਲੱਡ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕ ਹੀਮੇਟੋਲੋਜੀ/ਓਨਕੋਲੋਜੀ, ਅਤੇ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Thannickal&quot;&gt;{{Cite web |last=Thannickal |first=Beena |date=September 26, 2014 |title=Offering promise instead of health challenges to cancer survivors |url=https://www.uab.edu/medicine/news/latest/item/497-offering-promise-instead-of-health-challenges-to-cancer-survivors |access-date=January 29, 2023 |publisher=University of Alabama at Birmingham}}&lt;/ref&gt; ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਟੀਆ ਨੂੰ ਕੌਂਕਰ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ 1996 ਦਾ ਯੰਗ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਟਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 7, 2021 |title=Women Who Conquer Cancer: Dr. Smita Bhatia Envisions a World With More Women in Leadership Roles |url=https://connection.asco.org/magazine/asco-member-news/women-who-conquer-cancer-dr-smita-bhatia-envisions-world-more-women |access-date=January 30, 2023 |publisher=ASCO}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਟੀਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਰਵੀ ਨੇ ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਹੋਪ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਏ।&lt;ref name=&quot;O’Rourke&quot; /&gt; ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਹੋਪ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਖੂਨ ਜਾਂ ਮੈਰੋ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਪਕ, ਮਿਆਰੀ ਕਾਗਜ਼-ਅਧਾਰਤ ਟੈਸਟਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਧਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਫਾਲੋ-ਅੱਪ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Windsor&quot;&gt;{{Cite web |last=Windsor |first=Matt |date=November 15, 2019 |title=What Happens After Cancer is Gone? |url=https://www.uab.edu/onealcancercenter/news-events/magazine/fall-2019/what-happens-after-cancer-is-gone |access-date=January 30, 2023 |publisher=University of Alabama at Birmingham}}&lt;/ref&gt; ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਹੋਪ ਵਿਖੇ ਆਬਾਦੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;O’Rourke&quot; /&gt; ਉਸਨੂੰ ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਕਲੀਨਿਕਲ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Smita Bhatia, MD, MPH |url=https://the-asci.org/controllers/asci/AsciProfileController.php?pid=500484 |access-date=January 30, 2023 |publisher=[[American Society for Clinical Investigation]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਭਾਟੀਆ 2014 ਤੱਕ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਰਮਿੰਘਮ (UAB) ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਖੇ ਅਲਾਬਾਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਕੈਂਸਰ ਆਉਟਕਮਜ਼ ਐਂਡ ਸਰਵਾਈਵਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Thannickal&quot; /&gt;

ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਕੈਂਸਰ ਆਊਟਕਮਜ਼ ਐਂਡ ਸਰਵਾਈਵਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਟੀਆ ਬਚਪਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਾਂਚਕਰਤਾ (PI) ਬਣੇ। ਉਸਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਂਸਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ 2018 ਦਾ ਆਊਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਟਰ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 1, 2018 |title=Smita Bhatia Receives the Outstanding Investigator Award From the National Cancer Institute |url=https://www.wiareport.com/2018/11/smita-bhatia-receives-the-outstanding-investigator-award-from-the-national-cancer-institute/ |access-date=January 30, 2023 |publisher=Women In Academia Report}}&lt;/ref&gt; ਪੀਆਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਯੂਏਬੀ ਦੇ ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਯੂਏਬੀ ਦੇ ਓ'ਨੀਲ ਕੰਪ੍ਰੀਹੈਂਸਿਵ ਕੈਂਸਰ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਕੈਂਸਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਖੋਜ ਲਈ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Windsor |first=Matt |date=January 5, 2022 |title=Bhatia is 2021 Distinguished Faculty Lecturer |url=https://www.uab.edu/reporter/people/awards-honors/item/9699-bhatia-is-2021-distinguished-faculty-lecturer |access-date=January 30, 2023 |publisher=University of Alabama at Birmingham}}&lt;/ref&gt; 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸੇਂਟ ਬਾਲਡ੍ਰਿਕ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 12, 2021 |title=St. Baldrick's Foundation Welcomes Smita Bhatia, M.D., M.P.H., from the University of Alabama at Birmingham to its Board of Directors |url=https://www.stbaldricks.org/press-releases/st-baldricks-foundation-welcomes-smita-bhatia-m-d-m-p-h-from-the-university-of-alabama-at-birmingham-to-its-board-of-directors |access-date=January 30, 2023 |publisher=[[St. Baldrick's Foundation]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਭਾਟੀਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Oliver |first=Mike |date=September 29, 2014 |title=Wife, husband, 'powerhouse team' of cancer researchers, come to UAB |url=https://www.al.com/news/2014/09/wife_husband_powerhouse_team_o.html |access-date=January 30, 2023 |website=al.com}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Google Scholar ID|yjj_M08AAAAJ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>axmrw3fnsot1wuxgpc891utkegd5ghv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਣਬੂਵਾ ਵਾਜ਼ੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196915</id>
    <revision>
      <id>837712</id>
      <parentid>818933</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13093" sha1="96u7a9q0zrf39ht0gu5su5ea2jnjga7" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name              = Ramkrishna Vaze
| image             = 
| image_size        = 
| caption           = 
| birth_name        = 
| birth_date        = {{Birth date |df=yes|1871|11|28|}}
| origin            = Village [[Vazare]], [[Sindhudurg District]], [[Bombay Presidency]]
| death_date        = {{Death date and age|df=yes|1945|5|5|1871|11|28}}
| genre             = [[Hindustani classical music]], [[Natyageet]], [[Bhajan]], [[Thumri]]
| occupation        = Singer, Actor
| years_active      = 1890-1945
| label             = [[Saregama|His Master's Voice]], [[Columbia Records|Columbia]]
| website           = 
}}

'''ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਣਬੂਵਾ ਵਾਜ਼ੇ''', ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਜ਼ੇਬੂਵਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, (ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1871-ਦੇਹਾਂਤ 5 ਮਈ 1945) ਗਵਾਲੀਅਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜੋ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੱਗੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਨਾਟਯਗੀਤ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

== ਪਿਛੋਕੜ ==
1871 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਵਾਜੇ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਅਕਾਦਮਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ, ਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਈ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਕਈ ਸਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ramkrishnabuwa Vaze |url=https://img.discogs.com/mYaVpWvpS2-AmMroMOKfm9gOhlg=/fit-in/600x547/filters:strip_icc():format(jpeg):mode_rgb():quality(90)/discogs-images/R-12808975-1542524101-9073.jpeg.jpg}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਬਲਵੰਤਰਈ ਪੋਹਰੇ ਅਤੇ ਮਾਲਵਨ ਦੇ ਵਿੱਥੋਬਾ ਹਡਪ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਵਿਆਹੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,ਵਾਜ਼ੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਫੜੀ।

== ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ==

=== ਸਿਖਲਾਈ ===
ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਆਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਘਰ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tribute to a Maestro |url=https://www.itcsra.org/TributeMaestro.aspx?Tributeid=16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819151657/https://www.itcsra.org/TributeMaestro.aspx?Tributeid=16 |archive-date=2022-08-19}}&lt;/ref&gt; ਪੁਣੇ, ਬੰਬਈ, ਇੰਦੌਰ, ਉਜੈਨ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਜ਼ੇ ਨੇ [[Natthe Khan|ਨੱਥੇ ਖਾਨ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[Bade Nissar Hussain Khan|ਬੜੇ ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਪਰ ਵਾਜ਼ੇ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੁਰਲੱਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2021}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (January 2021)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ===
ਉਸ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Veteran Musician of Maharashtra – Vazebuwa &amp;#124; the writings of Mohan Nadkarni |url=http://www.mohannadkarni.org/veteran-musician-of-maharashtra-vazebuwa/ |access-date=2025-03-30 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227121734/https://mohannadkarni.org/veteran-musician-of-maharashtra-vazebuwa/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ===

==== ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ====
1933 ਵਿੱਚ ਕਈ 78 ਆਰਪੀਐੱਮ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 April 2016 |title=Celebrating the eclecticism of Hindustani maestro Ramkrishna Vaze |url=https://aneeshpradhan.com/celebrating-the-eclecticism-of-hindustani-maestro-ramkrishna-vaze/ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== ਨਾਟਯ ਸੰਗੀਤ ====
1920 ਅਤੇ 1931 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ,ਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲਲਿਤਕਲਾਦਰਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਮੰਡਲੀ ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਸੰਗੀਤ ਮੰਡਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰ-ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ &quot;ਗੰਭੀਰ ਸੰਗੀਤ&quot; ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ  ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

=== ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ===
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵਾਜ਼ੇ ਨੇ ਲਯਕਾਰੀ, ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗਮਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਬੀ. ਆਰ. ਦਿਓਧਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ &quot;ਵਾਜ਼ੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਗਾਇਕੀ]]&quot; ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਘੱਟ ਪਰਚਲਿਤ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਚਲਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤੇਜ਼ ਟੈਂਪੋ ਵਿੱਚ ਬੰਦਿਸ਼ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Pradhan|first=Aneesh|year=2004|title=Perspectives on performance practice: Hindustani music in nineteenth and twentieth century Bombay (Mumbai)|url=https://www.academia.edu/7501968|journal=South Asia: Journal of South Asian Studies|volume=27|issue=3|pages=339–358|doi=10.1080/1479027042000327165}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੌੜ ਕਲਿਆਣ, ਗੌਡ਼ਗਿਰੀ ਅਤੇ ਨਟ ਬਿਲਾਵਲ ਵਰਗੇ ਦੁਰਲੱਭ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2021}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (January 2021)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ਵਿਰਾਸਤ ==
ਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Gwalior Gharana — samarth Nagarkar |url=http://www.samarthnagarkar.com/samarth-nagarkars-blog/2017/10/1/the-gwalior-gharana |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180409011054/http://www.samarthnagarkar.com/samarth-nagarkars-blog/2017/10/1/the-gwalior-gharana |archive-date=2018-04-09 |website=www.samarthnagarkar.com}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ramakrishnabua Vaze « Running Gamak: Warren Senders' Blog |url=https://www.warrensenders.com/journal/tag/ramakrishnabua-vaze/}}&lt;/ref&gt;

ਵਾਜ਼ੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਕੋਰਸ ਉੱਤੇ ਅਮਿੱਟ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੰਚ ਸ਼ਿਵਰਾਮਬੂਵਾ ਵਾਜ਼ੇ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੇਸ਼ਵਰਾਓ ਭੋਸਲੇ, ਬਾਪੁਰਾਓ ਪੰਢਾਰਕਰ, [[ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], ਗੁਰੂਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ, ਵਿਨਾਇਕਰਾਓ ਪਟਵਰਧਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

[[ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ]] ਅਤੇ ਵਾਜ਼ੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 January 2013 |title=Monk with soul |url=https://punemirror.indiatimes.com/entertainment/unwind/monk-with-soul/articleshow/31487009.cms }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kamat's Potpourri: Music - Highest Form of Worship |url=http://www.kamat.com/umbrella/vivek_music.htm |website=www.kamat.com}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਿਲਖਣ ਕਲਾਕਾਰ  ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। 5 ਮਈ 1945 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਐਲਬਮ
!ਸਾਲ.
!ਕਿਸਮ
|-
|ਤਿਲਕ ਕਮੋਦ, ਮੀਆਂ ਮਲਹਾਰ ਭੈਰਵ ਬਹਾਰ, ਜੌਨਪੁਰੀ ਨਟ ਬਿਹਾਗ, ਮਾਲਵਾ ਬਰਵਾ, ਭਜਨ ਖੰਬਾਵਤੀ, ਤਿਲੰਗ ਠੁਮਰੀ ਭਾਟੀਆਰ, ਗਾਰਾ ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ramkrishna Vaze 78rpms |url=https://courses.nus.edu.sg/course/ellpatke/Miscellany/vazebua.htm |access-date=2025-03-30 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227112204/https://courses.nus.edu.sg/course/ellpatke/Miscellany/vazebua.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|1932
|78 ਵਜੇ
|-
|ਤੋੜੀ, ਸ਼ਤਰਗਾ (ਖਤ ਬ੍ਰਿੰਦਾਵਨੀ ਸਾਰੰਗ, ਖਮਾਜ ਭਟਿਯਾਰ, ਕਾਫੀ ਕਾਹਨੜਾ) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|1939
|ਐੱਲ. ਪੀ.
|}

== ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ==

* ''ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼'' (1938, ਦੋ ਖੰਡ) 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1945]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1871]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>96u7a9q0zrf39ht0gu5su5ea2jnjga7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਨੈਸ਼ਿਲ ਗੌਤਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201862</id>
    <revision>
      <id>837741</id>
      <parentid>825403</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>837741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7264" sha1="tko2pew77gmndfpz69291ygcmvbwd4n" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; |ਪ੍ਰੋ. ਵਿਨੈਸ਼ੀਲ ਗੌਤਮ
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Dr._Vinayshil_Gautam_in_2022_being_felicitated_at_the_University_of_Jammu.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dr._Vinayshil_Gautam_in_2022_being_felicitated_at_the_University_of_Jammu.png|frameless]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;2022 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਵਿਨੈਸ਼ੀਲ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;/div&gt;
|}
'''ਵਿਨੈਸ਼ੀਲ ਗੌਤਮ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Vinayshil Gautam''') ਐਫ.ਆਰ.ਏ.ਐਸ. ਇਸ ਸਮੇਂ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਫੋਰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। ਗੌਤਮ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (ਆਈ.ਆਈ.ਐਮ.) ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਈਆਈਐਮ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਵਿਖੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top PGDM Colleges in Delhi {{!}}Business Management Colleges in India- FORE |url=https://www.fsm.ac.in/ |access-date=2023-10-07 |website=FORE School of Management |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Towards a Holistic Long term Medi-Care system – The case of Covid-19 {{!}} India International Centre |url=https://iicdelhi.in/programmes/towards-holistic-long-term-medi-care-system-case-covid-19 |access-date=2023-10-07 |website=iicdelhi.in}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਡਾ. ਗੌਤਮ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਆਈਆਈਐਮ, ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਵਿਖੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਟੀਮ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿੱਲੀ|ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gautam|first=Vinayshil|date=July 2013|title=About the Author: Dr Vinayshil Gautam|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0974173920130318|journal=NHRD Network Journal|volume=6|issue=3|pages=42–44|doi=10.1177/0974173920130318|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/iimk-celebrates-25th-foundation-day/article32417540.ece|title=IIMK celebrates 25th foundation day|date=2020-08-21|work=The Hindu|access-date=2023-10-08|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ, ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਲਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸਸੇਕਸ, ਬਰੂਨਲ, ਡੋਮਿਨਿਕਨ, ਮਿਨੀਸੋਟਾ, ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲੰਡਨ]], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਯੌਰਕ ਅਤੇ [[ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ [[ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੀਐਚਯੂ]], [[ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਵਿਸ਼ਵਭਾਰਤੀ]] ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਵਿਜ਼ਿਟਰਸ ([[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]]) ਨਾਮਜ਼ਦ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top PGDM Colleges in Delhi {{!}}Business Management Colleges in India- FORE |url=https://www.fsm.ac.in/ |access-date=2023-10-08 |website=FORE School of Management |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=VINAYSHIL GAUTAM, FRAS (LONDON), Founder Director IIM, Kozhikode |url=https://www.aiu.ac.in/documents/AIU_Publications/Reimagining%20Indian%20Universities/7.%20Reimagining%20The%20Indian%20Universities%20By%20Vinayshil%20Gautam%20FRAS%20(London)%20Founder%20Director%20IIM,%20Kozhikode.pdf}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਬੀਐਮਐਲ ਮੁੰਜਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜਿਊਰੀ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BML MUNJAL AWARDS |url=https://www.bmlmunjalawards.com/2015/index.html |access-date=2023-10-08 |website=www.bmlmunjalawards.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jet wins first BML Munjal award |url=https://www.business-standard.com/article/companies/jet-wins-first-bml-munjal-award-106010900020_1.html}}&lt;/ref&gt;

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==

# ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (2003) ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IIT Delhi Annual Report 2002-3. |url=http://rti.iitd.ac.in/sites/default/files/inst_manuals/annual%20report%202006-07.pdf }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
# ਏਸ਼ੀਅਨ ਰੀਜਨਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ARTDO) ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ (2003)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ARTDO International HRD Excellence International Award |url=http://www.artdointernational.com/artdo-international-hrd-excellence-international-award/ |access-date=2023-10-08 |website=ARTDO International |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
# ਦੇਵਾਂਗ ਮਹਿਤਾ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਵਾਰਡ 2012&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gautam|first=Vinayshil|date=July 2013|title=Cross Cultural Issues in Branding and Communication|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0974173920130318|journal=NHRD Network Journal|language=en|volume=6|issue=3|pages=42–44|doi=10.1177/0974173920130318|issn=2631-4541|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;
# [[ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਵਾਰਡਜ਼]] ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ET Now Award Winners 2013 (B School News) |url=https://www.bschoolaffaire.com/etnowwinners.html}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>tko2pew77gmndfpz69291ygcmvbwd4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204378</id>
    <revision>
      <id>837786</id>
      <parentid>837539</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T08:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>3793</id>
      </contributor>
      <origin>837786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6073" sha1="42qp9trwish2w5sdlk95kj2mmw3isbg" xml:space="preserve">
[[ਤਸਵੀਰ:&quot;Ferozepore_(Firozpur)_–_the_Fort,&quot;_from_the_Illustrated_London_News,_1851.jpg|thumb|''ਸਚਿੱਤਰ ਲੰਡਨ ਨਿਊਜ਼'', 1851 ਤੋਂ &quot;ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹਾ&quot;]]
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੇ-ਭੁਜੀ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ਼|ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ]] (1351-1388) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸਿੱਖ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.outlooktraveller.com/News/ferozepur-fort-in-punjab-reopens-to-public-after-200-years|title=Ferozepur Fort In Punjab Reopens To Public After 200 Years|date=5 June 2025|work=Outlook Traveller|access-date=6 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/colonial-era-ferozepur-fort-that-hitler-envied-for-its-ammo-reserves-opens-to-public-after-200-years/|title=Colonial-era Ferozepur Fort that Hitler envied for its ammo reserves opens to public after 200 years|last=Gupta|first=Anirudh|date=2 June 2025|work=The Tribune|access-date=6 June 2025}}&lt;/ref&gt; [[ਲਛਮਣ ਕੌਰ]] ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 1835 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ [[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਗੀਰ ]]ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਿਊਕ ਆਫ਼ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਣ ਅਤੇ 1839 ਤੱਕ 1844 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੌਕੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1858 ਤੱਕ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10,000 ਬਲਦ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ 150 ਊਠ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਡਿਪੂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਅਡੋਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ|ਹਿਟਲਰ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੇਨ ਕੈਂਫ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 1941 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਨੂੰ ਕਾਸੁਬੇਗੂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ਇਤਿਹਾਸਕ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਗੋਲਡਨ ਐਰੋ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਾ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/colonial-era-ferozepur-fort-that-hitler-envied-for-its-ammo-reserves-opens-to-public-after-200-years/|title=Colonial-era Ferozepur Fort that Hitler envied for its ammo reserves opens to public after 200 years|last=Gupta|first=Anirudh|date=2 June 2025|work=The Tribune|access-date=6 June 2025}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFGupta2025&quot;&gt;Gupta, Anirudh (2 June 2025). [https://www.tribuneindia.com/news/punjab/colonial-era-ferozepur-fort-that-hitler-envied-for-its-ammo-reserves-opens-to-public-after-200-years/ &quot;Colonial-era Ferozepur Fort that Hitler envied for its ammo reserves opens to public after 200 years&quot;]. ''The Tribune''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6 June&lt;/span&gt; 2025&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.outlooktraveller.com/News/ferozepur-fort-in-punjab-reopens-to-public-after-200-years|title=Ferozepur Fort In Punjab Reopens To Public After 200 Years|date=5 June 2025|work=Outlook Traveller|access-date=6 June 2025}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.outlooktraveller.com/News/ferozepur-fort-in-punjab-reopens-to-public-after-200-years &quot;Ferozepur Fort In Punjab Reopens To Public After 200 Years&quot;]. ''Outlook Traveller''. 5 June 2025&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6 June&lt;/span&gt; 2025&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਟਲਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਲ੍ਹਾ]]</text>
      <sha1>42qp9trwish2w5sdlk95kj2mmw3isbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬਰੜਵਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204403</id>
    <revision>
      <id>837768</id>
      <parentid>837696</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>3793</id>
      </contributor>
      <origin>837768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="665" sha1="cnlzz138asbsusmd7dagrsdqtt36ywp" xml:space="preserve">ਬਰੜਵਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ [[ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਕਾਲਜ ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ [[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]] ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਧੂਰੀ - ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸੜਕ ਤੋਂ 1.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਧੂਰੀ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।</text>
      <sha1>cnlzz138asbsusmd7dagrsdqtt36ywp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>837769</id>
      <parentid>837768</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>3793</id>
      </contributor>
      <origin>837769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="752" sha1="9ugty87pl7pjy6plxvdw2oxsg2bs462" xml:space="preserve">ਬਰੜਵਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ [[ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਕਾਲਜ ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ [[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]] ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਧੂਰੀ - ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸੜਕ ਤੋਂ 1.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਧੂਰੀ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>9ugty87pl7pjy6plxvdw2oxsg2bs462</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਧਾਂਦਰਾ(ਧੂਰੀ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204404</id>
    <revision>
      <id>837770</id>
      <parentid>837703</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>3793</id>
      </contributor>
      <origin>837770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="277" sha1="d7ww6bpq9os6bq18u05binlqieqfret" xml:space="preserve">'''ਧਾਂਦਰਾ''' ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ।
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>d7ww6bpq9os6bq18u05binlqieqfret</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>837787</id>
      <parentid>837770</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T09:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>3793</id>
      </contributor>
      <origin>837787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="667" sha1="eirhxz1l8cgsx4smkhc4zmy6svg9u0c" xml:space="preserve">'''ਧਾਂਦਰਾ''' [[ਧੂਰੀ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਦੂਰੀ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>eirhxz1l8cgsx4smkhc4zmy6svg9u0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗਡ਼ਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204409</id>
    <redirect title="ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗੜਾ" />
    <revision>
      <id>837716</id>
      <timestamp>2026-04-27T15:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Charan Gill</username>
        <id>4603</id>
      </contributor>
      <comment>Charan Gill ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗਡ਼ਾ]] ਨੂੰ [[ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗੜਾ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ</comment>
      <origin>837716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="6urgut2oo8kjg6h2ra7t67x9ulwdtl5" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗੜਾ]]</text>
      <sha1>6urgut2oo8kjg6h2ra7t67x9ulwdtl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗਡ਼ਾ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>204410</id>
    <redirect title="ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗੜਾ" />
    <revision>
      <id>837718</id>
      <timestamp>2026-04-27T15:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Charan Gill</username>
        <id>4603</id>
      </contributor>
      <comment>Charan Gill ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗਡ਼ਾ]] ਨੂੰ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗੜਾ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ</comment>
      <origin>837718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="fen93kk01yjgd67m24u92rin9vrrpwg" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਲੰਗੜਾ]]</text>
      <sha1>fen93kk01yjgd67m24u92rin9vrrpwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Krupal (OKI)</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204411</id>
    <revision>
      <id>837723</id>
      <timestamp>2026-04-27T16:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>837723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="61o7ukkq6g8qnlwrasv83nmywwnh2oo" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Krupal (OKI)}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:02, 27 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>61o7ukkq6g8qnlwrasv83nmywwnh2oo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Lalu yadav bhadra</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204412</id>
    <revision>
      <id>837727</id>
      <timestamp>2026-04-27T16:47:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>837727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="93mia3278o1bn0qz5twk5zjqennouhp" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Lalu yadav bhadra}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 27 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>93mia3278o1bn0qz5twk5zjqennouhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mpns</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204413</id>
    <revision>
      <id>837729</id>
      <timestamp>2026-04-27T17:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>837729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="gkcvmxhdj5sxo61jhh0bkjyyqwxd4y1" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Mpns}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:22, 27 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gkcvmxhdj5sxo61jhh0bkjyyqwxd4y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:TormanExosd89</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204414</id>
    <revision>
      <id>837759</id>
      <timestamp>2026-04-27T22:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>837759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241" sha1="0s57k4oy1vgfe4y1c2rykcfvoxknest" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=TormanExosd89}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:32, 27 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>0s57k4oy1vgfe4y1c2rykcfvoxknest</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aschiff-emco</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204415</id>
    <revision>
      <id>837771</id>
      <timestamp>2026-04-28T01:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>837771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="toqpaadfsyombkim9zsme46km0f99fy" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Aschiff-emco}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:11, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>toqpaadfsyombkim9zsme46km0f99fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Saj.llewellyn</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204416</id>
    <revision>
      <id>837773</id>
      <timestamp>2026-04-28T01:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>837773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241" sha1="oj8a79p36p3c6pdn2glumm44s6gnfwu" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Saj.llewellyn}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:55, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>oj8a79p36p3c6pdn2glumm44s6gnfwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Pikachu909</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204417</id>
    <revision>
      <id>837778</id>
      <timestamp>2026-04-28T03:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>837778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="238" sha1="340jet3gnv463lvsirnpaou32pugvh3" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Pikachu909}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:52, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>340jet3gnv463lvsirnpaou32pugvh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Itshankwill</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204418</id>
    <revision>
      <id>837780</id>
      <timestamp>2026-04-28T05:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>837780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="bauyofqfzk9vu7iukbv3eci0wqxwoph" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Itshankwill}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:15, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bauyofqfzk9vu7iukbv3eci0wqxwoph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jsnannar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204419</id>
    <revision>
      <id>837785</id>
      <timestamp>2026-04-28T08:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>837785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="gdmwvamcwlt386zied4zpiaewktm5jz" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Jsnannar}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:18, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gdmwvamcwlt386zied4zpiaewktm5jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Սերգեյ Սարդարյան</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204420</id>
    <revision>
      <id>837788</id>
      <timestamp>2026-04-28T09:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>837788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="4n8s4yujil6nyqizgot6a17fpnqy77i" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Սերգեյ Սարդարյան}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:40, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>4n8s4yujil6nyqizgot6a17fpnqy77i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:BilboBeggins</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204421</id>
    <revision>
      <id>837790</id>
      <timestamp>2026-04-28T11:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>837790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="qgq2o6cl59bon0nxw80xgyzgn57ln7d" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=BilboBeggins}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:18, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qgq2o6cl59bon0nxw80xgyzgn57ln7d</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>